Postanowienie V ACa 183/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowica

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 183/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Zofia Kołaczyk Sędziowie : SA Urszula Bożałkińska (spr.) SA Tomasz Pidzik Protokolant : Barbara Knop po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2012 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa H. N. (1) przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu w (…) i K. D. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt II C 190/09 1. oddala apelację; 2. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje adwokatowi M. K. od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Gliwicach) 1.439,10 (jeden tysiąc czterysta trzydzieści dziewięć 10/100) złotych, w tym 269,10 (dwieście sześćdziesiąt dziewięć 10/100) złotych podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 2 --- Sygn. akt V ACa 183/12 UZASADNIENIE W pozwie przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w (…) i E. D. powód H. N. (1) domagał się zasądzenia od pozwanych solidarnie kwoty po 3 000 złotych. W piśmie procesowym z dnia 27.07.2009 roku powód sprecyzował żądanie pozwu i wniósł o zasądzenie kwoty 6 000 złotych solidarnie od pozwanych. Domagał się również przeproszenia na łamach prasy (przez pozwanych) poprzez zamieszczenie dwukrotnie w (...) oświadczenia następującej treści: „W związku z niedokładnym i nonszalanckim prowadzeniem spraw sądowych przeciwko H. N. (1), my jako pozwani Skarb Państwa - Prezes Sądu Okręgowego w (…) i K. D. Kierownik Sekretariatu Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w Sądzie Rejonowym w Raciborzu przepraszamy H. N. (1) za wszelkie nieprawidłowości w prowadzonej sprawie”. W piśmie procesowym z dnia 12.11.2009 roku powód podniósł, iż doszło do naruszenia jego dóbr osobistych w postaci naruszenia jego czci, dobrego imienia i godności. Stwierdził, iż należy mu się zadośćuczynienie pieniężne w oparciu o treść art.415 k.c. i 416 k.c. w związku z art. 23 i 24 § 1 i 2 k.c. i 448 k.c. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 2 marca 2006 roku Sąd Rejonowy w Raciborzu w sprawie z powództwa I. N., D. N. i M. N. działającego przez matkę H. N. (2) przeciwko H. N. (1) o alimenty wydał wyrok, w którym zasądził alimenty na rzecz I. N., D. N. i M. N.. W dniu 31.03.2006 roku H. N. (1) wniósł apelację od tego wyroku, która w dniu 3.04.2006 roku została odrzucona. Zażalenie na postanowienie o odrzuceniu apelacji zostało oddalone przez Sąd Okręgowy w Gliwicach – Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku w dniu 30.06.2006 roku. Wyrok uprawomocnił się w dniu 30.06.2006 r. W dniu 17 października 2006 roku H. N. (2) został wydany wyrok Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 22 lutego 2006 roku w sprawie III RC 124/05. Wyrok ten H. N. (2) załączyła do wniosku złożonego do Prokuratury Rejonowej w Raciborzu w dniu 22 lutego 2007 roku o wszczęcie postępowania karnego wobec H. N. (1) o niepłacenie alimentów. W dniu 17.08.2007 roku został wniesiony akt oskarżenia przeciwko H. N. (1) o czyn z art. 209 §1 k.k. o to, iż w okresie od 23.09.2005 roku do kwietnia 2007 roku w T. uporczywie uchylał się od płacenia rat alimentacyjnych w kwocie łącznej 1 400 złotych miesięcznie na rzecz dzieci I. N., D. N. i M. N., orzeczonych w wyroku sądowym przez Sąd Rejonowy w Raciborzu, sygnatura akt III RC 124/05, co naraziło w/w na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W dniu 6.05.2008 roku