Postanowienie V ACa 407/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 września 2013 r. Sąd Apelacyjny w Gdań

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 407/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 września 2013 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Roman Kowalkowski Sędziowie: SA Maryla Domel-Jasińska SA Maria Sokołowska (spr.) Protokolant: stażysta Anna Machajewska po rozpoznaniu w dniu 10 września 2013 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...) przeciwko Skarbowi Państwa - (...) o zadośćuczynienie na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt I C 301/12 I. zmienia zaskarżony wyrok: 1. w punkcie 3 (trzecim) o tyle tylko, że w miejsce kwoty 1447 zł zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1457 (tysiąc czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, 2. w punkcie 4 (czwartym) o tyle tylko, że w miejsce kwoty 1550 zł nakazuje ściągnąć od powódki kwotę 1500 (tysiąc pięćset) złotych tytułem kosztów sądowych; II. oddala apelację powódki w pozostałej części; III. --- STRONA 2 --- oddala apelację pozwanego; IV. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy. UZASADNIENIE Powódka (...) wniosła o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – (...) na jej rzecz kwoty 100.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu tytułem zadośćuczynienia za śmierć syna, która nastąpiła w czasie(...). Nadto domagała się zasądzenia kosztów procesu. Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów. Pozwany podniósł, że śmierć syna powódki (...) była wynikiem skutecznej (...) Nie ponosi on zatem odpowiedzialności za jego śmierć. W szczególności w ocenie pozwanego, powódka nie wykazała niezgodnego z prawem działania pozwanego, które uzasadniałoby zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego. Niezależnie od powyższego pozwany podniósł zarzut przedawnienia wskazując, iż pozew jest datowany na dzień 27 stycznia 2012 roku, zaś zdarzenie, z którym łączy powódka naruszenie swoich dóbr osobistych miało miejsce w dniu(...) Wyrokiem z dnia 6 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w B. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 70.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 18 maja 2012 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części. Nadto orzekając o kosztach Sąd ten zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1447 z tytułem zwrotu kosztów procesu, nakazał pobrać od powódki z zasądzonego roszczenia na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w B. kwotę 1550 zł tytułem zwrotu części kosztów sądowych, zaś pozostałą częścią tych kosztów obciążył Skarb Państwa. Sąd ten ustalił, iż powódka (...) mieszkała w odległości 7 km od swojego syna (...), którego często odwiedzała. On także składał wizyty u matki. (...) prowadził gospodarstwo rolne. (...). W miarę możliwości wzajemnie sobie pomagali. W tym samym domu co (...) mieszka jej drugi syn wraz ze swoją rodziną. (...) Postanowieniem z dnia 8 lutego 2008 roku Sąd Rejonowy w R. (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) (...) Sąd Okręgowy ocenił jako bezzasadny zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanego. Sąd ten zważył, iż ze względu na zachowanie pozwanego przez długi okres czasu powódka (...). (...) Wówczas trzyletni termin przedawnienia przedmiotowego roszczenia jeszcze nie upłynął (art. 442 1 § 1 kc). Niezależnie od powyższego - w ocenie Sądu --- STRONA 3 --- I-instancji – zarzut przedawnienia nie jest zasadny także z uwagi na jego sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, albowiem jego ewentualne uwzględnienie prowadziłoby do tego, iż powódka utraciłaby prawo do uzyskania zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową wyrządzoną