Postanowienie RPO-502134-VII-02/05. Podano w tym piśmie

--- STRONA 1 --- SĄD OKRĘGOWY w Krakowie Wiz.-041-74)05 PROTOKÓŁ z wizytacji Zakładu Karnego w Wadowicach przeprowadzone; przez Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Krakowie SSO Bogusława Kleszcza w czasie od 01 maja do 30 maja 2005 r. - za okres 2004 r. L. Informacje ogólne Poprzednia wizytacja była przeprowadzona w dniach od 04 marca do 04 kwietnia 2004 roku, przez SSO w Krakowie Marka Marewicza za okres 2002 r. i 2003 r. Wizytujący pozytywnie ocenił działalność wizytowanej jednostki penitencjarnej na każdym odcinku działalności. Podano że, wizytowany Zakład Karny — pomimo praktycznego przekształcenia się w areszt śledczy - prawidłowo realizował swoje zadania statutowe. Podję- to i nadal podejmowano wiele skutecznych działań zmierzających do podniesienia bezpie- czeństwa tego Zakładu Karnego oraz warunków zakwaterowania osadzonych. Kontynuowano bardzo dobrą współpracę z miejscową jednostką Policji zmierzającą do dalszego podniesienia poziomu bezpieczeństwa w tym Zakładzie. Stwierdzono, że dokumentacja prowadzona była starannie, czytelnie i na bieżąco, ule nasuwa- ła zastrzeżeń. Decyzje podejmowane przez Dyrekcję i Komisję Penitencjarną Zakładu Karne- go były trafne. Wszędzie panował porządek i czystość. Nie odnotowano w czasie obchodu dokonanego przez wizytującego skarg na działalność administracji, a zatem podstawowe potrzeby i prawa ska- zanych były respektowane. Podejmowano różnorodne działania resocjalizacyjne zgodne z wymogami współczesnej penitencjarystyki. W celu dalszego podniesienia bezpieczeństwa oraz warunków bytowych skazanych w wyniku wizytacji w zaleceniach powizytacyjnych polecono : --- STRONA 2 --- 1. kontynuować starania o pozyskanie środków na dokończenie prac remontowych zmierzają- cych do dalszego podniesienia stanu bezpieczeństwa Zakładu Karnego oraz warunków byto- wych i zakwaterowania osadzonych ; 2. kontynuować prace remontowe i modernizacyjne zmierzające do podniesienia stanu bez- pieczeństwa Zakładu Karnego i zakwaterowania osadzonych ; 3. kontynuować starania o znalezienie miejsc pracy odpłatnej dla osadzonych; 4. kontynuować działania zmierzające do wyeliminowania przypadków autoagresji oraz wza- jemnej agresji osadzonych ; 5. kontynuować politykę współczesnej penitencjarystyki na dotychczasowym poziomie. Powyższe zalecenia powizytacyjne zostały zrealizowane w następujący sposób: 1. Czyni się starania o pozyskanie środków na dokończenie prac remontowych podnoszą- cych stan bezpieczeństwa ZK i poprawę warunków bytowych osadzonych. Na ten cel po- zyskano min. środki zaoszczędzone przy racjonalnym wydatkowaniu środków na wyży- wienie osadzonych. Stosowne wnioski, plany finansowe na niezbędne na ten cel wydatki przekazuje się Dyrektorowi Okręgowemu Służby Więziennej w Krakowie.Pozyskane środki pozwoliły w roku 2004 na ukończenie prac remontowych i modernizacyjnych war- towni, przejścia do magazynu uzbrojenia, wyremontowania kolejnej części połaci dachu, wyremontowaniu celi izolacyjnej oraz zaadaptowaniu pomieszczenia dotychczasowej sali do ćwiczeń siłowych na celę mieszkalną, Częściowo tylko, z uwagi na brak wystarczają- cych środków, udało się uzupełnić najbardziej wyeksploatowane sprzęty kwaterunkowe w celach mieszkalnych. 2. Prawie wszystkie prace remontowo modernizacyjne, rozpoczęte w roku 2003 zostały za- kończone. Jedynie, z oczywistych względów (ograniczenia technologiczne i finansowe), nadal będą kontynuowane zaplanowane na 2005r. kolejne etapy prac modernizacyjnych dachu nad budynkiem penitencjarnym. Ponadto zmodernizowano wejście dla osób na te- ren ZK w którym znalazło miejsce urządzenie do prześwietlania bagażu (Dynawision). Urządzenie to pozwala skuteczniej dokonywać kontroli dostarczanych paczek i wnoszo- nego bagażu. 3. W roku 2004 udało się znaleźć miejsca pracy dla kolejnych osadzonych w firmach pry- watnych zatrudniających odpłatnie skazanych poza terenem ZK; - firma Pana Jana Czechowicza z Ryczowa, która wygrała przetarg na remont części da- chu budynku penitencjarnego. Przez okres prawie dwóch miesięcy zatrudniała 7 — miu skazanych, 2 --- STRONA 3 --- 7 - Przedsiębiorstwo Robót Budowlanych i Inżynieryjnych Pana GÓRNE: CRY WKKKXA, Podobnie jak w poprzednim przypadku dwie grupy po 5 osadzonych przez prawie dwa miesiące pracowały przy budowie Domu Pomocy Społecznej oraz Szpitala Powiatowego w Wadowicach. Nadal kolejni osadzeni zatrudniani są przy nieodpłatnych pracach na rzecz społeczności lokalnej. W sytuacji, gdy na rynku pracy panuje wysokie bezrobocie znalezienie zatrud- nienia odpłatnego dla osadzonych nierzadko nisko wykwalifikowanych pracowników jest sukcesem. 4. Pomimo wzrostu przeludnienia w jednostce udało się nie dopuścić do wzrostu liczby za- chowań agresywnych i autoagresywnych osadzonych. W wypadku bójek i pobić liczba ta spadła z 11(2003r.) do 4 (2004r.), liczba samouszkodzeń utrzymała się na poziomie z roku 2003 — 12 przypadków, natomiast o ile w roku 2003 odnotowano jeden przypadek znęca- nia to w toku 2004 dwa takie przypadki. Przed przystąpieniem do czynności wizytacyjnych wizytujący spotkał się z Dyrekto- rem Zakładu Karnego ppłk. Bogdanem Koźbiałem, Zastępcą Dyrektora mjr. Jackiem Jończy- kiem oraz Kierownikami Działu Penitencjarnego kpt. Jakubem Pindel i Ewidencji kpt. Zbi- gniewem Zadorą. Po omówieniu ogólnej sytuacji dotyczącej funkcjonowania wizytowanej jednostki wizytujący dokonał obchodu całego terenu Zakładu, wszystkich pomieszczeń, tj. cel mieszkalnych ska- zanych i tymczasowo aresztowanych, celi izolacyjnej i zabezpieczającej, gabinetów oraz am- bulatorium lekarskiego i stomatologicznego, świetlic, siłowni, kuchni wraz z zapleczem, pral- ni, placów spacerowych i radiowęzła, a także hal produkcyjnych Gospodarstwa Pomocnicze- go. 'W ramach czynności wizytacyjnych skontrolowano dwadzieścia losowo wybranych akt oso- bowych skazanych i tymczasowo aresztowanych, a to części A i B: oO OOOO OOOO OOOO OOOO OOOO OOOO OO OOOO OOOO OGGOOOG GO OOOOOOO OOOO OOOOOOOOOOGOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOŚ AOOOOOOOO OOO OOOO KK KOCK OOOO OOOO. GOO OOOO OOOO OOOO OOOO OCOOOOOOOO0 OOOO KGK OOOO OOOO OOOO OOOOBC RR OO OKK KKK | RAK GOO OOOO OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO0 COCO KRK Zapoznano się także z dokumentacją dotyczącą wypadków nadzwyczajnych jakie miały miej- sce w roku 2004. 3 --- STRONA 4 --- | JI. Charakterystyka Zakładu Karnego A/ Oddziały Wizytowany Zakład Karny składa się z trzech oddziałów. W I Oddziale jest 17 cel o pojemności od 3-10 osób, w tym są 3 cele dla osadzonych tzw. „niebezpiecznych”. Są one wykorzystywane także w normalnym trybie osadzania, kiedy wystąpi taka konieczność, zwłaszcza w sytuacji przeludnienia. Na tym oddziale jest także ambulatorium, gabinet stoma- tologiczny. W oddziale II są 34 cele o pojemności od 2-14 osadzonych. W oddziale III jest 35 cel o pojemności od 2-8 osób. 