Wyrok V ACa 286/15 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 stycznia 2016 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku

--- STRONA 1 --- s — Sygn. akt V ACa 286/15 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 stycznia 2016 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku — Wydział V Cywilny w składzie: AE TernoBobukenka (nr) Sędziowie: SA Irma Kul SO del. Weronika Klawonn Sadysta dnoa Kostek po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa J. B. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w B. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w B. zdnia 16 stycznia 2015 r. sygn. akt I C 751/13 l. zmienia zaskarżony wyrok: a) ' w punkcie 1 (pierwszym) w ten sposób, że zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - (...) w B. na rzecz powoda J. B. kwotę 2.000 (dwa tysiące) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 25 kwietnia 2014r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części, , b) w punkcie 2 (drugim) w ten sposób, że nie obciąża powoda kosztami procesu; IL. . oddala apelację w pozostałym zakresie; < ' IU. --- STRONA 2 --- nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego; M. zasądza od Skarbu Państwa — (...) w B. na rzecz adwokata Ł. G. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Na oryginale właściwe podpisy. Sygn. akt VACa 286/15 Pozwem wniesionym przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w B. powód J. B. domagał się zasądzenia kwoty 100 tysięcy zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, której doznał w trakcie pobytu w (...) wskutek panujących tam warunków socjalno - bytowych. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa kwestionując je co do zasady i wskazując, że powód nie udowodnił przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 k.c. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2015r. Sąd Okręgowy w B. oddalił powództwo, zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego oraz przyznał koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Sąd Okręgowy ustalił, że powód przebywał w pozwanej jednostce penitencjarnej w okresie od dnia (...) oraz od (...). Łącznie był to okres niespełna 1,5 miesiąca. W tym czasie powód umieszczony był w celach, w których kącik sanitarny oddzielony był od reszty celi tylko kotarą, okna były sprawne, można było je otwierać, każdy z osadzonych miał swoje łóżko i miejsce w szafce. Cela nie była świeżo wyremontowana, ale było czysto, bo skazani otrzymywali środki czystości do sprzątania i utrzymania czystości w celi. Sprzęt kwaterunkowy - łóżka, materace były dostępne w ilości odpowiadającej liczbie skazanych, z tym, że był to sprzęt używany i podniszczony. Nadawał się jednak w pełni do użytku. Powód często korzystał z pomocy medycznej i często zgłaszał się na wizyty do lekarza pozwanej jednostki. Skarżył się na dolegliwości (...) ale gdy zapisał się do lekarza, to zawsze z wizyty skorzystał i nie odmówiono mu pomocy medycznej. Czasami czekał na termin wizyty do 5 dni. Cele, w których przebywał powód były wyposażone w sprzęt kwaterunkowy zgodny z normami określonymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Tam, gdzie pozwalały na to warunki techniczno-budowłane, kąciki sanitarne były wykonywane z materiałów pełnych (murowane). Sąd Okręgowy wskazał, iż stan faktyczny ustalił w oparciu o dowody z dokumentów, w tym z książeczki zdrowia powoda. Pominął Sąd dowód z zeznań świadka M. K., jak również z zeznań powoda, który nie stawił się na rozprawę mimo prawidłowego doręczenia wezwania, jak również dowód z opinii biegłego (...) i z raportów odbywania kary Rzecznika Praw Obywatelskich. Sąd Okręgowy oddalił wnioski powoda dotyczące dopuszczenia dowodu z opinii biegłych sądowych lekarzy, bowiem nie znalazł jakiejkolwiek wskazówki w dokumentach - książeczkach zdrowia powoda, iż cierpiał on na (...). Sąd Okręgowy podkreślił, że przepis art. 24 $ 1 k.c. rozkłada w sprawie o naruszenie dóbr osobistych ciężar dowodu w ten sposób, że na powoda nakłada obowiązek udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste, a na pozwanym ciąży obowiązek udowodnienia, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne. W ocenie Sądu Okręgowego, nie mogły zostać uwzględnione żądania powoda odnośnie zadośćuczynienia za okres osadzenia u pozwanego, bowiem powód nie wykazął, że przebywał w przeludnionych celach w złych warunkach bytowych. Natomiast zdaniem Sądu pozwany w toku procesu wykazał, że zapewnił powodowi właściwe warunki --- STRONA 3 --- bytowe w ramach istniejących możliwości i że jego działania nie były bezprawne. Sąd nie podzielił twierdzeń powoda odnośnie naruszenia jego godności i nie poszanowania intymności poprzez brak wydzielonych kącików sanitarnych w trakcie jego pobytu w celach mieszczących się w pozwanej jednostce penitencjarnej. Sąd zauważył, że sam fakt, że kąciki sanitarne w celach są nieodpowiednie nie rodzi