Wyrok V ACa 322/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańs

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 322/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Zbigniew Koźma Sędziowie: SA Włodzimierz Gawrylczyk (spr.) SA Jacek Grela Protokolant: Magdalena Tobiasz - Ignatowicz po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...) przeciwko Skarbowi Państwa(...) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 28 października 2011 r. sygn. akt I C 563/09 I. oddala apelację; II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego Skarbu (...) kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego; III. zasądza od Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w (...) na rzecz radcy prawnego W. S. kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Na oryginale właściwe podpisy. --- STRONA 2 --- V ACa 322/12 UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z 28 października 2011 r. oddalił powódz- two (...) przeciwko Skarbowi Państwa -(...) o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę, odszkodowania i renty oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W motywach wyroku Sąd podał, że powód domagał się zasądzenia kwoty 500.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie godności oraz prawa do prywatności i intymności, zasądzenia kwoty 200.000 zł z tytułu rozstroju zdrowia, uszkodzenia ciała i kosztów leczenia i zasądzenia renty po 8.400 zł miesięcznie z tytułu ograniczenia zdolności do pracy. Powód twierdził, że przebywał w(...) z krótkimi przerwami od listopada 2006 r. do maja 2009 r. i w tym czasie stale było przeludnienie w celach, warunki sanitamo- bytowe nie były zgodne z normami prawa, (...), brak nie- zbędnych leków naraził go na wydatki na zakup leków przez małżonkę, do rozstroju zdrowia przyczyniła się też nieodpowiednia dieta i niewłaściwe leczenie, a niski stan higieny dopro- wadził do rozprzestrzeniania się (...). Pozwany wnosił o oddalenie powództwa, przyznał że przeludnienie było zgłasza- ne sędziemu (...), zaprzeczył by warunki bytowe były niezgodne z przepisami prawa, stan oświetlenia odpowiadał normom, zaś brak ciepłej wody w celach nie był sprzecz- ny z przepisami prawa. Oświadczył też, że skargi powoda na warunki bytowe po przeprowa- dzeniu czynności kontrolnych uznawane były za bezpodstawne oraz że przepisy nie nakładają na zakłady karne obowiązku dostarczania osadzonemu wszelkich lekarstw i świadczeń medycznych. Sąd Okręgowy ustalił, że powód przebywał w (...)w cza- sie od 22 listopada 2006 r. do 2 września 2008 r., od 20 października do 10 listopada 2008 r. i od 11 grudnia 2008 r. do 6 maja 2009 r. (...) (...) 2008 r.,(...) Ten stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentacji medycznej dotyczącej po- woda, jadłospisów, opinii biegłego sądowego specjalisty chorób (...)na podstawie zeznań powoda. Uznał za wiarygodne dowody z dokumentów i opinie. Za niewiarygodne Sąd uznał zeznanie powoda, że przez cały okres pobytu w (...) (...). (...). Powód nie wykazał, by warunki odbywania kary pozbawienia wolności były sprzeczne z przepisami, z pewnym zastrzeżeniem dotyczącym przeludnienia w celach. Fakt, że w (...) było przeludnienie, nie oznacza że występowało stale w okresie pobytu powoda i że dotyczyło powoda. Z pism kierowanych przez Dyrektora Zakładu Karnego do sędziego penitencjarnego wynika, że przeludnienie było zmienne. Powód ograni- czył się do twierdzenia, że odbywał karę w warunkach przeludnienia, ale nie przedstawił żad- nego dowodu potwierdzającego to twierdzenie. Jego pełnomocnik cofnął wniosek o przesłu- chanie świadków w kwestii przeludnienia w celach i warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Nie ma więc podstaw do ustalenia, że zachowania pozwanego doprowadziły do rozstroju zdrowia i naruszyły inne dobra osobiste powoda lub że były przyczyną szkody ma- --- STRONA 3 --- jątkowej. Dlatego Sąd oddalił powództwo na podstawie art. 444 § 1 i 2 k.c. i art. 445 k.c. oraz art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz zasądził od powoda koszty zastępstwa procesowego. Pełnomocnik powoda złożył apelację. Zaskarżył wyrok w części oddalającej powódz- two o zapłatę kwoty 500.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę i rozstrzygającej o kosztach procesu. Domagał się zmiany wyroku i zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 500.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci godno- ści, prawa do prywatności i intymności (art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c.), nieobciążanie powoda kosztami procesu oraz zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, ewentualnie uchylenia wyroku w tej części i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Domagał się też nakazania pozwanemu do- starczenia dokumentu określającego ilość osób skazanych odbywających karę pozbawienia wolności w okresie od października 2006 r. do maja 2009 r., dopuszczalną ilość skazanych według obowiązujących norm, wielkość cel i ilości osób w celach przebywających wraz z powodem, o co powód wnosił wcześniej, wnosił też o przeprowadzenie dowodu z tego doku- mentu. Pełnomocnik powoda zarzucił: 1/ nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przez pominięcie dowodów wskazanych w punkcie 7 petitum pozwu, co stanowi na- ruszenie art. 217 § 2 k.p.c. wobec uznania okoliczności przeciwnych za udowodnione, 2/ sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranych dowodów na skutek