'W każdym oddziale jest dyżurka oddziałowego wyposażona w system przyzywowy. Prowadzone są urządzenia ewidencyjne: książka przebiegu służby oddziałowego, książka ruchu osadzonych i skorowidz alfabetyczny. 'W piwnicach wizytowanego Zakładu Karnego jest radiowęzeł, biblioteka, sala do ćwi- czeń, warsztaty oddziału kwatermistrzowskiego. Na parterze budynku penitencjarnego znaj- duje się kuchnia. B/ Baza lokalowa W roku 2004 kontynuowano (rozpoczęte w poprzednich latach) prace remontowe mające na celu poprawę stanu zabezpieczenia jednostki i warunków socjalno bytowych oraz pozyskanie nowych miejsc zakwaterowania. Wykonano następujące prace: - dokończenie adaptacji cel O/L i 0/II na łaźnie oddziałowe i a części korytarzy na gabinety lekarskie, kąciki gospodarcze, WC w oddziale III, pomieszczenie do przeszukania osa- dzonych O/II i O/IIIL - adoptowanie siłowni na cele mieszkalną , kapitalny remont celi 201 i 240, - adoptowanie części pomieszczeń pralni na szatnie i łaźnię dla osadzonych zatrudnionych przy pracach remontowych, - adoptowanie części korytarza warsztatu na pomieszczenie magazynowe, - rozpoczęcie remontu pomieszczeń byłej łaźni z przeznaczeniem na centrum KO oraz bi- bliotekę (zakończone w pierwszym kwartale 2005r.), - modernizacja wartowni, zbrojowni oraz pomieszczenia szatni dla d-ców zmian, - wykonanie II etapu remontu konstrukcji dachu z wymianą pokrycia. Nie zapominano o pracach konserwacyjnych w ramach których usuwano zgłaszane bieżące usterki i awarie, naprawiano sprzęt kwaterunkowy oraz wykonano: 4 --- STRONA 5 --- 7 - konserwację windy, - naprawę sprzętu biurowego i medycznego, - naprawę samochodu, - montaż zasobnika c.w.u i zaworów bezpieczeństwa, - montaż liczników c.w.u, - remont baterii kondensatorów. Biorąc pod uwagę wydatki roku 2004 w kwocie 201,00 tys. zł na zakup opału, paliwa, materiałów biurowych, środków czystości i przedmiotów umundurowania osadzonych oraz poczynione już wydatki na prace remontowo adaptacyjne, przy obecnym planie wydatków okazuje się że na bieżące prace remontowe praktycznie nie ma środków, o ile nie nastąpi zwiększenie lub korekta planu co umożliwi realizację planowanych prac remontowych. C/ Kadra i pracownicy cywilni Na koniec 2004r. w ZK Wadowice pełniło służbę 119 funkcjonariuszy a na 4-ch eta- tach 7 pracowników cywilnych. Wykształceniem wyższym legitymowało się 23 funkcjonariuszy, średnim 92 a zawodowym 4. Najwięcej funkcjonariuszy - 53 jest w przedziale wiekowym 31-40. Z kolei najwięcej funk- cjonariuszy jest ze stażem 10-19 lat — 55 osób. Z powyższego widać, że zasadniczy trzon ka- dry jest bardzo doświadczony. III. Legalność osadzeń, ewidencja i rozmieszczenie Wizytowana Jednostka Penitencjarna nadal stanowi połączenie zakładu karnego i aresztu śledczego. Jest zakładem typu zamkniętego dla skazanych mężczyzn, recydywistów penitencjarnych, w których przebywać mogą osadzeni z podgrupą R-1)p, R-1)z, TA)R oraz tymczasowo aresztowani będący w dyspozycji prokuratur i sądów z Wadowic, Oświęcimia, Suchej Beskidzkiej, Chrzanowa, Olkusza, Myślenic oraz Sądu Rejonowego dla Krakowa Nowej Huty. Oczywiście, w razie potrzeby, przebywają tutaj również tymczasowo areszto- wani, będący do dyspozycji innych niż wymienione prokuratur i sądów (np. Żywca, Bielska, Katowic, Krakowa itp.), których osadzenie we właściwych jednostkach nie zagwarantowało- by ścisłej izolacji od współuczestników przestępstwa. W okresie wizytowanym rejonizację osadzenia w tej Jednostce Penitencjarnej określa Zarządzenie Nr 3/2005 z dnia 20.04.2005r. w sprawie rejonizacji osadzania osób tymczasowo aresztowanych. 5 --- STRONA 6 --- Od roku 2004 ponownie uruchomiono funkcjonowanie oddziału dla skazanych dorosłych recydywistów penitencjarnych zakwalifikowanych do odbywania kary w zakładzie karnym typu zamkniętego. Pojemność jednostki ustalono na 309 miejsc. Norma ta kolejny rok jest przekraczana. Wzrost średniej liczby osadzonych i zmiany struktury ilustruje poniższa tabelka. wani Zatem w 2004 r. zaludnienie wizytowanej Jednostki kształtuje się na poziomie 126 % i wzrosło w stosunku do 2003r. o 6 %, a to o 20 osadzonych. 'W trakcie roku przybyło ogółem 1320 osadzonych (wzrost o 120 w stosunku do roku po- przedniego). Ubyło ogółem 1281 osadzonych. Oznacza to, że populacja Zakładu została wy- mieniona czterokrotnie w stosunku do ww. jego pojemności. Zachowanie normy 3 m* na osadzonego w celi wymaganej art. 110 $ 2 kkw obecnie nie jest możliwe. Do każdej celi dołożono dodatkowe łóżka. Nadal udaje się uniknąć konieczności umieszczania osadzonych na trzecich, piętrowych łóżkach, aczkolwiek zdarzają się pojedyn- cze przypadki czasowego umieszczania osadzonych na materacu bezpośrednio na podłodze w celi. W dniu obchodu tj. 11 maja 2005 r., stan zaludnienia wynosił 432 osadzonych, przy czym jeden tymczasowo aresztowany był zakwalifikowany do kategorii „niebezpiecznych”. Dla tego typu osadzonych wyznaczone i wyposażone stosownie do przepisów są trzy cele. 'W pozostałych dwóch zakwaterowani są osadzeni nie zakwaterowani do kategorii „niebez- piecznych”. Z podanej liczby 432 osadzonych: 261 - to skazani ( w tym 1 I młodocianych) 166 - to tymczasowo aresztowani (w tym 36 młodocianych) 5 - to ukarani (w tym 1 młodociany) Wzrastająca stale liczba osadzonych i utrzymywanie Zakładu Karnego w Wadowicach jako zakładu dla skazanych i tymczasowo aresztowanych ciągle powoduje trudności z wła- ściwym rozmieszczeniem osadzonych w celi ponieważ oprócz przestrzegania zasady odręb- nego osadzania osób pierwszy raz odbywających karę pozbawienia wolności dorosłych i mło- docianych, a odrębnie recydywistów trzeba jeszcze izolować od siebie tymczasowo areszto- wanych współsprawców, a nadto umieszczać osobno osoby palące z osobami niepalącymi. 6 --- STRONA 7 --- 7 Funkcjonariusze wszystkich działów mogą korzystać z informacji zawartych w syste- mie informatycznym Noe. Baza zawiera informacje o 6680 osobach. To oznacza że w minio- nym roku do tej bazy wprowadzono dane jeszcze 1300 osób. W bieżącym roku w wizytowa- nej Jednostce (podobnie jak wszystkie jednostki w kraju) nastąpi wdrażanie nowego sytemu informatycznego NoeNet, opartego na jednej dla całej służby, centralnej bazie danych. Nowy program został napisany nie tylko dla działu ewidencji, także inne służby zostaną do niego włączone. Baza sprzętowa wymaga wprawdzie uzupełnienia ale funkcjonariusze tutejszej jednostki są już zaznajomieni z technikami informatycznymi i wdrożenie programu nie po- winno nastręczać poważniejszych kłopotów. Analizując akta osobowe ww. osadzonych część A i B nie ujawniono ani jednego przypadku przyjęcia do jednostki penitencjarnej bez ważnej dokumentacji. Stwierdzono, że akta te prowadzone są starannie, zapisy są czytelne i wprowadzane na bieżąco. Akta osób tymczasowo aresztowanych zostały również zbadane pod kątem prawidłowości