Sąd Rejonowy w Raciborzu przesłał do Sądu Rejonowego w Głubczycach pismo, w którym poinformował, iż w aktach karnych znajduje się wyrok w sprawie III RC 124/05 z nieprawidłową datą, mianowicie na odpisie figuruje data 22.02.2006 roku zamiast prawidłowej daty 2.03.2006 roku. Dalej zaznaczono, iż błędna data jest omyłką sekretarki sporządzającej odpis wyroku na żądanie Komendy Powiatowej Policji w G. do sprawy o niealimentację przeciwko H. N. (1). Do pisma dołączony został odpis wyroku z dnia 2.03.2006 roku. --- STRONA 3 --- W dniu 6 maja 2010 roku Sąd Rejonowy w Głubczycach zawiesił postępowanie karne w sprawie H. N. (1), a po zażaleniu oskarżonego Sąd Okręgowy w Opolu postanowienie to utrzymał w mocy. W dniach 19 i 27 grudnia 2006 roku H. N. (1) złożył skargę na postępowanie Prezesa Sądu Rejonowego w Raciborzu oraz sędziów prowadzących sprawę o sygnaturze akt III RC 124/05, na którą uzyskał odpowiedź, w której Prezes Sądu Okręgowego w Gliwicach nie znalazł żadnych podstaw do stwierdzenia nieprawidłowości w prowadzeniu sprawy. Wyrok Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 2 marca 2006 roku w sprawie III RC 124/05 został też przesłany do Holandii, celem wyegzekwowania alimentów zasądzonych od H. N. (1). Czyniąc powyższe ustalenia Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo powoda podlegało oddaleniu. Bezspornym w sprawie było, iż: -w dniu 2.03.2006 roku Sąd Rejonowy w Raciborzu w sprawie o sygnaturze akt III RC 124/05 został wydany wyrok z powództwa I. N., D. N. i M. N. - reprezentowanego przez matkę H. N. (2) przeciwko H. N. (1) o alimenty -przeciwko H. N. (1) zostało wszczęte postępowanie karne dotyczące niealimentacji jego dzieci, a do akt karnych został przesłany wyrok w sprawie III RC 124/05 z błędną datą 22.02.2006 roku; -wyrok z dnia 2.03.2006 roku wydany w sprawie III RC 124/05 został przesłany do Holandii celem wszczęcia egzekucji alimentów. Spornym było, czy sporządzenie odpisów wyroku z dnia 2.03.2006 roku przez Sąd Rejonowy w Raciborzu - między innymi przez pozwaną - raz z datą 22.02.2006 roku i następnie z poprawną datą 2.03.2006 roku doprowadziło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a jeśli tak to czy należy mu się z tego tytułu zadośćuczynienie oraz czy winien zostać przeproszony? Nadto spornym było, czy dobra osobiste powoda zostały naruszone poprzez brak dostępu do akt sprawy III RC 124/05 i niewłaściwe traktowanie powoda przez pozwaną K. D.? Rozpoczynając od analizy drugiej spornej okoliczność należy podkreślić, iż analiza akt sprawy III RC 124/05 Sądu Rejonowego w Raciborzu nie daje żądnych podstaw do podzielenia argumentów powoda, iż nie miał dostępu do tych akt, bądź też taki dostęp był mu utrudniany, czy też dochodziło do nieprawidłowości w prowadzeniu tych akt. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż H. N. (1) spóźnił się ze złożeniem apelacji w sprawie III RC 124/05 i wyrok uprawomocnił się w dacie opisanej w stanie faktycznym. Natomiast do wyroku zostało sporządzone - na wniosek H. N. (1) – pisemne, obszerne uzasadnienie, gdzie Sąd w wyczerpujący sposób dokonał analizy stanu faktycznego sprawy III RC 124/05, podał w oparciu o jakie dowody stan ten został ustalony oraz w oparciu o jaką podstawę prawną wydany został wyrok. H. N. (1) składał skargi na postępowanie, sędziów i pracowników sekretariatu w tej sprawie i uzyskał odpowiedź opisaną w stanie faktycznym, w której wykazano bezpodstawność jego argumentów. Nadto trzeba podnieść, iż powód aktywnie --- STRONA 4 --- uczestniczył w sprawie III RC 124/05, składał liczne pisma procesowe, wnioski dowodowe, co udokumentowane jest w aktach sprawy. Lektura tych akt dowodzi jednoznacznie, iż zarówno Sąd, jak i pracownicy Sądu Rejonowego w Raciborzu - w tym i pozwana K. D. - w rzetelny i profesjonalny sposób traktowali H. N. (1). Zatem w tym zakresie brak jest dowodów na to, iż doszło do jakiegokolwiek bezprawnego działania, czy to ze strony pozwanej K. D., czy to ze strony pozwanego Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Gliwicach. Ochrona prawna dotycząca dóbr osobistych wyrażona w art. 24 k.c. przysługuje jedynie gdy doszło do bezprawnego naruszenia lub zagrożenia dobra osobistego. Przesłankami ochrony dóbr osobistych są: 1) istnienie dobra osobistego, 2) zagrożenie lub naruszenie tego dobra, 3) bezprawność zagrożenia lub naruszenia tego dobra. O tyle o ile w zachowaniu pozwanych brak było bezprawności działania nie ma podstaw do tego aby przyjąć, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda H. N. (1). Odnośnie pierwszej spornej okoliczności, to zarówno pozwany Skarb Państwa - Prezes Sądu Okręgowego w Gliwicach, jak i pozwana K. D. nie negowali, iż został wydany wyrok Sądu Rejonowego w Raciborzu w sprawie III RC 124/05 z nieprawidłową datą i dołączono go do akt sprawy karnej prowadzonej przeciwko H. N. (1) o niealimentację jego dzieci. Natomiast nie jest prawdą, aby to fakt błędnej daty był przyczyną wszczęcia postępowania karnego przeciwko H. N. (1), w zakresie czynu z art. 209 § 1 k.k. Postępowanie to zostało wszczęte na wniosek H. N. (2) i nie data wyroku była tutaj przesłanką do inicjacji postępowania karnego, a materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Natomiast aktualnie postępowanie karne w tej sprawie jest zawieszone i jego rezultat zależy od oceny sądu prowadzącego postępowanie karne w tej sprawie. Jest faktem, iż akt oskarżenia przeciwko H. N. (1) odwołuje się do wyroku wydanego w sprawie III RC 124/05 – jednak warto zaznaczyć, iż nie odwołuje się do daty wyroku, nie podaje daty orzeczenia, lecz jego treści. Zatem fakt błędnego sporządzenia odpisu wyroku nie miał żadnego znaczenia dla toku postępowania w sprawie karnej, jaka prowadzona jest się przed Sądem Rejonowym w Głubczycach o sygnaturze II K 78/08. Czyli brak jest możliwości uznania, iż popełniony błąd doprowadził do naruszenia czy to czci, czy to godności, bądź też honoru powoda. Nadto dodać należy, iż błąd ten został naprawiony i do akt sprawy II K 78/08 został przesłany prawidłowy odpis wyroku wydanego w sprawie III RC 124/05 z dnia 2.03.2006 roku. Odnośnie egzekucji alimentów z wyroku z dnia 2.03.2006 roku, to wyrok ten został przesłany do Holandii, celem wyegzekwowania zasądzonych alimentów i zostało to uczynione stosownie do treści przepisów Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 roku (Dz. U. z dnia 25 marca 1961 --- STRONA 5 --- roku), zatem zgodnie z prawem i wyklucza to możliwość kreowania przez powoda roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych w oparciu o tę zaszłość prawną. Natomiast subiektywne przekonanie powoda o tym, iż doszło do naruszenia jego dóbr osobistych nie może być brane przez sąd pod uwagę, bowiem utrwalona jest zasada, iż decydujące znaczenie w zakresie oceny, czy w danym przypadku doszło do naruszenia dóbr osobistych, a w szczególności czci, godności i dobrego imienia, ma ocena obiektywna, odnosząca się do uwzględnienia opinii występujących w społeczeństwie, czyli jak sytuacja opisana przez powoda