Wyrok V ACa 41/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2008 r. Sąd Apelacyjny w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 41/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2008 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Lucyna Salachna (spr.) Sędziowie : SA Grzegorz Stojek SA Janusz Kiercz Protokolant : Mirosław Kruk po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2008 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa W. N. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w (…) o odszkodowanie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 31 października 2007 r., sygn. akt I C 656/04 1. oddala apelację odstępując od obciążenia powoda kosztami postępowania apelacyjnego; 2. przyznaje adwokatowi P. R. wynagrodzenie w kwocie 3294 (trzy tysiące dwieście dziewięćdziesiąt cztery) złote, w tym 594 złote podatku od towarów i usług, z tytułu kosztów udzielonej powodowi z urzędu pomocy prawnej w postępowaniu apelacyjnym. _ßwšš fiş __, _ Uuv/W „Ę _ --- STRONA 2 --- Sygn. akt V ACa 41/08 U Z A S A D N I E N I E Powód W. N. domaga się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa –Dyrektora Zakładu Karnego w (…), kwoty 100 000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. W uzasadnieniu swojego żądania podał, że w trakcie pobytu w zakładzie karnym narażony był na bezpośrednie oddziaływanie linii wysokiego napięcia, co spowodowało rozstrój jego zdrowia i znaczne jego pogorszenie. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. Zaprzeczył aby przebiegająca nad terenem zakładu karnego linia energetyczna mogła spowodować rozstrój zdrowia powoda. Sąd Okręgowy ustalił co następuje: Powód, od wielu lat, cierpi na schorzenia płuc, przewlekłą astmę oskrzelową. Schorzenia te zdiagnozowane i leczone są przynajmniej od 1990 roku a ich przebieg doprowadził do przewlekłej opturacyjnej choroby płuc, z koniecznością hospitalizacji. Poza tym powód cierpi na nadciśnienie tętnicze, W roku 1997 zdiagnozowano u powoda zespół pozakrzepowy kończyn dolnych. Od 1989 roku powód poddawany jest, w związku ze swoimi narastającymi i ujawniającymi się dolegliwościami, leczeniu farmakologicznemu. Z zaleceń lekarskich wynikał dla powoda całkowity zakaz palenia papierosów, któremu to zakazowi powód dotychczas nie podporządkował się. Nadto powód cierpi na otyłość, co również, przy ujawnionych u powoda schorzeniach, nie jest wskazane. W roku 2002 stwierdzono u powoda zespół pozakrzepowy kończyn dolnych z owrzodzeniem podudzia lewego, przewlekłą chorobę wieńcową serca, kamicę nerkową, otyłość i przewlekłe zapalenie oskrzeli. Od 1992 r. powód przebywał w co najmniej siedmiu zakładach karnych, w których odbywał kary pozbawienia wolności. W czasie tych pobytów, z uwagi na stan zdrowia, korzystał z przerw w odbywaniu kary. W okresie od marca do października 2004 r. powód przebywał w Zakładzie Karnym w (…). Podczas tego pobytu nastąpiła u powoda progresja istniejących u niego schorzeń. Pojawiły się duszności, bóle głowy o charakterze ściskającym zlokalizowane w okolicach skroniowych i potylicznych, pojawiła się opuchlizna nóg. W dniu 7 października 2004 r. powód został skierowany na leczenie do oddziału chorób płuc przy Zakładzie Karnym w (…). Nad Zakładem Karnym w (…) przebiegają linie wysokiego napięcia relacji Z., Z. Linia dwutorowa relacji elektrownia Z. – E. Sz. o napięciu znamionowym 110 KV, 2 --- STRONA 3 --- przebiega nad pawilonami mieszkalnymi Zakładu Karnego w (…) w odległości mniejszej niż 14,5 m, pomiędzy siódmym a dziewiątym słupem tej linii. W 1993 r. Urząd Wojewódzki w K. prowadził postępowanie w zakresie stwierdzenia dopuszczalności oddziaływania linii energetycznej nadziemnej przechodzącej na Zakładem. W toku postępowania dokonano pomiarów i ustalono, że wszystkie wartości natężenia pola elektrycznego nad pawilonami Zakładu Karnego są niższe od wartości dopuszczalnych. Decyzją z dnia 13 kwietnia 1993 r. postępowanie administracyjne zostało umorzone. W późniejszych okresach