Wyrok V ACa 252/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lipca 2008 r. Sąd Apelacyjny w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 252/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 lipca 2008 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Iwona Wilk Sędziowie : SA Zofia Kołaczyk (spr.) SA Urszula Bożałkińska Protokolant : Mirosław Kruk po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2008 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w K. o naprawienie szkody na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt I C 87/07 oddala apelację. --- STRONA 2 --- sygn. akt V ACa 252/08 UZASADNIENIE Powód - Przedsiębiorstwo (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w R. wniósł o zasądzenie od pozwanej (...) Spółki Akcyjnej w K. kwoty 1 418 312 zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwu. Kwoty tej domagał się z tytułu uszkodzenia wskutek eksploatacji górniczej betonowej kanalizacji sanitarnej przebiegającej pod ul. (...), na odcinku od ul. (...) do ul. (...) w R.. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu wskazując, iż powód nie przedłożył dokumentacji wykazującej ilość awarii w sieci oraz kategorii szkód górniczych, na którą kanalizacja została zabezpieczona. Podniosła również, że nie ponosi odpowiedzialności za deformację kanalizacji powodującej wypłukiwanie przez ścieki osypek i podsypek. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Gliwicach zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 845 990,38 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 3 kwietnia 2007 roku do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Równocześnie nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 42 299,50 zł tytułem kosztów sądowych i zwrócić pozwanej kwotę 9,57 zł z zaliczki zaksięgowanej pod pozycją WB 4 z dnia 10 stycznia 2008 roku poz. 8/08 tytułem nadpłaconej zaliczki na biegłego. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach i wnioskach: Sporna sieć kanalizacyjna w okresie jej użytkowania była wielokrotnie poddawana ujemnym wpływom eksploatacji górniczej, która spowodowała znaczne obniżenia terenu, przez co sieć kanalizacyjna znalazła się na skłonach wytworzonych niecek, w miejscach, gdzie występowały niekorzystne odkształcenia poziome oraz przemieszczenia poziome. W ocenie Sądu I instancji odkształcenia te niewątpliwie w sposób negatywny oddziaływały na sieć, powodując jej uszkodzenie. Eksploatacja górnicza prowadzona była bezpośrednio pod siecią, jak też w jej bliższym, bądź dalszym otoczeniu, w 14 pokładach węgla. Następowało sumowanie się wpływów eksploatacji w poszczególnych pokładach węgla. Przedmiotowa sieć kanalizacyjna została wykonana w 1960 r. z rur betonowych. Ułożona ją w ciągu głównej ulicy (...) - ul. (...). Chociaż kanał był budowany w oparciu o technologie powstałe w latach 50-tych XX wieku, został on zabezpieczony na wypadek szkód górniczych. Zabezpieczenia zostały osłabione z uwagi na amortyzację oraz na działanie górotworu i nie były w stanie zapobiec powstaniu szkód. Obniżenia terenu, które wystąpiły w miejscu ułożenia sieci, spowodowały wystąpienie spadków oraz zmianę położenia najwyższych i najniższych punktów sieci kanalizacyjnej, a tym samym jej uszkodzenie. 50% rur tworzących sieć zostało wyłączone z możliwości ponownego ich wykorzystania. Pozostałe rury, które nie uległy uszkodzeniu, ze względu na upływ czasu również nie gwarantują możliwości ich ewentualnego ponownego wykorzystania. Możliwość przywrócenia sieci do stanu poprzedniego jest bardzo ograniczona lub wręcz niemożliwa, a koszt naprawienia sieci, uwzględniając stopień jej zużycia, byłby znacznie wyższy od aktualnej wartości technicznej. Ogólna wartość przedmiotowej sieci wynosi 1 512 993,63 zł, a jej aktualna wartość, przy uwzględnieniu stopnia naturalnego zużycia, wynosi 801 886,62 zł. Koszt dokumentacji i --- STRONA 3 --- nadzoru budowlanego wynosi 5,5% kosztu wartości odtworzeniowej, co daje kwotę 44 103,76 zł. Łączna wysokość szkody powoda wynosi 845 990,38zł. Na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego, w oparciu o opinię biegłych, Sąd Okręgowy ustalił, iż w sieci kanalizacyjnej powoda, powstały szkody spowodowane działalnością górniczą pozwanej, a naprawa tych szkód winna polegać na wypłacie jednorazowego odszkodowania. Sąd podzielił w tej mierze w całości wnioski biegłego J. G.. Biegły ten rzeczowo i precyzyjnie przedstawił dlaczego sporna sieć kanalizacyjna nie nadaje się do naprawy w naturze. Odnośnie daty powstania sieci, Sąd Okręgowy również podzielił wnioski biegłego uznając, iż pomimo tego, że podczas jednej z inwentaryzacji data powstania sieci została określona na lata 1927-1933, to jednak sieć ta powstała w 1960 r. Świadczy o tym dokumentacja projektowa z tej daty oraz technologia zastosowana