Wyrok V ACa 341/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 341/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Teresa Sobolewska Sędziowie: SA Maria Sokołowska (spr.) SO del. Elżbieta Milewska - Czaja Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Makarewicz po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2012 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa S. N. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt I C 140/11 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) w ten sposób, że powództwo oddala; II. oddala apelację powoda; III. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego; IV. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w(...) na rzecz radcy prawnego Ł. R. kwotę 2.970 (dwa tysiące dziewięćset siedemdziesiąt) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 2 --- Sygn. akt V ACa 341/12 UZASADNIENIE Powód S. N. w pozwie wniesionym przeciwko Skarbowi (...) domagał się po ostatecznym sprecyzowaniu żądania: zamieszczenia przez pozwanego na łamach (...) przeprosin o następującej treści: (...) zasądzenia od Skarbu Państwa (...) kwoty 30.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powoda wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty! zasądzenia od pozwanego kwoty 40.000,00 zł tytułem odszkodowania za utracone korzyści w związku z ukazaniem się artykułu w (...)wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W uzasadnieniu żądania powód wskazywał, że dochodzi majątkowych i niemajątkowych roszczeń w związku z ukazaniem się w gazecie nieprawdziwej informacji przekazanej przez rzecznika prasowego (...). Pozwany wniósł o oddalenie powództwa podnosząc zarzut przedawnienia, a nadto wskazując, że powód nie wykazał szkód majątkowych i krzywd, co powinno skutkować oddaleniem powództwa. Zakwestionował te szkody co do zasady, jak i co do wysokości a także zaistnienie zdarzenia, z którym powód wiąże swoje roszczenie. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w (...) nakazał pozwanemu Skarbowi Państwa, by zamieścił na łamach (...) przeprosiny, o treści określonej przez powoda, w pozostałej części oddalił powództwo, a także orzekł o kosztach procesu. Sąd Okręgowy ustalił w niniejszej sprawie, iż w dniu 10 maja 2001 roku w (...) ukazała się notatka prasowa sporządzona przez J. C. o tytule „(...) (...)" informująca, że policjanci ds. walki z przestępczością gospodarczą zatrzymali 44 letniego (...), właściciela jednej z (...)firm, który wyłudził od innego przedsiębiorcy 70 ton węgla. W notatce tej przytoczone zostały słowa rzecznika (...) D. K. wyjaśniamy obecnie motywy postępowania oszusta. Lato tuż tuż, a on jeszcze nie rozliczył się z transakcji. Pismem z dnia 13 grudnia 2002 roku S. N. zwrócił się do (...) o przeanalizowanie i ustosunkowanie się do przedmiotowego artykułu wskazując jednocześnie, iż informacje w nim zawarte spowodowały utratę zaufania jego kontrahentów i odbiorców co w konsekwencji naraziło powoda na duże straty finansowe. W odpowiedzi na powyższe pismo (...) poinformowała S. N., że (...) nie ponosi odpowiedzialności za powyższą publikację, albowiem artykuł nie był autoryzowany przez przedstawicieli (...). Jednocześnie wskazano powodowi osoby, do których może skierować ewentualne roszczenia, w tym żądanie zamieszczenia odpowiedniego sprostowania. Postępowanie w sprawie zostało umorzone z powodu braku cech przestępstwa. Sąd Okręgowy w rozważaniach prawnych stwierdził, że powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie, a mianowicie w stosunku do roszczeń niepieniężnych. --- STRONA 3 --- Sąd Okręgowy stwierdził, że podanie do publicznej wiadomości informacji o tym, iż powód wyłudził 70 ton węgla i określenie go w jej treści oszustem naruszało jego dobra osobiste w postaci dobrego imienia, czci i renomy przedsiębiorcy. Zeznania słuchanego w sprawie świadka J. C. - dziennikarza będącego autorem przedmiotowego materiału prasowego, jak ocenił Sąd Okręgowy, pozwoliły na ustalenie, że informację zamieszoną w spornym komunikacie prasowym otrzymał on od rzecznika prasowego (...). Sąd Okręgowy ocenił, że działanie pozwanego było nieuprawnione i naruszyło dobra osobiste powoda S. N.. Pozwany naruszył w tym zakresie przepisy Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o (...), a w szczególności art. 14 ust. 3, który stanowi, że policjanci w toku czynności służbowych mają obowiązek respektowania godności ludzkiej oraz przestrzegania i ochrony praw człowieka. Ponadto Sąd Okręgowy stwierdził, że z uwagi na skutecznie podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia, bezprzedmiotowe stały się rozważania na temat wywiedzionych w powództwie roszczeń majątkowych, których z uwagi na upływ terminu przedawnienia 3 - letniego terminu wynikającego z art. 442 1 § 1 k.c. nie sposób dochodzić. Od powyższego wyroku wniosły apelację obie strony. Pozwany zaskarżył go w części - tj. w punktach pierwszym i trzecim, zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania, t.j.: 1) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie, że zebrany materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że pozwany dopuścił się działania polegającego na przekazaniu przez rzecznika prasowego pozwanego redakcji (...) informacji określonej treści, która następnie expressis verbis została przytoczona w artykule prasowym; 2) art. 328 § 2 k.p.c. poprzez niewskazanie przyczyn, dla których odmówił wiarygodności dowodowi z pisma Komendy Miejskiej Policji z dnia 4 stycznia 2003 r. w zakresie, w jakim z tego pisma wynikało, że artykuł prasowy J. C. nie był autoryzowany przez pozwanego; 3) niezastosowanie art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 126 § 1 pkt 5 k.p.c. i art. 128 § 1 k.p.c. poprzez niewezwanie powoda, pod rygorem zwrócenia pisma, do uzupełnienia pozwu, którego odpis doręczony Prokuratorii Generalnej nie zawierał wymienienia załączników i do którego nie dołączono załączników. 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, t.j.: 1) niezastosowanie art. 38 ust. 1 ustawy - Prawo prasowe, a w konsekwencji przyjęcie, że pozwany, nie będąc redaktorem naczelnym redakcji ani autorem artykułu prasowego, ponosi odpowiedzialność za treść publikacji prasowej; 2) art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 361 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie --- STRONA 4 --- polegające na przyjęciu, że zostało wykazane działanie pozwanego pozostające w adekwatnym związku przyczynowym z naruszeniem dóbr osobistych powoda; 3) niezastosowanie art. 14 ust. 2 ustawy - Prawo prasowe. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący domagał się zmiany wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa w całości oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem I instancji; zasądzenia od powoda na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, ewentualnie uchylenia wyroku w tej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia od powoda na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego według norm przypisanych prawem. Powód zaskarżył wyrok w części, oddalającej powództwo, zarzucając: 1. naruszenie art. 442 k.c. poprzez uznanie, iż roszczenia majątkowe powoda przedawniły się, 2. naruszenie art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie, 3. nierozpoznanie sprawy co do jej istoty; W oparciu o powyższe zarzuty powód domagał się zmiany wyroku w zaskarżonej części poprzez uwzględnienie jego roszczeń majątkowych, ewentualnie uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, przyznanie pełnomocnikowi powoda kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu przed Sądem II instancji, które to koszty nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pozwanego zasługuje na uwzględnienie. W szczególności uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. W orzecznictwie przyjmuje się, iż ramy swobodnej oceny dowodów muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Ustalenia faktyczne dokonane w oparciu o tak ocenione dowody nie mogą wykazywać błędów tak faktycznych, tzn. nie mogą być sprzeczne z treścią dowodów, jak i logicznych (błędności rozumowania i wnioskowania). Powód występując z pozwem o ochronę dóbr osobistych przeciwko Skarbowi Państwa twierdził, że wskazana w pozwie publikacja godziła w jego dobra osobiste takie, jak dobre imię, cześć oraz renoma przedsiębiorcy, przy czym naruszenia swoich dóbr osobistych upatrywał w przekazaniu przez rzecznika (...) do redakcji (...) informacji, która ukazała się w tym czasopiśmie w dniu 10 maja 2001 r. Sąd pierwszej instancji uznał za niewątpliwe, iż przedmiotowa publikacja ze względu na --- STRONA 5 --- jej treść naruszyła dobra osobiste powoda, a także że informacja zamieszczona w niej pochodziła od (...). Odnosząc się do tego zakresu rozważań Sądu I instancji trzeba zauważyć, że nie w pełni są one uzasadnione. Wywody te można podzielić tylko w części, w której Sąd stwierdził, że obiektywnie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, gdyż treść publikacji prasowej przypisuje powodowi wyłudzenie 70 ton węgla i zawiera określenie "oszust". Należy stwierdzić, że