Postanowienie V ACa 114/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Kato

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V ACa 114/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Jadwiga Galas (spr.) Sędziowie : SA Barbara Kurzeja SA Anna Tabak Protokolant : Agnieszka Woś po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2011 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa A. M. przeciwko R. P. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt I C 468/09 oddala apelację. Sygn. akt VACa 114/11 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Powód A. M. wniósł o zobowiązanie pozwanego R. P. do złożenia pisemnych przeprosin o treści „Ja R. P. serdecznie przepraszam pana A. M. za naruszenie jego dobrego imienia, wizerunku oraz godności jako człowieka przez nazwanie go „c., b.” w dniu 11.07.2008 r. w Sądzie Rejonowym w Poznaniu w obecności osób trzecich. Jednocześnie żałuję wypowiedzianych treści pod pana adresem”, które powinny być zamieszczone w (...) oraz zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie 1000 zł przy uwzględnieniu kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu podał, że pozwany w poczuciu pełnej bezkarności narusza jego dobra osobiste, a świadkami zdarzenia, z którego wywodzi swoje roszczenie byli kuratorzy sądowi. Dowodem jest „Notatka dotycząca skandalicznego zachowania pozwanego w Sądzie Rejonowym w Poznaniu” znajdująca się w aktach sądowych. Podał, że już uprzednio przez okres prawie dwóch lat musiał udowadniać swoją niewinność i absurdalność złożonego przez pozwanego zawiadomienia o przestępstwie popełnionym jakoby przez powoda. Pozwany R. P. wniósł o oddalenie powództwa, podtrzymał pisemne stanowisko zawarte w pismach wniesionych przez pozwaną I. P.wobec której prawomocnie – w toku sprawy- postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 r. umorzono postępowanie. W toku postępowania w piśmie procesowym – podał przebieg zajścia z którego powód wywodzi roszczenie – stwierdzając, że wyłącznie wyraził swoją opinię co do utrudniania jemu samemu oraz jego małżonce dochodzenia swych praw w postępowaniu dotyczącym małoletniej pasierbicy K. M.. Podkreślił, że rozmowie pomiędzy pracownikami Sądu a pozwanym od samego początku przysłuchiwała się przez telefon I. P. oraz, że w żadnym wypadku nie naruszył zasad dopuszczalnej krytyki funkcjonariuszy publicznych wskazując jako dowód akta sprawy o sygn. VIII K 173/09 Sądu Rejonowego w Poznaniu. Przytoczono pogląd odnośnie wymogu adekwatności czynności „potrzebnych” do usunięcia skutków naruszenia. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Gliwicach zobowiązał pozwanego do przeproszenia powoda o treści wskazanej w żądaniu pozwu wskazując, że treść przeprosin należy doręczyć powodowi oraz dołączyć do akt sądowych sprawy, do której została dołączona notatka dotycząca zachowania pozwanego w Sądzie Rejonowym w Poznaniu w dniu 11 lipca 2008 r. – w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia się wyroku (pkt 1); zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 1000 zł (pkt 2), oraz tytułem kosztów procesu kwotę 650 zł (pkt 4); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 3 – tj. co do żądania zamieszczenie przeprosin w (...). --- STRONA 3 --- Wyrok ten został wydany w oparciu o następujące ustalenia. W dniu 11 lipca 2008 roku w Sądzie Rejonowym w Poznaniu do pokoju kuratorów sądowych przyszedł R. P., przerwał rozmowę kurator R. z inną kuratorką, w ręce miał włączony telefon komórkowy, połączył się ze swoją żoną i domagał się aby kurator R. z nią rozmawiała. R. P. krzyczał, wyzywał sąd, kuratorów, machał przy tym rękoma a wychodząc powiedział do kuratorów że „wszyscy jesteście tacy sami..., tacy sami jak ten c. b. M.". Te słowa były wypowiadane kilkukrotnie. Kurator