stosowania 8 368' Regulaminu Wewnętrznego Urzędowania Sądów Powszechnych i ustalono, że we wszystkich badanych sprawach przesyłano do Zakładu odpisy postanowień o dalszym stoso- waniu środka zapobiegawczego przed upływem jego terminu (w oryginale bądź faksem). Do- kumenty ewidencyjne prowadzone są stosownie do Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13.01.2004r. „w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawienie wolno- ści oraz dokumentowania tych czynności” (Dz.U. Nr 15 poz. 142 z 2004r.). IV. Warunki bytowe skazanych i tymczasowo aresztowanych A. Wyposażenie techniczne pomieszczeń Jak podano we wcześniejszym protokole wizytacyjnym osadzeni zakwaterowani są w celach wieloosobowych, przy czym - jak już wyżej wspomniano - nie jest zachowana norma 3mĆ na jednego osadzonego, łóżka są dwupoziomowe, w każdej celi jest kącik sarutarny. Z braku środków finansowych, wieku budynku i często celowego niszczenia przez skazanych wyposażenia cel standard jest niewysoki. W znacznym stopniu zniszczone są podłogi i po- sadzki, nie mniej jednak wszystkie pomieszczenia mieszkalne utrzymane są w należytym po- rządku. Prawie w każdej celi jest telewizor, a w niektórych i magnetowid, będący własnością osadzonych. Skazani w czasie obchodu nie zgłaszali zastrzeżeń do swoich warunków socjalno - bytowych, co świadczy o tym, że mimo trudnych warunków finansowych i ograniczonych 7 --- STRONA 8 --- ” możliwości kupowania nowego sprzętu kwaterunkowego podstawowe potrzeby osadzonych są zaspokojone. B. Wyposażenie osadzonych w bieliznę pościelową i osobistą, odzież i obuwie. Jak wspomniano wyżej, zasadniczo wszyscy osadzeni posiadają swoje miejsca do spania aczkolwiek zdarzają się pojedyncze przypadki czasowego umieszczania osadzonych na materacu bezpośrednio na podłodze w celi. Nie zanotowano żadnych zakłóceń w dokonywa- nych wymianach bielizny i pościeli osadzonym. Wymiana tych przedmiotów dokonywana była zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie. W 2004 roku na zakup przedmiotów umundurowania zasadniczego, roboczego, środ- ków higieny i do utrzymania czystości pomieszczeń wydatkowano łącznie kwotę 54,85 tys. zł. Był to wyższy wydatek od takiego wydatku dokonanego w roku 2003. Rok 2004, w sto- sunku do 2003, to rok dobrej sytuacji finansowej zakładu. Przyznane środki finansowe na realizację wydatków w ww. zakresie wyniosły 2 099,80 tys. zł. Jednak pomimo tak dobrej sytuacji finansowej w roku 2004 nie udało się osiągnąć ustalonych standardów w zakresie zaopatrzenia jednostki w przedmioty umundurowania zasadniczego i specjalnego osadzonych, więziennego sprzętu kwaterunkowego czy też sprzętu stołówkowo-kuchennego, gdzie notuje się największe braki. W ramach przyjętego planu wydatków realizowane były zakupy i zlecane usługi zabezpieczające najbardziej celowe i konieczne potrzeby mające na celu za- pewnienia osadzonym prawidłowych warunków socjalno bytowych, jak również zapewnienia właściwego bezpieczeństwa jednostki. C. Zaopatrzenie w środki czystości i bigieny osobistej i zabiegi sanitarne. Terminowo i zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie normami wydawane są Osa- dzonym środki higieny osobistej oraz środki do utrzymania czystości pomieszczeń, co podano także w poprzednim protokole wizytacyjnym. Mężczyźni korzystają raz w tygodniu z łaźni, a w celach, w kącikach sanitarnych zainstalowane są umywalki z bieżącą wodą. Projekt Okrę- gowego Inspektoratu Służby Więziennej zakłada przyznanie dla wizytowanego Zakładu Kar- nego środków finansowych na projekt nowej kuchni i kotłowni, co daje perspektywę dopro- wadzenia w ciągu 3 lat bieżącej ciepłej wody do każdej celi. 8 --- STRONA 9 --- 7 D. Wyżywienie osadzonych 'W pełni realizowano zadania respektując przepisy art. 109 KKW dotyczące kalorycz- ności, wartości odżywczej, ryczałtu i urozmaicenia wydawanych posiłków. Biorąc powyższe pod uwagę prowadzono żywienie w oparciu o jadłospisy dla normy P, M. oraz diet L iLe. Aktualnie stosuje się także dyrektywy dotyczące tego wyżywienia, a zawarte w Rozporządze- niu Ministra Sprawiedliwości z dnia 10.03.2005r. (Dz.U. Nr 49 poz 457) zmieniające rozpo- rządzenie w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wy- dawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych. Brak skarg, znikoma ilość wnoszonych uwag ze strony osadzonych dotyczących jakości, ilości i urozmaicenia wydawanych posiłków dała dobrą ocenę realizacji zadań przez Zakład Karny. Rok 2004 był kolejnym rokiem szukania oszczędności także na żywieniu osadzonych. Zaoszczędzono kwotę 101,65 tys. zł, mniej o 3,3% w stosunku do roku 2003 przy jednocze- snym wzroście zaludnienia o 4,4% bez zmniejszenia kaloryczności, jakości i ilości wydawa- nych posiłków przy zapewnieniu ich różnie w wypadku wskazanej dla osadzonych diety czy rodzaju pożywienia, czego dowodem jest dołączony do protokołu wizytacyjnego jadłospis ustalony w dniu 11.05.2005r (zał. nr 1). Ta znacząca kwota możliwa do osiągnięcia po obni- żeniu ryczałtu w poszczególnych normach żywieniowych do 20% pozwoliła wykonać wiele prac remontowych o których mowa w pozostałej części protokołu. E. Działalność służby zdrowia Dane dotyczące zatrudnionego personelu pozostały bez zmian za wyjątkiem laborant- ki, która pracowała do końca lutego 2004r. i została zwolniona w związku z likwidacją tego stanowiska. W roku 2004r. z porad lekarzy ambulatorium Zakładu Karnego skorzystało 5039 osadzonych przez łek. stomatologa zostało przyjętych 820 osadzonych, przez lek. psychiatrę 1039. W sumie lekarze ambulatorium przyjęli 6898 osadzonych. Średni personel medyczny wykonał 83 zabiegów (tj. opatrunków i iniekcji) jak również udzielił doraźnej pomocy 2156 osadzonym. Pani laborantka wykonała do końca lutego 126 badań analitycznych, kiedy to rozwiązano z nią umowę o pracę w związku z likwidacją stanowiska. W AŚ Kraków wykonano badań i udzielono porad specjalistycznych 73 osadzonym. Z leczenia szpitalnego w AŚ Kraków skorzystało 16 osadzonych. W placówkach cywilnej służby zdrowia zrealizowano 17 porad specjalistycznych w tym: chirurgicznych — 5 , okulistycznych — 1 „onkologicznych-3, dermatologicznych-1, laryn- gologicznych-2, pulmonologicznych-5. Rtg. małoobrazkowych i różnych wykonano w ilości 467. Pogotowie Ratunkowe interweniowało 26 razy. 9 --- STRONA 10 --- " F. Zatrudnienie skazanych 'W roku 2004, w Zakładzie Karnym w Wadowicach, średnio miesięcznie było zatrud- nionych odpłatnie 66 osadzonych. Nastąpił kolejny wzrost, w stosunku do roku ubiegłego o 6 osób. W latach wcześniejszych tj. 2000-2002 zatrudnienie odpłatne kształtowało się na po- ziomie średnio: 50 osadzonych. Obecnie na dzień 31 grudnia 2004 roku pracowało odpłatnie 65 skazanych. Większość z zatrudnionych stanowili skazani - średnio: 64 , natomiast tymcza- sowo aresztowanych średnio: 2-ch. W 2004 roku, przy pracach porządkowych oraz pomocniczych