Wyrok V AC21. 542/08

--- STRONA 1 --- Sygn. akt V AC21. 542/08 _'r_'.".. WYROK A &§§4!*4/A ‘§§a 5; & 12%;» W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sqd Apelacyj ny w Katowicach V Wydzizfi Cywilny w skladziez Przewodniczqcy: SSA Z0fiaK01aczyk Sqdziowiez SA UrszulaBoZa1kifiska (spr.) SA Tomasz Pidzik Protokolant : Barbara Wéjtowicz p0 rozpoznaniu W dniu 8 stycznia 2009 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powédztwa A. G. przeciwko S. P. — D. w G. 0 zapiatq na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sqdu Okrrggowego W Giiwicach z dnia 22 wrzesinia 2008 r., sygn. akt I C 182/07 Dnia 8 stycznia 2009 r prdstujap W zaskarzonym Wyroku oznaczenie strony pozwanej jako S. P. — D. W G. zmienia zaskarzony wyrok V'v']9‘£11‘l1(Ci6 1 W ten sposéb, 2e powfiadztwo oddala. Sygn. akt V ACa 542/08 -_'¬._v.".. WYROK t xnëāfiwft .¶Qa ŠÅ à Iāaåa W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Apeiacyj ny w Katowicach V Wydział Cywilny W składzie: Przewodniczący: SSA Zofia Kołaczyk Sędziowie: SA Urszula Bożałkińska (spr.) SA Tomasz Pidzik Protokolant : Barbara Wójtowicz po rozpoznaniu W dniu 8 stycznia 2009 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa A. G. przeciwko S. P. - D. w G. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego W Gíiwicach z dnia 22 września 2008 r., sygn. akt I C 182/07 Dnia 8 stycznia 2009 r prostując w zaskarżonym wyroku oznaczenie strony pozwanej jako S. P. - D. W G. zmienia zaskarżony Wyrok W punkcie 1 W ten sposób, ze powództwo oddala. --- STRONA 2 --- Sygn.akt VACa 542/08  UZASADNIENIE Powéd A. G. Wniés% ostatecznie 0 zasqdzenie na swojq rzecz 0d pozwanego S. P.— A. w G. kwoty 80 000 zl z ustawowymi odsetkami od dnia wyroku do dnia zapiaty, zasaglzenie od pozwanego kosztéw procesu oraz nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej Wykonalnoéci. . W uzasadnieniu podak, Ze przebywal w A. w G. W charakterze osoby tymczasowo aresztowanej od 17 stycznia. do chwili wniesienia pozwu. Jego zdaniem W trakcie pobytu powoda W areszcie pozwany nie vvyw“iagywa1 siq z obowiqzkéw zapewnienia powodowi miniméllnych warunkéw bytowych odpowiadajqcych Standardom zdefiniowanym W Europejskiej Konwencji 0 Ochronie Praw Czlowieka i Podstawowych Wolnoéci, Europejskiej Konwcncji 0 zapobicganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniiajqcemu traktowaniu albo karaniu, Europejskimi Regulami Wiqziennymi a takze zaleceniami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom sugerujqcymi zwiqkszenie powierzchni prz}'padajaLcej na jednego osadzonego z 3 do 4 m2 oraz normami Kodeksu Karnego Wykonawczego. Z tych Wzglqdéw powéd przypisuje pozwanemu odpowiedzialnoéé za nadmicrne przeludnienie oraz wynikajqcy z tego brak nalezytego wyposazenia celi, przeciagenie systemu opieki zdrowotnej wynikzjacce z przeiudnienia, nieodpowiednie wyzywienie (niewhaéciwa jakoéé i temperatura potraw, waga niezgodna 2 ustalonym jacfiospisem), ograniczenie zajgé kulturalno — oéwiatowych poprzez bezzasadne izolowanie oséb niepalqcych od oséb palqcych, poprzez zakaz palenia na éwietlicy, brak dostqpu do aktéw prawnych, brak Wan1nkc'>w do utrzymania higieny osobistej, zie oéwietlenie cek oraz ich zly stan techniczny (brud, wilgoé powodujqc zaduch, stqchlizncg oraz butwienie ubrafi, poécieii i innych przedmiotéw), ziy stan kqcika sanitarnego, obecnoéé szczuréw, brak wentylacji w celach, brak dostqpu do éwiatla slonecznego w celach, brak wymiany powietrza, zagrzybienie écian), zmuszanie do zamieszkiwania W éwiezo odmalowanej farbq olejnq celi, co powodowako napady dusznoéci, kasz1u,‘wyrni0ty oraz krwotoki, lckcewazenie tych oraz innych (zawroty glowy, zaburzenia réwziowagi, béle brzucha, koliatanie serca, nerwice i nerw0bé1e)pr0b1eméW ze zdrowiem przez wiqziennq sluibg zdrowia, lekcewazenie skarg powoda przez pracownikéw pozwanego. \\_/'2 vvyniku tego powodowi wyrzag1z0110 powaznq szkodeg niematerialnq  _ 2 Sygn. akt VACa 542/08 - UZASADNIENIE Powód A. G. wniósł ostatecznie o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego S. P.- A. w G. kwoty 80 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wyroku do dnia zapłaty, zasądzenie od pozwanego kosztów procesu oraz nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. - W uzasadnieniu podał, ze przebywał w A. w G. w charakterze osoby tymczasowo aresztowanej od 17 stycznia do chwili wniesienia pozwu. Jego zdaniem W trakcie pobytu powoda w areszcie pozwany nie wywiązywał się z obowiązków zapewnienia powodowi minimalnych warunków bytowych odpowiadających standardom zdefiniowanym w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Europejskiej Konwencji o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, Europejskimi Regułami Więziennymi a także zaleceniami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom sugerującymi zwiększenie powierzchni przypadającej na jednego osadzonego z 3 do 4 m2 oraz normami Kodeksu Karnego Wykonawczego. Z tych względów powód przypisuje pozwanemu odpowiedzialność za nadmieme przeludnienie oraz wynikający z tego brak należytego wyposażenia celi, przeciążenie systemu opieki zdrowotnej wynikające z przeludnienia, nieodpowiednie wyżywienie (niewłaściwa _jakość i temperatura potraw, waga niezgodna z ustalonym jadłospisem), ograniczenie zajęć kulturalno - oświatowych poprzez bezzasadne izolowanie osób niepalących od osób palących, poprzez zakaz palenia na świetlicy, brak dostępu do aktów prawnych, brak warunków do utrzymania higieny osobistej, złe oświetlenie cel oraz ich zły stan techniczny (brud, wilgoć powodując zaduch, stęchliznę oraz butwienie ubrań, pościeii i innych przedmiotów), zły stan kącika sanitarnego, obecność szczurów, brak wentylacji w celach, brak dostępu do światła słonecznego w celach, brak wymiany powietrza, zagrzybienie ścian), zmuszanie do zamieszkiwania W świeżo odmalowanej farbą olejną celi, co powodowało napady duszności, kaszlu, .wymioty oraz krwotoki, lekceważenie tych oraz innych (zawroty głowy, zaburzenia równowagi, bóle brzucha, kołatanie serca, nerwice i nerwobó1e)problemów ze zdrowiem przez więzienną służbę zdrowia, lekcewazenie skarg powoda przez pracowników pozwanego. \\_/'^ wyniku tego powodowi wyrządzone poważną szkodę niematerialną - _ 2 --- STRONA 3 --- W odpowiedzi pozwany Wnios% o oddalenie powodztwa, zasqdzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztow procesu Wedlug norm przepisanyoh. _ Po przeprowadzonym postqpowaniu dowodowym Sagd Okrogowy ustalik nastcgpujapy stan faktyozny. . W trakcie wizytacji przeprowadzonej W dniach 25  26 Wrzeénia 2006 r. stwierdzono u pozwanego, Ze przeludnienie wynosiio 135% ustalonej pojemnoéci (537 osadzonych na 395 miejsc). By% to W zasadzic jedyny negatywny fakt, na jaki zwrocono uwagq. W 2006 r. na ceie mieszkaine zaadaptowano budynek gospodarozo — magazynowy, W wyniku czego~ przybylo W areszcie 14 cel o lqcznej pojemnoéci 76 miejsc. W zwiqzku z tym, juz W okresie pobytu powoda zaobserwowano zjawisko spadku przepeinienia cei, ktore jednak W dalszym oiqgu WystQpoWa%o. W arcszcie zaludnienie Wynosiio 130, 2 % poj emnoéci aresztu (stan na 13 marca. 2007 r.), na koniec czerwca. wynosilo 115, 9 % a na koniec Wrzeénia 2007 r. 113, 6%. Zc spadkiem przeludnienia zwiqzany by} spadek iloéci osadzonych, ktorym nie zapowniano ustawowej normy powierzchni mieszkalnej Wynoszagzej 3 1112; W podanych Wyzej okresach Wynosila ona. odpowiednio 398, 278 oraz 260 osadzonyoh. Ponadto przeprowadzono remont 13 eel obejmujqcy m. in. maiowanie écian, Wymiano podlog, wymiano instalacji wodno — kanalizaoyjnej i modemizacjq; instalacji eiektrycznej, Wyremontowano posterunek bramowy i poozekalnio dla osob odwiedzajqcych, zaprojektowano adaptacjq hali samochodowej na Warsztaty gospodarcze W ktorych pracujqosadzeni. Powod przeb)/Wa1 W A. W G. W charakterze osoby tymozasowo aresztowanej od dnia 17' styoznia. do 10 paidziernika 2007 r. Poczdtkowo przebywa} W oeli nr (...) (piooioosobowej, gdzie przebywaly 3  4 osoby). 6 dni poiniej przeniesiono go do celi nr (. . .) (5 osob/'5 miej so) a dnia 5 lutego do celi nr (.. .)(3/3), gdzie przcbywal do 8 lutego. Togo dnia na jedcn dziefi umieszczono go W celi (...) (5 osobowej) a nastqpnie do celi or (...) (3 osadzonych), gdzie przebw/a1 do 26 lutego. Wtedy przeniesiono go do oeli nr (...) (3 osadzonych). 