J. R. sporządził z tego zdarzenia notatkę. W trakcie zdarzenia padały pod adresem A. M. ze strony R. P. określenia takie jak "d." „g.", ,,i.". Notatka dotycząca „skandalicznego zachowania pana P. w Sądzie Rejonowym w Poznaniu" zawierała opis przedmiotowego zdarzenia, opatrzona została sygnaturą akt III Ca 1318/05. W notatce ujęto wyrażenie użyte przez pozwanego wobec powoda: "bardzo wulgarnie nazwał pana M. -b. i c. ” .Notatka jest częścią akt sądowych w przedmiocie nadzoru nad realizacją kontaktów małoletniego dziecka K. M. z ojcem A. M.. Powód uzyskał wgląd do akt, zapoznał się z treścią notatki. Powód nie pierwszy raz został obrażony i poczuł się z tym bardzo źle, naruszyło to jego dobra osobiste w postaci dobrego imienia i godności, a także wizerunku rozumianego jako obraz obywatela zawarty w opisie znajdującym się w aktach sądowych. Sąd Okręgowy wskazał dowody, w oparciu o które poczynił powyższe ustalenia, podając którym dowodom, w jakim zakresie i dlaczego dał wiarę, albo odmówił wiarygodności (k: 312). Co do powołanych przez pozwanego akt sprawy VIII K 173/09 zakończonej wyrokiem prawomocnym skazującym pozwanego za czyn wobec kuratora J. R. (k: 291) wskazał Sąd Okręgowy, że nie oznaczono (oprócz wyroku) innych dokumentów istotnych w sprawie, a k.p.c. nie zna pojęcia dowodu z akt. W tak poczynionych ustaleniach przytaczając treść przepisu art. 24 k.c. podał Sąd Okręgowy, iż naruszenie czci może nastąpić w każdy sposób, a więc w liście, w piśmie procesowym, a zatem także – jak w niniejszej sprawie – w budynku sądowym wobec pracowników sądu. Uznał Sąd, że pozwany użył wobec powoda określeń „c.”, „b.”, które to określenia mają ewidentnie pejoratywny, dyskwalifikujący powoda zarówno w opiniach członków rodziny powoda, jak i w kręgu osób, z którymi się spotyka przy okazji realizacji kontaktów z córką - kuratorów sądowych. Użycie przedmiotowych określeń przez pozwanego względem powoda naraziło na szwank reputację powoda wśród osób obecnych przy zdarzeniu i tych które następnie służbowo zapoznawały się z notatką kuratora R.. Zastosowanie takich obraźliwych określeń było działaniami bezprawnymi. Zasadne wobec tego było żądanie powoda udzielenia mu ochrony. Ciężar dowodu co do okoliczności wyłączających bezprawne działanie spoczywał na pozwanym (art. 24 k.c.), pozwany - wobec rodzaju przedmiotowych słów - nie podjął --- STRONA 4 --- nawet próby starań w tym zakresie. Domniemania bezprawności nie obalono. Nie mogą być wytłumaczeniem słów pozwanego specyficzne relacje stron - pozwany jest mężem matki dziecka powoda - i szereg toczących się różnorakich postępowań z udziałem tych osób. Przyznany fakt zasądzenia od powoda kwoty pieniężnej za uszkodzenie drzwi żony pozwanego nie ma także praktycznie tu znaczenia - pozwany zresztą tej okoliczności nie naprowadzał i nie wywodził z niej żadnych wniosków. Użycie przedmiotowych słów mogło zdyskredytować powoda w oczach Sądu w sprawie dotyczącej kontaktów powoda z jego dzieckiem. Wobec powyższego na zasadzie art.24 k.c. Sąd nakazał pozwanemu złożenie oświadczenia o przeproszeniu powoda. W oparciu o art. 448 k.c. zasądzono od pozwanego stosowną kwotę zadośćuczynienia, która nie jest wygórowana w porównaniu przykładowo z kosztami procesu zasądzonymi od powoda na rzecz pozwanej wskutek umorzenia postępowania”. W pozostałym zakresie Sąd powództwo oddalił, uznając że naruszenie dóbr osobistych powoda nie miało szerokiego zasięgu. Współpracownicy powoda w jego zakładzie pracy nie mieli o tym informacji. O zdarzeniu informacje mieli jego uczestnicy oraz osoby upoważnione do przeczytania notatki kuratora w aktach dotyczących małoletniego dziecka powoda – zatem ograniczony krąg osób. Uznał również Sąd – przytaczając orzecznictwo - że oświadczenie ma na celu usunięcie skutków naruszenia, a nie represję