jej bezprawnym postępowaniem pozwanego. Okresową bezczynność powódki Sąd uznał jako uzasadnioną z uwagi na (...), a także ze względu na prowadzone postępowanie przygotowawcze. Zdaniem Sądu Okręgowego w ustalonym stanie faktycznym zachodzą szczególne okoliczności przemawiające za tym, aby podniesiony zarzut uznać za nadużycie prawa, w myśl art. 5 kc. Powódka w oparciu o treść art. 448 kc w zw. z art. 24 § 1 kc domagała się zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę spowodowaną naruszeniem dobra osobistego w postaci więzi rodzinnej łączącej ją ze zmarłym synem (...), który w(...) Sąd Okręgowy powołując się na ugruntowane w judykaturze stanowisko, iż prawo do życia w rodzinie i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawie art. 23 kc i 24 kc uznał, iż nie ma przeszkód do tego, aby w stanie prawnym sprzed 3 sierpnia 2008 roku, a zatem przed wejściem w życie art. 446 § 4 kc spowodowane śmiercią osoby najbliższej mogło uzasadniać przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie art. 448 kc. W ocenie Sądu, powódka udowodniła przesłanki roszczenia z art. 24 § 1 kc, zaś pozwany nie wykazał, aby postępowanie wobec (...), (...), nie było bezprawne. Powódka prawidłowo skonkretyzowała dobro osobiste w postaci prawa do więzi rodzinnej łączącej z synem (...) Dobro to zostało naruszone (...), co zrodziło u niej poczucie krzywdy. Rozstrzygając sporną w niniejszej sprawie kwestię co do tego, czy pozwanemu można było przypisać bezprawność w działaniu, czy też dochował on wszelkich wymogów, aby do przedmiotowego zdarzenia nie doszło, Sąd Okręgowy zważył, (...) nie zapewnili mu prawidłowej (...) (...) Sąd I-instancji zważył, iż śmierć syna była dla powódki ciężkim przeżyciem. Łączyła ją z (...) więź rodzinna, która była pielęgnowana. (...) często go odwiedzała. On również był regularnym gościem w domu swojej matki. W miarę możliwości wzajemnie sobie pomagali. Wraz ze śmiercią syna, który był młodym człowiekiem, w pełni sił, powódka utraciła możliwość wsparcia z jego strony w przyszłości. Nagłe i niespodziewane okoliczności jego śmierci spowodowały u powódki szok i zwiększyły poczucie straty. Mimo upływu czasu powódka silnie przeżywa śmierć syna, (...). Sąd ten wziął również pod uwagę, iż pozwany swoim zachowaniem po zdarzeniu (...)spotęgował rozmiar krzywdy powódki. Informację o śmierci syna uzyskała ona dopiero następnego dnia, telefonicznie, co w ocenie Sądu nie daje się pogodzić z minimalnymi wymogami okazania szacunku matce w obliczu śmierci syna. Wiadomości tego typu powinny być przekazywane niezwłocznie, w sposób delikatny, podczas bezpośredniego spotkania. Pozwany swoim zachowaniem okazał lekceważenie dla bólu i cierpienia powódki. Podobnie Sąd ocenił fakt unikania spotkania z powódką przez (...) który kierując się właściwie pojmowanym interesem tejże placówki, powinien wyjaśnić jej osobiście, jak doszło do tragicznego zdarzenia. Ostatecznie spotkanie odbyło się, jednakże z relacji powódki wynika, że nie uzyskała ona wytłumaczenia sytuacji ani dokładnych i pełnych informacji o przebiegu zdarzeń a także wyjaśnienia, dlaczego nie została powiadomiona o śmierci syna natychmiast, w dniu zdarzenia. Takie zachowanie pozwanego po zdarzeniu skutkowało – w ocenie Sądu – powiększeniem rozmiaru krzywdy powódki. Ustalając wysokość zadośćuczynienia, Sąd Okręgowy uwzględnił jednak także, iż (...) nie był jedynym synem powódki. (...) Przez to – zdaniem Sądu – krzywda powódki nie ma takiego zakresu, jak w przypadku gdyby zmarły (...) był jej jedynym dzieckiem. Powódka ma możliwość wsparcia i pielęgnowania więzi rodzinnych ze swoim pozostałym potomstwem. Dodatkowo Sąd Okręgowy podkreślił, iż powódka nie prowadziła z (...) wspólnego gospodarstwa domowego, mieszkała od niego w odległości 