30 marca ponownie przeniesiono go do celi nr (...) (3 osadzonych), skqd 6 czerwca przeniesiono go do celi 111' (...) (8 osob/5 miejsc). Po 16 dniach (22 czerwca) umieszczono go W celi nr (...) (3 osadzonych). Wszystkie cele, poza cclq nr (...) (piqcioosobowa) byly pomieszczeniami dwuosobowyrni. We Wszystkich celach, W ktoryoh umieszczano powoda (poza cold (. . .) by} grzyb. W celach (. . .) panowaia Wilgoé, a W celach (...) byly porozbijane i spcgkane ubikacje z ktorych ciekla Woda. W trzech pierwszych, z W)/Zej Wymienionych eel stosowane by%o éwiatlo jarzeniowe, co bardzo powodowi przeszkadzato. >   W celi (...) wymieniono podlogo i zamalowano grzyba farbami olejnymi .    3 W odpowiedzi pozwany wniósł o oddalenie powództwa, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. _ Po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym Sąd Okręgowy ustalił następujący' stan faktyczny. . W trakcie wizytacji przeprowadzonej W dniach 25 - 26 września 2006 r. stwierdzono u pozwanego, że przeludnienie wynosiło 135% ustalonej pojemności (537 osadzonych na 395 miejsc). Był to w zasadzie jedyny negatywny fakt, na jaki zwrócono uwagę. W 2006 r. na cele mieszkalne zaadaptowano budynek gospodarcze - magazynowy, w wyniku czego' przybyło w areszcie 14 cel o łącznej pojemności 76 miejsc. W związku z tym, już w okresie pobytu powoda zaobserwowano zjawisko spadku przepełnienia cel, które jednak w dalszym ciągu występowało. W areszcie zaludnienie wynosiło 130, 2 % pojemności aresztu (stan na 13 marca 2007 r.), na koniec czerwca wynosiło 115, 9 % a na koniec września 2007 r. 113, 6%. Ze spadkiem przeludnienia związany był spadek ilości osadzonych, którym nie zapewniano ustawowej normy powierzchni mieszkalnej wynoszącej 3 mz; w podanych wyzej okresach wynosiła ona odpowiednio 398, 278 oraz 260 osadzonych. Ponadto przeprowadzono remont 13 cel obejmujący m. in. malowanie ścian, wymianę podłóg, wymianę instalacji wodno - kanalizacyjnej i modemizację instalacji elektrycznej, wyremontowano posterunek bramowy i poczekalnię dla osób odwiedzających, zaprojektowano adaptację hali samochodowej na warsztaty gospodarcze w których pracują osadzeni. Powód przebywał w A. w G. w charakterze osoby tymczasowo aresztowanej od dnia li' stycznia do 10 października 2007 r. Początkowo przebywał w celi nr (...) (pięcioosobowej, gdzie przebywały 3 - 4 osoby). 6 dni później przeniesiono go do celi nr (. _ .) (5 osób!5 miej sc) a dnia 5 lutego do celi nr (.. .)(3/3), gdzie przebywał do 8 lutego. Tego dnia na jeden dzień umieszczono go w celi (...) (5 osobowej) a następnie do celi nr (...) (3 osadzonych), gdzie przebywał do 26 lutego. Wtedy przeniesiono go do celi nr (...) (3 osadzonych). 30 marca ponownie przeniesiono go do celi nr (...) (3 osadzonych), skąd 6 czerwca przeniesiono go do celi m' (...) (8 osób/5 miejsc). Po 16 dniach (22 czerwca) umieszczono go w celi nr (...) (3 osadzonych). Wszystkie cele, poza celą nr (...) (pięcioosobowa) były pomieszczeniami dwuosobowymi. We wszystkich celach, w których umieszczano powoda (poza celą (. _ .) był grzyb. W celach (. . .) panowała wilgoć, a w celach (...) były porozbijane i spękane ubikacje z których ciekła woda. W trzech pierwszych, z wyzej wymienionych cel stosowane było światło jarzeniowe, co bardzo powodowi przeszkadzało. r - - W celi (...) wymieniono podłogę i zamalowano grzyba farbami olejnymi _ - - - 3 --- STRONA 4 --- i omulsyjnymi, jednakze grzyb Wyohodzi} spod nich po 3 — 4 tygodniaoh. Powod przebywal W oelaoh dla niepalqcych. W trakcie pobytu na éwietlicy nie uda}o mu sio jednakze uniknqé przebywania z osobami niepalqcy1ni. Z uwagi na remont oel oraz okresowe przeszukiwanie cel by} przenoszony do celi przejéciowej, W ktdrej byiy odrapane éoiany oraz nieposprzqtana ubikacja. Do celi dostarczano mu ciep}e jodzenie W termosach. Temperaturq potraw uprzodnio sprawdzano specjalnym termometrem a wielkoéé porcji na biezapo sprawdzana zarowno przez szefa kuchni jak i oddziedowyoh. Powod nic sk}ada} zastrzezezi zarowno co do wagi posilku jak i jego sldadu. Nie izolowano go od zajqé na éwietlicy; mia} zapevmianat kapiel oraz prysznic w iloéciach przewidzianych regulaminem? Rovmiez W celi mog} sir; umyé». Nio mia} problemow z uzyskaniem zgody na posiadanie W}asnyoh sprzotow W rodzaju lampki nocnej, czajnika elektrycznego, radia czy telewizora, co éwiadozy o tym, Ze zachowywa} sio poprawnie, zgodnie z regulaminem aresztu. W trakcie pobytu W areszcic chodzi} do lckarza, kto1y by} raz W tygodniu na zapisy. Lekarza nie by}o W dni Wolne od pracy czy t<:2 W okresaoh siwiagcocznych. By}a jedynie pielogniarka W soboty od 7 do 19. W tych okresach W razie koniecznoéci mozna by}o Wozwaé pogotowie, a powod otrzymywa} zapisane loki. W areszoie powod zaozq} chorowaé na nadoiénienie, dusznoéci i krwotoki z nosa. Nadciénienie by}o rzqdu 150/90 do 180/ 100. Badania nie stwierdzi}o zmian nadciénieniowych na dnie oka. Zapis EKG by} praWid}oWy a wykonane badanic laboratoryjne Wykluczyio ne1'koWq przyczyno nadoiénienia. W zwiqzku z krwotokami by} dwukrotnie konsultowany u laryngologa. Dodatkowq konsultacjo kardiologicznat Wykonano W A. W S., dokdd powoda przeniesiono z G. (nie W celach medycznyoh Iocz do innoj sprawy). Powod W A. bra} leki enarenal, motokard, furosemid, amlozek. Po ioh zaiywaniu ozasami utrzymyWa}a sis; u niego gorna Wafloéé praWid}oWego ciénienia. Leki to zosta}y utrzymane przez. kardiologa. Nie stwierdzono zwrotu niezazytych iekow. Trapiqce powoda dolegliwoéci ustacpfiy po opuszczeniu arosztu. Czyniqc powyzsze ustalenia Sqd Okrqgowy zwazyl, co nastopuje: Kierujqc siq sformu}oWanym w pozwie Wyrazeniem ,,s2kody niematerialnej” Sqd przyjaj, i2 powod doohodzi roszczefi z tytuiu ochrony dobr osobistych. W dostatooznio Wyrainy sposob Wskaza} powod podstawo falctycznq dochodzonego roszczenia opisujdc Warunki W jakich przebywa} W areszcie. Podnosi}, Ze Warunki to narusza}y jego godnoéé i mia}y Wpiyw na stan jego zdrowia. Wskazane zatem 2osta}o zarowno naruszone co najmniej dwa dobra osobiste, jak i sposob jego naruszenia oraz okolicznoéci W jakich do togo mia}o dojéé. _"  ' '  ' 4 iemulsyjnymi, jednakże grzyb wychodził spod nich po 3 - 4 tygodniach. Powód przebywał w celach dla niepalących. W trakcie pobytu na świetlicy nie udało mu się jednakże uniknąć przebywania z osobami niepalącymi. Z uwagi na remont cel oraz okresowe przeszukiwanie cel był przenoszony do celi przej ściowej, W której były odrapane ściany oraz nieposprzątana ubikacja. Do celi dostarczane mu ciepłe jedzenie w termosach. Temperaturę potraw uprzednio sprawdzane specjalnym termometrem a wielkość porcji na bieżąco sprawdzana zarówno przez szefa kuchni jak i oddziałowych. Powód nie składał zastrzeżeń zarówno co do wagi posiłku jak i jego składu. Nie izolowano go od zajęć na świetlicy; miał zapewnianą kąpiel oraz prysznic W ilościach przewidzianych regulaminem? Również W celi mógł się umyć. Nie miał problemów z uzyskaniem zgody na posiadanie własnych sprzętów w rodzaju lampki nocnej, czajnika elektrycznego, radia czy telewizora, co świadczy o tym, że zachowywał się poprawnie, zgodnie z regulaminem aresztu. W trakcie pobytu W areszcie chodził do lekarza, któiy był raz W tygodniu na zapisy. Lekarza nie było W dni wolne od pracy czy też W okresach świątecznych. Była jedynie pielęgniarka w soboty od 7 do 19. W tych okresach W razie konieczności można było wezwać pogotowie, a powód otrzymywał zapisane leki. W areszcie powód zaczął chorować- na nadciśnienie, duszności i krwotoki z nosa. Nadciśnienie było rzędu 150/90 do 180/ 100. Badania nie stwierdziło zmian nadciśnieniowych na dnie oka. Zapis EKG był prawidłowy a wykonane badanie laboratoryjne wykluczyło nerkową przyczynę nadciśnienia. W związku z krwotokami był dwukrotnie konsultowany u laryngologa. Dodatkową konsultację kardiologiczną wykonano w A. W S., dokąd powoda przeniesiono z G. (nie w celach medycznych lecz do imiej sprawy). Powód W A. brał leki enarenal, metokard, furosemid, amlozek. Po ich zażywania czasami utrzymywała się u niego górna wartość prawidłowego ciśnienia. Leki te zostały utrzymane przez kardioioga. Nie stwierdzono zwrotu niezażytych leków. Trapiące powoda dolegliwości ustąpiły po opuszczeniu aresztu. Czyniąc powyższe ustalenia Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Kierując się sformułowanym w pozwie wyrażeniem „szkody niematerialnej” Sąd przyjął, iz