naru- szenia art. 233 § 1 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c., gdyż ocena dowodów nie była wszechstronna, a Sąd nie wyjaśnił dlaczego nie dał wiary zeznaniu powoda o naruszeniu przez pozwanego art. 110 § 1 k.k.w., 3/ naruszenie art. 6 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. wskutek uznania, że powoda obciąża dowód naruszenia jego dóbr osobistych przez to, że warunki odbywania kary pozbawienia wolności były niezgodne z przepisami regulującymi te warunki, 4/ naruszenie art. art. 102 k.p.c. przez uznanie, że nie zachodzą szczególne okoliczno- ści usprawiedliwiające nieobciążanie go kosztami procesu, w sytuacji gdy powód pozostaje bez pracy, powrócił do domu po kolejnej siódmej hospitalizacji, a jego żona urodziła kolejne dziecko. Pozwany wnosił o oddalenie apelacji i o zasądzenie kosztów procesu. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest bezpodstawna. Podniesione w niej zarzuty są nietrafne. Zebrane dowody pozwalają na ustalenie istotnych okoliczności faktycznych, co też Sąd Okręgowy uczynił oraz dokonał prawidłowej oceny prawnej materiału dowodowego i żądań powoda. Zasada wynikająca z art. 6 k.c., iż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, któ- ra z tego faktu wywodzi skutki prawne, obowiązuje także w tego rodzaju sprawach, gdyż nie ma przepisu szczególnego wprowadzającego wyjątek od niej. Tak więc co do zasady słuszne jest przypisanie powodowi ciężaru udowodnienia twierdzonych przez niego faktów. --- STRONA 4 --- Powód złożył w pozwie wniosek o zobowiązanie pozwanego do dostarczenia doku- mentu określającego ilość osób skazanych odbywających karę pozbawienia wolności w okre- sie od października 2006 r. do maja 2009 r., dopuszczalną ilość skazanych według obowiązu- jących norm, wielkość cel i ilości osób w celach przebywających wraz z powodem, a Sąd Okręgowy nie odniósł się do tego wniosku. Niemniej pozwany złożył z odpowiedzią na po- zew dokumenty pozwalające ustalić, iż w okresie pobytu powoda w (...) cele były przeludnione. Są nimi pisma Dyrektora (...)Przewod- niczącego (...) Sądu Okręgowego w (...), z których wynika, że przekroczenie norm zaludnienia w celach wynosiło 14% w listopadzie 2006 r., 15,2% w grudniu 2007 r., 16,3% w styczniu 2008 r., 12,9% w kwietniu 2008 r., 12,2% w lipcu 2008 r., 16,6% we wrześniu 2008 r., 15% w grudniu 2008 r.13,6% w styczniu 2009 r., 13,2% w lutym 2009 r., 8,4% na początku maja 2009 r. (odpisy pism - k. 18-27). Dowody te nie były kwe- stionowane przez powoda. Na ich podstawie Sąd Apelacyjny ustalił, że powód przebywał w przeludnionych celach, nie zachodziła więc potrzeba zobowiązania pozwanego do przedłoże- nia szczegółowej informacji o tym, w których celach powód przebywał, jaka jest powierzch- nia tych cel i ile osób przebywało z powodem. Tym bardziej nie zachodziła potrzeba zobo- wiązania pozwanego do wskazania ile było osób skazanych odbywających karę pozbawienia wolności w okresie od października 2006 r. do maja 2009 r., bo ta informacja nie jest po- trzebna do rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego Sąd Apelacyjny oddalił ponowiony w apelacji wniosek zobowiązanie pozwanego do złożenia tej informacji. Fakt, że powód przebywał w przeludnionych celach w tamtym okresie, sam przez się nie obliguje Sądu do zasądzenia zadośćuczynienia za krzywdę bez wykazania przez niego, jakie były skutki przebywania w takich celach. Powód nie twierdził, że nie miał osobnego łóżka, miejsca przy stole, krzesła lub taboretu lub by doznał innych istotnych dolegliwości z tym związanych. Poza tym przeciętne przekroczenia norm były niewielkie, sięgały nieco po- nad 10%, a powód przebywał w (...) w K. w podanym wyżej okresie z przerwami wynoszącymi łącznie 78 dni. W owym czasie zgodnie z obowiązującym wówczas art. 248 § 1 k.k.w. dopuszczalne było przekroczenie norm w szczególnie uzasadnionych przy- padkach przez czas określony. Powód nie przebywał stale w przeludnionych celach, bo w tym (...) przebywał z przerwami, nie ma zaś wątpliwości, że spełniona była prze- słanka szczególnie uzasadnionych przypadków. Powód nie wykazał, że poza okresowym przeludnieniem w celach, nie były zachowa- ne inne ustawowe warunki odbywania kary pozbawienia wolności określone w art. 110 § 1 k.k.w. Dokonana w tej kwestii przez Sąd Okręgowy ocena dowodów jest niewadliwa. Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do nieobciążania powoda kosztami procesu. Po- wód nie wykazał przesłanek zastosowania art. 102 k.p.c. Przed Sądem pierwszej instancji nie wnosił nawet o nieobciążanie go tymi kosztami na wypadek przegrania sprawy, a przed Są- dem drugiej instancji ograniczył się do wskazania argumentów, nie składając żadnego dowo- du, który mógłby choć uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść kosztów procesu. Sąd podkreśla, że art. 102 k.p.c. jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 98 k.p.c. zasady ponoszenia kosztów procesu przez stronę przegrywającą spór. Strona domagająca się zastosowania tego wyjątku powinna wykazać istnienie wyjątkowych okoliczności, przy czym samo zwolnienie od jej od kosztów sądowych nie jest argumentem wystarczającym do odstąpienia od obciąże- nia kosztami procesu. --- STRONA 5 --- Mając powyższe okoliczności na uwadze, Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podsta- wie art. 385 k.p.c. i zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty procesu na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.