naruszyciela, forma oświadczenia zależy od naruszonego dobra, a żądanie usunięcia skutków naruszenia musi być adekwatne do dokonanego naruszenia. Orzeczenie o kosztach procesu oparto o art. 98 k.p.c. Wyrok w części uwzględniającej powództwo (punkty: 1 ,2) oraz orzekającej o kosztach procesu (pkt 4) zaskarżył apelacją pozwany i zarzucając mu: 1.naruszenie prawa procesowego, mogące mieć wpływ na treść orzeczenia, a to art. 233 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c. - poprzez nie dokonanie oceny wiarygodności i mocy dowodów oraz wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, a także poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów skutkujące uznaniem powództwa co do zasady; 2. art. 217 § 1 i § 2 k.p.c. - poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych pozwanego i nie wyjaśnienie dostatecznie okoliczności spornych; 3. --- STRONA 5 --- art. 224 § 1 i § 2 k.p.c. - poprzez zamknięcie rozprawy bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy i uznanie, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona; 4. art. 98 k.p.c. poprzez orzeczenie zwrotu całości kosztów sądowych dla strony z nich całkowicie zwolnionej; 5. błąd w ustaleniach faktycznych polegający m.in. na nieuprawnionym przyjęciu, iż: a) pozwany użył słów „b." i „c." określając cechy osobowe powoda; b) pozwany nie pierwszy raz obraził powoda, wniósł o: zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa oraz zasądzenie należnych w związku z tym kosztów ewentualnie: 1. uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do Sądu I instancji celem ponownego rozpoznania, 2. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego. Rozpoznając apelację pozwanego Sąd Apelacyjny zważył, co następuje; apelacja nie jest uzasadniona. Sąd Apelacyjny podziela prawidłowe ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy i uznaje je za swoje. Podziela wnioski wyciągnięte z tych ustaleń poprzedzone prawidłową oceną materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie zgodnie z regułami wskazanymi w przepisie art. 233 § 1 k.p.c. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania, lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak SN w orzeczeniu z 6.11.1998 r., II CKN 4/98 nie publ.). --- STRONA 6 --- Sąd Okręgowy dokonał oceny materiału dowodowego i na karcie 312 akt wskazał dowody, w oparciu o które poczynił ustalenia faktyczne. Dokonał oceny dowodów, podał którym świadkom i w jakim zakresie oraz dlaczego dał wiarę, a którym jej odmówił. Dokonał oceny przesłuchania stron. Nie zachodzi potrzeba powtarzania tej oceny stąd odesłanie na kartę 312 akt. W tym miejscu podnieść należy, iż przepis art. 328 § 2 k.p.c. określa treść uzasadnienia wyroku, która powinna zawierać: a) wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia oraz b) wskazanie podstawy prawnej wyroku. Wbrew stanowisku apelującego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi w/w regulacji. Orzeczenie poddaje się kontroli instancyjnej, dlatego zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. na podzielenie nie zasługuje. Treść przepisu art. 224 k.p.c. została zmieniona przez art. 1 pkt 30 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. (Dz. U. Nr 172, poz. 1804) zmieniającej ustawę kodeks postępowania cywilnego z dniem 5 lutego 2005 r. Zgodnie z treścią obowiązującego w dacie wyrokowania art. 224 § 1 k.p.c. „przewodniczący zamyka rozprawę po przeprowadzeniu dowodów i udzieleniu głosu stronom”. Powyższe – co wynika z protokołów rozpraw – miało miejsce na gruncie rozpoznawanej sprawy. Ustawodawca nie posługuje się pojęciem wskazanym w zarzucie apelacyjnym oznaczonym numerem porządkowym 2. Co prawda art. 224 § 2 k.p.c. stanowi, iż można zamknąć rozprawę, gdy ma być jeszcze przeprowadzony dowód z akt, jednak z ustalonego orzecznictwa jednoznacznie wynika iż przeprowadza się dowód ze wskazanych konkretnych dokumentów znajdujących się w aktach dla stwierdzenia faktów, z których wywodzone są skutki prawne. Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.). Sąd ustalenia faktyczne oparł na dowodach, co do których wydał postanowienie (art. 236 k.p.c.). W toku postępowania pozwanemu, zastąpionemu przez pełnomocnika procesowego, zakreślono 7 dniowy termin do złożenia pisma procesowego z powołaniem wszystkich twierdzeń, zarzutów, dowodów pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku dalszego postępowania (k: 192). W zakreślonym terminie pozwany złożył pismo procesowe datowane na 9.02.2010 r. (k: 204 – 205), w którym zawnioskował dowód z akt o sygn. VIII K 173/09 Sądu Rejonowego w Poznaniu – Grunwald – Jeżyce. Tak sformułowany wniosek dowodowy oraz nierozpoznane do dnia 21.09.2010 r. wnioski dowodowe pozwanego Sąd Okręgowy oddalił (k: 295). Na tej oraz kolejnej rozprawie poprzedzającej – wydanie zaskarżonego wyroku nie zgłoszono zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c. Zatem pozwany nie może skutecznie zarzucać w apelacji uchybienia przez Sąd Okręgowy przepisom postępowania --- STRONA 7 --- dotyczącego postanowienia oddalającego wniosek o przeprowadzenie dowodów, jeżeli nie zwróciła uwagi Sądu Okręgowego na to uchybienie, bez względu na to jakie to ma przełożenie na wynik sprawy. Prekluzja przewidziana w art. 162 k.p.c. obejmuje bowiem także te uchybienia, które miały wpływ na wynik postępowania i mogły być przedmiotem zarzutów apelacyjnych (por. wyrok SN z 10.12.2004 r. III CK 90/04, OSP 2006/6/69, uchwała SN z 27.06.2008 r., III CZP 50/08, OSNC 2009/7 – 8/103). Nie zasługuje na podzielenie również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegający na nieuprawnionym przyjęciu, iż pozwany użył słów „b.” i „c.” określając cechy osobowe powoda. Ponownie należy stwierdzić, że podziela Sąd Apelacyjny ocenę zeznań świadków zawnioskowanych przez powoda: J. R. (k: 270 – 272), W. S. (k: 269), M. R. (k: 273 – 275) oraz przesłuchania powoda dokonaną przez Sąd Okręgowy, które to dowody były podstawą do czynienia ustaleń faktycznych co do przebiegu zdarzenia, z którego powód wywodzi swoje roszczenie. Przedłożona do pozwu notatka z 11 lipca 2008 r. sporządzona przez świadka J. R. (k: 6 ) zaliczona w poczet materiału dowodowego (k: 192), wespół z zeznaniami tegoż świadka, a także treść prawomocnego wyroku z 24.03.2010 r. sygn. akt VIII K 173/09 Sądu Rejonowego w Poznaniu, uzasadniają ustalenia Sądu Okręgowego co do faktu – wykazanego przez powoda - ,iż w dniu 11 lipca 2008 r. zostały naruszone dobra osobiste powoda, co do których domaga się ochrony. Opis zdarzenia uzupełniają zeznania pozostałych świadków wskazanych przez powoda. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy prawidłowo przyjął Sąd Okręgowy, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w dniu 11 lipca 2008 r. w pokoju kuratorów w Sądzie Rejonowym w Poznaniu w postaci: czci, godności i wizerunku powoda poprzez użycie przez pozwanego słów „c.”, „b.” określając cechy osobowe powoda. Nie może budzić wątpliwości, iż są to słowa obraźliwe, powód, bo jego osoby one dotyczą, w obiektywnej ocenie, mógł je poczytać za naruszające jego dobra osobiste. Rację ma Sąd Okręgowy, iż specyficzne relacje stron, ich skonfliktowanie związane z toczącymi się z ich udziałem spraw sądowych – w stanie faktycznym sprawy – gdy pozwany nie obalił domniemania bezprawności, o których mowa w art. 24 § 1 zdanie 1 k.c., nie mogą być „wytłumaczeniem słów pozwanego”. Próba zaprzeczenia przez pozwanego, by zdarzenie w ogóle miało miejsce, próba „usprawiedliwienia, właściwego rozumienia słów” użytych przez pozwanego pod adresem powoda z zeznań świadka I. P. (żony