wykonywanych na rzecz Zakładu Karnego pracowało średnio 36 osadzonych. Gospodarstwo Pomocnicze zatrudniało średnio miesięcznie 25 skazanych. Pewien wzrost zatrudnienia dał się zauważyć końcem 2004 roku i jak wiadomo już obecnie w mie- siącu styczniu 2005 r. średnie zatrudnienie wzrosło do 31 osadzonych. W ubiegłym roku, za zgodą Dyrektora Gospodarstwa Pomocniczego, skorzystano Z możliwości danej art. 123a $ 3 kkw, a to możliwości nieodpłatnej pracy, w celu przyuczenia skazanych do wykonywania w wizytowanym Zakładzie Karnym pracy stolarza. Możliwość ta wiąże się oczywiście ze zgodą skazanego. Inicjatywa ta spotkała się z dużym zainteresowa- niem wśród skazanych. Od września 2004r., co miesiąc do przyuczenia zawodu było kiero- wanych 3 osadzonych, a łącznie 12 -stu. Tylko w jednym przypadku skazany po miesięcz- nym przyuczeniu nie został zakwalifikowany do dalszej pracy w Gospodarstwie. W ubiegłym roku podpisano i zrealizowano umowy o odpłatnym zatrudnieniu skaza- nych z kontrahentami zewnętrznymi. Pierwsza, to umowa z firmą Pana Jana Czechowicza z Ryczowa, która wygrała pizetarg na remont części dachu budynku penitencjarnego. Przystępując do przetargu firma ta zobowiązała się, że przy wykonywaniu wyżej wymienio- nych prac, zostaną zatrudnieni skazani przebywający w tutejszym zakładzie. Dzięki temu przez okres prawie dwóch miesięcy ok. 7 — miu skazanych znalazło zatrudnienie, za które oczywiście otrzymywali wynagrodzenie. Drugi kontrahent, to Przedsiębiorstwo Robót Budowlanych i Inżynieryjnych Pana Jana Rzepy i Edwarda Płeckiego. Podobnie jak w poprzednim przypadku dwie grupy po 5 osadzonych przez prawie dwa miesiące pracowały przy budowie Domu Pomocy Społecznej oraz Szpitala Powiatowego w Wadowicach. Już kolejny rok Zakład Karny współpracuje z kontrahentem, którym jest Przedsiębiorstwo Hurtu Spożywczego W Wadowicach. Przez cały ten okres zatrudnionych tam było : 2 -ch osadzonych. 10 --- STRONA 11 --- ” Osadzeni wykonują pracę nieodpłatną na rzecz Zakładu Karnego. Są to prace porządkowe i pomocnicze. W ubiegłym roku przepracowali w tej formie zatrudnienia: 11.890 roboczogo- dzin (w 2003r. roku było to 5420 roboczogodzin). Nastąpił tutaj wzrost tych roboczogodzin o ponad 100 %. Jednocześnie, kolejny rok, skazani zatrudniani są nieodpłatnie przy pracach charytatywnych oraz na rzecz organów samorządu terytorialnego. Przy wszystkich pracach publicznych i charytatywnych w 2004 roku osadzeni przepracowali razem: 22.124 godziny. (dla porównania w roku 2003 były to: 6132 roboczogodziny , a w roku 2002 było to 1291 roboczogodzin). Jak widać następuje tutaj systematyczny i dynamiczny wzrost. Koszt pracy wykonanej przez skazanych można wyliczyć na minimalną kwotę 221 240,00 zł, przyjmując koszt jednej godziny pracy jako 10 zł. 'W zakresie zatrudnienia nieodpłatnego, Zakład Karny współdziałał z 13-stoma insty- tucjami. Były to: - Kuchnia św. Brata Alberta przy Parafii Ofiarowania N.M.P. — Wadowice os. XX-lecia 1 - Starostwo Powiatowe w Wadowicach ul. Batorego 2 - Stowarzyszenie im. Doktora Edmunda Wojtyły — Wadowice ul. Barska 17 - Ochotnicza Straż Pożarna w Choczni — Chocznia ul. Główna 53 - Miejski Klub Sportowy „Skawa” — Wadowice ul. Błonie 2 - Stowarzyszenie Rodziców i Opiekunów Dzieci niepełnosprawnych „ Dać Szansę” w Wadowicach ul. Emila Zegadłowicza 38 - Komenda Powiatowa Policji w Wadowicach ul. Lwowska 13 - Sąd Rejonowy w Wadowicach ul. Źwirki i Wigury 9 - Szkoła Podstawowa Nr. 1 w Wadowicach oś. Pod Skarpą 10 - Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Wadowicach ul. Wojska Polskiego 2a - Wadowickie Centrum Kultury w Wadowicach ul. Teatralna 1 - Kuratorium Oświaty w Krakowie Delegatura w Wadowicach, ul. Mickiewicza 19 - Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Wadowicach, ul. Teatralna 2 Prace te zostały w 2004 roku zauważone i w sposób pozytywny ocenione, zarówno przez władze samorządowe, jak również wydaje się społeczność lokalną. Dzięki temu, z pew- nością, ulega zmianie na lepsze, postrzeganie instytucji Zakładu Karnego. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że praca osadzonych, a zwłaszcza ta poza terenem zakładu karnego, wspomaga ich proces resocjalizacji. Dowodem na to, mogą być znane przypadki, że osadzeni opuszczający Zakład Karny w Wadowicach znajdują zatrudnienie u kontrahentów, u których pracowali podczas odbywania kary pozbawienia wolności. 11 --- STRONA 12 --- 7 Skontrolowano losowo akta osobowe część C dotyczące zatrudnienia osadzonych: I: SAR RAEUNENORRPRROONC OR RON oeoORc Akta prowadzone były prawidłowo, pismo było czytelne, we wszystkich znajdowała się wy- magana zgodna na pracę skazanego, świadectwo lekarskie wydane przez lekarza z Małopol- skiego Ośrodka Medycyny Pracy, stosowny wniosek skazanego, decyzja Dyrektora, zaświad- czenie o ukończeniu kursu BHP, informacje dotyczące wysokości wynagrodzenia, czasu pra- cy i warunkach pracy. V. Praca osobopoznawcza i resocjalizacyjna A. Struktura osadzeń w wizytowanym Zakładzie Karnym - Z ogólnej liczby 248 skazanych i ukaranych (stan na 31.12.2004r.) w systemie progra- mowanego indywidualnego oddziaływania, karę odbywało 146 skazanych tj. 58,9% (rok 2003 - 66,7%), co oznacza nieznaczny spadek w stosunku do roku 2003. - pozostałe dane dotyczące realizowanych oddziaływań penitencjarnych są nadal aktualne = Rok 2004 był kolejnym rokiem w którym odnotowano, podobnie jak poprzednich latach spadek liczby osadzonych deklarujących się jako „grypsujący”. Ilość zdeklarowanych „gryp- sujących” w roku 2004 oscylowała w granicach 5-7% Podobnie jak w poprzednich latach najwięcej deklarujących się jako „grypsujący” było wśród osadzonych recydywistów (prze- ciętnie ok. 7-15 osób, rok 2003 przeciętnie 15-20 osób). Natomiast spośród dorosłych po raz pierwszy przebywających w więzieniu deklarowało przynależność do „grypsujących” prze- ciętnie po 5-10 osób. Spośród młodocianych zdarzały się wręcz pojedyncze przypadki. Można przypuszczać, że i w kolejnych łatach ta sformalizowana grupa stopniowo zacznie zanikać (brak dopływu nowych członków). Nie znaczy to jednak, że zagrożenie ze strony tej formy podkułtury zmalało. Właśnie jeśli chodzi o „grypsujących”, najwięcej problemów sprawiali ci „pojedynczy” grypsujący młodociani (próby dyktowania doboru składu w celi, próby szyka- nowania współwięźniów). W ostatnich latach coraz mniejsze znaczenie jednak ma fakt zde- klarowania bycia „grypsującym”. Natomiast normy podkulturowe, typowe dla szeroko rozu- mianej podkultury więziennej (podkultury przestępczej) są powszechne wśród „niegrypsują- cych”. Stąd procentowo coraz więcej ujawnianych tego typu zachowań (samouszkodzenia, bójki, pobicia, próby podporządkowania sobie innych) u osadzonych nie będących formalnie uczestnikami podkultury w rozumieniu tradycyjnym. 