7 km. Reasumując Sąd I-instancji uznał biorąc pod uwagę doznaną przez powódkę krzywdę spowodowaną naruszeniem jej dobra osobistego, rodzaj tego dobra oraz charakter, stopień nasilenia i czas trwania doznawania ujemnych przeżyć psychicznych przez powódkę spowodowanych zaistniałym naruszeniem, iż kwota 70.000 zł stanowi odpowiednie zadośćuczynienie w myśl art. 448 kc, i taką kwotę zasądził na rzecz powódki z odsetkami od dnia następnego po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu. --- STRONA 4 --- Rozstrzygając o kosztach Sąd Okręgowy zważył, iż powódka wygrała niniejszy proces w 70%. Zatem przy zastosowaniu zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu (art. 100 kpc) i § 6 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.) należało zasądzić od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1.447 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (punkt 3 wyroku). Na mocy art. 113 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity – Dz.U. 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm) Sąd Okręgowy nakazał pobrać od powódki z zasądzonego roszczenia na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w B. kwotę 1.550 zł tytułem części kosztów sądowych (punkt 4 wyroku). Powyższy wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyły apelacjami obie strony. Powódka zaskarżyła wyrok w części oddalającej powództwo i rozstrzygającej o kosztach sądowych domagając się jego zmiany poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie na rzecz powódki kosztów procesu za obie instancje. Skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 448 kc w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ustalenie zakresu krzywdy a więc i wysokości zadośćuczynienia ma wpływ posiadania przez powódkę, poza zmarłym synem (...), jeszcze trójki dzieci; 2) naruszenie § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (...) poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu w kwocie 1.447 zł, zamiast w kwocie 2.520 zł; 3) błędne niezastosowanie art. 102 kpc poprzez nieodstąpienie od obciążenia powódki kosztami sądowymi, pomimo jej ciężkiej sytuacji materialnej i charakteru wytoczonego powództwa. Pozwany Skarb Państwa – (...) zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w części uwzględniającej powództwo i zasądzającej na rzecz powódki koszty procesu domagając się zmiany wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa, ewentualnie uchylenia tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I-instancji oraz zasądzenia kosztów procesu. Skarżący zarzucił: 1) naruszenie art. 233 § 1 kpc poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, polegający na przyjęciu, że(...) było wynikiem naruszenia wewnętrznych zaleceń dotyczących (...), w sytuacji gdy zdarzenie to było spowodowane samoistnym działaniem (...) 2) naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 442 1 § 1 kpc poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie polegające na przyjęciu, że powódka nie wiedziała o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, w dniu w którym została poinformowana przez pozwanego o(...); b) --- STRONA 5 --- art. 5 kc poprzez przyjęcie, że pozwany nadużywa prawa zgłaszając zarzut przedawnienia w sytuacji gdy Skarb Państwa w żaden sposób nie wpływał na nieskorzystanie przez powódkę z przysługujących jej praw w terminie; c) art. 24 § 1 kc w zw. z art. 448 kc poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zostały naruszone dobra osobiste powódki w stopniu uzasadniającym zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 70.000 zł; d) art. 361 § 1 kc poprzez przyjęcie, że pomiędzy pozostawieniem samodzielnie w celi w nadzwyczajnych okolicznościach (...) istnieje adekwatny związek przyczynowy; e) art. 455 kc