Wyrok V ACa 282/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lipca 2007 r. Sąd Apelacyjny w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 282/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lipca 2007 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Barbara Kurzeja (spr.) Sędziowie : SA Janusz Kiercz SA Jadwiga Galas Protokolant : Mirosław Kruk po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2007 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa J. C. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w (…) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt II C 137/05 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gliwicach pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. _ßwšš fiş __, _ Uuv/W „Ę _ --- STRONA 2 --- Sygn. akt V ACa 282/ 07 U Z A S A D N I E N I E Powód J. C. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa Zakładu Karnego w (…) na rzecz Centrum Zdrowia Dziecka w (…) (k. 98) kwoty 50 000 zł tytułem zadośćuczynienia i ustalenie odpowiedzialności pozwanego za szkody powstałe w związku z przebywaniem w tym Zakładzie Karnym w warunkach spartańskich. W uzasadnieniu żądania podał, iż w pozwanym Zakładzie Karnym przebywał w przeludnionej celi, gdzie na jednego osadzonego przypadała powierzchnia poniżej 3 m 2 , co prowadziło do konfliktów, a także pogorszenia się jego stanu fizycznego i psychicznego. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa podnosząc, iż wprawdzie w Zakładzie Karnym występuje przeludnienie, ale osadzenie w takich warunkach jest prawnie dopuszczalne. Powodowi zapewniono realizację wszystkich jego praw i nie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo ustalając, co następuje. Powód przebywał w Zakładzie Karnym w (…) czterokrotnie, w tym w ostatnim okresie od 13 stycznia do 13 kwietnia 2005 r. Przeprowadzona w tym Zakładzie, we wrześniu 2004 r., wizytacja nie wykazała żadnych uchybień związanych z realizacją uprawnień skazanych. Z treści sprawozdania z tej wizytacji wynika, że przeprowadzony remont łaźni centralnej doprowadził ten obiekt do uzyskania wysokiego standardu. W tym okresie występowało przeludnienie (o 13 %) jednakże więźniowie kwalifikowani byli właściwie, przy zastosowaniu indywidualizacji kar pozbawienia wolności. Przeludnienie nie wpłynęło zasadniczo na warunki bytowe skazanych, gdyż każda cela jest wyposażona w bieżącą wodę oraz WC. Skazani zgodnie z regulaminem korzystają z bielizny pościelowej i osobistej. Cele są systematycznie odnawiane. Osadzeni korzystają z łaźni centralnej, o wysokim standardzie. Posiłki otrzymują trzy razy dziennie i odpowiadają one normom żywieniowym. W Zakładzie Karnym prowadzona jest działalność kulturalno-oświatowa i sportowa, skazani mają możliwość korzystania z biblioteki, mają też zagwarantowaną opiekę lekarską. Zakład Karny zatrudnia kilkunastu lekarzy różnych specjalności. Osadzeni, którzy stanowią zagrożenie, przebywają w wyodrębnionych oddziałach. Skazani mają prawo składania skarg, które są rozpatrywane na bieżąco. W większości skargi te są bezzasadne. 2 --- STRONA 3 --- Przeprowadzona tamże wizytacja sędziego penitencjarnego wykazała, że osadzeni w Zakładzie Karnym w (…) mają zagwarantowane standardy socjalne i korzystają z przysługujących im praw, a praca funkcjonariuszy tego Zakładu została oceniona jako bardzo dobra. Powód w czasie ostatniego pobytu w Zakładzie Karnym w (…) zgłaszał nieustannie dolegliwości i był przyjmowany w ambulatorium. Dokonywał samouszkodzeń, takich jak połykanie różnych ostrych przedmiotów przez co był kierowany do Szpitala w B. Każdorazowo udzielana mu była pomoc lekarska. Kwestionował wszystko co odnosiło się do jego pobytu. Miał zapewnione miejsce do spania, szafkę i miejsce do siedzenia. Chciał przebywać w celi dwuosobowej, co ze względu na warunki nie było możliwe do spełnienia. Kierowane przez niego skargi wyjaśniano i udzielano mu niezbędnej informacji. Buntował się przeciwko zarządzeniom porządkowym i w związku z nieudzieleniem mu zezwolenia na używanie klapek jako obuwia dokonał samouszkodzenia. Ze względu na swoją postawę był osadzany z więźniami przestrzegającymi regulaminu, chociaż sam tego regulaminu nie przestrzegał. Korzystał z pomocy psychiatrycznej i psychologicznej, zażywał leki mu przepisane i był leczony. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności pozwanego z art. 23 i 24 k.c., a w szczególności zawinionego działania funkcjonariuszy Zakładu Karnego w (…) naruszającego prawo powoda do humanitarnego traktowania podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Okoliczność, że powód przebywał w przeludnionej celi nie przesądza jeszcze o naruszeniu jego dóbr osobistych. Każdy więzień, w tym powód miał zapewnione osobne miejsce do spania, siedzenia i higieny zgodnie z obowiązującym regulaminem. Miał również zapewniony w pełni dostęp do świadczeń lekarskich z czego korzystał, a mimo to dokonywał samouszkodzeń, buntował się przeciwko zarządzeniom wydawanym przez administrację służby więziennej. Sam nie przestrzegał zatem obowiązujących w tym zakresie przepisów regulaminu. Powód, jako osoba wielokrotnie przebywająca w zakładach karnych zdawać sobie musiał sprawę z panujących tam warunków, w tym z utrzymującego się przeludnienia w zakładach karnych co jest problemem ogólnokrajowym. Mimo tego dopuszczał się kolejnych przestępstw, czego wynikiem było kolejne jego osadzenie w warunkach pozbawienia wolności. Zakład karny jest miejscem odosobnienia osób nie przestrzegających przepisów i norm prawnych, dopuszczających się przestępstw. Panujący zatem regulamin winien być przez więźniów przestrzegany czego powód nie dopełniał dokonując wielokrotnie 3 --- STRONA 4 --- samouszkodzeń. W każdym przypadku udzielono mu niezbędnej pomocy lekarskiej, w tym opieki szpitalnej. Nie może zatem domagać się ochrony dóbr osobistych osoba, która sama obowiązujące normy prawne narusza. W apelacji powód zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 24 k.c.) oraz art. 30 i 31 Konstytucji RP oraz podnosząc zarzut błędnej oceny dokonanych ustaleń faktycznych wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywana kary pozbawienia wolności wynika z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. stanowiącego, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Również art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 14 grudnia 1950 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1993 r. stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu lub karaniu i wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Powyższe zasady wynikające z norm prawa międzynarodowego zostały wprowadzone na grunt prawa polskiego i wynikają z art. 40, 41 ust.1 i 47 Konstytucji RP, zaś zgodnie ze wskazanym przez skarżącego art. 30 tejże Konstytucji przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych (por. orzecz. SN z dnia 28 lutego 2007 r. sygn. akt V CSK 431/06, LEX nr 255593), które Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie w pełni podziela. W związku z powyższym za skuteczne należało uznać wskazane w apelacji zarzuty skarżącego odnoszące się do roszczenia powoda opartego na art. 24 w zw. z art. 448 k.c. Nie ulega bowiem wątpliwości, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z nieoddzieloną toaletą i węzłem sanitarnym, może stanowić przejaw poniżającego traktowania prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. 4 --- STRONA 5 --- Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności i dlatego art. 110 § 2 k.k.w. wprowadził wymogi dotyczące warunków bytowych w celach wskazując m.in., że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 . Jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach (art. 248 k.k.w.) może dojść do ograniczenia wielkości pomieszczeń celi, jednakże tylko na czas ściśle określony i nie nadmiernie długi i to pozwanego obciąża ciężar udowodnienia, że działał zgodnie z prawem i nie naruszył dobra osobistego powoda (por. uzasadnienie powołanego wyżej wyroku SN). Ponieważ Sąd Okręgowy nie miał na uwadze wyżej przytoczonych zasad przy dokonywaniu oceny odnośnie do charakteru, zakresu i stopnia naruszenia dóbr osobistych powoda i zarzuty skarżącego okazały się w związku z tym uzasadnione, zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu celem ponownego rozpoznania sprawy ( art. 386 § 4 k.p.c.). 5