12 --- STRONA 13 --- ” Sporym problemem, przy przeludnieniu jednostki, jest ochrona osadzonych podejrzanych o popełnienie przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności oraz osadzonych któ- rzy złożyli zeznania obciążające wspólników. Poza zwyczajową — podkulturową presją osa- dzonych istnieje stała konieczność przeciwdziałania ewentualnym próbom odwetu osadzo- nych na których złożono te zeznania. Niejednokrotnie osoby, które złożyły obciążające ze- znania ukrywają ten fakt przed administracją wizytowanego Zakładu Karnego, licząc że „sa- me sobie poradzą”. Czasami też odwet możliwy jest w sytuacji, gdy wydaje się, że sprawa jest już nieaktualna bo od złożenia obciążających zeznań minęło wiele lat. W minionym roku, podobnie jak i w poprzednich latach w tutejszej jednostce nie pojawili się przedstawiciele żadnej nowej formy podkulturowej. Nadal o pozycji osadzonych w podkulturze przestępczej decyduje w głównej mierze ich status materialny i pozycja w „wolnościowym” świecie prze- stępczym. B. Komisje Penitencjarne Komisja Penitencjarna Zakładu Karnego w Wadowicach odbywa posiedzenia regular- nie co tydzień, nie odnotowano skarg na jej działalność. 'W ramach wizytacji skontrolowano ww. losowo wybranych akt osobowych osadzo- nych: i w żadnym wypadku nie stwierdzono nieprawidłowości w podejmowaniu przez Komi- sję Penitencjarną decyzji, ani pod względem merytorycznym, ani formalnym. C. Polityka karania i nagradzania oraz system zezwoleń na czasowe opuszczenie Zakładu Karnego Nadal zasadą jest kształtowanie zachowań osadzonych głównie poprzez stosowanie bodźców pozytywnych — nagród regulaminowych. Liczba udzielonych nagród wielokrotnie przewyższa liczbę wymierzonych kar dyscyplinarnych. Polityka ta przynosi pozytywne efek- ty. Tylko wobec nielicznych osadzonych nie odnosi ona pozytywnych skutków. Wynika to z ze znacznego zdemoralizowania oraz zaburzonej osobowości tych osadzonych. W roku 2004 tylko 5 razy wymierzono osadzonym najostrzejszą karę w postaci osadzenia w celi izolacyj- nej. W analizowanym okresie udzielano zezwolenia na czasowe opuszczenie wizytowanego Zakładu Karnego na podstawie art. 97pkt 7kkw, art. 141a$1kkw, 138$1 pkt 7 i 8 kkw oraz art. 165$2kkw. W 2004r. zostało łącznie udzielonych 58 tego typu zezwoleń na opuszczenie tere- nu Zakładu Karnego. Tak więc, rok 2004 był pierwszym rokiem od kilku lat, w którym wzro- sła ilość udzielanych zezwoleń na opuszczenie terenu Zakładu Karnego osadzonym w tutej- szej jednostce, W całym 2003 roku udzielono ich 33, w roku 2002 - 36. 13 --- STRONA 14 --- Wzrost odnotowano zarówno w „przepustkach” określonych w art. 138$1 pkt. 7 (rok 2003 — 17, rok 2004 — 22), 138$1 pkt. 8 (rok 2003 — 8, rok 2004 — 19), jak i w art. 141a$lkkw (rok 2003 — 8, w tym 2 z asystą oraz rok 2004 — 14, wszystkie bez asysty). W dziewięciu przypad- kach decyzję o przyznaniu zezwolenia na opuszczenie terenu zakładu karnego w trybie art. 141a$1kkw podjął Dyrektor Zakładu Karnego w Wadowicach a w pięciu przypadkach sędzia penitencjarny. Również w minionym roku wzrosła liczba osadzonych uczestniczących w sys- temie przepustkowym. O ile w kolejnych kwartałach 2002r. liczba osadzonych korzystają- cych z zezwoleń na opuszczenie terenu Zakładu Karnego wahała się pomiędzy liczbą 6 a 7, w roku 2003 pomiędzy 3 a 6 to z końcem roku 2004 (IV kwartał) liczba osadzonych korzystają- cych z zezwoleń tego typu wzrosła do 11. Wynikało to ze zmiany struktury zaludnienia za- kładu oraz wzrostu zatrudnienia osadzonych poza terenem Zakładu Karnego. Nie znaczy to jednak aby zrezygnowano z ostrożnego podejścia do udzielania tego typu zezwoleń. W więk- szości przypadków skazani korzystający z „przepustek”, poza spełnieniem wymogów formal- nych i ocenieniu w tym zakresie prognozy kryminologicznej jako pozytywnej, byli sprawdza- ni wcześniej poprzez zatrudnienie poza terenem Zakładu Karnego w systemie konwojowym a następnie bezkonwojowym. 'W minionym roku nie odnotowano niepowrotu osadzonego z przepustki. Nie odnoto- wano również spóźnienia powrotu osadzonego z przepustki czy niewłaściwego korzystania przez osadzonego z takiej przepustki. Rok 2004 był pierwszym, w którym administracja tutejszej jednostki udzielała przepu- stek innych niż wynikających z przepisów art. 138kkw oraz 141kkw. Po raz pierwszy udzie- lano „przepustek” na podstawie art. 97817kkw (dwie) oraz 165$2kkw (jedna — zezwolenia udzielił Dyrektor Zakładu Karnego w Wadowicach). Również i w tych przypadkach skazani wykorzystali udzielone zezwolenia zgodnie z przeznaczeniem i powrócili do jednostki w ter- minie. D. Warunkowe zwolnienia W roku 2004 Sąd Penitencjarny rozpoznał 67 złożonych wniosków o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Wnioski Administracji ZK w liczbie 33 zostały rozpatrzone pozytywnie. Natomiast spośród 31 złożonych wniosków przez skazanych tylko 3 zostały rozpatrzone pozytywnie. Można na tej podstawie uznać że została wypracowana wspólnie polityka w tym zakresie, Administracji ZK Wadowice i Sądu Penitencjarnego w Krakowie. 14 --- STRONA 15 --- " VI. wypadki nadzwyczajne i stosowanie środków przymusu bezpośredniego Nadal, systematycznie w kolejnych latach spada liczba ujawnianych wypadków nad- zwyczajnych i to w zasadzie we wszystkich kategoriach. O ile w roku 2002 odnotowano 42 wypadki nadzwyczajne, w roku 2003 ujawniono takich wypadków 29 to w roku 2004 „tylko” 23. Spadek ten bardzo wyraźnie widać na przykładzie ujawnianych pobić i bójek. O ile w roku 2002 ujawniono 12, w roku 2003 — 11, to w roku 2004 — 4. Szczegółowo omówienie wypadków poniżej. 1/ W minionym roku nie odnotowano żadnej ucieczki osadzonego (w roku 2003 jedną ucieczkę z zatrudnienia zewnętrznego — został skazany na 6 miesięcy bezwzględnej kary po- zbawienia wolności). 2/ Podobnie jak w 2003r. nie odnotowano zbiorowych wystąpień osadzonych. 3/ Nie odnotowano również napaści na funkcjonariuszy. Odnotowano natomiast sporadyczne i jak się wydaje rzadsze niż w poprzednich latach przypadki agresji słownej osadzonych wo- bec funkcjonariuszy. W jednym wypadku osoba przybyła na widzenie, w trakcie realizacji widzenia znieważyła funkcjonariusza dozorującego widzenia. Dyrektor złożył doniesienie do prokuratury. W efekcie sprawca został skazany na trzy miesiące pozbawienia wolności. 4/ W omawianym okresie ujawniono jeden przypadek (w roku 2003 — trzy przypadki) znale- zienia środków odurzających, u osoby przybyłej na widzenie do osadzonego. W dniu 06.06.2004r. funkcjonariusz SW w trakcie dokonywania kontroli osobistej zażądał od osoby przybyłej na widzenie opróżnienia kieszeni spodni. Uwagę jego zwrócił woreczek z nieznaną mu substancją. Wówczas to osoba odwiedzająca usiłowała mu go wyrwać z ręki a następnie nakłonić aby ją wypuścił a o zdarzeniu nikomu nie mówił. Natychmiast powiadomiono do- wódcę zmiany, który tę wiadomość przekazał dyżurnemu Komendy Powiatowej Policji w Wadowicach. Przybyli do Zakładu Karnego funkcjonariusze Policji, po przeprowadzeniu te- stu, zidentyfikowali substancję jako zawierającą związki alkaloidów marihuany oraz dokonali zatrzymania osoby odwiedzającej. 