podawanie informacji o rzekomo popełnionym przestępstwie przez powoda w sytuacji, gdy nie został on prawomocnie skazany za popełnienie opisywanego w artykule czynu, narusza chronioną prawnie sferę dóbr osobistych powoda w postaci czci i dobrego imienia oraz renomy przedsiębiorcy. Nie sposób jednakże podzielić ustaleń Sądu I instancji co do kwestii związanych z podmiotem, który dopuścił się naruszenia dóbr osobistych. Należy zgodzić się z pozwanym, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie dało podstaw do przyjęcia, że pozwany dopuścił się działania polegającego na przekazaniu przez (...) informacji, która została przytoczona w spornym artykule prasowym. Na okoliczność ustalenia w jaki sposób doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda powołano w postępowaniu przed Sądem I instancji dowód z zeznań świadka(...), dziennikarza (...), autora spornej publikacji. Poczynione jednakże w oparciu o zeznania tego świadka ustalenia faktyczne nie są prawidłowe. Błędna bowiem jest ocena Sądu I instancji, że zeznania J. C. stanowiły wiarygodne źródło, pozwalające ustalić, że informacje opublikowane w przedmiotowym artykule prasowym pochodziły od rzecznika (...). Relację tego świadka należy ocenić nie tylko jako niepełną, ale przede wszystkim jako nie dostarczającą jakichkolwiek informacji o faktach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro nie pamiętał on okoliczności w jakich artykuł powstał. Fakt, iż świadek ten opisał obowiązującą wówczas procedurę pozyskiwania informacji od(...) nie świadczy o tym, że publikacja stanowiła odzwierciedlenie wypowiedzi rzecznika prasowego (...) Znamienne jest, że w części, w której zeznania odnoszą się do źródła pochodzenia użytych w publikacji zwrotów ocennych opierają się one jedynie na przypuszczeniu. Wskazano w nich bowiem, że w sytuacji, gdyby zwroty ocenne nie zostały użyte przez(...)w rozmowie z dziennikarzem, wystąpiłaby ona o sprostowanie. Zasadnie zatem wskazuje pozwany w apelacji, że do treści tych zeznań należało podejść krytycznie. Powód nie przedstawił natomiast żadnych innych dowodów potwierdzających, że (...)przekazał dziennikarzowi informacje o treści przytoczonej w artykule. Oznacza to, że w sprawie nie zostało wykazane, iż treści naruszające dobra osobiste powoda pochodzą od pozwanego. Zauważyć też trzeba, że z pisma z dnia 4 stycznia 2003 r. wynika, iż (...) poinformowała S. N., że nie ponosi ona odpowiedzialności za powyższą publikację, albowiem artykuł nie był autoryzowany przez przedstawicieli (...) Wyjaśnić należy w tym miejscu, że art. 38 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. -Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) nie wyłącza możliwości zastosowania przepisów kodeksu cywilnego o ochronie dóbr osobistych w stosunku do autora tekstu, redaktora i wydawcy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 1990 r. II CR 1303/89, OSNCP 1991, nr 8-9, poz. 108). Zachodzi tu jedynie kumulatywny zbieg przepisów, a wybór środków ochrony prawnej należy do osoby pokrzywdzonej. Przepisy Prawa prasowego nie regulują ani nie wyłączają odpowiedzialności cywilnej osoby, której wypowiedzi naruszające dobra osobiste innej osoby autor publikacji cytuje lub powołuje w artykule. Osoba ta --- STRONA 6 --- odpowiada wyłącznie na podstawie przepisów kodeksu cywilnego o ochronie dóbr osobistych, nie można bowiem uznać, aby z art. 38 Prawa prasowego można wyprowadzać wniosek, że osoba udzielająca wywiadu lub przekazująca informacje dziennikarzowi, które powołuje on w tekście publikacji, nie odpowiada za naruszenie dóbr osobistych innej osoby wypowiedzią lub udzieloną informacją. Istotne znaczenie ma bezbłędne ustalenie, czy rzeczywiście w tych wypowiedziach lub informacjach, powoływanych w tekście, znalazły się określenia naruszające dobra osobiste innej osoby. Ustalenie to jest łatwiejsze, jeżeli sporny tekst publikacji był autoryzowany przez osobę udzielającą wywiadu lub wypowiedzi. W razie braku autoryzacji konieczne jest wykorzystanie innych środków dowodowych (np. zeznań dziennikarza, któremu udzielono wywiadu, czy publikacji) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2005 r. IV CK 519/04). Brak autoryzacji spornego tekstu publikacji prasowej nie stanowi automatycznie o tym, że odpowiedzialność pozwanego za naruszenie dóbr osobistych powoda jest wyłączona, gdyż jak wskazano powyżej autoryzowanie tekstu ułatwia tylko ustalenie podmiotu, który użył określeń naruszających dobra innego podmiotu, tym niemniej w niniejszej sprawie brak jest innych dowodów, które