Wyrok lil CZP 59/98

--- STRONA 1 --- __ Z|1CSK280l06tekst Wyrok Sqdu Najwyiszego z dnia 12 grudnia 2006 r. II CSK 280106 1. Zgoda pokrzywdzonego wy%apza bezprawnoéc zaohowania sing sprawcy naruszenia dobra osobistego. Jest aktem woli stanowiapym wyraz Qwiadomoéci uprawnionego co do przys1uguja_ceg0 mu prawa wypowledzenia sig oraz zamiaru zamanifestowania na zewnqtrz skorzystania z tego prawa. Nie musi sie wyrazaé przez zachowania dosiowne, moze byé dorozumiana w tym rowrziez przez brak sprzeciwu. Jednakze 0 braku sprzeciwu wyrazajapego zgoclcg mozna mowié. tylko wtedy, gdy istnia1a okazja do swobodnego wyrazenia sprzeciwu a mimo to uprawniony w tym zakresie jednoznacznie pozostaé bezczynny, Okolicznoéci konkretnego stanu faktycznego powinny pr2esa_dzaé 0 tym, czy bezczynnoéé uprawnionego mote byé poczytana za jego zgodg. Bierne znoszenie stanu naruszenia dobra osobistego moze byé podyktowane wielu roznymi przyczynami (np. niewiedza uprawnionego co do mozliwoéci sprzeciwu, brak umiejgtnoéci zareagowania, obawa przed skutkami wyraienia sprzeciwu itp.). Bez upewnienia si<=g 0 rzeczywistych przyczynach bezczynnoéci uprawnionego oraz ewentualnie takze I powodowanych nim racjach zawodne moze sing okazaé wnioskowanie 0 wyrazaniu przez niego zgody na dziaiania niekorzystne. Nie mozna przy tym tracié z pola widzenia, Ze zarowno zgoda jak i wyrazenie sprzeciwu pozostajq w sferze uprawniefi poszkodowanego, a nie jego obowiqzkow w zwiqzku z czym z postawy bezczynnej nie sposob czynic poszkodowanemu zarzutu. 2. Uszkodzenie oiaia i wywoianie rozstroju zdrowia wia_:‘ze sie niewqtpliwie z negatywnymi przezyciami natury psychicznej wynikajqcymi takze z naruszenia poczucia wiasnej godnoéci co jest domenq sfery ochrony dobr osobistych. Jednakze w takim przypadku zadoééuczynieme przewidziane w an. 445 § 1 k.c. to sferg pochhania I wyklucza rownoczesne stosowanie art. 448 k.c. LEXnr232817 232817 : ar:L2&; 511355; a£1.AA8_ _ gfosa czcgéciowo krytyczna Dani uis E ESEErz.Q[z. 2002141122134 Skiad olzekajapy Przewodniczqcy: Sqdzia SN Helena Ciepla. Sedziowie SN: Maria Grzelka (spr.), Grzegorz Misiurek. Sentencja Sqd Najwyiszy w sprawie z powodztwa Marka R. przeciwko Skarbowi Pafistwa  Aresztowi Sledczemu 0 zapiatq, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 grudnia 2006 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sa_du Apelacyjnego z dnia 23 stycznia 2006 r., l. uchyla zaskarzony wyrok w punktach 1 i 2 (pierwszym i drugim) w czgéci dotyczapej kwoty 75.000 (siedemdziesiqt pigo tysigcy) zkatych z tytu%u zadoééuczynienia za naruszenie dobr osobistych oraz w punkcie 3 (trzecim) i w tym zakresie przekazuje SPFGWQ Sqdowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postgpowania kasacyjnego, 1|. oddala skarge kasacyjnqw pozostakej czq,sci. Uzasadnienie faktyczne , ' Powod domagai sie od Skarbu Pafistwa  Aresztu Sledczego kwoty 75.000 zlotych tytuiem zadoééuczynienia za bezprawne naruszenie dobr osobistych oraz kwoty 75.000 z1otych tytu1em zadoééuczynienia za rozstroj zdrowia w zwiqzku z umieszczaniem go przez administracjg Zaldadu Karnego w celach, w ktorych pozostaii osadzeni paiili tytofi. Sqd Okrggowy wyrokiem z dnia 20 czerwca 2005 r. uwzglgdnii powodztwo w kwocie 2.500 zkotych zadoééuczynienfa za naruszenie dobr osobistych a w pozosta1ej czgéci powodztwo oddalit. Ustalii, ze w okresie od kwietnia 2002 r. do sierpnia 2003 r. powod odbywai karo pozbawienia woinoéci w celach przeznaczonych dla osadzonych palqcych, mimo 2e w chwili przyjlgcia do zakladu karnego oéwiadczw, 2e jest 0soba_ niepalqca, a nastgpnie wielokrotnie zg%asza1 funkcjonariuszom sluzby wigziennej proéby 0 przeniesienie do celi dla osob niepalapych. Sk1ada1 tez skargi na piémie, ktorym jednak nie nadawano biegu. Dopiero w sierpniu 2003 r. gdy powod samowolnie i demonstracyjnie zabra1 swoje rzeczy E opuéci1 zajmowanq celg zostai przeniesionydo celi pojedynczej, a nastgpnie do celi dla osob niepalapych. Majap na uwadze a Ministra Sprawiedliwoéci z clnia 26 listopada 1996 r. w sprawie okreéienia zasad dopuszczalnoéci uzywania wyrobow tytoniowych w obiektach zamknigtych podiegajapych Ministrowi Sprawiediiwoéci (Dz. U. Nr 140, poz. 658 z poin. zm.) wydane na podstawie aL1L._5_usL_3 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. 