5/ W minionym roku (podobnie jak w 2003r.) odnotowano jeden zgon osadzonego, którym Bo] za przestępstwo z art. 178a $ 1 kk i z art. 244 kk. Zgon osadzonego nastąpił z przyczyn naturalnych (rozległy zawał serca). Prowadzone w tej sprawie czynności przez Prokuraturę Rejonową w Wadowicach (GRUSNOGIO, tj. popełnienia prze- stępstwa z art. 155kk zostały zakończone wydaniem postanowienia, z dnia 12.10.2004r., o umorzenia śledztwa przed wszczęciem wobec stwierdzenia, „iż czynu nie popełniono.” 15 --- STRONA 16 --- ” 6/ W minionym okresie odnotowano dokonane dwie próby samobójcze przez tymczasowo aresztowanych. W pierwszym przypadku próby samobójczej dokonał tymczasowo aresztowa- ny GARE SRSENOEOOO, przebywający w izolacji penitencjarnej po raz pierwszy, podejrzany o popełnienie przestępstwa z art. 207$1kk. Próby samobójczej dokonał poprzez powieszenie po około miesiącu od osadzenia w Zakładzie Karnym. Poza okresowym obniże- niem nastroju spowodowanym brakiem kontaktu z żoną i dziećmi (konsultowany psycholo- gicznie i psychiatrycznie), nie ujawniał symptomów wskazujących iż może dokonać aktu samoagresji. Bezpośrednim powodem dokonania próby samobójczej, o czym administracja dowiedziała się post factum, była uzyskana od siostry na widzeniu informacja, że żona osa- dzonego wniosła pozew o rozwód. W wyniku próby samobójczej utracił czasowo przytom- ność. W toku prowadzonych czynności wyjaśniających nie stwierdzono zaniedbiń ze strony funkcjonariuszy. W drugim przypadku próby samobójczej dokonał tymczasowo aresztowany EE który uprzednio już odbywał kary pozbawienia wolności. Osobnik w znacznym stopniu zdemoralizowany, o skłonnościach do instrumental- nego traktowania otoczenia, Próbę samobójczą dokonał po około pięciu i pół miesiąca od dnia osadzenia w zakładzie karnym również przez powieszenie. W wyniku dokonanej próby sa- mobójczej, nie poniósł żadnych obrażeń, nie utracił nawet przytomności. Bezpośrednia przy- czyną dokonania próby samobójczej, co wykazały przeprowadzone czynności wyjaśniające była chęć osadzonego do wytransportowania z ZK Wadowice. Również i w tym przypadku nie stwierdzono zaniedbań z strony funkcjonariuszy. 7/ Odnotowano w roku 2004 dwa przypadki znęcania (w roku 2003 jeden przypadek — do chwili obecnej postępowanie karne w tej sprawie nie zostało zakończone). A. Pierwszy przypadek dotyczył trzech skazanych młodociany ANN) PODA ka di AA. po którzy znęcali się w celi nad czwartym współosadzo- nym młodocianym (NSE OONNENRRENORRRRRNRENNNNNNEO Znccanie trwało sto- sunkowo krótko (określone na dwa dni) a jego przejawy miały formę pojedynczych incyden- tów. W wyniku znęcania poszkodowany zmuszony został jeden raz do posprzątania celi, na- kłoniony do zgolenia głowy i brwi, oraz uderzony głową a zaraz potem kilkakrotnie pięścią w twarz przez jednego ze sprawców. Zdarzenie zostało ujawnione bezpośrednio po pobiciu osa- dzonego. Osadzony wyglądem fizycznym nie odróżniał się od innych osadzonych, wręcz ze względu na wzrost i budowę ciała zaliczany był do osadzonych „słusznej postawy”. Prezentowane warunki zarówno fizyczne, psychiczne jak i przedstawione przez niego 16 --- STRONA 17 --- " „doświadczenia” z pobytu w zakładzie poprawczym nie predestynowały go do grona osadzo- nych potencjalnych poszkodowanych. Do pośrednich przyczyn zaistnienia wypadku nadzwy- czajnego należy zaliczyć; - znaczny stopień demoralizacji sprawców pomimo młodego wieku, - niski poziom intelektualny wszystkich uczestniczących w zdarzeniu osadzonych oraz zabu- rzenia osobowości objawiające się zachowaniami agresywnymi i brakiem umiejętności przy- stosowania się do prawidłowego funkcjonowania w kontaktach społecznych, - występujące obiektywne trudności ograniczające możliwości rozmieszczenia osadzonych spowodowane permanentnym przeludnieniem jednostki i koniecznością dodatkowego „zagęszczenia” osa- dzonych w celach, w związku z prowadzonymi pracami remontowymi dachu i strychu, - ograniczoną możliwością doboru skazanych młodocianych w celach spowodowana ich nie- wielką ilością (8 osób) oraz występującymi zróżnicowanymi cechami psychofizycznymi (min. osadzeni ze skłonnościami do autoagresji i poszkodowani). Natomiast bezpośrednią przyczyną wypadku nadzwyczajnego (jak wykazał bieg wydarzeń) spowodowane było błędną oceną cech osobowości, cech charakterologicznych pokrzywdzonego oraz jego zdolności ad- aptacyjnych do warunków izolacji penitencjarnej. Dyrektor Zakładu Karnego w Wadowicach złożył do Prokuratury Rejonowej w Wadowicach wniosek o wszczęcie postępowania karnego przeciwko sprawcom znęcania. Postanowieniem Prokuratury Rejonowej w Wadowicach, z dnia 24.09.2004r., odmówiono dochodzenia „wobec braku danych dostatecznie uzasadniają- cych podejrzenie popełnienia przestępstwa”. B. Drugi przypadek znęcania dotyczył również trzech osadzonych (młodocianych) GU SUBNERKH UUH CONNHARR RER WOSKOWE po którzy znęcali się nad czwartym współosadzonym (fiiIEm EDA Znecanio zostało ujawnione trzeciego dnia. Składało się ono z pojedynczych przypadków szykan. Przymuszenie do gry w szachy na tzw. kubki (picie szklanki wody w przypadku przegrania), umycie pozostałym osadzonym nóg oraz posprząta- nie celi. Jednego wieczoru kazali mu też głośno śpiewać do okna piosenki. Ponadto jeden z osadzonych uderzył go kilkakrotnie w twarz. Niezwłocznie po ujawnieniu zdarzenia Dyrektor Zakładu Karnego w Wadowicach złożył doniesienie do prokuratury o popełnieniu przestęp- stwa. Za pośrednią przyczynę wypadku nadzwyczajnego należy uznać brak internalizacji norm życia społecznego przy jednoczesnym przyswojeniu norm postępowania charaktery- stycznych dla środowisk przestępczych u wszystkich uczestników wypadku nadzwyczajnego. Natomiast bezpośrednią przyczyną wypadku nadzwyczajnego było zidentyfikowanie poszko- dowanego przez pozostałych jako osoby, która zeznawała przeciwko swojemu w:spólnikowi oraz brak ze strony osadzonego jakichkolwiek działań mających na celu przeciwdziałanie 17 --- STRONA 18 --- powstałej sytuacji. Również i w tym przypadku Prokuratura Rejonowa w Wadowicach, po- stanowieniem, z dnia 30.11.2004r., umorzyła dochodzenie „wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa”. 8/ Jak już wspomniano nastąpił w ostatnich latach wyraźny spadek ujawnianych pobić i bó- jek. O ile w roku 2002 ujawniono 12, w roku 2003 — 11, to w roku 2004 — 4 przypadki. Wszystkie zakwalifikowano jako pobicia, aczkolwiek w co najmniej połowie z nich była wąt- pliwość czy było to pobicie czy też bójka Dostrzegając zagrożenie jakie występuje każdora- zowo przy zaistnieniu tego typu wypadków dla jednostki i zdrowia osadzonych, stwierdzić należy , że podobnie jak w poprzednich latach większość nie miała poważnego charakteru. 