nie prowadzono badań w zakresie oddziaływania na środowisko pól magnetycznych emitowanych przez linie 110 KV, przebiegające nad Zakładem Karnym. Z pomiaru dokonanego w dniu 21 sierpnia 2006 r. wynika, że pole elektromagnetyczne dla linii napowietrznej nad budynkami Zakładu Karnego w (…), wykazuje wartości mniejsze od dopuszczalnych wartości natężeń dla terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową. Pomiędzy dolegliwościami chorobowymi powoda a faktem przebywania w Zakładzie Karnym nad którym przebiegają linie wysokiego napięcia nie zachodzi zależność przyczynowo-skutkowa. Dolegliwości powoda spowodowane są istniejącymi u niego chorobami samoistnymi, które, w tym okresie, nasiliły się. Schorzenia powoda mają charakter samoistny, pierwotnie przewlekły oraz stale postępujący. Na ich nasilenie ma wpływ nadto palenie tytoniu, otyłość, prowadzenie niezdrowego trybu życia w tym nienależyte odżywianie się i zaburzenie gospodarki lipidowej. W konsekwencji takich ustaleń, wyrokiem z dnia 31 października 2007 r. Sąd Okręgowy Gliwicach, powództwo oddalił, odstępując od obciążania powoda kosztami procesu. W ocenie Sądu Okręgowego powód nie wykazał aby pogorszenie jego stanu zdrowia w trakcie pobytu w pozwanym Zakładzie Karnym, było związane z tym pobytem. Jego bowiem obciążał obowiązek wykazania że istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy zdarzeniem a szkodą. Powód ograniczył się wyłącznie do przedstawienia twierdzeń oraz dokumentacji lekarskiej, z której wynika, że od wielu lat cierpi na szereg schorzeń. Schorzenia powoda są samoistnymi, przewlekłymi i stale postępującymi, nabytymi przed osadzeniem w Zakładzie Karnym. Brak jest istnienia związku przyczynowego między działaniem pozwanego a szkodą. Nie wykazał powód istnienia normalnego związku przyczynowego między szkodą a zachowaniem funkcjonariusza, który to związek uzasadniałby odpowiedzialność o jakiej mowa w art. 417 k.c. Przepisy nie nakładają na funkcjonariuszy zakładu karnego obowiązków w zakresie kontroli pola magnetycznego linii wysokiego napięcia. Wprawdzie fakt pozbawienia wolności i podporządkowania osoby osadzonej rygorom regulaminu ogranicza 3 --- STRONA 4 --- swobodę zachowania i możliwości decydowania o własnym losie, co wiąże się z nałożeniem na Zakład Karny, szczególnego obowiązku stworzenia takiego systemu organizacji, który zapewni osobom osadzonym całkowite bezpieczeństwo pobytu, w szczególności ochronę życia i zdrowia, to jednak obowiązek taki nie przesądza, że lokalizacja Zakładu w pobliżu linii energetycznej jest naruszeniem tego obowiązku. Stwierdzając zatem, że nie zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności określone w art. 417 k.c., Sąd Okręgowy powództwo oddalił. Wyrok powyższy zaskarżył apelacją powód. Domagał się zmiany wyroku i zasądzenie na jego rzecz dochodzonej kwoty w całości, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzucał, błąd w ustaleniach faktycznych Sądu poprzez bezzasadne przyjęcie iż okoliczność umiejscowienia linii wysokiego napięcia nad terenem Zakładu Karnego nie miały żadnego wpływu na pogorszenie się stanu zdrowia powoda a nadto przyjęcie, że w działaniu funkcjonariuszy Zakładu Karnego nie można dopatrzyć się zaniechania noszącego cechy bezprawności, które z kolei pozostawałoby w związku przyczynowo-skutkowym z zaistniałą szkodą a nadto naruszenie przepisów postępowania które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy w szczególności poprzez pominięcie wniosków dowodowych powoda. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i przyznanie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie jest uzasadniona. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne, jak i wnioski Sądu Okręgowego i przyjmuje je za własne. Jak trafnie ustalił Sąd Okręgowy dla oceny skutków zdarzenia z którym powód wiąże odpowiedzialność pozwanego Zakładu Karnego, decydujące znaczenie miał stan prawny obowiązujący w czasie zaistnienia zdarzenia, które miałoby być potencjalnym źródłem szkody. Był to stan prawny obowiązujący do 1 września 2004 r., skoro zdarzenie szkodzące, w ocenie powoda, miało miejsce przed tą datą a tylko skutki jego powstały po tej dacie. Powód przebywał w Zakładzie Karnym w (…) od dnia 31 marca do dnia 13 października 2004 r. a zdarzeniem z jakim wiąże odpowiedzialność pozwanego jest umieszczenie go w Zakładzie, nad którym przebiegają linie wysokiego napięcia, zatem dla oceny stanu faktycznego, znajduje zastosowanie art. 417 k.c. w brzmieniu obowiązującym do września 2004 r. Art. 417 k.c. stanowi podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa wówczas gdy szkoda została wyrządzona przez niezgodne z prawem działania funkcjonariusza państwowego przy 4 --- STRONA 5 --- wykonywaniu powierzonej uczynności. Przesłankami tej odpowiedzialności są: szkoda w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., wyrządzenie tej szkody przez osobę o której mowa w art. 417 § 2 k.c. przy wykonywaniu powierzonej czynności oraz istnienie między szkodą, a działaniem lub zaniechaniem funkcjonariusza normalnego związku przyczynowego. Nie budzi wątpliwości ustalenie Sądu Okręgowego że powód, od wielu lat, cierpi na schorzenia płuc i przewlekłą astmę oskrzelową. Schorzenia te zdiagnozowane zostały i leczone są przynajmniej od 1990 roku a ich przebieg doprowadził do przewlekłej opturacyjnej choroby płuc z koniecznością hospitalizacji. Nie budzi wątpliwości również ustalenie, że powód cierpi nadto na szereg innych dolegliwości w tym nadciśnienie tętnicze. W roku 1997 zdiagnozowano u powoda zespół pozakrzepowy kończyn dolnych. Od 1989 r. powód poddawany jest, w związku ze swoimi narastającymi i ujawniającymi się dolegliwościami, leczeniu farmakologicznemu. Niespornym w sprawie jest że przynajmniej od 1992 r. powód przebywał w różnych zakładach karnych odbywając kary pozbawienia wolności a także, że w czasie tych pobytów, z uwagi na stan zdrowia, korzystał z przerw w odbywaniu kary a nadto że w okresie od marca do października 2004 r. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym (…). Niespornym również jest, że nad pozwanym Zakładem Karnym przebiegają linie wysokiego napięcia o napięciu znamionowym 110 KV, a linia dwutorowa relacji E. Z. – E. M. – E. Sz. przebiega nad pawilonami mieszkalnymi Zakładu Karnego w odległości mniejszej niż 14,5 m, pomiędzy siódmym a dziewiątym słupem tej linii a także że w 1993 r. umorzone zostało postępowanie administracyjne po ustaleniu, że natężenia pola elektrycznego nad pawilonami Zakładu Karnego są niższe od wartości dopuszczalnych. Nie budzi również zastrzeżeń ustalenie Sądu Okręgowego, że przeprowadzone w dniu 21 sierpnia 2006 r. pomiary oddziaływania pola elektromagnetycznego w miejscu zbliżenia dwutorowej linii napowietrznej do budynków Zakładu Karnego w (…) wykazały, że występujące pole elektromagnetyczne wykazuje wartości mniejsze od dopuszczalnych dla miejsc dostępnych dla ludności a także dla terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową, a także że nie udowodniono dotychczas aby pole elektromagnetyczne o częstotliwości 50 Hz a nawet o natężeniu większym, miało bezpośredni wpływ na zdrowie człowieka W roku 2004 doszło u powoda do progresji istniejących u niego schorzeń, która to progresja i schorzenia nie pozostają w jakimkolwiek związku przyczynowym z warunkami osadzenia w Zakładzie Karnym w (…). Schorzenia powoda mają charakter samoistny, w przeważającej części chorobowy, pierwotnie przewlekły oraz stale postępujący. Na ich przebieg mają wpływ palenie tytoniu, otyłość 5 --- STRONA 6 --- i zaburzenia gospodarki lipidowej, przy czym przewlekły nikotynizm jest podstawowym czynnikiem sprawczym i nasilającym już istniejące objawy schorzenia płuc. Prawidłowy jest wniosek Sądu Okręgowego, że powód nie wykazał podstawowej przesłanki dla przyjęcia, ewentualnej , odpowiedzialności Skarbu Państwa, jaką jest wyrządzenie szkody. Schorzenia powoda są schorzeniami samoistnymi, zdiagnozowane zostały i leczone są przynajmniej od 1990 