powód dochodzi roszczeń z tytułu ochrony dóbr osobistych. W dostatecznie wyraźny sposób wskazał powód podstawę faktyczną dochodzonego roszczenia opisując warunki w jakich przebywał W areszcie. Podnosił, że warunki te naruszały jego godność i miały wpływ na stan jego zdrowia. Wskazane zatem zostało zarówno naruszone co najmniej dwa dobra osobiste, jak i sposób jego naruszenia oraz okoliczności w jakich do tego miało dojść. _' - ' ' . ` 4 --- STRONA 5 --- _ Na1eZa}o zwrocié uwagq, na. przyjotq W polskim prawie konstrukcji Wieloéoi dobr osobistyoh o czym éwiadozy treéé art. 23 kodeksu cywilnego zawierajapy przyldadowe Wyliczenie takich dobr. Sqd rowniei mia} na Wzglqdzic zasado domnienmnia bezprawnoéoi dzia}ania. podmiotu te dobra naruszaj apego. Zgodnio z art. 30 Konstyrucji, przyrodzona i niezbywalna godnoéé oz}oWieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiqzek Wiadz publicznych. Obowiqzek ten powinien byé realizowany przez Whldze publiozne przode Wszystkim Wszsgdzie tam, gdzie Paflstwo dziaia W ramach imperium, rcalizujap swoje zadania represyjne, ktorych Wykonanie nie moze prowadzié do Wiokszego ograniczenia praw cz}oWieka i jego' godnoéci, niZ to Wynika 2 zadafi oohronnych i celu zastosowanego érodka represji. Wymog zapevmienia przez Pafistwo godziwych Warunkow pobytu W cliaraktorzo osoby tymczasowo aresztowanej jest jednym Z podstawowych Wymogow nowozytnego pafistwa prawa, znaj dujqcym Wyraz W normach prawa miqdzynarodowego. 0 Europej ski Trybuna} Praw Cz}oWieka, rozpoznajqc sprawy dotyczagce Wanmkow odbywania kary pozbawienia Woinoéoi, uzna} za obowiqzek pafistwa dokonywanie systomatycznej kontroli decyzji podejmowanych W zaldadaoh karnyoh W oelu zapewnienia odpowiednich Warunkow Zyoia Wiofiqiow, z uwzglqdnieniem normalnych i uzasadnionych Wymagafi zwiaczanych z pozbawieniom Wolnoéci (Wyrok Z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga 8224£'78, i z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga 21915/93). Zajmujap sic; kwostid Wielkoéci ceii, W jakiej powinni przebywaé Wiqiniowie, jako elementu zapelvmienia godziwych Warunkow odbywania kary pozbawienia Wolnoéci, Trybuna} uzna} za sprzeoznq ze standardami Europejskiogo Komitetu Zapobiegania Torturom powierzclmiq 2,8 m 2, przypadajqcq na osadzonego W sprawie zakoficzonej W3/rokiem Z dnia 9 mama 2006 r. (skarga nr. '?'3786f01). W orzeczoniu z dnia 19 kwietnia 2001 r. (skarga m" 28524595) stwierdzi}, Ze przobywanie W zat}oczonej celi z nieodpowiedniq wentylacjq i z otwartz=( toaletq, brakiem mozliwoéci uczestniczenia W zajqciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje Wzrost poczucia przygnqbienia i nizszoéci i moie byé oceniane jako upokarzajqcc oraz ponizajqce traktowanie Wiqiniow, stanowiagze naruszenie art. 3 e.k.p.c. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001 r. (skarga nr 40907/98) uzna}, 2e sam fakt przetrzymywania Wioinia W przeludnionej celi, W niewlaéciwych Warunkach sanitarnych, z nieWy'sta1'czajqcq liczbq }oZek i brakiem odpowiednich 6Wiczef1 fizycznych stanowi ponizajqce traktowanie, rodzape obowiqzek Wyp}aty odszkodowania. » Nalezy zatem stwierdzié, Ze odbywanie kary pozbawienia Wolnoéci; a tym bardziej — W oconie Sqdu  pobyt W oharakterzo osoby tymczasowo aresztowanej W przcludnionyoh .  ' ' 5 > ' _ Należało zwrócić uwagę, na przyjętą W polskim prawie konstrukcji wielości dóbr osobistych o czym świadczy treść art. 23 kodeksu cywilnego zawierający przykładowe wyliczenie takich dóbr. Sąd również miał na względzie zasadę domniemania bezprawności działania podmiotu te dobra naruszaj ącego. Zgodnie z art. 30 Konstytucji, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz public-znych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego* godności, niz to wynika z zadan ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapevmienia przez Państwo godziwych warunków pobytu W charakterze osoby tymczasowo aresztowanej jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. I Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące wa.r|.mków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych W celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więfiiiów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z dnia 5 grudnia 1979 r., skarga 8224!`?8, i z dnia 12 stycznia 1995 r., skarga 21915/93). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Trybunał uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom powierzchnię- 2,8 m 2, przypadającą na osadżonego W sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2006 r. (skarga nr. 73786101). W orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2001 r. (skarga nr 28524!95) stwierdził, że przebywanie W zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje Wzrost poczucia przygnębienia i niższości í może być oceniane jako upokarzające oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 e.k.p.c. W orzeczeniu z dnia 6 marca 2001 r. (skarga nr 40907/98) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. › Należy zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności, a tym bardziej - w ocenie Sądu - pobyt W charakterze osoby tymczasowo aresztowanej W przeludnionych . - ` ' 5 j ' --- STRONA 6 --- celach, z nieoddzielona toaketa i Woz}om sanitarnym, z niewystarczajaca liczba }62ek i nieodpowiednia Wentylacja, moze stanowié przejaw ponizajacego traktowania, prowadzaccgo do naruszonia godnoéci osobitymczasowo aresztowanych. Na gruncie prawa polskiego moze uzasadniaé Zadanie zasadzenia zadoééuczynionia na podstawie art. 24 W zwiazku z an. 448 k.c. jako naruszajaco dobra osobiste skazanegoz godnoéé i praWo do intymnoéci. Takich Warunkow nie mozna uznaé za uzasadniony i normalny element pobytu W charakterze osoby tymczasowo arcsztowanej, co Wynika takze z art. 110 § 2 k.k.W. W 2W." 2 art. 207 k.k.W., W ktorym ustawodawca, d0STOSOW11jQC przepisy dotyczace Wykonania kary pozbawienia Wolnoéci a 2 mocy arc. 207 k.k.w. — rowniez przepisy dotyczaoe Wykonywania érodka zapobiegawczego W postaci tymczasowogo aresztowania do norm prawa europojskiego, zawar} Wymogi dotyczqce wazrunkow bytowych W celach mieszkalnych i Wskaza}, Ze powierzohnia przypadajaca na tymczasowego nie moze xwnosié mnioj nit 3 m2, ceie musza byé Wyposazone W odpowiedni sprzqt zapewniajacy skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie Warunki higieny, dostateczny dop}yW powiotrza oraz odpowiodnia temperature; i oéwietlenie. Tylko W szczegolnie uzasadnionych Wypadkach oicreélonych W art. 248 k.k.W. i przy zachowaniu trybu postqpowania Wskazanego W tym przepisie oraz W przeWidzianych W nim przepisach Wykonawozych, mote doj éé do ograniczonia Wielkoéci powierzchni oeii na jednego skazanego poniiej 3 m2, jednakze jedynie 11a czas okreélony. Musi to byé czas éciéie okreélony i nie nadmiernie d}ugi, chodzi bowiem o Wyj atek od zasady. Artyku} 24 k.c., stanowiaoy podstawsg roszczefi z tytu}u naruszenia dobr osobistyoh, nie Wymaga dla odpowiodzialnoéci Winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawnoéci jego dzia}ania naruszajaoego dobra osobiste, co powoduje, Ze dochodzacy ochrony nie musi tej przes}a11ki udowadniaé, natomiast na sprawcy oiazy obowiazck Wykazania, i2 jego dzia}anie byio zgodne z prawem. Na powodzio spoczywal jedynie ciqzar udowodnienia, Ze by} tymczasowo aresztowany W Warunkach przeludnienia, W celach, W ktorych na skazanego przypadaim mniej niz 3 m2, przy nieodpowiednich Warunkach bytowych i sanitarnych, bez oddzielenia toalety od reszty ceii. Przede Wszystkim trzeba Wskazaé, to pozwany zarowno w odpowiodzi na pozew, jak i W pozostalych pismach procesowych nie zaprzeczy} twiordzcniom pozwu W tym przedmiocie, lecz stWierdzi} jedynie, Ze uczyni} Wszystko, by zapewnié poWodoWi odpowiednie Warunki odbywania kary. Zgodniei z art. 229 i 230 1<.p.c., 1i1og}o to stanowié podstawo do uznania, Ze Wskazane fakty nie Wymagaja dowodu, natomiast z powszochnie .  ' ' 6 celach, z nieoddzieioną toaleta i węzłem sanitarnym, z niewystarczającą liczbą łóżek i nieodpowiednią wentylacja, może stanowić przejaw ponizającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osóbtymczasowo aresztowanych. Na gruncie prawa polskiego może uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 24 w związku z art. 448 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element pobytu w charakterze osoby tymczasowo aresztowanej, co wynika także z art. 110 § 2 k.k.w. w zwi' z art. 207 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności a z mocy art. 207 k.k.w. - również przepisy dotyczące wykonywania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych W celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na tymczasowego nie może wynosić mniej niż 3 m2, cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperature i oświetlenie. Tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach określonych w art. 248 k.k.w. i przy zachowaniu trybu postępowania wskazanego w tym przepisie oraz w przewidzianych w nim przepisach wykonawczych, może dojść do ograniczenia wielkości powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m2, jednakże jedynie na czas określony. Musi to być czas ściśle określony i nie nadmiernie długi, chodzi bowiem o wyjątek od zasady. Artykuł 24 k.c., stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, ze dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Na powodzie spoczywał jedynie ciężar udowodnienia, że był tymczasowo aresztowany w warunkach przeludnienia, w celach, w których na skazanego przypadało mniej niż 3 m2, przy nieodpowiednich warunkach bytowych i sanitarnych, bez oddzielenia toalety' od reszty ceii. Przede wszystkim trzeba wskazać, że pozwany zarówno w odpowiedzi na pozew, jak i w pozostałych pismach procesowych nie zaprzeczył twierdzeniom pozwu w tym przedmiocie, lecz stwierdził jedynie, że uczynił wszystko, by zapewnić powodowi odpowiednie _warunki odbywania kary. Zgodnie z art. 229 i 230 k.p.c., mogło to stanowić podstawę do uznania, że wskazane fakty nie wymagają dowodu, natomiast z powszechnie _ - " ` 6 --- STRONA 7 --- znanego faktu sta}ego i znaeznego W ostatnich latach przeiudnienia zakladow karnyeh, Wynikajaeego takze 2 pism zaidadow icarriyeh, W ktoryoh przebywal powod, naie*La}o na podstawie art. 231 k.p.o., za pomoea domniemafi faktycznych, Wyprowadzié Wniosek, Ze takze powod przebywa} jako tymczasowo aresztowany W przeludnionych ceiaeh. Z odpowiedzi na pozeW Wynika, Ze W okresie objotym Zadaniem pozwu zaludnienie W pozwanym Areszcie ‘§1edozym, choé Wykazywalo tendenoje spadkowa, to przekraoza}o normatywny poziom. Fakt, ze zak}ady karne nie prowadza odpowiedniej ewidenoji i nie potrafia udzielié écisiej informacji, W jakim czasie i przy jakim przekroczeniu dopuszczalnej liczby osadzonych odbywa} kare powod, nie moze WyWo}ywaé dla niego negatywnych skutkow procesowych i materialnoprawnych, jak bowiem stwierdzi} Sad Najviyzszy W Wyroku z dnia 3 marea 1971 r., II PR 45350 (niepubl.), W orzecznictwie Sadu Najwyiszego mozna uznae za ukszta}toWany poglad, 2e ilekroé jedna ze stron swoim postepowaniem spowoduje uniemoiliwienie lub znaozne utrudnienie Wykazania okolicznoéci przeciwnikowi, na ktorym spoczywa} ciezar ioh udowodnienia, tylekroé na te strone przechodzi cieiar dowodu co do tego, iZ okolioznoéoi takie nie zachodzfly. Biorac poWyZsze pod uwage Sagi Okregowy doszed} do Wniosku, Ze Zadanie zadoééuczynienia jest uzasadnione, aozkolwiek nie W takiej Wysokoéoi, jakiej powod sie domaga. W niniejszym postepowaniu ustalono, Ze powod odbywajao érodek zapobiegawezy W postaci tymczasowego aresztowania przebyvva} W Warunkach naruszajacychjego praWo do zaehowania godnoéci oziowieka, gdyi przebywal W przeludnionyeh celach. Z powyzszych Wzgiedow, na zasadzie. art. 448 k.c. zasadzono na rzecz powoda kwoto 3000 Z}. Orzekajac W ten sposob Sad mia} na uwadze Wielokrotnie W orzecznietwie podkreéiany fakt, iz pojecie "sumy odpoWiedniej" W istocie ma charakter niedookreélony, niemniej jednak W judykaturze Wskazane sa kryteria, ktorymi nalezy sie kierowaé przy ustalaniu Wysokoéci zadoééuczynienia. Ponadto zadoééuczynienie, choc’: niewatpliwie zawiera W sobie funkcje represyjna, nie jest kara, lecz sposobem naprawienia krzywdy. Powéd przebywa} W areszcie éledczym, W Warunkaoh prawie permanentnego przeludnienia, dotyczy to Wiekszoéci eel, gdzie przebywa}. I112 sam fakt, tak ma}ej poWierzchni éwiadczy o tyrn, Ze jego prawo do godnoéoi, intymnoéci, minimalnej swobody przestrzeni zostaia zachowana. Natomiast brak jakiegokolwiok zwiazku przyczynowego, porniedzy stanem zdrowia, a W£:1I‘L111i{3111iW areszoie. Pozwany ze swojej strony, ozyni faktycznie Wszystko aby pobyt W areszcie by} W jak najlepszyoh Warunkach. Zapewnia dobra opieke medyczna. Powod, by} Wielokrotnie . ' " 7 n znanego faktu stałego i znacznego w ostatnich latach przełudnienia zakładów karnych, wynikającego także z pism zakładów karnych, w których przebywał powód, należało na podstawie art. 231 k.p.c., za pomocą domniemań faktycznych, wyprowadzić wniosek, ze także powód przebywał jako tymczasowo aresztowany W przeludnionych celach. Z odpowiedzi na pozew wynika, że W okresie objętym żądaniem pozwu zaludnienie w pozwanym Areszcie Śledczym, choć wykazywało tendencję spadkową, to przekraczało normatywny poziom. Fakt, że zakłady karne nie prowadzą odpowiedniej ewidencji i nie potrafią udzielić ścisłej informacji, w jakim czasie i przy jakim przekroczeniu dopuszczalnej liczby osadzonych odbywał karę powód, nie może wywoływać dla niego negatywnych skutków procesowych i materialnoprawnych, jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 1971 r., II PR 453f?`0 (niepubl.), W orzecznictwie Sądu Najwyższego można uznać za ukształtowany pogląd, że ilekroć jedna ze stron swoim postępowaniem spowoduje uniemożliwienie lub znaczne utrudnienie wykazania okoliczności przeciwnikowi, na którym spoczywał ciężar ich udowodnienia, tylekroć na tę stronę przechodzi ciężar dowodu co do tego, iz okoliczności takie nie zachodziły. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że żądanie zadośćuczynienia jest uzasadnione, aczkolwiek nie w takiej wysokości, jakiej powód się domaga. W niniejszym postępowaniu ustalono, że powód odbywając środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania przebywał w warunkach naruszających-jego prawo do zachowania godności człowieka, gdyz przebywał W przeludnionych celach. Z powyższych względów, na zasadzie art. 448 k.c. zasądzono na rzecz powoda kwotę 3000 zł. Orzekając w ten sposób Sąd miał na uwadze wielokrotnie w orzecznictwie podkreślany fakt, iż pojęcie "sumy odpowiedniej " w istocie ma charakter niedookreślony, niemniej jednak W judykaturze wskazane są kryteria, którymi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Ponadto zadośćuczynienie, choć niewątpliwie zawiera w sobie funkcję represyjną, nie jest karą, lecz sposobem naprawienia krzywdy. Powód przebywał w areszcie śledczym, w warunkach prawie permanentnego przeludnienia, dotyczy to większości cel, gdzie przebywał. Już sam fakt, tak małej powierzchni świadczy o tym, że jego prawo do godności, intymności, minimalnej swobody przestrzeni została zachowana. Natomiast brak jakiegokolwiek związku przyczynowego, pomiędzy stanem zdrowia, a warunkami w areszcie. Pozwany ze 'swojej strony, czyni faktycznie wszystko aby pobyt w areszcie był w jak najlepszych warunkach. Zapewnia dobrą opiekę medyczną. Powód, był wielokrotnie _. -' ' 7 1 --- STRONA 8 --- u lekarza, stwierdzono u niego nadciénienie tetnicze. Wykonano mu Wiele badafi, celem ustaienia przyezyny. Konsultowano go kardiologicznie, nefrologieznie, nie odbiega to od osob bedacych na W01I’l0SC1. W Weekendy, czy éwieta normainie te2 nie sa czynne oérodki zdrowla. Zatem sytuaoja powoda by}a dobra. Przyczyny zkego samopoczueia moga Wynikaé z samego faktu, 2e toezy}o sie przeciwko poWodoWi postepowanie karne, Ze by} przes}uchiWany, jednak nie ma to adekwatnego zwiazku przyczynowego 2 naruszeniem dobr osobistych. Z powyzszych Wzgledow oddalono powodztwo ponad kwote 3 00,00 z}otych, jako niezasadne do rozmiaru doznanej krzywdy. '1 Od powyzszego Wyroku Wnios} apelacje pozwany, zaskarzajac go W czqéci uwzgledniajacej powodztwo i zarzucajac: 1. Naruszenio prawa materialnego, W szczegolnoéci art. 23 k.c. i art. 24 k.c.  poprzez nieW}as'.ciWe ustalenie, i2 W przedmiotowym stanie faktycznym dosz}o do Inaruszenia dobra osobistego W postaci godnoéci i zastosowanie przyjecia odpowiedzialnoéci pozwanego jako rzekomego sprawey naruszenia dobra osobistego, pomimo jego dzia}ania zgodnie Z prawem, a co za tym idzie — art. 448 k.o.  przez nietrafne jego zastosowanie odnoénie dzia}ania pozwanego, gdyi: W zwiazku z alt. 24 14.0., przeskanke Warunkuj aca zasadzenia zadoééuozynienia pienieznego jest zawinione, bezprawne, naruszenie dobra osobistego 2. Naruszenie prawa procesowego, to jest: art. 233 § 1 k.p.c. przez odstapienie od zasady swobodnej ooeny dowodow, Wyrazajaee sie W braku Wszechstronnego rozwazenia ca}okszta}tu, zebranego W sprawie materia}u dowodowego, co jednoznacznie pomija zasade sprawiedliwego prooesu, — art. 67 § 2 k.p.c. tj. poprzez niewiaéciwie okreélenie statio fisci S. P. — A. G. Podnoszao powyzsze zarzuty pozwany Skarb Pafistwa Wnios} o zmiane wyroku W punkcie 1 W kierunku oddalenia powodztwa, ewentualnie o uchylenie W'}’I'O}(I.1 W czeéci zaskarzonej iprzekazania spravvy do ponownego rozpoznania sadowi pierwszej instancji. Rozpoznajac przedmiotowa apelacje Sad Apelacyjny zwaiyl, co nastepuje. Apelacja pozwanego Skarbu Paiistwa zas}uguje na uwzglednienie, choé za niezasadny uznaé naieZa}o zarzut obrazy art. 67 § 2 k.p.e. poprzez niewiaéciwe okreélenie statio fisci S. P.