w zw. z art. 481 kc poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że odsetki należą się powódce od dnia następnego po dniu doręczenia pozwu, w sytuacji gdy wysokość zadośćuczynienia została ustalona dopiero w orzeczeniu Sądu. W odpowiedziach na apelacje strony domagały się oddalenia apelacji przeciwnika procesowego oraz zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności rozstrzygnięciu podlega jako dalej idąca apelacja pozwanego Skarbu Państwa. Skarżący ten kwestionuje bowiem samą zasadę swojej odpowiedzialności odszkodowawczej, podczas gdy apelacja powoda odnosi się jedynie do wysokości świadczenia. Rozpoczynając ocenę apelacji pozwanego od zarzutów dotyczących podstawy faktycznej wyroku, stwierdzić przede wszystkim należy, iż skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc wymaga wskazania jaki konkretnie dowód został przez Sąd oceniony wadliwie, w czym wadliwość tej oceny się wyraża i jaki wywarła wpływ na wynik sprawy. Apelacja pozwanego warunku tego nie spełnia. Skarżący powołując się na treść zeznań świadka (...) do postanowienia (...) Tymczasem – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – Sąd Okręgowy uznał za wiarygodne zeznania św. (...) między innymi na ich podstawie poczynił ustalenia faktyczne, podobnie jak na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy(...)Tak dokonanej oceny omawianych dowodów skarżący nie kwestionuje. Uzasadnienie zarzutu naruszenia przez Sąd I-instancji art. 233 § 1 kpc wskazuje raczej, iż pozwany nie zgadza się ze stanowiskiem tego Sądu, (...) Są to więc zarzuty natury materialnoprawnej, które częściowo zostały odrębnie sformułowane w apelacji i będą stanowić przedmiot dalszych rozważań Sądu odwoławczego. Natomiast zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc jest w tych warunkach nieuprawniony. Sąd Apelacyjny podziela bowiem ocenę dowodów dokonaną przez Sąd I-instancji i prawidłowość poczynionych na jej podstawie ustaleń faktycznych przyjmując je za własne. Nie ulega wątpliwości, że odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa – na tle okoliczności niniejszej sprawy – podlega ocenie na gruncie art. 417 § 1 kc. Po nowelizacji wskazanego przepisu dokonanej ustawa z dnia 17.06.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks Cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692), przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa jest wykonywanie władzy publicznej niezgodnie z prawem, co oznacza, że wykonującemu tę władzę można postawić zarzut zachowania sprzecznego z nakazami lub zakazami wynikającymi z normy prawnej. Chodzi tu przy tym o obiektywną bezprawność działania lub zaniechania a nie o winę w znaczeniu subiektywnym. Odpowiedzialność Skarbu Państwa, na podstawie art. 417 kc jest bowiem niezależna od winy. Pozwany Skarb Państwa kwestionuje stanowisko Sądu Okręgowego upatrując bezprawność zachowania pozwanego w tym, że (...) --- STRONA 6 --- Powyższy pogląd, Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela i przyjmuje, że odnosi się on także względem osób (...) (...) (...) Na potrzebę sprawowania takiego nadzoru wskazywały też wytyczne obowiązujące u pozwanego, z których wprost wynikało, że (...) jest rozwiązaniem ostatecznym, na które winien wyrazić zgodę dyrektor. Nawet jednak gdyby takich wytycznych nie było, obowiązek (...) wynika z normy prawnej skonstruowanej na podstawie całości przepisów kodeksu karnego wykonawczego – na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy powołanym już wyżej wyroku z 22.02.2012 r. Podsumowując ten wątek rozważań stwierdzić więc trzeba, że przesłanka niezgodności z prawem działania pozwanego przy wykonywaniu władzy publicznej została spełniona. Nie ma przy tym znaczenia eksponowana przez pozwanego okoliczność, że (...). Tego rodzaju zachowanie nie może być uznane za prawidłowo wykonywany obowiązek sprawowania nadzoru. Uzasadniając zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 361 § 1 kc tj. istnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy (...) skarżący przytoczył utrwalone poglądy doktryny prawa wskazujące jak przeprowadzać operacje badania związku przyczynowego. Poglądy te są powszechnie akceptowane. W szczególności podkreślenia wymaga, że związek przyczynowy – w rozumieniu art. 361 § 1 kc – nie musi być bezpośredni, wystarczające istnienie powiązań przyczynowych pośrednich. Przy odpowiedzialności deliktowej niewłaściwe zachowanie się sprawcy szkody (delikt – czyn niedozwolony nie musi stanowić wyłącznej lub bezpośredniej przyczyny szkody. Wystarczający jest pośredni związek przyczynowy zachodzący pomiędzy tymi zjawiskami. W niniejszej sprawie ocenie, pod kątem normalności następstw, podlegał związek zachodzący pomiędzy zachowaniem pozwanego, który pozostawił (...) Nie może ulegać wątpliwości, że opisane zachowanie pozwanego stanowiło ogniwo początkowe stwarzające warunki do podjęcia (...) (...) Powiązanie zachodzące pomiędzy zachowaniem pozwanego a (...) należy w tym przypadku traktować jako spodziewane w zwykłej kolejności rzeczy, a więc nie będące jedynie rezultatem wyjątkowego zbiegu okoliczności. W tych warunkach zarzut naruszenia art. 361 § 1 kc należy ocenić jako nieuzasadniony. Podobnie należy ocenić zarzut naruszenia przez Sąd I-instancji art. 24 § 1 kc w zw. z art. 448 kc. Zgodzić się należy ze skarżącym, iż nie zawsze śmierć osoby bliskiej powoduje naruszenie dobra osobistego w postaci zerwania więzi rodzinnej łączącej podmiot domagający się zadośćuczynienia ze zmarłym. Niezbędne jest bowiem wykazanie, że więź taka istniała, a jej zerwanie spowodowało doznanie szkody niemajątkowej w postaci krzywdy przejawiającej się w bólu, poczuciu osamotnienia, bezradności i innych podobnych cierpieniach psychicznych. W niniejszej sprawie powódka wykazała, że (...) łączyła ją więź rodzinna typowa dla poprawnych relacji matki z dzieckiem, nawet już dorosłym i samodzielnym. Powódka z synem wzajemnie się odwiedzali, pomagali sobie w różnych sytuacjach życiowych. Dla oceny istnienia omawianej więzi bez znaczenia pozostają podnoszone przez skarżącego argumenty, iż (...) Jeśli pozwany twierdził odmiennie to winien wskazać konkretne okoliczności, które za tym przemawiały i przestawić na nie dowody. (art. 6 kc), czego w niniejszym procesie nie uczynił. Śmierć (...) wywołała u powódki (...), co wynika nie tylko z jej zeznań ale także (...) Wprawdzie słusznie podnosi pozwany, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że negatywne przeżycia psychiczne związane ze śmiercią syna wywołały o powódki następstwa trwałe, jednak nie ulega wątpliwości – w świetle zasad doświadczenia życiowego – że wobec nagłej, niespodziewanej(...) śmierci dziecka powódka odczuwała ból i stratę. Słusznie zatem Sąd I-instancji uznał, iż doszło do naruszenia dobra osobistego powódki w postaci zerwania więzi łączącej ją z synem. Do naruszenia tego dobra doszło na skutek niezgodnego z prawem działania pozwanego, co zostało już wcześniej omówione. Zatem --- STRONA 7 --- co do zasady roszczenie powódki, jako znajdujące podstawę w treści art. 448 kc w zw. z art. 24 § 1 kc, należało ocenić jako uzasadnione. Skoro roszczenie powódki istnieje, to w dalszej kolejności wymaga rozstrzygnięcia podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia. W tym zakresie Sąd Apelacyjny przychyla się do stanowiska Sądu Okręgowego, iż bieg trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia, określonego w treści art. 442 1 § 1 kc, należy liczyć od dnia, w którym powódka zapoznała się z treścią postanowienia o umorzeniu śledztwa