pozwanego, a matki dziecka powoda) , nie przekonuje Sądu. Przyjęta przez pozwanego linia obrony przed Sądami obu instancji nie uprawnia do wniosku, że apelujący wykazał, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie były bezprawne, co z kolei „co do zasady” uprawnia do uznania apelacji za bezzasadną. --- STRONA 8 --- Opisane przez powoda dobra osobiste zostały naruszone bezprawnym działaniem pozwanego. Dobra wskazane przez powoda są wymienione w art. 23 k.c. zawierającym otwarty katalog dóbr osobistych. W Konstytucji RP w art. 30 zdanie 1 wskazano, iż przyrodzona i niezbywalna godność (cześć w aspekcie wewnętrznym) stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Dyskomfort psychiczny powoda, miejsce zdarzenia – w sądzie, w pokoju kuratorów zawodowych w ich obecności (oraz kuratora społecznego), czyli osób, które nadzorują z racji pełnionej funkcji publicznej kontakty powoda z małoletnią córką będącą jednocześnie córką żony pozwanego, fakt, iż notatka dołączona jest do akt sprawy sądowej dotyczącej realizacji tych kontaktów, uprawnia do podzielenia stanowiska Sądu Okręgowego, iż sposób i forma usunięcia naruszenia dóbr osobistych powoda – treść przeproszenia i miejsce jego ujawnienia są adekwatną czynnością potrzebną do usunięcia skutku naruszenia, czyniącą zadość art. 24 § 1 k.c. Przebieg zdarzenia z 11 lipca 2008 r., w toku którego pozwany użył słów obraźliwych pod adresem powoda uzasadnia przyjęcie winy umyślnej naruszyciela. Z uwagi na sposób zachowania się pozwanego, niekontrolowanie swojego zachowania pomimo zwrócenia mu uwagi, nie baczenie na miejsce, w którym się znajduje. Krzywda moralna doznana przez powoda (wskazana w toku przesłuchania (k: 302 – 303) wskutek naruszenia jego dóbr osobistych uzasadnia przyznanie poszkodowanemu zadośćuczynienia w kwocie 1000 zł. Kwota ta stanowi satysfakcje pieniężną – rekompensatę ekonomiczną dla powoda za doznaną krzywdę, a w stosunku do pozwanego spełni funkcję represyjno – wychowawczą. Podkreślić należy, że ocena zachowania pozwanego przez pryzmat użytych pod adresem nieobecnego powoda sformułowań „b.”, „c.” oparta na obiektywnym mierniku w postaci zachowań powszechnie przyjętych w społeczeństwie wykraczało poza zwyczaje dozwolone społeczną konwencją. Umyślność działania pozwanego nie budzi wątpliwości. Nic nie usprawiedliwia zachowania pozwanego w stosunku do powoda, zresztą podjęta przez pozwanego i świadka I. P. próba „tłumaczenia” kontekstu użycia przez apelującego słów „b.”, „c.” przed Sądem Okręgowym kontekstem sprawy opiekuńczej dotyczącej małoletniej córki powoda i żony pozwanego K. M., konfliktu z kuratorem społecznym nadzorującym kontakty powoda z małoletnią w świetle materiału zgromadzonego w sprawie nie usprawiedliwia zachowania apelującego. Wytoczenie powództwa w rozpoznawanej sprawie nie uzasadnia podzielenia oceny pozwanego, iż jest to przemyślane działanie powoda ukierunkowane na nękanie procesowe pozwanego. --- STRONA 9 --- Niezrozumiały jest zarzut skierowany przeciwko orzeczeniu o kosztach procesu (pkt 4 wyroku) rzekomo bezpodstawnie „zasądzonych na rzecz powoda, gdy ten był częściowo zwolniony od kosztów sądowych”. W aktach sprawy brak jest postanowienia o zwolnieniu powoda od kosztów sądowych, również częściowo. Powód uiścił opłatę od roszczenia niemajątkowego w kwocie 600 zł (k; 31) oraz roszczenia majątkowego w kwocie 80 zł, choć wysokość należnej opłaty to 50 zł (k: 11). Prawidłowo w oparciu o art. 98 k.p.c. na rzecz powoda zasądzono od pozwanego tytułem kosztów procesu kwotę 650 zł (art. 26.1.3) oraz art. 13.1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – Dz. U. Nr 90, poz. 594 z 2010 r.). Z tych też względów zaskarżony wyrok należało uznać za prawidłowy, a apelacja – jako bezzasadna – podlegała oddaleniu (art. 385 k.p.c.).