r. i ich przebieg doprowadził do przewlekłej opturacyjnej choroby płuc z koniecznością hospitalizacji. Od 1989 r. powód poddawany jest, w związku z narastającymi i ujawniającymi się dolegliwościami, leczeniu farmakologicznemu. Na przebieg schorzeń powoda mają, co już podnoszono, wpływ przewlekły nikotynizm, otyłość i zaburzenia gospodarki lipidowej. Te czynniki powodują nasilenie istniejących u powoda objawów schorzenia płuc. Zaostrzenie i pogorszenie się stanu zdrowia powoda w okresie kiedy odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie Karnym, nie miało żadnego związku z warunkami osadzenia go w Zakładzie Karnym, w tym z oddziaływaniem pola elektromagnetycznego linii napowietrznej wysokiego napięcia przebiegającej nad pawilonami mieszkalnymi Zakładu Karnego. Dotychczas zresztą nie udowodniono aby w ogóle pole magnetyczne o częstotliwości 50 Hz a nawet większej, miało bezpośredni wpływ na zdrowie człowieka. W konsekwencji, skoro powód nie wykazał, aby, w wyniku odbywania kary pozbawienia wolności, doznał rozstroju i pogorszenia się stanu zdrowia, zatem nie wykazał powstania szkody, której naprawienia mógłby dochodzić w drodze roszczeń cywilnych, a ta przesłanka jest niezbędną dla powstania odpowiedzialności odszkodowawczej w ogóle, stąd, trafnie Sąd Okręgowy, powództwo oddalił. Powód nie wykazał również kolejnej przesłanki niezbędnej do powstania odpowiedzialności odszkodowawczej, dlatego też, bezprzedmiotowym stało się rozważanie istnienia dalszych przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa, w szczególności badanie zgodności z prawem działań funkcjonariuszy zakładu karnego. Zresztą Sąd Okręgowy i w tym zakresie prawidłowo uznał brak normalnego związku przyczynowego między szkodą (ewentualną) a zachowaniem funkcjonariusza, który to związek uzasadniałby odpowiedzialność o jakiej mowa w art. 417 k.c. Przepisy nie nakładają na funkcjonariuszy zakładu karnego obowiązków w zakresie kontroli pola magnetycznego linii wysokiego napięcia. Trafnie Sąd Okręgowy uznał, że fakt osadzenia osoby w zakładzie karnym, poddanie jej rygorom regulaminu, ogranicza swobodę zachowania i możliwości decydowania osadzonego, odbywającego karę pozbawienia wolności, o własnym losie, co wiąże się z nałożeniem na Zakład Karny szczególnego obowiązku stworzenia takiego systemu organizacji, który zapewni takim osobom, całkowite bezpieczeństwo pobytu, w szczególności 6 --- STRONA 7 --- w zakresie ochrony życia i zdrowia. Lokalizacja Zakładu Karnego w pobliżu linii energetycznej wysokiego napięcia nie jest naruszeniem określonego wcześniej obowiązku, a powód nie wykazał, aby zaistniały jakieś szczególne okoliczności, takie jak np. stwierdzone zachorowania innych więźniów, które mogłyby wskazywać na ich związek z przebiegiem linii wysokiego napięcia i natężeniem pola elektromagnetycznego oraz brak reakcji na ich występowanie ze strony funkcjonariuszy zakładu karnego. Wykazanie takich okoliczności mogłoby zostać ocenione jako działania czy też zaniechania skutkujące, ewentualny, odpowiedzialnością. W kontekście powyższych stwierdzeń, pominięcie przez Sąd Okręgowy dowodu z opinii biegłego dla ustalenia czy istnieje możliwość ustalenia jakie było natężenie pola elektromagnetycznego na terenie pozwanego Zakładu Karnego w 2004 roku, znajdowało uzasadnienie w treści art. 217 § 2 k.p.c., bowiem okoliczności sporne sprawy zostały wyjaśnione dostatecznie i nie budziły już one wątpliwości. Z tych przyczyn, na mocy art. 385 k.p.c., Sąd Apelacyjny, apelację, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw, oddalił, odstępując, na podstawie art. 102 k.p.c., od obciążania powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Na podstawie § 19 w zw. z § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 2 Rozp. Ministra Sprawiedliwości z 28.9.2002 r. „ w sprawie opłat za czynności adwokacie …”. Sąd Apelacyjny przyznał adwokatowi wynagrodzenie z tytułu kosztów udzielonej powodowi z urzędu, pomocy prawnej w postępowaniu apelacyjnym. 7