Postanowienie V ACa 262/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdań

--- STRONA 1 --- Sygn akt V ACa 262/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wydział V cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Maryla Domel - Jasińska Sędziowie: SA Bogusława Sieruga SO del. Ewa Tomaszewska (spr) Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Makarewicz po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2012 r. na rozprawie sprawy z powództwa W. K. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 13 lipca 2011 sygn akt I C 17/11 1. oddala apelację 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset ) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Na oryginale właściwe podpisy. UZASADNIENIE Powód W. K. w pozwie wniesionym do Sądu Okręgowego w (...) domagał się zasądzenia od pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. kwoty 1.000.000 zł z tytułu "naruszenia na przestrzeni XX i XXI wieku dóbr osobistych. Pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) w S. wniosła o oddalenie powództwa jako oczywiście bezzasadnego. W przedmiocie kosztów procesu pozwana wniosła o zasądzenie ich od powoda według norm przypisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wyrokiem z dnia 13 lipca 2011 r. Sąd Okręgowy w (...) oddalił powództwo oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 7217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Rozstrzygnięcie swoje Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach: Roszczenie powoda nie zasługiwało na uwzględnienie. Postawa powoda w toku całego procesu, ograniczająca się do złożenia kilku pism, i nie uczestniczenia w rozprawach pozwalała na jedynie takie ustalenia jak poniżej. Jak wynika z treści pozwu powód domagał się zasądzenia zadośćuczynienia za doznaną od pozwanej - jak się wyraził- krzywdę. Zasądzenie stosownej sumy pieniężnej z tego tytułu możliwe jest w sytuacjach unormowanych w przepisach art 444 kc 445 kc ewentualnie art 448 kc. Możliwość zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art 448 kc wiąże się z naruszeniem jakiegokolwiek prawnie chronionego dobra osobistego (art 23 kc), a więc obok dóbr wymienionych w art 445 kc również takich jak wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania. Obowiązkiem powoda zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu, było w ocenie Sądu Okręgowego wykazanie istnienia przesłanek pozwalających na uwzględnienie powództwa. --- STRONA 2 --- Powód przedstawiając tak lakoniczne uzasadnienie swojego roszczenia w treści pozwu a następnie nie uczestnicząc w rozprawach w żaden sposób nie wykazał spełnienia przesłanek z art 444kc, czy 448 kc, a więc nie wykazał by w wyniku jakiegokolwiek czynu niedozwolonego pozwanej spółdzielni doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Powód nie wykazał również czy i jakiego rodzaju jego dobra osobiste zostały naruszone oraz jakich doznał krzywd. Jedynie można domniemywać z treści uzasadnienia pozwu, że z naruszeniem dóbr osobistych "utraconych szans" powód utożsamia sprawy sądowe jakie toczyły się przeciwko niemu we wcześniejszym okresie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. o zapłatę. Procesy te były konsekwencja nie regulowania przez powoda i jego rodzinę opłat za zajmowany lokal co ostatecznie doprowadziło do (...) z lokalu mieszkalnego. Działania Spółdzielni miały oparcie w przepisach prawa, w szczególności w przepisach ustawy o Spółdzielniach mieszkaniowych. Pomijając juz fakt, iż dla wykazania zasadności zgłoszonego w niniejszej sprawie roszczenia, powód ograniczył się do zawnioskowania dowodu z wszystkich akt spraw jakie toczyły się pomiędzy stronami poczynając od lat 80-tych do teraz- w żaden sposób tego nie precyzując, bez określenia okoliczności na jakie tego rodzaju dowody miałyby być przeprowadzone, co już dyskwalifikowało wedle opinii Sądu Okręgowego taki wniosek jako zbyt ogólnikowy, to trudno było uznać, iż subiektywne przekonanie powoda o niesłuszności wydanych przez sąd orzeczeń i związane z tym poczucie krzywdy, mogły być podstawą zgłoszonego żądania zasądzenia kwoty 1.000.000 zł . Z dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń w oparciu o materiał dowodowy znajdujący się w aktach sądu okręgowego w (...) sygn (...) wynika, iż pomiędzy stronami od lat toczą się procesy związane z członkostwem powoda w spółdzielni