potwierdziłby, że zwroty zamieszczone w spornym artykule, które naruszają dobra osobiste powoda, zostały użyte przez rzecznika prasowego policji i wiernie przytoczone przez autora publikacji. W tych warunkach brak jest podstaw do przypisania pozwanemu odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych powoda. Pozwany w apelacji wskazał również, że zaskarża wyrok w części obejmującej rozstrzygnięcie zawarte w jego punkcie trzecim, podając, że wnosi o jego zmianę poprzez rozstrzygnięcie o kosztach postępowania przed Sądem I instancji. Skoro jednakże Sąd I instancji orzekł o kosztach postępowania w zaskarżonym wyroku, a skarżący nie sformułował jakikolwiek zarzutów odnoszących się do tego rozstrzygnięcia, to brak jest podstaw do przyjęcia, że intencją skarżącego było jego podważenie. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym w ten sposób, że powództwo oddalił. Przyjęcie, że powód nie wykazał, iż to pozwany dopuścił się naruszenia jego dóbr osobistych oznacza, że nie powstały także jego roszczenia o ochronę tych dóbr zarówno w sferze niemajątkowej jak i majątkowej. Z tej przyczyny bezprzedmiotowa staje się ocena podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia dochodzonych roszczeń majątkowych. Nie ma bowiem wątpliwości, co do tego, że przedawnieniu mogą jedynie podlegać roszczenia istniejące, a nie te, które w ogóle nie powstały. Na marginesie jedynie zaznaczyć można, że gdyby uznać, iż to pozwany działając za pośrednictwem swojego (...) użył zwrotów naruszających dobra osobiste powoda, które zostały expressis verbis przytoczone w spornej notatce prasowej, to stanowisko Sądu I instancji wskazujące na przedawnienie roszczeń majątkowych powoda byłoby zasadniczo prawidłowe. Korekcie należałoby poddać jedynie podstawę prawną wskazaną przez Sąd I instancji, gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy należałoby zastosować przepis art. 442 k.c. w brzmieniu obowiązującym przed zmianą kodeksu cywilnego dokonaną ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. obowiązującą od dnia 10 sierpnia 2007r. ( Dz. U. Nr 80, poz. 538). Zgodnie bowiem z art. 2 wskazanej wyżej ustawy do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nie przedawnionych, stosuje się art. 442 1 k.c. Gdyby --- STRONA 7 --- roszczenie powoda istniało, to powstałoby ono z chwilą doznania szkody, tj. w maju 2001 r., a więc pod rządem dotychczasowego art. 442 k.c. W świede tego przepisu bieg trzyletniego terminu przedawnienia rozpocząłby się najpóźniej w dniu 13 grudnia 2002 r., tj. od daty pisma powoda skierowanego do (...) - jak słusznie przyjął Sąd Okręgowy. Termin ten upłynąłby dnia 13 grudnia 2005 r., a zatem przed wejściem w życie art. 442 1 k.c., co przesądza o niemożności jego zastosowania. Na aprobatę Sądu Apelacyjnego zasługuje też stanowisko Sądu I instancji co do braku podstaw dla przyjęcia, że podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa podmiotowego nie zasługujące na ochronę prawną (art. 5 k.c.). Nie ma też racji skarżący twierdząc, że w okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie ma dziesięcioletni termin przedawnienia roszczeń wynikających ze zbrodni i występku ( § 2 art. 442 k.c.). Powód bowiem nawet nie zmierzał do wykazania, że rzecznik prasowy pozwanego dopuściła się popełnienia przestępstwa: nie toczyło się w tym przedmiocie żadne postępowanie karne, a także zaoferowany w niniejszej sprawie przez niego materiał dowodowy nie był wystarczający do ustalenia zarówno przedmiotowych jak i podmiotowych znamion czynu zabronionego. Mając te względy na uwadze, Sąd Apelacyjny, na mocy art. 385 k.p.c. oddalił apelację powoda jako bezzasadną. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., uznając, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, pozwalający Sądowi na nieobciążanie powoda kosztami mimo przegrania sprawy. W tym zakresie Sąd Apelacyjny uwzględnił trudną sytuację materialną powoda, która legła u podstaw udzielenia mu całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, a nadto okoliczność, że z uwagi na zamieszczenie w spornym artykule określenia powód mógł pozostawać w subiektywnie usprawiedliwionym przekonaniu o zasadności dochodzonych roszczeń. Na podstawie § 15, § 2 ust. 2 § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych praz kosztach pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu przyznał radcy prawnemu Ł. R. ze Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w (...) kwotę 2.970 złotych, powiększona o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.