'We wszystkich przypadkach osadzeni — poszkodowani odnieśli wyłącznie nieznaczne obraże- nia (otarcia, drobne zadrapania) i nie wymagali jakiejkolwiek pomocy medycznej. W trzech przypadkach powodem był konflikt osobisty a w jednym przypadku konflikt miał podłoże podkulturowe (próba wymuszenia na współosadzonym odstąpienia od spożywania posiłków przy stole). W tym też jednym przypadku wobec agresora — aktywnego uczestnika podkultury (grypsował) zaistniała konieczność użycia środków przymusu bezpośredniego. 9/ Liczba samouszkodzeń utrzymała się na takim samym poziomie jak w roku 2003 — 12. Samouszkodzenia były dokonywane zarówno przez tymczasowo aresztowanych jak i ska- zanych (8 tymczasowo aresztowanych, w tym 6 młodocianych, jeden recydywista oraz jeden dorosły przebywający w zakładzie po raz pierwszy, 4 skazanych, w tym 2-ch młodocianych oraz po jednym przypadku dokonanym przez dorosłego skazanego odbywającego karę po raz pierwszy i jednego recydywistę). Zdecydowaną większość dokonujących samouszkodzeń w roku 2004 stanowili więc osadzeni młodociani (ośmiu spośród dwunastu) a w roku 2003 na 12 dokonanych samouszkodzeń sprawcami było 5 młodocianych. Formy dokonanych samo- uszkodzeń to jedno połknięcie ciała obcego i 11 przypadków samookaleczeń. W większości przypadków obrażenia poniesione przez sprawców były niegroźne (nacięcie skóry, „podrapa- nie” naskórka przedramienia). Poniesione obrażenia przez wszystkich osadzonych, którzy dokonali samouszkodzeń były poniżej 7 dni (w rozumieniu art. 157 $ 2 kk). W sześciu przy- padkach osadzeni dokonali samouszkodzeń z przyczyn typowo instrumentalnych (próba wy- muszenia zmiany celi, protest przeciwko organowi dysponującemu o przewlekłość postępo- wania karnego, bądź podjęcia innych korzystnych dla osadzonych decyzji). W pozostałych przypadkach dokonane samouszkodzenia spowodowane były bądź załamaniem psychicznym (śmierć ojca, aresztowanie i pozostawienie dziewczyny w ciąży) bądź występującymi zabu- rzeniami osobowościowymi. 18 --- STRONA 19 --- Podobnie jak w poprzednich latach w części przypadków osadzeni próbowali ukryć zaistniałe zdarzenie. Mogło to być o tyle łatwe, że nie zdarzyło się to w obecności funkcjona- riuszy. Jednak nie ponieśli oni żadnego uszczerbku na zdrowiu, bądź obrażenia były nie- znaczne i tym samym trudne do wykrycia. Niemniej dobrze pełniona służba przez funkcjona- riuszy, stosowane procedury, właściwa współpraca wszystkich służb, przynosi wymierne efekty w tym zakresie. Poza wyżej wymienionymi wypadkami odnotowano, w dniu 29.11.2004r., po raz pierw- szy wypadek, mogący mieć daleko idące skutki dla bezpieczeństwa jednostki. Była to infor- macja o podłożeniu ładunku wybuchowego w Sądzie Rejonowym w Wadowicach, który przez ścianę sąsiaduje z celami i korytarzami budynku penitencjarnego Zakładu Karnego Wadowice. W wyniku uzyskanej informacji Dyrektor Zakładu Karnego w Wadowicach po- wołał sztab, którego zadaniem było bieżące monitowanie uzyskiwanych informacji z Komen- dy Powiatowej Policji, dokonywanie oceny ogólnej sytuacji w jednostce oraz wypracowywa- nie decyzji na wypadek potwierdzenia się informacji o podłożeniu bomby. W wyniku prowa- dzonej akcji przez Policję stwierdzono, iż informacja o podłożeniu ładunku była fałszywa i miała na celu prawdopodobnie uniemożliwić prowadzenie w tym dniu postępowań karnych. Niemniej zaistniało realne zagrożenie iż zaistnieje konieczność ewakuacji osadzonych przy- najmniej z części cel z każdego z oddziałów przylegających do budynku sądu. W wypadku przeludnienia jednostki, nawet jeśli wybuch faktycznie umieszczonej bomby nie spowodo- wałby szkód na terenie Zakładu Karnego to sama reakcja osadzonych, i ewakuacja ich byłaby czynnością bardzo skomplikowaną. Po raz kolejny przypomniano opracowane i obowiązujące procedury dotyczące takich sytuacji. 'W roku 2004 środki przymusu bezpośredniego stosowano 9 razy: a. na podstawie decyzji Dyrektora Zakładu Karnego lub jego zastępcy- pięciokrotnie, na podstawie decyzji dowódcy zmiany- czterokrotnie b. podstawą stosowania środków były: - groźne zakłócenie spokoju i porządku: 5 razy - rażące nieposłuszeństwo: 3 razy - usiłowanie zamachu na zdrowie własne: 1 raz c. stosowane środki przymusu bezpośredniego: - użycie siły fizycznej: 9 razy - umieszczenie w celi zabezpieczającej: 8 razy - założenie kajdan: 6 razy 19 --- STRONA 20 --- VII. Informacja statystyczna o skargach, prośbach i wnioskach 'W roku 2004 złożono 30 skarg. Najwięcej dotyczyło: - opieki zdrowotnej 5 - traktowania przez f-szy i pracowników SW 11 - przetransportowania 2 - korespondencji — 2 - decyzje komisji penitencjarnej 1 - depozyty 1 - kary dyscyplinarne 1 - widzenia 1 - paczki 1 - przepustki i zezwolenia na opuszczenie ZK 1 - inne sprawy 3 Najwięcej skarg dotyczyło: rok 2003 rok 2004 nej stosunku funkcjonariuszy 10 11 SW do osadzonych [ przetransportowania |] 2] kar dyscyplinarnych a] 1] [korespondencji |] 2] innych spraw m.in. paczki, 2 2 przepustki i zezwolenia na czasowe opuszczenie Zakła- du Karnego 'W 2004r. jedną skargę uznano za zasadną. Dotyczyła ona przekazania ze zwłoką korespon- dencji osadzonemu. W roku 2004 wpłynęło 176 próśb. Załatwiono wszystkie. Najwięcej dotyczyło wydania za- świadczeń — 85, przetransportowania do innej jednostki — 33. 20 --- STRONA 21 --- VIII. Posługi religijne Podobnie jak w poprzednim okresie wizytacyjnym w dalszym ciągu skazani mogą zgodnie z art. 102 pkt 3 kkw i Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 02.09.2003r. (Dz.U. Nr 159 poz 1546) w sprawie szczegółowych zasad wykonywania praktyk religijnych i korzystania z posług religijnych w zakładach karnych i aresztach śledczych swobodnie wyko- nywać praktyki religijne. Posługi religijne wykonują na terenie Zakładu kościoły i związki wyznaniowe. Pierwszoplanową rolę spełnia Kościół rzymsko - katolicki. Na terenie Zakładu pełnią obowiązki duszpasterskie dwaj kapelani. Odprawiają nabożeństwa, organizują indywi- dualne spotkania duszpasterskie z tymczasowo aresztowanymi, którzy nie mogą uczestniczyć w nabożeństwach. Kolportują prasę katolicką głównie * Źródło”, rozpowszechniają też ulotki dotyczące życia Kościoła. Obok kapelanów działają również siostry zakonne, które uczestni- czą w indywidualnych i zbiorowych spotkaniach ze skazanymi. Obok Kościoła Rzymsko - Katolickiego w Zakładzie Karnym funkcjonuje grupa wy- znaniowa Kościoła Zielonoświątkowego Zbór *'Filadelfia” - Sekcja Misji * Nowa Nadzieja * z Bielska — Białej. Kontakt ze skazanymi utrzymuje również Towarzystwo Biblijne i Trakta- towe zarejestrowane jako Związek Jehowy w Polsce. IX. Pomoc postpenitencjarna 'W roku 2004 przyznano 459 osadzonym pomoc postpenitencjarną, na łączną kwotę 17.906,88 zł w formach: 1. świadczenia pieniężne 349 osadzonym na łączną kwotę 9.584zł (średnia wartość pomocy (27,47zł), 2. świadczenia rzeczowe (odzież obuwie, żywność) 60 osadzonym na łączną kwotę 2.569,44zł (średnia wartość udzielonej pomocy 42,83zł), 3. dowody