mieszkaniowej (...). Procesy wytoczone przez powoda i jego członków rodziny zakończyły się przegraną. Nie budzi żadnych wątpliwości Sądu Okręgowego w świetle przesłanek z art 444 kc, 445 kc oraz art 448 kc, że żądanie powoda zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie 1.000.000 zł nie znajduje uzasadnienia. Sąd I instancji wskazał na treść art 6 kc, który stanowi, iż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Reguła powyższa powtórzona została w art 232 kpc., zgodnie z którym strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. W orzeczeniu z 17 grudnia 1996r. I CKU 45/96, OSNC 1997, nr 6-7 poz 76 z glosą A. Zielińskiego, Pal. 1998 nr 1-2 s.204 i nast., Sąd Najwyższy stwierdził zaś, iż rzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie, ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art 232). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art 3), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art 227) spoczywa na stronie, która z tych faktów wywodzi skutki prawne (art 6 kc) W ocenie Sądu Okręgowego, zgodnie z wymaganiami rzetelnego procesu powód miał zapewnioną realna możliwość przedstawienia swoich racji, wykazując zaś brak troski o własne interesy winien liczyć się z następstwami z takiej postawy wynikającymi. Rzeczą powoda było przejawienie inicjatywy i staranności w prowadzeniu procesu. O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art 98 i art 108 kpc. Rozliczenie kosztów procesu nastąpiło w oparciu o faktyczne rozstrzygnięcie wyroku. Zgodnie z art 98 § 1 kpc strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie niezbędne koszty procesu. Zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Do kosztów tych zalicza się zgodnie z art 99 kpc w zw z art 98§3 kpc wynagrodzenie radcy prawnego. Zgodnie z treścią art 102 w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów lub nie obciążyć jej w ogóle kosztami. Natomiast według art 98 § 1 kpc strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. A zatem decydujące znaczenie dla obowiązku zwrotu kosztów procesu ma jego wynik, zaś wyjątek od powyższej ogólnej zasady przewiduje art 102 kpc, który pozwala w szczególnie uzasadnionych wypadkach na zasądzenie od strony przegrywającej tylko część kosztów lub nie obciążanie jej w ogóle kosztami, przy czym przepis ten nie może być rozszerzająco wykładany i wyklucza uogólnienie, a może być stosowany w zależności od konkretnego przypadku. Do kręgu okoliczności uzasadniających zastosowanie art 102 należy zaliczyć zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu (dążenie do szybkiego zakończenia procesu, do szybkiego wyjaśnienia wszystkich istotnych faktów), jak i fakty leżące na zewnątrz procesu, zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego. Okoliczności te powinny być oceniane z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1974 r. sygn UCZ --- STRONA 3 --- 223/73, lex nr 7379). Na ocenę braku podstaw do zastosowania dobrodziejstwa art 102 kpc miał wpływ fakt, iz powód znając rozstrzygnięcia Sądu we wcześniejszych procesach przeciwko pozwanej Spółdzielni o tego samego rodzaju roszczenia, nie miał podstaw nawet do subiektywnego przekonania o słuszności swojego żądania, a tym samym winien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów strony przeciwnej reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika. Sąd Okręgowy wskazał na treść § 6 ust 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163 poz 1349), w myśl którego przy wartości przedmiotu sporu powyżej 200.000, 00zł minimalne wynagrodzenie wynosi 7200 zł Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód wskazując, że nie zgadza się z tym orzeczeniem. Oświadczył, że otrzymał wyrok bez pouczenia drogą pocztową, a także, że zostało naruszone jego prawo do rzetelnego procesu zagwarantowane przez Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Nadto powód oświadczył, że swoich praw będzie dochodził równocześnie przed organami międzynarodowymi. W odpowiedzi na apelacje pozwany domagał się oddalenia apelacji powoda w całości oraz zasądzenia od powoda na swoja rzecz kosztów zastępstwa w postępowaniu apelacyjnym według norm. W uzasadnieniu pozwany ocenił apelacje powoda jako nieuzasadnioną. Zarzuty apelacji, zdaniem pozwanego, są lakoniczne i gołosłowne. Ani w pozwie ani w trakcie procesu powód nie udowodnił swojego roszczenia. Żądanie