bywałaby oceniona przez bezstronne osoby, przyglądające się tej sytuacji z dystansu. W ocenie Sądu brak jest możliwości przyjęcia, iż tego typu ocena prowadziłaby do wniosku, iż błąd sekretariatu sądu, w postaci wydania wyroku z błędną datą, mógłby być podstawą do kreowania roszczeń o naruszenie czci, dobrego imienia czy też godności, tym bardziej, iż błąd ten nie miał żadnych skutków w postaci wiedzy innych osób o tym fakcie. Z błędnym wyrokiem zetknął się jedynie H. N. (1), H. N. (2) i funkcjonariusze państwowi prowadzący postępowanie karne w sprawie o niealimentację. Natomiast ocena powoda - przeprowadzona wedle jego indywidualnej miary i wrażliwości - jest zupełnie nieadekwatna do skutków błędu. Trzeba podkreślić, iż powód zachowanie czy to pozwanej K. D., czy to Skarbu Państwa postrzega jako naruszające jego dobra osobiste, przy czym wobec pozwanych kieruje słowa, które zdecydowanie odbiegają od norm czy to etycznych, czy to procesowych, co pozwala na wyciągnięcie wniosku, iż jego indywidualna wrażliwość i ocena sytuacji nie może zostać przyjęta za obiektywną. Reasumując, Sąd stwierdza, iż ani pozwana K. D., ani też strona pozwana Skarb Państwa - Prezes Sądu Okręgowego w Gliwicach nie dopuścili się naruszenia dóbr osobistych powoda i w tej sytuacji jego roszczenie musiało zostać oddalone. Od powyższego wyroku wniósł apelację powód, domagając się jego zmiany w kierunku uwzględnienia powództwa, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Jednocześnie powód zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, a polegający na przyjęciu, że błędnie oznaczenie daty wyroku Sądu Rejonowego w Raciborzu w sprawie o sygnaturze akt III RC 124/05 w żadnym stopniu nie doprowadziło do naruszenia czci, godności i honoru powoda. Rozpoznając przedmiotową apelację Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie, a podniesiony w niej zarzut błędu w ustaleniach faktycznych należało kwalifikować w kategorii zarzutu obrazy prawa materialnego. Dlatego też Sąd Apelacyjny rozpoznał go jako zarzut obrazy art. 24 k.c. uznając go równocześnie za niezasadny. Należało wyjść od stwierdzenia, że właściwe określenie dobra osobistego, które jest przedmiotem ochrony sądowej, jest niezbędne dla prawidłowej oceny, czy określone działanie naruszyło konkretne dobro osobiste, a następnie, czy działanie to było bezprawne. W stanie faktycznym sprawy jako dobro osobiste naruszone działaniem pozwanych była w ocenie powoda cześć, godność i honor powoda, które miały być naruszone przez to, że odpis wyroku w sprawie III RC 124/05 zawierał pomyłkową datę wydania orzeczenia, gdy w --- STRONA 6 --- rzeczywistości była to data ostatniej rozprawy i w tej postaci został on przesłany do prowadzonego przeciwko powodowi postępowania w sprawie karnej. Po ujawnieniu tej pomyłki została ona niezwłocznie wyjaśniona, tak że informacja o pomyłce nie dotarła do osób trzecich w miejscu zamieszkania powoda w Polsce. Pomyłka ujawniona została bowiem w związku ze sporządzaniem w dniu 17 kwietnia 2008 r. protokołu z ustnego przyjęcia skargi powoda (k. 62 – pismo w aktach Sądu Okręgowego w Gliwicach o nr S.Sk. O 54/18/08). Wtedy też ustalono, że do Sądu Rejonowego w Głubczycach prowadzącego postępowanie karne przesłano wyrok Sądu Rejonowego w Raciborzu w sprawie III RC 124/05 opatrzony datą 2 marca 2006 roku i datą 22 lutego 2006 roku. Z akt sprawy V K 293/07 Sądu Rejonowego w Głubczycach wynika jednocześnie, że w aktach I Ds 27/07 do wniosku H. N. (2) o wszczęcie postępowania w sprawie