w sprawie (...) co miało miejsce w czerwcu 2009 r. Wówczas dopiero dowiedziała się o okolicznościach (...), a wskazywały na jego odpowiedzialność. Z utrwalonej wykładni art. 442 1 § 1 kc (poprzednio art. 442 § 1 kc) wynika, że bieg trzyletniego terminu przedawnienia, rozpoczyna się od dnia, kiedy łącznie wystąpią obie przesłanki wskazane w tym przepisie, tj. poszkodowany dowie się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, przy czym moment zaistnienia tych przesłanek może być rozbieżny w czasie. Na tle okoliczności niniejszej sprawy nie może być wątpliwe, że o szkodzie (doznanej krzywdzie) powódka dowiedziała się wcześniej, jednak wiedzę o tym, że to pozwany jest obowiązany do jej naprawienia, (...) powzięła dopiero po wyjaśnieniu i ustaleniu (...) Nawet jednak, gdyby przyjąć jak chce tego skarżący – iż termin przedawnienia należy liczyć od dnia, w którym powódka dowiedziała się o śmierci syna, tj. od dnia 27.03.2008 r, a w konsekwencji uznać, że w chwili złożenia pozwu w niniejszej sprawie (30.04.2012 r.) roszczenie powódki było przedawnione, to zgodzić się należy z Sądem Okręgowym, że w okolicznościach niniejszej sprawy, podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia nie zasługuje na ochronę prawną na podstawie art. 5 kc. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie się przyjmuje, że przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa rozstrzygające znaczenie mają okoliczności danego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody. W szczególności ma znaczenie charakter uszczerbku jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia, czas jego trwania. (por. wyrok SN z 28.01.2009 r., IV CSK 386/08 i powołane w jego uzasadnieniu dalsze orzeczenia SN). W niniejszej sprawie zostało naruszone dobro osobiste powódki jakim była więź z dzieckiem, a zatem dobro o szczególnym znaczeniu. Czas opóźnienia w dochodzeniu roszczenia wynosi nieco ponad rok, a więc nie jest nadmierny, a nadto usprawiedliwiony ustalonym stanem zdrowia fizycznego i (...). W powołanych wyżej orzeczeniach Sądu Najwyższego wskazano, że możliwość zastosowania art. 5 kc nie zawsze musi być wiązana z negatywną oceną osoby zobowiązanej do naprawienia szkody, przejawiającego się w utrudnianiu poszkodowanemu wcześniejszego dochodzenia roszczeń. Stanowisko to oznacza, że takie zachowanie sprawcy szkody nie jest konieczne, ale jeśli wystąpiło, to ma ono wpływ na ocenę, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa podmiotowego. W tym kontekście istnieją podstawy do przyjęcia, iż zachowanie się pozwanego po śmierci syna powódki zmierzało do utrudnienia powódce dochodzenia przysługujących jej roszczeń. (...) Z omówionych wyżej przyczyn Sąd Apelacyjny uznał, iż podniesiony przez pozwanego zarzut naruszenia art. 442 1 § 1 kc oraz art. 5 kc nie zasługuje na uwzględnienie. Wspólny w apelacjach obu stron jest zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 448 kc poprzez zasądzenie na rzecz powódki tytułem zadośćuczynienia sumy pieniężnej nieadekwatnej do doznanej przez nią krzywdy. Apelacja pozwanego zarzuca nadmierność zasądzonej kwoty, zaś apelacja powódki – przeciwnie, iż jest ona zaniżona w stosunku do zakresu doznanej przez nią krzywdy. Odnosząc się do obu tych zarzutów przypomnieć należy, iż podstawową funkcją zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych jest funkcja kompensacyjna. Zadośćuczynienie ma wynagrodzić doznaną krzywdę, a więc jego celem jest złagodzenie cierpień psychicznych wywołanych naruszeniem dobra osobistego i pomóc pokrzywdzonemu w przezwyciężeniu negatywnych następstw z tym związanych. W przypadku krzywdy wynikającej ze śmierci osoby bliskiej jej rozmiar wyznacza: wstrząs psychiczny, cierpienia moralne wywołane tą śmiercią, poczucie