—A.WG.. ‘ ' 8 u lekarza, stwierdzono u niego nadciśnienie tętnicze. Wykonano mu wiele badań, celem ustalenia przyczyny. Konsultowano go kardiologicznie, nefrologicznie, nie odbiega to od osób będących na wolności. W weekendy, czy święta normalnie też nie są czynne ośrodki zdrowia. Zatem sytuacja powoda była dobra. Przyczyny złego samopoczucia mogą wynikać z samego faktu, że toczyło się przeciwko powodowi postępowanie karne, że był przesłuchiwany, jednak nie ma to adekwatnego związku przyczynowego z naruszeniem dóbr osobistych. Z powyższych względów oddalono powództwo ponad kwotę 3 00,00 złotych, jako niezasadne do rozmiaru doznanej krzywdy. "' Od powyższego wyroku wniósł apelację pozwany, zaskarżając go w części uwzględniającej powództwo i zarzucając: l. Naruszenie prawa materialnego, W szczególności art. 23 k.c. i art. 24 k.c. - poprzez niewłaściwe ustalenie, iż w przedmiotowym stanie faktycznym doszło do .naruszenia dobra osobistego w postaci godności i zastosowanie przyjęcia odpowiedzialności pozwanego jako rzekomego sprawcy naruszenia dobra osobistego, pomimo jego działania zgodnie z prawem, a co za tym idzie - art. 448 k.c. - przez nietrafne jego zastosowanie odnośnie działania pozwanego, gdyż w związku z art. 24 k.c., przesłankę warunkuj ącą zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego jest zawinione, bezprawne, naruszenie dobra osobistego 2. Naruszenie prawa procesowego, to jest: art. 233 § 1 k.p.c. przez odstąpienie od zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażające się w braku wszechstronnego rozważenia całokształtu, zebranego w sprawie materiału dowodowego, co jednoznacznie pomija zasadę sprawiedliwego procesu, - art. 67 § 2 k.p.c. tj. poprzez niewłaściwie określenie statio fisci S. P. - A. G. Podnosząc powyższe zarzuty pozwany Skarb Państwa wniósł o zmianę wyroku w punkcie 1 W kierunku oddalenia powództwa, ewentualnie o uchylenie wyroku w części zaskarżonej i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Rozpoznając przedmiotową apelację Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja pozwanego Skarbu Panstwa zasługuje na uwzględnienie, choć za niezasadny uznać należało zarzut obrazy art. 67 § 2 k.p.c. poprzez niewłaściwe określenie statio Íisci S. P.-A.wG.. ' ' 8 --- STRONA 9 --- Zgodnie 2 dyspozycja art. 67 § 2 k.p.c. za Skarb Pafistwa podejmuje czynnoéci procesowe organ pafistwowej jednostki organizacyjnej z ktorej dzia}aniem Wiaze sie doehodzone roszczenia, gdy W stanie faktycznym sprawy organem takirn by} D. A., a A. W G. stanowi jednostke reprezentujaca pozwany Skarb Pafistwa (por. Wyrok Sadu Najwyzszego 2 29 listopada 2001 r. V CKN 1883/00, LEX nr 52642 i z 22 lutego 2001 r. HI CKN 295f00, LEX nr 523 82). Dlatego teZ D. A. S. nale2a}o Wpisaé jako organ reprezentujaoy S. P., co tez Sad apelacyj ny uczyni}. Zasadny by} natomiast zarzut obrazy art. 233 § 1 k.p.c. przez nietrafne a przy tym zbedne przyWo}a11ie tezy orzeczenia Sadu Najwyzszego z 3 marca 1971 r. I11 PR 4537701 (niopubl.). B}edem przy tym s1:a}o sie korzystanie z domiiiemafi faktyoznych, gdy zarowno poW6d W swych zeznaniach Wskaz}'Wa} W jakich celaeh przebywa} i ile osob by}o W nich osadzonyeh, jak i uezyni} to pozwany W odpowiedzi na pozew, W odpowiednioh za}acznikach. Istnia}y zatem dowody co Wyklucza}o potrzebe korzystania Z domniemafi faktycznyeh. Z treslci odpowiedzi na pozew i historii osadzenia Wynildo, 2e od 17.01.2_007 r. — do 22.01.2007 r. powod przebywa} W celi (...), ktora zajmoWa}y trzy zamiast dwoeh osob, od 23.01.2007 r. do 4.02.2007 r. przebyvva} on W celi (. . .), ktérat zajmoWa}y trzy zamiast dwooh osob, od 5.02.2007 r. do 7.02.2007 r. przebywa} W celi (...)., Wérod trzech, zamiast dwoeh osadzonych. Kolejny pobyt W oeli dwuosobowej, gdy byly W niej osadzone trzy osoby przypad} na okres od 22.06.2007 r. (cola ...), gdy pobyty W celach o metraiu Wyzszym niZ 31112 na jodnego osadzonego przewidziany przepisem art. 110 § 2 k.k.W. nie stanoWi}y dzia}ania bezprawnego, albowiem nie majao moiliwoéci odmowy przyjocia osoby Wobec ktorej Sad orzek} o pozbawieniu Wolnoéci, pozwany dziaia} W trybie okreélonym W art. 248 § 1 k.k.W. , co podkreéla} W swoich zeznaniach W charakterze strony reprezentant A., oferujao nawet przed}oZenie stosownych decyzji. ' Do odpowiedzi na pozew do}aczone zostaly dokumenty Wskazujace, W konkretnyoh okresach, a zatem nie dlugotrwale i bezterminowo na brak zapewnionej powierzchni mieszkalnej 31112 na jednego osadzonego. Podkreélano i Wykazywano te:Z zeznaniami éwiadkow strony pozwanej dzia}ania celem pozyskania dodatkowej powierzehni, nie mog}y byé rowniez prawnie obojetne W stanie faktycznym sprawy, jako Ze Trybuna} Konstytucyjny W Wyroku 2 26 maja 2008 r. SK 25/07 OTK_—A 2008 nr 4, poz. 62 uznajac art. 248 § 1 k.k.W. za niezgodny z art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytueji RP postanowi} na podstawie art. 190 ust 3 Konstytucji odroczyé terrnin utraty mocy obowiazujacej zakwestionowanego art. 248 § 1 k.1<.W., biorao pod uwage sytuacje faktyezna W polskim Wieziennictwie, tj. permanentne przeludnienie W zak}adaoh kamych i brak miejsea do odbywania kary pozbawienia Wolnoéci. Decyzja ta by}a spowodowana nie tyle potrzeba dokonania. zmian W przepisach prawnych, ile konieeznoécia podjecia Wielu dzia}a1i natury organizaeyjnej, W oelu .   ' 9 Zgodnie z dyspozycją art. 67 § 2 k.p.c. za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej z której działaniem wiąże się dochodzone roszczenia, gdy w stanie faktycznym sprawy organem takim był D. A., a A. w G. stanowi jednostkę reprezentującą pozwany Skarb Panstwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 29 listopada 2001 r. V CKN 1883/00, LEX nr 52642 i z 22 lutego 2001 r. HI CKN 295ƒ00, LEX nr 52382). Dlatego też D. A. Ś. należało wpisać jako organ reprezentujący S. P., co też Sąd apelacyjny uczynił. Zasadny był natomiast zarzut obrazy art. 233 § 1 k.p.c. przez nietrafne a przy tym zbędne przywołanie tezy orzeczenia Sądu Najwyższego z 3 marca 1971 r. III PR 453„'“70¬ (niepubl.). Błędem przy tym stało się korzystanie z domniemań faktycznych, gdy zarówno powód w swych zeznaniach wskazywał W jakich celach przebywał i ile osób było w nich osadzonych, jak i uczynił to pozwany w odpowiedzi na pozew, W odpowiednich załącznikach. istniały zatem dowody co wykluczało potrzebę korzystania z domniemań faktycznych. Z treści odpowiedzi na pozew i historii osadzenia wynikło, że od 17.01.2007 r. - do 22.01.2007 r. powód przebywał w celi (...), którą zajmowały trzy zamiast dwóch osób, od 23.01.2007 r. do 4.02.2007 r. przebywał on W celi (. . .), którą zajmowały trzy zamiast dwóch osób, od 5.02.2007 r. do 7.02.2007 r.- przebywał w celi (...)