po stronie pozwanego obowiązku zapłaty zadośćuczynienia. Od powyższego wyroku apelację wniósł powód, zaskarżając go w części oddalającej powództwo ponad kwotę 10.000 złi zarzucając mu: 1) naruszenie przepisów prawa procesowego, mianowicie art. 227 k.p.c. i art. 328 $ 2 k.p.c. poprzez uznanie dowodu z opinii biegłego (...) oraz z opinii biegłych lekarzy za fakty nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz niewystarczające wyjaśnienie, dlaczego odmówił tym dowodom takiego waloru; ” 2) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, iż powód nie cierpiał na (...) oraz że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, w tym przede wszystkim, iż nie została mu zapewniona właściwa opieka medyczna ze względu na jego chorobę, a także ze względu na zbyt mały metraż celi, w której przebywał u pozwanego. Skarżący domagał się zmiany wyroku w zaskarżonej części i zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 10.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wymagalności roszczenia, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania ze obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej, zaś w przypadku oddalenia powództwa - przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 150% stawki minimalnej. Nadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z treści załączonej do apelacji opinii w zakresie (...) W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny w celu uzupełnienia postępowania dowodowego przeprowadził dowód z: historii rozmieszczenia skazanych w celach (k. 123-124), karty historii rozmieszczenia (k. 125-130), wykazu pomieszczeń w budynkach mieszkalnych (...) w B. (k. 131 -133), wykazu pomieszczeń w budynkach mieszkalnych (...) w B. (k. 134-136), opinii lekarskiej w zakresie (...) (k. 85-93), wkładki do książeczki zdrowia skazanego. Sąd Apelacyjny uznał wymieniony materiał za wiarygodny, gdyż strony nie kwestionowały zawartych w nich danych, Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna częściowo. Powód domagał się zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci naruszenia jego godności, prawa do intymności i ochrony zdrowia, wskazując, że przebywał w pozwanym (...) w celach niespełniających norm zaludnienia (powierzchnia ' przypadająca na jednego więźnia była mniejsza niż 3 m), kącik sanitarny nie zapewniał intymności bo był oddzielony kotarą nadto, że nie zadbano w sposób należyty o jego stan zdrowia - nie zapewniono specjalistycznego łóżka. Sąd Okręgowy błędnie uznał, iż pozwany Skarb Państwa wykazał, iż jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne, a właściwie jak wskazał Sąd błędnie, że nie mógł uwzględnić żądania powoda co do przebywania powoda w przeludnionych celach, bo powód tego nie wykazał. Otóż to rzeczą pozwanego było wykazanie, że warunki, --- STRONA 4 --- wjakich przebywał powód odpowiadały obowiązującym normom. Jak prawidłowo Sąd pierwszej instancji wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, art. 24 k.e. rozkłada w sprawie o naruszenie dóbr osobistych ciężar dowodu w ten sposób, że na powoda nakłada obowiązek udowodnienia, iż pozwany naruszył jego dobra osobiste, a na pozwanego obowiązek obalenia domniemania, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda było bezprawne. W niniejszej sprawie nie wiadomo, na jakiej podstawie Sąd Okręgowy przyjął, że pozwany to domniemanie obalił, skoro pozwany nie przedstawił na poparcie swoich twierdzeń żadnych dowodów, zaś Sąd pierwszej instancji nie poczynił w tym zakresie ustaleń. W tym kontekście należy również uznać za niezrozumiałe postępowanie Sądu pierwszej instancji polegające na pominięciu dowodu z zeznań świadka M. K. z uwagi na jego niestawiennictwo oraz automatycznego uznania, że zeznania te nie wniosłyby nic istotnego do sprawy. Zgodnie z art. 274 $ 1 k.p.o, Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo sąd skaże świadka na grzywnę, po czym wezwie go powtórnie, a w razie ponownego niestawiennictwa skaże go na ponowną grzywnęi może zarządzić jego przymusowe sprowadzenie. Pominięcie dowodu jest uzasadnione w sytuacji, gdy okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione lub jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki. W orzecznictwie wskazano, że przez wyjaśnienie spornych okoliczności rozmieć należy taki stan rzeczy, w którym albo nastąpiło uzgodnienie między stronami spornych dotychczas okoliczności, albo też zostały one wyjaśnione na korzyść strony powolującej dowody. Niedopuszczalne jest pominięcie zaoferowanych środków dowodowych z powołaniem się na wyjaśnienie sprawy, jeżeli ocena dotychczasowych dowodów prowadzi, w przekonaniu sądu, do wniosków niekorzystnych dla strony powołującej dalsze dowody. Co się tyczy pominięcia dowodu z opinii biegłego (... na okoliczność ustalenia powierzchni ceł, to należy zauważyć, że środek ten mógłby w niniejszej sprawie zostać uznany za nieprzydatny dla udowodnienia tez, ale