zadośćuczynienia zamieszczone w pozwie również jest lakoniczne, uzasadnione jedynie " naruszeniem na przestrzeni XX i XXI wieku dóbr osobistych chronionych przez Ustawę Państwa". Również w toku procesu powód nie udowodnił faktów, z których wywodził skutki prawne. Wyrok Sądu Okręgowego w ocenie pozwanego jest słuszny, a wywiedzione wnioski prawidłowe, logiczne i trafne. Słusznie ten sąd uznał, że powód nie wykazał, czy i jakie jego dobra osobiste zostały naruszone przez pozwana Spółdzielnię oraz jakich powód doznał krzywd. Wprawdzie poczucie krzywdy mogły wywołać u powoda wyroki, które zapadły przeciwko niemu, jednakże wyroki te były jedynie konsekwencją naruszenia prawa przez powoda. Powód nie regulował bowiem opłat za lokal, dlatego wyroki zasądzające te opłaty, a także wyrok eksmisyjny świadczyły o tym, że działanie spółdzielni miało oparcie w przepisach prawa, a prawo to naruszał wyłącznie powód. Pozwany w pełni podziela stanowisko Sądu Okręgowego, że subiektywne przekonanie powoda o niesłuszności wydanych przez sąd orzeczeń i związane z tym poczucie krzywdy, nie może być podstawą żądania zasądzenia kwoty 1.000.000 zł Niesłuszny jest również zarzut powoda, że naruszone zostało jego prawo do rzetelnego procesu. Postępowanie było prowadzone zgodnie z przepisami postępowania cywilnego. Powód zaś uważa za nierzetelny każdy proces, który kończy się dla niego niekorzystnie, podobnie jak uważa, że naruszają jego dobra te wyroki, którymi sądy oddalają jego powództwo. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje: Apelacja powoda jest bezzasadna i jako taka podlega oddaleniu. Sąd Okręgowy poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne, które to ustalenia Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne bez konieczności ich ponownego dokonywania. W szczególności Sąd I instancji prawidłowo ocenił postawę powoda w toku procesu, która ograniczała się do złożenia kilku pism, z których jednak nie sposób było wyprowadzić wniosku o szczegółach żądania pozwu. Bardzo ogólnikowo powód wskazuje na dobra osobiste, które miałby naruszyć swoim działaniem pozwany. Twierdzi, że doznał krzywdy, oraz że jego szanse zostały utracone. Dobrami osobistymi pozostającymi pod ochrona prawa cywilnego są w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska (art 23 kc). W myśl przepisu art 24 § 1 kc ten, czyje dobo osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych (art 24 § 2 kc) --- STRONA 4 --- Bezprawne naruszenie sfery dóbr osobistych jest przesłanką ich ochrony, natomiast wina dokonującego naruszenia nie stanowi takiej przesłanki i wywołuje tylko skutek w zakresie zastosowania niektórych środków ochrony dóbr osobistych. Naruszenie dobra osobistego polega juz na samym przekroczeniu zakreślonej w art 24 § 1 kc granicy zagrożenia dobra osobistego, ale dla powstania roszczenia uprawnionego konieczna jest wskazana bezprawność. Konstrukcja domniemania bezprawności wyrażona w tym przepisie przenosi jednak ciężar dowodu braku bezprawności na podmiot naruszający sferę zakreśloną treścią osobistych praw podmiotowych (Gawlik Zdzisław, Janik Andrzej, Jedliński Adam, Kidyba Andrzej, Kopczyńska- Pieczniak Katarzyna, Niezbecka Elżbieta, Sokołowski Tomasz, komentarz lex 2009 Komentarz do art 24 Kodeksu Cywilnego) W literaturze przyjmuje się, że bezprawnym jest każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających takie działanie. Do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: 1) działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujace przepisy prawa 2) wykonywanie prawa podmiotowego 3) zgodę pokrzywdzonego (ale z zastrzeżeniem uchylenia jej skuteczności w niektórych przypadkach) oraz 4) działanie w ochronie uzasadnionego interesu Typowymi przypadkami braku bezprawności są: a) działanie w ramach obowiązującego porządku prawnego, włączając w to zasady współżycia społecznego b) wykonywanie prawa podmiotowego, w warunkach niewskazujących na jego nadużycie c) zezwolenie (zgoda), z tym jednak zastrzeżeniem, że nie można tej okoliczności w jakiś generalny sposób traktować jako uchylającej bezprawność, d) nieistnienie (brak) zasługującego na ochronę interesu, e) potrzeba ochrony wartości nadrzędnych f) inne ujęcie zagadnienia w przepisach szczególnych (Piasecki Kazimierz, komentarz Zakamycze 2003) Roszczenia w ramach art 24 kc mogą mieć charakter represyjnych lub prewencyjnych. W