., wśród trzech, zamiast dwóch osadzonych. Kolejny pobyt w celi dwuosobowej, gdy były w niej osadzone trzy osoby przypadł na okres od 22.06.2007 r. (cela ...), gdy pobyty w celach o metrażu wyższym niż 3m2 na jednego osadżonego przewidziany przepisem art. 110 § 2 k.k.w. nie stanowiły działania bezprawnego, albowiem nie mając możliwości odmowy przyjęcia osoby wobec której Sąd orzekł o pozbawieniu wolności, pozwany działał w trybie określonym wart. 248 § 1 k.k.w. , co podkreślał W swoich zeznaniach W charakterze strony reprezentant A., oferując nawet przedłożenie stosownych decyzji. ' Do odpowiedzi na pozew dołączone zostały dokumenty wskazujące, w konkretnych okresach, a zatem nie długotrwale i bezterminowo na brak zapewnionej powierzchni mieszkalnej 3m2 na jednego osadżonego. Podkreślano i wykazywano też zeznaniami świadków strony pozwanej działania celem pozyskania dodatkowej powierzchni, nie mogły być również prawnie obojętne W stanie faktycznym sprawy, jako że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 maja 2008 r. SK 25/07 0TK`-A 2008 nr 4, poz. 62 uznając art. 248 § l k.k.w. za niezgodny' z art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji RP postanowił na podstawie art. 190 ust 3 Konstytucji odroczyć termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego art. 248 § 1 k.k.w., biorąc pod uwagę sytuację faktyczną W polskim więziemiictwie, tj. permanentne przeludnienie w zakładach kamych i brak miejsca do odbywania kary pozbawienia wolności. Decyzja ta była spowodowana nie tyle potrzebą dokonania zmian w przepisach prawnych, ile koniecznością podjęcia wielu działań natury organizacyjnej, w celu _ - ' ` 9 --- STRONA 10 --- Wyeliminowania przeludnienia W zaldadach karnych. Z tego Wzgledu sarn fakt przebywania powoda (okresowo) W przeludnionej oeli, W Warunkaeh panujaccyeh W A. nie stanoWi} o bezprawnosci dzialania pozwanego i sam przez sie nie mog} skutkowaé uwzglednieniem powodztwa na podstawie arc. 24 k.c. i art. 448 k.c. nawet W odniesieniu do kwoty 3 000 z}. Ochrona z art. 24 k.c. o ktora Wystapi} powod dotyozy bowiem Wy}ac2.11ie dzia}a1i bezprawnych, gdy co do zasady przedmiotem ochrony — dobrem osobistym — moze bye rowniez godnosé cz}oWieka, W tym osoby tymczasowo aresztowanej, ozy pozbawionej Wolnosci. 1 Jak trafnie przyja} Trybuna} Konstytucyjny, arc. 41 ust. 4 Konstytucji nakazuje" humanitame traktowanie kazdego pozbawionego Wolnosci. Traktowanie ,,humanitarne” to nie tylko niestosowanie tortur i zakaz traktowania okrutnego, nieludzkiego i ponizajacego. Traktowanie humanitarne rnusi bowiem uwzgledniaé minimalne potrzeby kazdego cz}oWie1<a z uwzglednieniem przyzwoitego poziomu Zyoia W danym spo}eoze1'1stWie. Wymaga to od Wiadzy publicznej pozytywnych dzia}af1 W celu zaspokojenia tych potrzeb, takze W stosunku do osob pozbawionych Wolnosci. Zaden akt miedzynarodowy nie ustala konkretnych norm powierzchniowych, jakie powinny obowiazywaé W za1<}adaoh karnych. Nie moga bye jednak obojetne d1a krajowego porzadku prawnego, akty prawa miedzynarodowego Wiazace Polske. Za naj Wazniejszy mozna uznaé miedzynarodowy Pakt PraW Obywatelskich i Politycznyoh otwarty do podpisu W Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. 21977 r. N1" 38, poz. 167), Konwenoje o ochronie praw cz}oWieka i podstawowych Wolnosei, sporzadzona W Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) Konwencje W sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego, nieludzkiego lub ponizajacego traktowania albo karania, przyjeta przez Zgromadzeniem Ogolne Narodow Zjednoezonyeh z dnia 10 grudnia 1984 r. (Dz. U. Nr 63, poz. 378), Europejska Konwencje o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub ponizajaoemu traktowaniu albo karaniu , sporzadzona W Strasburgu W dniu 26 listopada 1967 1'. (Dz. U. 2 1995 1". NI 46, poz. 238 ze zm.). Nadmierne zageszczenie W celi zosta}o najszerzej poddane analizie przez ETPC na t1e art. 3 Konwencji 0 ochronie praw cz}owieka i podstawowych Wolnosci. Traktowanie nieludzkie zostalo przy tym okreslone jako _z}e traktowanie, ktore jest zamierzone, stosowane nieprzerwanie przez d}u2szy czas,jes1i spoWodoWa}o u ofiary obrazenia oia}a albo intensywne oierpienie fizyczne lub psychiczne. ETPC uzna}, 2e samo d}ugotrWa}e przebywanie W przepe}nionych celach, W Warunkach uwlaczajacyoh ludzkiej godnosci, stanowi Wystarczajaea potrzebo uznania art. 3 Konweneji, W postaci traktowania poniiajacego (por. Wyroku ETPC z 20 stycznia 2005 r. Mayzit Przeciwko Rosji  Nr 63378/00 z 9 marca 2006 r., Ceubauer przeciwko Chorwacji  Nr 73786/01, oraz z 28 marca 2006 r. Meinik  ' ‘ 10 wyeliminowania przeludnienia w zakładach karnych. Z tego względu sam fakt przebywania powoda (okresowo) w przeiudnionej celi, w warunkach panujących w A. nie stanowił o bezprawności działania pozwanego i sam przez się nie mógł skutkować uwzględnieniem powództwa na podstawie art. 24 k.c. i art. 448 k.c. nawet W odniesieniu do kwoty 3 000 zł. Ochrona z art. 24 k.c. o którą wystąpił powód dotyczy bowiem wyłącznie działań bezprawnych, gdy co do zasady przedmiotem ochrony - dobrem osobistym - może być również godność człowieka, W tym osoby tymczasowo aresztowanej, czy pozbawionej wolności. 1 Jak trafnie przyjął Trybunał Konstytucyjny, art. 41 ust. 4 Konstytucji nakazuje' humanitame traktowanie każdego pozbawionego wolności. Traktowanie ,,humanitarne” to nie tylko niestosowanie tortur i zakaz traktowania okrutnego, nieludzkiego i ponizającego. Traktowanie humanitarne musi bowiem uwzględniać minimalne potrzeby każdego człowieka z uwzględnieniem przyzwoitego poziomu życia w danym społeczeństwie. Wymaga to od władzy publicznej pozytywnych działań w celu zaspokojenia tych potrzeb, takze -w stosunku do osób pozbawionych wolności. Żaden akt międzynarodowy nie ustala konkretnych norm powierzchniowych, jakie powinny obowiązywać w zakładach karnych. Nie mogą być jednak obojętne dla krajowego porządku prawnego, akty prawa międzynarodowego wiążące Polskę. Za naj ważniejszy mozna uznać międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z19?7 r. Nr 38, poz. 162), Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzoną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) Konwencję w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, przyjętą przez Zgromadzeniem Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 10 grudnia 1984 r. (Dz. U. Nr 63, poz. 378), Europejską Konwencje o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu , sporządzona w Strasburgu w dniu 26 listopada 1967 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 46, poz. 238 ze zm.). Nadmierne zagęszczenie W celi zostało najszerzej poddane analizie przez ETPC na tle art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Traktowanic nieludzkie zostało przy tym określone jako _złe traktowanie, które jest zamierzone, stosowane nieprzerwanie przez dłuższy czas, jeśli spowodowało u ofiary obrażenia ciała albo intensywne cierpienie fizyczne lub psychiczne. ETPC uznał, że samo długotrwałe przebywanie w przepełnionych celach, w warunkach uwłaczających ludzkiej godności, stanowi wystarczającą potrzebę uznania art. 3 Konwencji, w postaci traktowania poniżającego (por. wyroku ETPC z 20 stycznia 2005 r. Mayzit Przeciwko Rosji - Nr 63378/00 z 9 marca 2006 r., Ceubauer przeciwko' Chorwacji - Nr 73786/01, oraz z 28 marca 2006 r. Melnik -- ` ` 10 --- STRONA 11 --- przeciwko Ukrainie Nr 72286701). Jednoczesnie W orzeczniotwie ETPC podkreslito, Ze oierpienie i ponizenie musza Wykraczaé poza nieunikniony ich element zwiazany z dana forma zgodnego z prawem traktowania lub 1(fi1T81l1fl(WyI‘O1(1ETPC z 25 kwietnia 1978 r. Tayer przeoiwko Zjednoczonemu Krolestvm  Nr 5856/72, Goeriny przeeiwko Zjednoezonemu Kr61estW11 Nr 161/ 1989). Oceniajao Warunki uwiezienia Trybuna} uwzglednia} skumulowany efekt tych Warunkow, a zatem rowniez, ale nie Wylacznie, przeludnienia celi (zob. Wyrok ETPC z 15 lipca 2002 r. Ko}asznik6W przeciwko Rosji nr 47095/95). W sprawach rozpatrywanych przez ETPC najczeéciej zwracano uwage (generalnie przy przeludnieniu eel) na z}e Warunki sanitarne, niehigienicznosé i brak prywatnosci przy korzystaniu z urzadzefir sanitarnych, permanentna niemozliwosé zaspokajania potrzeby snu spowodowana, niewystarozajaca liozba tozek, jak i nieustannie Zapalonym sWiat}em, niedostateczne oswietlenie uniemozliwiajace czytanie, z}a Wentylacje eeii, szczegolnie uciagiiwa, dla osob niepalacych osadzonych z palacymi, czy Warunki prowadzace do rozprzestrzeniania sie ehorob, badi brak mozliwosci leozenia. Podobna linie orzeoznicza zaprezentowal Sad Najwyzszy, czego przyk}adern sa Wyroki z 28 lutego 2007 r. V CSK 431/06 (OSNC 2008, nr 1, poz. 13) ezy z 2 paidziernika 2007 r. II CSK 269707, (OSNC — ZD 2008 nr 3, poz. 75), a to oznaeza, Ze samo czasowo krotkie osadzenie W oeli, W Warunkaoh, W ktorych powierzehnia na jedna osobe Wynosi mniej niz 31112 mote nie byé (iak W stanie faktycznym sprawy) bezprawne (przy stosowaniu regulaeji z art. 248 § 1 1<.k.W. i spe}nieniu Wyrnogow eelnyoh, Wskazanych