niealimentacji połączony został odpis wyroku w sprawie III RC 124/05 z daty 22 lutego 2006 roku (vide: k. 2). W piśmie z 29.01.2008 roku (k. 110 akt V K 293/07) powód poinformował Sąd, że akt oskarżenia został wydany na podstawie sfałszowanego wyroku z 22 lutego 2006 roku w sprawie III RC 124/05. W związku z postępowaniem skargowym przy piśmie z 6.05.2008 roku (k. 217) Sąd Rejonowy w Raciborzu przesłał do Sądu Rejonowego w Głubczycach do sprawy V K 293/07 wyjaśnienie odnośnie pomyłki w dacie wydania wyroku w sprawie III RC 124/05 oraz odpis tegoż wyroku z daty 2.03.2006 roku (k. 218). Dlatego też uprawnionym było stwierdzenie, że nie każda dolegliwość w postaci doznanych przykrości w związku z działaniem innej osoby stanowi o bezprawnym naruszeniu dóbr osobistych w postaci uczuć, czy dobrego imienia, ale tylko taka, która wedle przejrzystych ocen przyjmowanych w społeczeństwie przekracza próg dozwolonych zachowań i nie jest małej wagi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 września 2004 r., V CK 69/04, LEX nr 197661). Obiektywizacja miernika dyskomfortu psychicznego nie wyraża się przy tym w pominięciu subiektywnych odczuć pokrzywdzonego, lecz polega na rozważeniu, czy większość rozsądnie myślących ludzi odczułaby ów dyskomfort równie dolegliwie jak pokrzywdzony, czy też wrażliwość pokrzywdzonego, przy uwzględnieniu norm społeczno-obyczajowych jest nadmierna (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 października 2003 r., V CK 252/02, LEX nr 602320). Konieczne jest więc zachowanie należytych proporcji i umiaru, gdyż nie można nadużywać instrumentów prawnych właściwych tej ochronie dla przypadków drobnych, incydentalnych, dotyczących wyłącznie subiektywnych przeżyć samego powoda. Taki sposób postępowania prowadziłby bowiem do niedopuszczalnego deprecjonowania samego przedmiotu ochrony (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 maja 2002 r., IV CKN 1076/00, OSNC 2003, nr 9, poz. 121), gdy tak mogłoby nastąpić w przypadku uwzględnienia powództwa z art. 24 k.c. w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga i to, że w pojęciu bezprawności czynności, o której mowa w art. 24 § 1 zdanie 1 k.c. nie mieszczą się uchybienia, omyłki, niedokładności, przeinaczenia i inne wadliwości pozbawione cech ocennych wobec określonej osoby. Bezprawnym jest bowiem wyłącznie działanie i zaniechanie sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia --- STRONA 7 --- społecznego, a nie podjęte w ramach porządku prawnego i w granicach zastrzeżonych kompetencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2005 r., II CK 578/02, LEX nr 844073). Gdy w stanie faktycznym sprawy pomyłkę w dacie wyroku znajdującego się w aktach sprawy karnej niezwłocznie sprostowano, nie była ona znana osobom trzecim by można było mówić o negatywnych wobec powoda odczuciach i skojarzeniach, bo tymi nie mogą być skojarzenia pracodawcy holenderskiego odnośnie postępowania karnego w sprawie o niealimentację prowadzonej przeciwko powodowi w Polsce, wyrok oddalający powództwo w pełni odpowiadał prawu. Z tego względu na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny oddalił jako bezzasadną apelację powoda, przyjmując za własne ustalenia fatyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i podzielając wywiedzione z nich wnioski prawne, gdy o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. i 102 k.p.c. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności ... (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).