tylko wrtakim przypadku, gdyby pozostałe dowody powołane w celu udowodnienia tej okoliczności zostały przeprowadzone przez Sąd pierwszej instancji. Tymczasem Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził ani dowodu z dokumentacji ewidencyjnej, ani z dokumentacji inwentaryzacyjnej za okres, w którym powód przebywał w (...) w B.. Dlatego też Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe i na jego podstawie ustalił, że powód przebywał w pozwanym (... krótko, bo około 1,5 miesiąca, ale w pewnych okresach w warunkach, w których powierzchnia celi wprawdzie nieznacznie, ale odbiegła od przyjętych norm, co wynika z przedstawionego przez pozwanego wykazu zaludnienia cel. Z kolei z zeznań przesłuchanego w sprawie świadka T. D. wynika, że w celach, w których przebywał powód nie były zapewnione należyte warunki związane z ochroną prawa do intymności, skoro kącik sanitarny był odgrodzony od reszty pomieszczeń tylko zasłoną z materialu. W tym miejscu należy odwołać się do prezentowanego w orzecznictwie stanowiska, a w szczególności do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 roku, V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13, w którym wskazano, iż osadzenie skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności w przeludnione celi, wktórej nie oddzielono urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia i nie zapewniono wszystkich skazanym osobnego miejsca do spania, może stanowić naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności oraz uzasadniać odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448k.e. W pisemnych motywach Sąd Najwyższy uzasadnił rozstrzygnięcie treścią art. Konwencji oraz odwołał się do utrwalonej linii orzeczniczej Europejskiego Trybunału Praw Człowiek w S., z której wynika, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Powyższy pogląd został podzielony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2010 roku, II CSK 486/09, w którym przyjęto, iż prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie, zaś nadmierne zagęszczenie celi może samo w sobie być kwaliikowanejako traktowanie nichumanitarne. Zagadnienie naruszenia dóbr osobistych osadzonych w warunkach przeludnienia porusza uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 201 r., OSNC 2012/2/15, w której stwierdzono, iż umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m? może stanowić wystarczająca przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Odpówiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy. * --- STRONA 5 --- Natomiast zarzut niezapewnienia powodowi należytej ochrony zdrowotnej jest bezzasadny. Przesłuchany w sprawie świadek T. D. zeznał, iż powód nie uskarżał się na (...) i miał zapewnioną opiekę lekarską. Potwierdzają to też wpisy w książeczce zdrowia powoda. Z opinii lekarskiej w zakresie (...) sporządzonej w sprawie IC (...), dołączonej do apelacji, wynika, że (...) występujące u powoda mają związek z przebytym wiele lat temu upadkiem. Zawarto w niej również odpowiedź na pytanie, jakie winny być przepisane powodowi środki zaopatrzenia medycznego, w tym jakie warunki powinno spełnić łóżko, na którym powód śpi. Stwierdzono mianowicie, że nieistnieje potrzeba zapisywania powodowi jakichkolwiek środków zaopatrzenia medycznego. Wskazano, że powód może spać w każdym standardowym łóżku i nie wymaga jakiegokolwiek łóżka specjalistycznego. Stosownie do art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Sąd Apelacyjny po uzupełnieniu postępowania dowodowego uznał, że żądanie powoda zasądzenia zadośćuczynienia jest częściowo zasadne wobec naruszenia jego dóbr osobistych w postaci prawa do godnego odbywania kary. Mając na uwadze krótki okres, w którym powód przebywał w przeludnionych celach, w których kącik sanitarny nie był wydzielony w sposób zapewniający prawo do intymności, Sąd Apelacyjny uznał, że 2.000 zł jest odpowiednią kwotą zadośćuczynienia w rozumieniu powołanego przepisu. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 $ 1 k.p.; orzekł jak w punkcie I wyroku, natomiast na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację powoda w pozostałym zakresie jako bezzasadną. Sąd Apelacyjny w oparciu o art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania przed Sądem pierwszej instancji uznając, że w niniejszej sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony. Roszczenie powoda, który został w postępowaniu całkowicie zwolniony od kosztów sądowych, chociaż nie mogło zostać uwzględnione w pełnej wysokości, to co do zasady okazało się usprawiedliwione. Wymaga nadmienienia, że właściwe oszacowanie rozmiaru zadośćuczynienia jest trudne. W ocenie Sądu Apelacyjnego argumentacja ta przemawia za zastosowaniem art. 102 k.p.c. wobec powoda również w postępowaniu drugoinstancyjnym. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie $ 2 ust. 1i 3 oraz $ 11 ust. 25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 461).