osamotnienia i pustki, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, rola w rodzinie pełniona przez osobę zmarłą, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem śmierci osoby bliskiej, stopień w jakim pokrzywdzony będzie umiał odnaleźć się w nowej rzeczywistości i zdolność do --- STRONA 8 --- jej zaakceptowania (por. przykładowo uzasadnienie wyroku SN z 10.05.2012 r, IV CSK 416/11, LEX nr 1212823). Przyjmuje się przy tym zgodnie, że zadośćuczynienie ma przedstawiać odczuwalną ekonomicznie wartość adekwatną do warunków gospodarki rynkowej, a jednocześnie, że nie może prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia poszkodowanego. W ocenie Sądu Apelacyjnego zasądzona na rzecz powódki suma pieniężna tytułem zadośćuczynienia w wysokości 70.000 zł spełnia wyżej przytoczone kryteria. Nie ulega wątpliwości, że niespodziewana samobójcza śmierć syna wywołała u powódki wstrząs i cierpienia psychiczne typowe dla straty przez matkę dziecka. (...). Istotne jest, że powódka utrzymywała bliskie kontakty ze zmarłym, odwiedzali się nawzajem wspomagając się w sprawach życia codziennego, co oznacza, że istniała pomiędzy nimi więź rodzinna. Jak wynika z zeznań powódki, do chwili obecnej nie wyszła z fazy żałoby, niemal codziennie odwiedza grób syna, to zaś oznacza, że nadal odczuwa ból i nie może zaakceptować nowej rzeczywistości. Wprawdzie trudno nie zgodzić się z argumentacją zawartą w apelacji powódki, że odczuwane przez nią cierpienia nie są mniejsze przez to, że posiada jeszcze trójkę żyjących dzieci, jednak należy przychylić się do poglądu Sądu Okręgowego, że obiektywnie rzecz ujmując, jej poczucie osamotnienia i pustki jest mniejsze, niż gdyby (...) był jej jedynym dzieckiem. Dodatkowego podkreślenia wymaga, że od kilku już lat (...)nie pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z powódką. Mieszkali od siebie w oddaleniu (ok. 7 km) i siłą rzeczy ich więzi nie miały charakteru typowego dla domowników związanych bliskim pokrewieństwem przejawiającego się w swoistej wspólnocie domowej. Z wyżej przedstawionych względów, Sąd Apelacyjny uznał, że zasądzona przez Sąd I- instancji kwota zadośćuczynienia w wysokości 70.000 zł jest adekwatna do zakresu krzywdy doznanej przez powódkę, nie jest ani nadmierna ani zaniżona. Zarzuty obu apelacji dotyczące naruszenia art. 448 § 1 kc okazały się więc nieuzasadnione. Chybiony jest także zarzut apelacji pozwanego dotyczący naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 455 kc w zw. z art. 481 kc poprzez przyjęcie, że odsetki od zasądzonego roszczenia należą się od dnia następnego po dniu doręczenia odpisu pozwu, a nie od dnia wydania wyroku. W orzecznictwie Sądu najwyższego dominuje pogląd, że w razie wyrządzenia szkody czynem niedozwolonym odsetki należą się poszkodowanemu już od chwili zgłoszenia roszczenia o zapłatę odszkodowania (zadośćuczynienia), w tej bowiem chwili – zgodnie z art. 455 kc – staje się wymagalny obowiązek spełnienia świadczenia odszkodowawczego. Rozmiar szkody (krzywdy), a tym samym wysokość zgłoszonego żądania podlega wprawdzie weryfikacji w toku procesu, ale nie zmienia to faktu, że chodzi tu o weryfikację roszczenia wymagalnego już w dacie zgłoszenia, a nie dopiero w dacie sprecyzowania kwoty i przedstawienia dowodów. Jeżeli po weryfikacji okaże się, że ustalona kwota odszkodowania (zadośćuczynienia) nie przekracza kwoty żądanej już wcześniej, nie ma przeszkód do zasądzenia odsetek od tej wcześniejszej daty (por. wyrok SN z 8.02.2012 r, V CSK 57/11, LEX nr 1147804, wyrok SN z 8.08.2012 r, I CSK 2/12, LEX nr 12228578, wyrok SN z 18.02.2010 r, II CSK 434/09, LEX nr 602683). Powódka nie wzywała pozwanego do zapłaty zadośćuczynienia przed wytoczeniem powództwa. W pozwie domagała się zasądzenia z tego tytułu