osobiste 15 osadzonym na kwotę 450zł (średnia wartość pomocy 30zł), 4. okulary -0 21 --- STRONA 22 --- : X. Uwagi końcowe Ustalenia zawarte w niniejszym protokole pozwalają w dalszym ciągu na pozytywną ocenę działalności wizytowanego Zakładu Karnego. Wszystkie służby działają sprawnie i profesjonalnie. Stale dąży się do podnoszenia kwalifikacji zawodowych i doskonalenia ich jakości pracy. W wizytowanej jednostce rygorystycznie przestrzegane są procedury gwarantu- jące bezpieczeństwo jednostki i osób w niej osadzonych, jak i legalności ich osadzenia. Każdy oddział wyposażony jest w system przyzywowy umożliwiający kontakt oddziałowego z każdą celą. Prawa osadzonych są w pełni respektowane. Poucza się ich o prawach i obowiązkach przy przyjęciu do Zakładu Karnego, co potwierdzają oni własnoręcznym podpisem na oświadczeniu o takim pouczeniu zawartym w aktach osobowych każdego osadzonego. Na uwagę zasługuje fakt, że mimo tego skazani są dodatkowo pouczani o sposobie i terminie złożenia skargi na decyzje Komisji Penitencjarnej lub na decyzję o wymierzeniu kary dyscy- plinarnej za przekroczenia (w rozumieniu art. 142 $ 2 kkw). Praca osobopoznawcza prowa- dzona jest w sposób gwarantujący dobór adekwatnych do indywidualnych potrzeb, metod i środków oddziaływania penitencjarnego, a właściwość doboru tych metod i środków uwi- dacznia się np. w zasadności wniosków Dyrektora Zakładu w przedmiocie warunkowych zwolnień, jak i w tym, że wizytowanym Zakładzie Karnym nie odnotowana niepowrotu osa- dzonych z udzielonych im przepustek. Dokumentacja prowadzona jest z właściwą staranno- ścią. W Zakładzie Karnym utrzymywany jest należyty porządek. W placówce tej obowiązuje Zarządzenie Dyrektora Zakładu Karnego w sprawie porządku wewnętrznego. W każdej celi znajduje się egzemplarz tego zarządzenia w miejscu ogólnodostępnym dla każdego osadzo- nego. Zawiera uregulowania m. in. co do porządku czynności i zajęć w wizytowanej jednost- ce, określa prawa i obowiązki osadzonych, możliwości korzystania z ambulatorium, organiza- cji widzeń, korzystania z własnych przedmiotów w celi przez osadzonych. Zarządzenie zosta- ło wydane w oparciu o dyrektywę z art. 73 $ 2 kkw w sposób określony $ 14 Regulaminu wykonywania kary pozbawienia wolności (Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003 r. — Dz.U. nr 90, poz.557). Powyższą pozytywną ocenę wizytowanego Zakładu Karnego potwierdzają także informacje o czynnościach przeprowadzonych z upoważnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w Zakładzie Karnym w Wadowicach zawarte w udostępnio- nym wizytującemu piśmie z dnia 05.04.2005r. sygn. RPO-502134-VII-02/05. Podano w tym piśmie, że w wizytowanym Zakładzie Karnym w większości zrealizowane zostały wskazania postulowane przez zespół Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wizytujący Jednostę w 1999r. Znacznej poprawie uległy warunki bytowe w tej Jednostce Penitencjarnej, 22 --- STRONA 23 --- a w toku są dalsze prace modernizacyjne. Na podkreślenie zasługuje utrzymująca się tenden- cja wzrostowa w z zakresie zatrudnienia osadzonych. Z rozmów przeprwadzonych z osadzo- nymi w „cztery oczy” oraz podczas wizytowanej celi wynikało, że są oni właściwie traktowa- ni przez personel wizytowanej Jednostki. Poniższe zalecenia powizytacyjne służyć mają dalszemu doskonaleniu pracy wizyto- wanej Jednostki Penitencjarnej. Sporządzono je w oparciu o spostrzeżenia co do konieczności dalszego prowadzenie wszczętych remontów i uwag odnośnie podejmowania wszechstron- nych działań w celu dalszego ograniczania wypadków nadzwyczajnych i podkultury prze- stępczej przekazane i omówione z Dyrektorem Zakładu Karnego. XI. Zalecenia powizytacyjne Tak więc w celu dalszego podniesienia bezpieczeństwa oraz warunków bytowych ska- zanych należy: 1. W dalszym ciągu podejmować działania zmierzające do uzyskania środków finan- sowych na dokończenie prac remontowych zmierzających do dalszego podnoszenia stanu bezpieczeństwa wizytowanego Zakładu Karnego np. na dokończenie prac modernizacyjnych dachu nad budynkiem penitencjarnym, 2. Podjąć działania celem uzyskania środków finansowych na osiągnięcie ustalonych standardów w zakresie zaopatrzenia jednostki w przedmioty umundurowania zasadniczego i specjalnego osadzonych, więziennego sprzętu kwaterunkowego czy też sprzętu steówkowego czy kuchennego. 3. W dalszym ciągu podejmować działania przeciwko podkulturze przestępczej (tzw. „grypsujący”) tj. jej rozszerzania się i stopniowej likwidacji oraz kontynuować prace z osa- dzonymi młodocianymi celem dalszego ograniczania tej podkultury. 4. Kontynuować w dalszym ciągu działania zmierzające do wyeliminowania przypad- ków autoagresji oraz wzajemnej agresji osadzonych, stosownie do $ 23 ust. 1, 2 i 3 Rozpo- rządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14.08.2003r. w sprawie sposobów prowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. Nr 151 poz. 1459) oraz dalszej ochrony osadzonych szczególnie narażonych na działania współosadzo- nych, bo podejrzanych o popełnienie przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajno- ści oraz osadzonych którzy złożyli zeznania obciążające wspólników. 23 --- STRONA 24 --- 5. Kontynuować politykę współczesnej penitencjarystyki na dotychczasowym pozio- mie, w oparciu także o Zarządzenie Dyrektora Generalnego Służby Więziennej Nr 2 z dnia 24.02.2004r. „w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia i organizowania pracy peniten- cjarnej oraz zakresu czynności funkcjonariuszy i pracowników oddziałów penitencjarnych i terapeutycznych” (Dziennik Urzędowy z 05.10.2004r. Nr 1) Sędzia Wizytator d/s Penitencjarnych Sąflu Okręgowego w wie EJ, Bogusław Kleszcz 24 --- STRONA 25 --- - SPIS TREŚCI - I. Informacje ogólne ..............eeeseureeesneeeenueerenneeeennnoreanoeennonooronorzznnosznnoerzenooonnee II. Charakterystyka Zakładu Karnego ..............sseceeoseeeensneennorznnnnssonoesoneszonoszoeee 4 III. Legalność osadzeń, ewidencje i rozmieszczenie ..............eveseeeeeeeeeenereeneenencee Ś IV. Warunki bytowe skazanych i tymczasowo aresztowanych .............seevveeeeeeee 7 V. Praca osobopoznawcza i resocjalizacyjna ..............eecccecsessesceseeanseeeennennroneeee 12 VI. Wypadki nadzwyczajne i stosowanie środków przymusu bezpośredniego ........eeseeeseneeeneeenneereweeueeenneereeeneeeneeronoeanneanosoanoeanseanosanoeanorośnaoance 15 VII Informacja statystyczna o skargach, prośbach i wnioskach ...................... 20 VIII. Posługi religijne ..............eereeeeeneosneeroneeoneeoneoreeeeeneernneroneennoeonoronoeononzonzoncncee 2] IX. Pomoc postpenitencjarna ..............eeeecoeeseeeeneenerneonesooneenooeonsononsannnnśnnonowczee 21 X. Uwagi końcowe ............ecesesseeneeseeswrenroseeoewowweeeeaweenweaweeweeeeeneeneennennsenzanaenanae ŻY XI. Zalecenia powizytacyjne ....................esssseeeeeeeeeeesseseeeeeseaeeeeenee 23 25