szczególności w grę wchodzą następujące roszczenia a) roszczenie o zaniechanie działań (zachowań) naruszających określone dobro osobiste, b) roszczenie o dokonanie czynności potrzebnych do usunięcia stanu spowodowanego naruszeniem dobra osobistego (sankcja o charakterze restytucyjnym) c) powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa (art 180 kpc lub przepis szczególny przewidujący powództwo o ustalenie), d) roszczenie o dokonanie czynności mających zabezpieczyć uprawnionego przed grożącym naruszeniem określonego dobra osobistego e) roszczenie o usunięcie dokonanego naruszenia dobra osobistego i jego skutków. Zasądzenie zadośćuczynienia za szkody o charakterze niemajątkowym jest dopuszczalne tylko w wypadkach przewidzianych w przepisach szczególnych (art 445 §3 kc) Zbadanie przez sąd wszystkich powyższych przesłanek wymaga jednak od osoby, która domaga się ochrony swoich praw wskazania, które z tych praw zostały naruszone oraz na czym owo naruszenia polega. Oczywiście ustawodawca nie wymaga od powoda wskazania podstawy prawnej roszczenia. Niemniej jednak konieczne jest przedstawienie podstawy faktycznej żądania, tak by możliwa była analiza zgłoszonego roszczenia. Dopiero w dalszej konsekwencji wskazania i opisania naruszonego dobra osobistego lub też innego prawa przysługującego powodowi, na podstawie zaproponowanych dowodów Sąd rozstrzyga, dokonując oceny tychże dowodów, czy powództwo jest zasadne. Powód zatem winien poza wskazaniem podstawy faktycznej swojego roszczenia, przedstawić sądowi dowody na poparcie zaprezentowanych twierdzeń, tak w zakresie istnienia naruszenia dobra osobistego, jak i w zakresie powstania szkody, czy konkretnego działania pozwanego wkraczającego w granice chronionych prawem dóbr powoda. Ogólna zasada rozkładu ciężaru dowodu uregulowana została w przepisie art 6 kc, zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Artykuł ten traktuje o ciężarze dowodu w sensie materialnoprawnym i wskazuje, kogo obciążają skutki niepowodzenia procesu udowadniania. Nie wynikają z niego ani prawa ani obowiązki o charakterze materialnoprawnym. Mimo to zamieszczenie zasady rozkładu ciężaru dowodu w kodeksie cywilnym ma swój sens, gdyż pozwala stronie ocenić realna możliwość egzekwowania przed sądem praw przysługującej jej na podstawie tego kodeksu. Zanim strona zapozna się z formalnymi regułami dochodzenia roszczeń, może ocenić szansę wygrania procesu. Z art 6 --- STRONA 5 --- kc płynie generalny wniosek, że prawa podmiotowe mogą być skutecznie dochodzone o tyle, o ile strona jest w stanie przekonać sąd co do faktów, z których wyprowadza korzystne dla siebie twierdzenia. Patrząc w ten sposób na art 6 kc należałoby powiedzieć, że zawiera on informację niezwykle istotną dla podmiotów prawa. Dlatego, choć przepis nie kształtuje praw i obowiązków, można uznać, iż jego adresatem jest ogół podmiotów (vide Pyziak - Szafnicka Komentarz do art 6 kc lex 2009) Z treści przepisu art 6 kc wyprowadzić można również wniosek, że w istocie wprowadza on prawo strony do przedstawienia dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Strona bowiem nie ma materialnoprawnego obowiązku aktywnego działania w procesie. Jednakże brak należytej aktywności w postępowaniu dowodowym może w konsekwencji doprowadzić do uznania przez sąd, że twierdzenia strony nie zostaną udowodnione, a tym samym nie uzyska ona korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. Niezależnie natomiast, od postrzegania przepisu art 6 kc jako prawa, czy też obowiązku dowodzenia, w ocenie sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie powód nie zaproponował materiału dowodowego, który potwierdzałby naruszenie przez pozwanego dóbr osobistych powoda, a co ważniejsze, powód nie wskazał, jakiego dobra osobistego naruszenie dotyczyło, a także nie wykazał, że takie naruszenie miało miejsce. Stąd też dalsze rozważania na temat charakteru działania (bezprawnego czy też nie) pozwanego pozostają bezprzedmiotowe. Nie są także trafne zarzuty apelacji, że proces przed Sądem Okręgowym nie był rzetelny. Sąd ten wyznaczył dwa terminy rozprawy: 20 kwietnia i 13 lipca 2011 r. Powód pomimo zawiadomienia obecny był tylko na pierwszym z nich, a jedynym przejawem jego aktywności było zasygnalizowanie zamiaru ogłoszenia upadłości konsumenckiej (k.28). Natomiast prawidłowo powiadomiony o terminie rozprawy w dniu 13 lipca 