W art. 110 k.k.W.). Tyrn samym, mote ono nie naruszaé godnosoi W rozumieniu art. 23 k.e. jako dobra osobistego, nie stanowiac dziabania bezprawnego, przy braku innych okolieznosei, ktore te godnosé narL1sza}y. ' Godnosé ez}oWieka nie jest bowiem kategoria nadrzednai absolutna. Podlega ona ograniczeniom, ktore sa niezbedne (konieczne) W demokratycznym pafistwie prawnym. Zarovmo przepisy Konstytucji, jak i przepisy prawa miedzynarodowego, ktore zosta}o ratyfikowane przez Polske dozwalaja na pozbawienie Wolnosci, choé tylko na zasadach i W tlybie okreélonym W ustawie. Taka ustawa jest oboWia,zuja,cy kodeks postepowania karnego i kodeks karny Wykonawczy. Odbywajaoy kare pozbawienia Wolnosci rnusi sie liczyé z pewnyrni ograniczeniami swobod i praw, mieszczacych sie W granicach prawnych regulujacych odbywanie kary pozbawienia Wolnoéci W danym zakladzie karnyrn. Oohrone z art. 24 k.c. mozna bowiem przyznaé tylko w przypadku dzia}a1i bezprawnych, a bezprawnosé to Wy}acza dzia}anie majace uznanie W przepisach praWa (por. Wyrok Sadu Najwyzszego z 4 ezetwca 203 r. I CKN 480/01, LEX nr 137619) nawet gdy Trybuna} Konstytucyjny uzna}, za oe1oWe usunieeie W przyszlosci okreslonej regulaoji prawnej  ' 11 przeciwko Ukrainie Nr 72286f0l). Jednocześnie w orzecznictwie ETPC podkreśliło, że cierpienie i poniżenie muszą wykraczać poza nieunikniony ich element związany z daną formą zgodnego z prawem traktowania lub karania (wyroki ETPC z 25 kwietnia 1978 r. Tayer przeciwko Zjednoczonemu Królestvm - Nr 5856/72, Goeriny przeciwko Zjednoczonemu Królestwu Nr 161/ 1989). Oceniaj ąc warunki uwięzienia Trybunał uwzględniał skumulowany efekt tych warunków, a zatem również, ale nie wyłącznie, przeludnienia celi (zob. wyrok ETPC z 15 lipca 2002 r. Kołaszników przeciwko Rosji nr 47095/95). W sprawach rozpatrywanych przez ETPC najczęściej zwracano uwagę (generalnie przy przeludnieniu cel) na złe warimki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń' sanitarnych, permanentną niemożliwość zaspokajania potrzeby snu spowodowaną niewystarczająca liczbą łóżek, jak i nieustannie zapalonym światłem, niedostateczne oświetlenie uniemożliwiające czytanie, złą wentylację celi, szczególnie uciążliwą dla osób niepalących osadzonych z palącymi, czy warunki prowadzące do rozprzestrzeniania się chorób, bądż brak mozliwości leczenia. Podobną linię orzeczniczą zaprezentował Sąd Najwyższy, czego przykładem są wyroki z 28 lutego 2007 r. V CSK 431/06 (OSNC 2008, nr 1, poz. 13) czy z 2 października 2007 r. II CSK 269f'07, (OSNC - ZD 2008 nr 3, poz. 75), a to oznacza, że samo czasowo krótkie osadzenie w celi, w warunkach, W których powierzchnia na jedną osobę wynosi mniej niz 3m2 może nie być (jak w stanie faktycznym sprawy) bezprawne (przy stosowaniu regulacji z art. 248 § l k.k.w. i spełnieniu wymogów celnych, wskazanych w art. 110 k.k.w.). Tym samym, może ono nie naruszać godności w rozumieniu art. 23 k.c. jako dobra osobistego, nie stanowiąc dziabania bezprawnego, przy braku innych okoliczności, które tę godność naruszały. ' Godność człowieka nie jest bowiem kategorią nadrzędnąi absolutną. Podlega ona ograniczeniom, które są niezbędne (konieczne) w demokratycznym państwie prawnym. Zarówno przepisy Konstytucji, jak i przepisy prawa międzynarodowego, które zostało ratyfikowane przez Polskę dozwalają na pozbawienie wolności, choć tylko na zasadach i w trybie określonym W ustawie. Taką ustawą jest obowiązujący kodeks postępowania karnego i kodeks karny wykonawczy. Odbywający karę pozbawienia wolności musi się liczyć z pewnymi ograniczeniami swobód i praw, mieszczących się W granicach prawnych regulujących odbywanie kary pozbawienia wolności W danym zakładzie karnym. Ochronę z art. 24 k.c. można bowiem przyznać tylko W przypadku działań bezprawnych, a bezprawność tę wyłącza działanie mające uznanie w przepisach prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 czerwca 203 r. I CKN 480/0], LEX nr 137619) nawet gdy Trybunał Konstytucyjny uznał, za celowe usunięcie W przyszłości określonej regulacji prawnej -- ` 11 --- STRONA 12 --- 2 porzadku pranego. Poniewaz oeena, ezy nastapito naruszenie dobra osobistego nie moze byé jednoznacznie dokonywana Wedhig Wiary indywidualne Wrailiwosci osoby, ktora uznaje sie dotknieta okreslonym zachowaniem, czy dzia}aniem innej osoby (por. Wyroki Sadu Najwyzszego Z 21 Wrzesnia 2006 r. I CSK 118/06, OSNC 2007, nr 5, poz.77 i 2 5kWletnia 2002 r. II CKS 953/00, LEX nr 55098), stosowanie obiektywnych kryteriow oceny — czy stanie faktyoznym sprawy, na skutek przebywania W przeludnionej celi dosz}o do naruszenia dobr osobistych powoda musialo prowadzié do Wniosku prawnego, Ze powod nie powinien uzyskaé ochrony prawnej, nawet gdyby to sie }aczy}o okolicznoéciami ustalonymi przez Sad Okregowy. 9’ Powod nie udoWodni} bowiem, zgodnie z regu}a 2 art. 6 k.c. gdyz nie zna1az}o to odzwiereiedlenia W ustaleniach Sadu Okregowego, by poza czasowym osadzeniem W przeludnionej celi, Warunki odbywania kary pozbawienia Wolnosci narusza}y godnosé osadzonego i to W stopniu Wymagaj acyin udzielenia mu ochrony prawnej. Zapewnienie przoz prawo godziwych warunkow odbywania kary pozbawienia Wolnosci jest jednym z podstawowych Wymagaii demokratyoznego paxistwa prawnego, jednakze osadzenie skazanego W celi W Warunkach, W ktorych powierzohnia na jedna osobe Wynosi}a mniej 1112 31112, przy spe}nieniu przes}anek okreslonyoh W art. 248 § 1 k.k.W., by}o W dacie osadzenia powoda zgodne 2 prawem. Stosownie boWiem do tresci art. 30 Konstytucji RP, przyrodzona i niezbywalna godnosé cz}oWie1<a jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i oehrona jest obowiazkiem W}adz publicznych, gdy obowiazek ten powinien byo realizowany przez Wiadze publiczne przede Wszystkim tam, gdzie Pafistwo dzia}a W ramaeh irnperium, realizujae sWoje zadania represyjne. Wykonariie tego Ob0W1EtZ1(l1 W sposob naiezyty ma jednak miejsce Wtedy, gdy nie prowadzi do Wiekszego ograniozenia praw cz}oWieka i“ jego godnosci, ni2 Wynika to z zdafi ochronnych i celu zastosowanego srodka (por. Wyroki Sadu Najwyzszego Z 2 paidziernika 2007 1'. II SCK 269/'07, LEX nr 315849). W kazdym Wypadku o naruszeniu godnosci skazanego z praWem do oehrony prawnej, moina rnowié Wtedy, gdy cierpienia i upokorzenie przekraozaia konieozny element cierpienia Wpisanego W odbywanie kary pozbawienia wolnosci, zwtaszcza przy biernosci zakiadu karnego, iktory nie dba 0 poprawe Warunkow odbywania kary i godzi sie na przepelnieni cel, nie dba o zwiekszenie ich ilosci, o remonty, o poiepszenie warunkow racjonalnych, Zywioniovvych, ozy Wreszcie kulturalnyeh. Takiego zas zachowania nie moina by}o przypisaé jednostoe W ktorej odbyvva} kare p0W6d, zW}aszcza przy podejmowanych przez nia W}asnych dziataniaeh zmierzajacych do zniwelowania przeludnienia ce1 i nawet takich Warunkow W nich panujaccych, jak Wilgoé W niektorych ceiach, grzyb, niesprawne okresowo Wywietrzniki, toalety, itp. Poziom dolegliwoéci powoda zwiazany z czasowym przebywaniem W przeludnionych ce1ach,_bez 'zam'ierzen_ia. by go przez to ponizyé i upokorzyé nie prowadzi}  ' ' 12 z porządku pranego. Ponieważ ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego nie może być jednoznacznie dokonywana według wiary indywidualne wrażliwości osoby, która uznaje się dotknięta określonym zachowaniem, czy działaniem innej osoby (por. Wyroki Sądu Najwyższego z 21 września 2006 r. I CSK ll8/06, OSNC 2007, nr 5, poz.77 i z Skwietnia 2002 r. ll CKS 953/00, LEX nr 55098), stosowanie obiektywnych kryteriów oceny - czy stanie faktycznym sprawy, na skutek przebywania w przeludnionej celi doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda musiało prowadzić do wniosku prawnego, że powód nie powinien uzyskać ochrony prawnej, nawet gdyby to się łączyło okolicznościami ustalonymi przez Sąd Okręgowy. _Ê Powód nie udowodnił bowiem, zgodnie z regułą z art. 6 k.c. gdyż nie znalazło to odzwierciedlenia W ustaleniach Sądu Okręgowego, by poza czasowym osadzeniem W przeludnionej celi, warunki odbywania kary pozbawienia wolności naruszały godność osadżonego i to W stopniu wymagającym udzielenia mu ochrony prawnej. Zapewnienie przez prawo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, jednakże osadzenie skazanego w celi w warunkach, W których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m2, przy spełnieniu