Wyrok V ACa 192/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katow

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 192/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Jadwiga Galas Sędziowie : SA Grzegorz Stojek (spr.) SA Anna Tabak Protokolant : Mirosław Kruk po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa H. N. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w (...) i S. Ł. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2009 r., sygn. akt II C 198/09 uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przeprowadzone na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 r. oraz przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Sygn. akt V ACa 192/10 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił powództwo H. N. przeciwko Skarbowi Państwa-Prezesowi Sądu Okręgowego w (...) i S. Ł. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę oraz orzekł o kosztach procesu. Rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych. Powód w sprawie I C 3/09 Sądu Rejonowego w Raciborzu nie wykonał wezwania do usunięcia braku formalnego pozwu, przez co Przewodniczący w osobie sędziego S. Ł. zarządzeniem z dnia 2 marca 2009 r. zarządził zwrot pozwu. --- STRONA 2 --- W toku postępowania w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy jedynie częściowo uwzględnił wnioski dowodowe powoda, oddalając część z nich. Wskazał, że przyczyną odmowy przeprowadzenia dowodów było to, iż „powód nie wykazał, by ich przeprowadzenie miało związek z wydanym zarządzeniem”. Dokonując oceny prawnej powództwa, stwierdził, że w procesie, w którym podstawą faktyczną powództwa jest wydanie zarządzenia o zwrocie pozwu w sprawie I C 3/09 Sądu Rejonowego w Raciborzu nie jest biernie legitymowany sędzia, który jako przewodniczący wydał zarządzenie o zwrocie pozwu. Legitymowany biernie jest wyłącznie Skarb Państwa, który reprezentowany jest przez Prezesa Sądu Okręgowego w(...). Ponieważ powód nie zastosował się do prawidłowego wezwania do usunięcia braków formalnych pozwu, musiał liczyć się z konsekwencją w postaci zwrotu pozwu zarządzeniem mającym podstawę prawną. Powód nie wykazał ponadto, aby poniósł szkodę wskutek wydania przez funkcjonariusza publicznego (pozwanego S. Ł.) zarządzenia o zwrocie pozwu w sprawie I C 3/09 Sądu Rejonowego w Raciborzu. Powództwo jest więc bezzasadne, tak w zakresie niemajątkowej ochrony dóbr osobistych (art. 24 kc), jak i w zakresie żądania zapłaty (art. 417 § 1 i 2 kc oraz art. art. 417 2 kc). Orzeczenie o kosztach procesu uzasadnił treścią art. 102 kpc. Zarzucając naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, powód w apelacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Pozwany Skarb Państwa-Prezes Sądu Okręgowego w (...)w odpowiedzi na apelację wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja zasługuje na uwzględnienie z uwagi na nieważność postępowania, o jakiej mowa w art. 379 pkt 5 kpc. Wskazane w pozwie roszczenie majątkowe powód zmienił w piśmie procesowym z 22 lipca 2009 r. w ten sposób, że wniósł o zasądzenie od każdego z pozwanych po 45.000 zł, łącznie 90.000 zł (k. 51-52). Z kolei na rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku, jaka odbyła się 17 grudnia 2009 r. (protokół rozprawy i pismo procesowe z 17 grudnia 2009 r. – k. 90 i 91) powód zmienił powództwo, domagając się zasądzenia od każdego z pozwanych po 5.000 zł, łącznie 10.000 zł, wyjaśniając, że szkodę majątkową, której naprawienia domaga się szacuje na kwotę 10.000 zł („jest nią szkoda spowodowana kosztami przyjazdów do Polski z Królestwa Niderlandów, gdzie powód --- STRONA 3 --- mieszka na stałe, a musiał przyjeżdżać do Polski na załatwianie spraw” – k. 90), a ponadto zasądzenia na wskazany przez siebie cel społeczny kwoty 80.000 zł w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych (podnosząc, że naruszeniu uległy jego dobra osobiste: godność, dobre imię, cześć i zdrowie, a to przez działanie opisane w pozwie i późniejszych pismach procesowych), natomiast w zakresie roszczenia niemajątkowego podtrzymał dotychczasowe powództwo, którym („za rozgłos po całej okolicy” – k. 90) domagał się złożenia przez pozwanych w lokalnej prasie oświadczenia, którego treść określił w piśmie z 21 lipca 2009 r. (k. 49). Z protokołu rozprawy z 17 grudnia 2009 r. wynika, że chociaż zmiana powództwa nastąpiła pod nieobecność pozwanych, Sąd pierwszej instancji nie odroczył rozprawy w celu doręczenia pozwanym odpisu pisma procesowego zawierającego zmianę, do czego był zobligowany przepisem art. 193 § 3 kpc, lecz zamknął rozprawę i wydał wyrok, którym rozpoznał zmienione powództwo. Pozbawił w ten sposób pozwanych możliwości obrony swych praw. Celem art. 193 § 3 kpc jest bowiem właśnie umożliwienie stronie pozwanej podjęcia obrony w zakresie rozszerzonego (zmienionego) powództwa, czego pozwani zostali pozbawieni wskutek wadliwości procesowych Sądu pierwszej instancji, będących efektem naruszenia tego przepisu. Doprowadziło to do nieważności postępowania, o jakiej mowa w art. 379 pkt 5 kpc. Bez wpływu na stwierdzenie tego rodzaju wady postępowania pozostaje okoliczność, że nieważność dotknęła stronę, która nie zaskarżyła wyroku i w odniesieniu do której powództwo zostało oddalone, gdyż stosownie do art. 378 § 1 kpc w granicach zaskarżenia sąd drugiej instancji z urzędu bierze pod uwagę każdą nieważność postępowania (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 23 marca 2006 r., IV CSK 115/05, LEX nr 182.902 i z 13 lutego 2004 r., IV CK 269/02, LEX nr 151640), a gdy tę stwierdzi ma obowiązek postąpić zgodnie z art. 386 § 2 kpc („W razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania”). Zaskarżony wyrok podlega zatem uchyleniu, postępowanie – zniesieniu w zakresie dotkniętym nieważnością, a sprawa – przekazaniu Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego (art. 386 § 2 i art. 108 § 2 kpc).