przy budowie. Powództwo w części objętej zasądzoną kwotą Sąd I instancji uwzględnił na podstawie art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze. W pozostałym zakresie, roszczenie jako wygórowane i nieudowodnione zostało oddalone. Odsetki zasądzono zgodnie z żądaniem pozwu tj. od dnia następnego po doręczeniu odpisu pozwu (k.53), ponieważ z tą datą pozwana pozostawała w zwłoce. Kwota pobrana od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa dotyczyła opłaty od pozwu, od uiszczenia której powód był zwolniony. W apelacji pozwana zaskarżyła powyższy wyrok w zakresie dotyczącym części zasądzonych odsetek od roszczenia głównego (częściowo pkt 1 wyroku) oraz w całości w pkt 3 wyroku, zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 481 § 1 k.c., poprzez przyjęcie, iż pozwana zobowiązana jest do zapłaty odsetek od momentu doręczenia jej odpisu pozwu; 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 100 k.p.c., poprzez przyjęcie, iż pozwana jest zobowiązana pokryć całość kosztów postępowania. Pomimo tego, iż powództwo zostało częściowo oddalone. Podnosząc wyżej wymienione zarzuty pozwana wniosła o zmianę wyroku poprzez wskazanie prawidłowej daty naliczania odsetek ustawowych, wzajemne zniesienie lub stosunkowe rozdzielenie kosztów postępowania prowadzonego przez Sądem I Instancji oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego według norm prawem przepisanych, ewentualnie uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji, z uwzględnieniem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. Rozpoznając przedmiotową apelację Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pozwanej nie zasługuje na uwzględnienie, gdy podniesione w niej zarzuty uznać należało za bezzasadne, a wyrok Sądu Okręgowego w zakresie zasądzonych odsetek ustawowych oraz kosztów sądowych odpowiada prawu. --- STRONA 4 --- Odnosząc się do pierwszego z zarzutów podniesionych przez pozwaną w apelacji, a mianowicie naruszenia art. 481 § 1 k.c. poprzez określenie początkowego dnia naliczania odsetek ustawowych na dzień następny po doręczeniu odpisu pozwu, Sąd Apelacyjny w pełni podzielił stanowisko Sądu Okręgowego. Według ugruntowanego w orzecznictwie poglądu, zgodnie z przepisem art. 481 § 1 k.c. odsetki należą się wierzycielowi od chwili, gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem wymagalnego świadczenia pieniężnego (wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2004 r., V CK 551/03, LEX nr 194099, wyrok Sądu Najwyższego z 7 sierpnia 2003 r., IV CKN 372/01, LEX nr 146446, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, I ACa 1664/04, LEX nr 166826), a tylko w wypadkach wyjątkowych od chwili wyrządzenia szkody. Tym samym nie sposób podzielić oceny, iż wyłącznie od dnia wydania wyroku zasądzającego odszkodowanie pozwany pozostaje w opóźnieniu z jego zapłatą, tylko z tego względu, że sąd ustala wysokość odszkodowania według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy. Wyrok zasądzający odszkodowanie nie ma charakteru orzeczenia kształtującego treść stosunku prawnego, czy orzeczenia waloryzującego wysokość należnego powodowi świadczenia. Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania, to dłużnik powinien spełnić świadczenie niezwłocznie po wezwaniu (art. 455 k.c.). W wypadku opóźnienia dłużnika wierzyciel jest uprawniony do odsetek od nieterminowo spełnionego świadczenia pieniężnego. Roszczenie o zapłatę odszkodowania, co do zasady nie podlega odrębnym regułom w zakresie terminu spełnienia świadczenia przez dłużnika. Jeżeli zatem strona pozwana została wezwana do zapłaty poprzez doręczenie jej odpisu pozwu, a żądanie w nim zawarte było wówczas usprawiedliwione, choćby tylko w części, co przyjął Sąd Okręgowy, to brak jest podstaw do kwestionowania oceny, że strona pozwana pozostawała w opóźnieniu z zapłatą od momentu doręczenia jej odpisu pozwu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 listopada 2006 r., V CSK 266/06, LEX nr 276339). Stanowisko to, wbrew odmiennej ocenie pozwanej, wyrażone zostało również w powołanym w apelacji wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2000 r., II CKN 725/98 (OSNC 2000/9/158). Uszło uwagi pozwanej, iż analizowane orzeczenie wskazuje, że datą od której należy zasądzić odsetki ustawowe jest data wyrokowania, jednakże odnosi się to do wyjątkowych sytuacji, gdy zasądzenie odszkodowania (roszczenia głównego) nastąpiło także według cen z tej właśnie daty. Rozwiązanie takie ma na celu ochronę dłużnika, gdy przyznanie odsetek od odszkodowania ustalonego według cen z daty orzekania na okres poprzedzający tę datę prowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania wierzyciela kosztem dłużnika. (por. wyrok z 4 lutego 2005 r., I CK 569/04, LEX nr 284141). W czasie bardzo wysokiej inflacji, która wystąpiła w poprzednim