2011 r, powód przed sądem okręgowym nie stawił się. Tego dnia rozprawa została zamknięta i zapadł w sprawie wyrok. czynności sądu Okręgowego znajdują swe uzasadnienie w treści przepisu art 316 § 1 kpc zgodnie z którym po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. W ocenie Sądu Apelacyjnego chybione są zarzuty powoda o nieprawidłowym postępowaniu Sądu Okręgowego, który wyrok z uzasadnieniem doręczył mu pocztą. Powód bowiem pismem z dnia 15 lipca 2011 r. domagał się doręczenia mu orzeczenia z uzasadnieniem. Zatem w świetle art 328 § 1 kpc stanowiącym, iż uzasadnienie wyroku sporządza się na zadanie strony, zgłoszone w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji wyroku, nie sposób dopatrzeć się słuszności zarzutów powoda o nieprawidłowym działaniu sądu Okręgowego. Mając powyższe na uwadze za zasadzie art 385 kpc Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 1 wyroku uznając apelacje powoda za bezzasadną. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania Sąd Apelacyjny zawarł w pkt 2 wyroku mając na względzie art 98 i nast. kpc oraz treść § 6 i 12 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163 poz 1349) Ponadto, podobnie jak w pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do zastosowania wobec powoda przepisu art 102 kpc. Art 102 kpc stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Natomiast w kwestii rozumienia pojęcia szczególnie uzasadnionych wypadków wielokrotnie wypowiedział się Sąd Najwyższy wskazując, że sam stan majątkowy czy sytuacja finansowa powoda nie stanowi okoliczności wyłącznie decydującej o zwolnieniu od kosztów procesu w pełnym zakresie. O ile bowiem taki stan może uzasadniać zwolnienie strony - całkowicie lub częściowo- od kosztów sądowych, co wiąże się z zagwarantowaniem jej prawa do sądu, to w przypadku kontynuowania przegranego w pierwszej instancji procesu strona powinna liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony przeciwnej. Oddalenia wniosku o ich zasądzenie od strony korzystającej ze zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia przy tym czasowy brak możliwości ich wyegzekwowania od tej strony (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2011 r. II CZ 51/11 lex 949023). Sposób skorzystania z art 102 kpc jest suwerennym uprawnieniem sądu orzekającego i od oceny tego sądu należy przesądzenie, że taki szczególnie uzasadniony wypadek nastąpił w rozpoznawanej sprawie oraz usprawiedliwia odstąpienie od obowiązku ponoszenia kosztów procesu. Zakwalifikowanie przypadku jako "szczególnie uzasadnionego" wymaga rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy. Podobnie Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 marca 2011 w sprawie V CZ 8/11 stanął na stanowisku, że ustalenie, czy w sprawie zachodzi stanowiąca podstawę zastosowania art 102 kpc przesłanka w postaci szczególnie uzasadnionego wypadku, zależy od swobodnej oceny sądu. Ocena ta musi jednak uwzględniać wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na jej --- STRONA 6 --- podjecie. Nawet zwolnienie strony od kosztów sądowych nie daje podstaw do przyjęcia automatycznie , iż zachodzi pozwalający na zastosowanie art 102 kpc wypadek szczególnie uzasadniony. W niniejszej sprawie wskazywana przez powoda jego trudna sytuacja majątkowa jest jedynym argumentem mającym przekonać sąd do zastosowania omawianego przepisu. W ocenie sądu Apelacyjnego podstawy do udzielenia powodowi zwolnienia od kosztów sądowych nie są wystarczające do uznania, że zachodzi wypadek szczególny wskazany w art 102 kpc. Zważyć bowiem należy, że powód już uprzednio nieskutecznie prowadził postępowania sądowe przeciwko pozwanemu, opierając je na podobnych podstawach i okolicznościach. Powinien więc i mógł przewidzieć wynik kolejnego procesu. Mimo to powód skierował ponownie swoje żądanie przeciwko pozwanemu. Ponownie też ubiegał się o zwolnienie od kosztów sądowych i uzyskał je. fakt ten jednak nie zwalnia go od obowiązku zwrotu kosztów postępowania stronie przeciwnej (art 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Dz.U. z 2010r. nr 90 poz 594 z późniejszymi zmianami), ani też z wszechstronnego rozważenia zasadności wytaczania kolejnych procesów. Wobec powyższego, mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, Sąd Apelacyjny doszedł do przekonania o braku podstaw do zastosowania wobec powoda dyspozycji przepisu art 102 kpc.