przesłanek określonych W art. 248 § l k.k.w., było w dacie osadzenia powoda zgodne z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 30 Konstytucji RP, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych, gdy obowiązek ten powinien być realizowany' przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa W ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne. Wykonanie tego obowiwu w sposób naieżyty ma jednak miejsce wtedy, gdy nie prowadzi do większego ograniczenia praw człowieka i" jego godności, niż wynika to z zdań ochronnych i celu zastosowanego środka (por. wyroki Sądu Najwyższego z 2 pażdziernika 2007 r. II SCK 269/07, LEX nr 315849). W każdym wypadku o naruszeniu godności skazanego z prawem do ochrony prawnej, można mówić wtedy, gdy cierpienia i upokorzenie przekraczają konieczny element cierpienia wpisanego W odbywanie kary pozbawienia Wolności, zwłaszcza przy bierności zakładu karnego, który nie dba 0 poprawę Warunków odbywania kary i godzi się na przepełnieni cel, nie dba o zwiększenie ich ilości, o remonty, o polepszenie warunków -racjonalnych, żywieniowych, czy wreszcie kulturalnych. Takiego zaś zachowania nie można było przypisać jednostce w której odbywał karę powód, zwłaszcza przy podejmowanych przez nią własnych działaniach zmierzających do zniwelowania przeludnienia 'cel i nawet takich warunków W nich panujących, jak wilgoć W niektórych celach, grzyb, niesprawne okresowo wywietrzniki, toalety, itp. Poziom dolegliwości powoda związany z czasowym przebywaniem w przeludnionych celach,_bez 'zamierzenia by go przez to poniżyć i upokorzyć nie prowadził - ' ` 12 --- STRONA 13 --- zatem do ponizajaoego traktowania jego osoby W stopniu uzasadnionym dla osoby pozbaWionej Wolnosoi, potrzebe sadowej ochrony jego godnosci i to poprzez przyznanie odpowiedniego zadoséuczynienia pienietnego (por. Wyroki ETPC z 4 paidziernika 2005 r. Savbam v Moldavia nr 3456/105 LEX nr 157851. Pozostaje faktem, Ze A. W G. W okresie przebywania W nim powoda, poza normami powierzchni przypadajaeej na kaidego osadzonego, ktore rowniez W jego przypadku byty okresowo zanizone, spe}nia} Wymagane, okreslone W przepisach dla odbywania kary pozbawienie. Wolnosci. Z przyczyn niezaleznych niejednokrotnie od Wtadz aresztu Waruiiki W poszczegoinych celach stanoWi}y niedogodnosé dia przebyWajacy'ch W nich osob pozbawionych Wolnosci. Wystep11jaoy' W niektoryeh celach grzyb i ktopoty 2. Wentylacja, jak to twierdzi} powod, co nie znalaz}o potwierdzenia odnosnie moiliwosci Wietrzenia cel W zeznaniach Wsp6}WiezF;ni6W, zaniedbane sanitariaty, niesprawne przedzenia kanalizacyjne tylko Wtedy mozna by}oby uznaé za bezprawne gdyby by}y to dzia}ania ce1oWe, o znaoznym stopniu niedogodnosci dla osoby osadzonej, (a ku teniu brak doWodoW) 1ub tolerowanie, bez Zadnych Widocznych reakcji. Strona pozwana podejmowata jednakowoz stosowne dzia}ania by te dolegliwosoi niwelowaé. Cele byty Wizytowane przez Wychowawcow, ktorym mozna by}o zgtaszaé usterki, rernontowane i modemizowane. Powod by} tego rowniez swiadkiem, gdy nie udoWodni} on by mimo konkretnych, z.g}oszonych skarg, na Wanmki W celi, skargi te by}y lekeewazone, a zatem zmuszony by} przez dtuzszy okres czasu przebywaé W W&I‘L1l11(E1C11, ktore nie tylko naruszaly jego W8.ZEi1'11El estetyezne, ale d1a kazdego osadzonego byty dolegliwe W stopniu Wyzszyrn niz Wiazaé sie to powinno 2 odbywaniem kary pozbawienia Woinoéci. Zalit sie jedynie na zageszczenie W celaeh, ktoremu starano sie W miare mozliwosci zaradzié. Tylko dzia}ania stwarzajace niegodziwe, poniiajatce dla kazdego osadzonego Warunki lub ich tolerowanie przez dhizszy okres uznane sa za bezprawne, rodzaoe prawo do ochrony godnosci na podstawie art. 24 k.c. zwlaszcza W orzecznictwie ETS, a to W stanie faktyeznym sprawy nie mia}o miejsea, gdy Sad Okregowy stwierdzi}, Ze ,,W niniejszym postqpowaniu stwierdzono, Ze powod odbywajac srodek zapobiegawczy W postaci tymczasowego aresztowania przebywa} W Warunkach naruszajacych jego prawo do zachowania godnosoi czlowieka, gdyz przebyvva} W prze}adoWanyeh celaoh”, choé usta1a}teZ Ze Wiekszosé cei byla zagrzybionych ze sladami Wilgoci, i 2 niesprawnymi urzadzeniami. Zasadzona kwota 3 000 z} zadoséuezynienia miaia mu jednoczesnie rekompensowaé krzywde, ktora ponios} Wy}acznie przez przebywanie W zat}oczonych celaoh, a to W ooenie Sadu Apelacyjnego, W sWiet1e przytoezonyeh Wczesniej rozWa2a1'1 by}a niezasadne, gdyz poziom dolegliwosci doznanych przez powoda nie m6g} naruszaé jego godnosci jako osoby tymozasowo aresztowatiej, ocenianej W sposob obiektywny i bez nieuzasadnionyoh emocji. ' 13 zatem do poniżającego traktowania jego osoby W stopniu uzasadnionym dla osoby pozbawionej wolności, potrzebę sądowej ochrony jego godności i to poprzez przyznanie odpowiedniego zadośćuczynienia pieniężnego (por. Wyroki ETPC z 4 pażdziemika 2005 r. Saybam V Moldavia nr 3456/105 LEX nr 157851. Pozostaje faktem, że A. W G. W okresie przebywania W nim powoda, poza normami powierzchni przypadającej na każdego osadżonego, które również W jego przypadku były okresowo zaniżone, spełniał wymagane, określone w przepisach dla odbywania kary pozbawienia Wolności. Z przyczyn niezależnych niejednokrotnie od władz aresztu warunki W poszczególnych celach stanowiły niedogodność dla przebywających W nich osób pozbawionych wolności. Występujący W niektórych celach grzyb i kłopoty z wentylacja, jak to twierdził powód, co nie znalazło potwierdzenia odnośnie możliwości wietrzenia cel w zeznaniach współwięźniów, żaniedbane sanitariaty, niesprawne przędzenia kanalizacyjne tylko wtedy można byłoby uznać za bezprawne gdyby były to działania celowe, o znacznym stopniu niedogodności dla osoby osadzonej, (a ku temu brak dowodów) lub tolerowanie, bez żadnych widocznych reakcji. Strona pozwana podejmowała jednakowoz stosowne działania by te dolegliwości niwelować. Cele były wizytowane przez wychowawców, którym można było zgłaszać usterki, remontowane i modemizowane. Powód był tego również świadkiem, gdy nie udowodnił on by mimo konkretnych, zgłoszonych skarg, na warunki W celi, skargi te były lekceważone, a zatem zmuszony był przez dłuższy okres czasu przebywać w warunkach, które nie tylko naruszały' jego ważania estetyczne, ale dla każdego osadżonego były dolegliwe W stopniu wyższym niż wiązać się to powinno z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Żalił się jedynie na zagęszczenie w celach, któremu starano się W miarę możliwości zaradzić. Tylko działania stwarzające niegodziwe, poniżające dla każdego osadżonego warunki lub ich tolerowanie przez dłuższy okres uznane są za bezprawne, rodzące prawo do ochrony godności na podstawie art. 24 k.c. zwłaszcza W orzecznictwie ETS, a to W stanie faktycznym sprawy' nie miało miejsca, gdy Sąd Okręgowy stwierdził, że „W niniejszym postępowaniu stwierdzono, że powód odbywając środek zapobiegawczy W postaci tymczasowego aresztowania przebywał W Warunkach naruszających jego prawo do zachowania godności człowieka, gdyż przebywał W przeładowanych celach”, choć ustalał też że większość cel była zagrzybionych ze śladami wilgoci, i z niesprawnyrni urządzeniami. Zasądzona kwota 3 000 zł zadośćuczynienia miała mu jednocześnie rekompensować krzywdę, którą poniósł wyłącznie przez przebywanie w zatłoczonych celach, a to w ocenie Sądu Apelacyjnego, W świetle przytoczonych .wcześniej rozważań była .niezasadne, gdyż poziom dolegliwości doznanych przez powoda nie mógł naruszać jego godności jako osoby tymczasowo aresztowanej, -ocenianej W sposób obiektywny' i bez nieuzasadnionych emocji. " 13 --- STRONA 14 --- Z tych Wzgledow zaskarzony Wyrok W ozesci uwzgiedniajaoej powodztwo nie mog} sie ostaé i podlegat na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmianie W kierunku oddalenia powodztwa W ca}osci. Jednoczesnie taka tresé orzeczenia Sadu Apelacyjnego czyni}a zbednym rozwazanie zasadnosci pozosta}ych zarzutow apeiacyjnych zawartych W apeiacji pozwanego Skarbu Pafistwa. 14 Z tych względów zaskarżony Wyrok W części uwzględniającej powództwo nie mógł się ostać i podlegał na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmianie W kierunku oddalenia powództwa W całości. Jednocześnie taka treść orzeczenia Sądu Apelacyjnego czyniła zbędnym rozważanie zasadności pozostałych zarzutów apelacyjnych zawartych W apelacji pozwanego Skarbu Państwa. 14