kwoty 100.000 zł. Po dokonanej przez Sąd weryfikacji jej roszczenia okazało się, że uzasadnione jest jej żądanie co do kwoty 70.000 zł, a więc kwota ta mieści się w granicach zgłoszonego żądania. Oznacza to, że w dacie zgłoszenia, a zatem w dacie doręczenia pozwanemu odpisu pozwu roszczenie powódki co do zasądzonej przez Sąd Okręgowy kwoty było już wymagalne. Stąd też zasądzenie odsetek od daty przyjętej przez ten Sąd znajduje oparcie w treści art. 481 § 1 kc. Jedynie częściowo uzasadnione okazały się zarzuty apelacji powódki kwestionujące rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w przedmiocie kosztów procesu. Dochodzone przez powódkę roszczenie zostało uwzględnione częściowo, a zatem przy rozliczeniu kosztów procesu znajdzie zastosowanie art. 100 kpc, w szczególności zasad stosunkowego rozdzielenia poniesionych przez obie strony kosztów. Powódka wygrała sprawę w 70%, przegrała zaś w 30% i w tym stosunku należało rozliczyć pomiędzy stronami poniesione przez nie koszty. Powódka poniosła koszty zastępstwa procesowego w wysokości 3600 zł (§ 6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie, należy jej się zwrot 70% tej kwoty, --- STRONA 9 --- tj. 2520 zł. Jednocześnie przegrała sprawę w 30% w tym zakresie winna zwrócić pozwanemu poniesione przez niego koszty zastępstwa procesowego, tj. kwotę 1080 zł (3600 zł x 30%). Po skompensowaniu wzajemnych należności z omawianego tytułu należało zasądzić od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1440 zł (2520 – 1440) powiększoną o opłatę skarbową od pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł, tj. łącznie 1457 zł. Wbrew argumentacji powódki – w okolicznościach niniejszej sprawy – brak jest podstaw do zastosowania art. 102 kpc uprawniającego Sąd do nieobciążania strony w zakresie, w jakim przegrała sprawę, nieuiszczonymi kosztami sądowymi (art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Powódka bowiem w przeważającej części wygrała sprawę, uzyskując wymierne ekonomicznie przysporzenie majątkowe. Taką właśnie sytuację przewiduje ust. 2 art. 113 u.k.s.c. nakazujący Sądowi ściągnięcie z zasądzonego roszczenia kosztów sądowych nieobciążających przeciwnika strony na rzecz której zasądzono świadczenie. Stosując w tym zakresie odpowiednio zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów procesu (zasada stosunkowego rozdzielenia kosztów art. 100 kpc) należało ściągnąć od powódki na rzecz Skarbu Państwa 30% opłaty od pozwu, od której uiszczenia była zwolniona, tj. kwotę 1500 zł. (100.000 x 5% = 5000; 5000 x 30% = 1500). Ponieważ kwoty zasądzone przez Sąd Okręgowy z tytułu zwrotu kosztów procesu i pobrania na rzecz Skarbu Państwa są nieco tylko wyższe, od tych które ustalił Sąd Apelacyjny, na mocy art. 386 § 1 kpc należało w omawianej części zmienić wyrok Sądu I-instancji i orzec jak w punkcie I (pierwszym) wyroku. W pozostałym zakresie apelacja powódki oraz apelacja pozwanego w całości, podlegały oddaleniu na podstawie art. 385 kpc, z przyczyn szczegółowo omówionych w niniejszym uzasadnieniu. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w oparciu o treść art. 98 § 1 i 3 kpc, art. 99 kpc w zw. z art. 391 § 1 kpc. Apelacja pozwanego została oddalona w całości, co oznacza, że powódce należy się zwrot kosztów zastępstwa procesowego wywołanych tą apelacją, a więc 2700 zł ) § 13 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie). Również apelacja powódki co do roszczenia głównego została oddalona, a więc powódka winna zwrócić pozwanemu poniesione w związku z jej apelacją koszty, tj. kwotę 1800 zł (§ 13 ust. 1 pkt. 2 w zw. z § 6 pkt. 5 w/w rozporządzenia). Po skompensowaniu tych wzajemnych należności należało zasądzić od pozwanego na rzecz powódki kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.