dziesięcioleciu, dla zapobieżenia podwójnej waloryzacji w judykaturze zaczęto przyjmować, że zasądzenie odszkodowania według cen z daty wyrokowania uzasadnia zasądzenie odsetek dopiero od tej daty. Wówczas ta praktyka skutecznie zapobiegała bezpodstawnemu wzbogaceniu poszkodowanego, ale stosunki społeczno-gospodarcze są zmienne. Obecnie funkcja odszkodowawcza odsetek znów przeważa nad ich funkcją waloryzacyjną. W tej sytuacji zasądzanie odsetek od daty wyrokowania prowadzi w istocie do ich umorzenia za okres przed datą wyroku i stanowi nieuzasadnione uprzywilejowanie dłużnika, skłaniając go niekiedy do jak najdłuższego zwlekania z opóźnionym świadczeniem pieniężnym, w oczekiwaniu na orzeczenie sądu, znoszące obowiązek zapłaty odsetek za wcześniejszy okres. W niektórych orzeczeniach postuluje się stanowisko dalej idące, a mianowicie powrót do bezwzględnego stosowania zasady odpowiadającej treści art. 481 § 1 k.c. i art. 455 k.c. stanowiącej, że opóźnienie świadczenia odszkodowawczego następuje, --- STRONA 5 --- jeżeli dłużnik nie spełni świadczenia niezwłocznie po wezwaniu go przez wierzyciela i od tej chwili należą się wierzycielowi odsetki, bez względu na to z jakiej daty ceny są podstawą ustalenia wysokości odszkodowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 lipca 2004 r., I CK 83/04, LEX nr 116589, M.Prawn. 2004/16/726). Uszło uwagi pozwanej również i to, że w punkcie drugim tezy wyroku powołanego w apelacji Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał, iż przewidziana w art. 363 § 2 k.c. zasada nie wyłącza ustalenia w danym wypadku odszkodowania według cen z daty, w której powinno ono być spełnione i zasądzenia go z odsetkami od tej daty. Z akt niniejszej sprawy, a konkretnie opinii biegłego sądowego (k.248) wynika, że kosztorys inwestorski odtworzenia spornej kanalizacji sporządzony został w oparciu o cennik materiałów i sprzętu „Orgbud” – II kwartał 2007 roku. Kosztorys ten stanowił zaś podstawę oszacowania należnego powodowi odszkodowania. Skoro wysokość odszkodowania określona została w oparciu o ceny obowiązujące w chwili wymagalności roszczenia dochodzonego wyrokiem, brak było przeszkód do zasądzenia odsetek ustawowych od dnia wymagalnosci, a nie jak tego chce pozwana, dnia wyrokowania. Nadmienić należy, że szkoda wyrządzona powodowi powstawała stopniowo, w miarę narastania deformacji terenu, niemniej jednak o wymagalności roszczenia odszkodowawczego w niniejszej sprawie można mówić dopiero od dnia doręczenia pozwu, stanowiącego de facto wezwanie do spełnienia świadczenia (art. 455 k.c.). Bez znaczenia dla ustalenia początkowej daty wymagalności roszczenia dochodzonego pozwem pozostaje stanowisko procesowe pozwanej, która nie widziała podstaw do wypłaty odszkodowania, bowiem dłużnik popada w opóźnienie, jeśli nie spełnia świadczenia pieniężnego (także wynikającego z zobowiązania niepieniężnego) w terminie, w którym stało się ono wymagalne, także wtedy, gdy kwestionuje istnienie lub wysokość świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2003 r., II CK 146/02, LEX nr 82271, wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2004 r., V CK 551/03, LEX nr 194099). Za trafne uznać należało również rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego o kosztach sądowych zawarte w punkcie 3 zaskarżonego wyroku (pomimo wskazania błędnej podstawy prawnej), w którym Sąd nakazał pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 42 299,50 zł tytułem kosztów sądowych. Nadmienić należy, że wbrew ocenie pozwanej, pomimo nie wskazania w uzasadnieniu odpowiedniej podstawy prawnej, Sąd I instancji dokonał stosunkowego rozdzielenia kosztów sądowych związanych z niniejszym postępowaniem. Uszło uwagi pozwanej, że obciążenie jej opłatą od pozwu, której powód nie miał obowiązku uiścić nastąpiło wyłącznie w zakresie proporcjonalnym do wysokości zasądzonego roszczenia (5 %od kwoty 845 990,38 zł), a nie roszczenia dochodzonego pozwem. Pominąwszy uchybienie Sądu polegające na niezaokrągleniu należnej opłaty, pobrana na rzecz Skarbu Państwa należność odpowiada więc procentowo stopniowi, w jakim pozwana uległa powodowi. Osobną kwestią pozostaje nierozstrzygnięcie przez Sąd Okręgowy tego, czy pozostała część opłaty od pozwu, której powód nie miał obowiązku uiścić będzie od niego ściągnięta z zasądzonego roszczenia (art. 113 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz. U. z 2005 r., Nr 167, poz. 1398 ze zm.), czy też Sąd I instancji odstąpi od obciążenia powoda przedmiotową należnością (art. 113 ust. 4 ww. ustawy). Nadmienić należy, że obowiązek orzeczenia o całości kosztów sądowych poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa w toku postępowania ciąży na Sądzie I instancji na mocy art. 108 1 k.p.c. --- STRONA 6 --- Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.