0 ochronie zdrowia Syslém*informacjiPrawne]Le>{{LexOfi1éga)36f2012 7 W’ i W 7 __ _ _ __ Ii CSK ŻBÜIÜEŜ - tekst Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2006 r. Il CSK ŻBOÍOG 1. Zgoda pokrzywdzonego wyłącza bezprawnośc zachowania się sprawcy naruszenia dobra osobistego. Jest aktem woli stanowiącym wyraz świadomości uprawnionego co do przysługującego mu prawa wypowiedzenia się oraz zamiaru zamanifestowania na zewnątrz skorzystania z tego prawa. Nie musi się wyrażać przez zachowania dosłowne, moze być dorozumiana w tym również przez brak sprzeciwu. Jednakże o braku spmeciwu wyrazającego zgodę można mówic tylko wtedy, gdy istniała okazja do swobodnego wyrażenia sprzeciwu a mimo to uprawniony w tym zakresie jednoznacznie pozostał bezczynny. Okoliczności konkretnego stanu faktycznego powinny pmesądzaś o tym, czy bezczynność. uprawnionego może byc poczytana za jego zgodę. Bierne znoszenie stanu naruszenia dobra osobistego moze być podyktowane wielu róznymi przyczynami (np. niewiedza uprawnionego co do możliwości sprzeciwu, brak umiejętności zareagowania, obawa przed skutkami wyrażenia sprzeciwu itp.). Bez upewnienia się o rzeczywistych przyczynach bezczynności uprawnionego oraz ewentuainie także i powodowanych nim raojaoh zawodne może się okazac wnioskowania o wyrazaniu przez niego zgody na działania niekorzystne. Nie można przy tym traciś z pola widzenia, że zarowno zgoda jak i wyrażenie sprzeciwu pozostają w sferze uprawnień poszkodowanego, a nie jego obowiązków w związku z czym z postawy bezczynnej nie sposób czynic poszkodowanemu zarzutu. 2. Uszkodzenie ciała i wywołanie rozstroju zdrowia wiąże się niewątpliwie z negatywnymi przezyciami natury psychicznej wynikającymi także z naruszenia poczucia własnej godności co jest domeną sfery ochrony dóbr osobistych. Jednakże w takim przypadku zadośćuczynienie przewidziane w art. 445 § 1 k.c. tę sferę pochłania i wyklucza równoczesne stosowanie art. 448 k.c. LEX nr 23281 7 232817 : aĽt_2¿1.;fi.ĽL4śå;ar1_'-'ł±1z8_ _ głosa częściowo krytyczna Daniluk E. GSE-Etz.Q[z. 200Eiet12Z-flšżfł Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Helena Ciepła. Sędziowie SN: Maria Grzelka (spr.), Grzegorz Misiurek. Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marka R. przeciwko Skarbowi Panstwa - Aresztowi Śledczemu o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w izbie Cywilnej w dniu 12 grudnia 2006 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 23 stycznia 2006 r., l. uchyla zaskarzorry wyrok w punktach 1 i 2 rpienuszym i drugim) w części dotyczącej kwoty ?5.000 lsiedemdziesiąt pięc tysięcy) złotych z tytułu zadośśuczynienia za naruszenie dóbr osobistych oraz w punkcie 3 (trzecim) iw tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego, ll. oddala skargę kasacyjnąw pozostałej części. Uzasadnienie faktyczne _ ' Powód domagał się od Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego kwoty `i"5.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za bezprawne naruszenie dóbr osobistych oraz kwoty 75.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za rozstrój zdrowia w związku z umieszczeniem go przez administrację Zakładu Karnego w celach, w których pozostaii osadzeni palili tytoń. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 20 czerwca 2005 r. uwzględnił powództwo w kwocie 2.500 złotych zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych a w pozostałej częsci powództwo oddalił. Ustalił, że w okresie od kwietnia 2002 r. do sierpnia 2003 r. powód odbywał karę pozbawienia wolności w celach przeznaczonych dla osadzonych palących, mimo że w chwili przyjęcia do zakładu karnego oświadczył, że jest osobą niepalącą, a następnie wielokrotnie zgiaszał funkcjonariuszom służby więziennej prośby o przeniesienie do celi dla osób niepalących. Składał też skargi na piśmie, którym jednak nie nadawane biegu. Dopiero w sierpniu 2003 r. gdy powód samowolnie i demonstracyjnie zabrał swoje rzeczy i opuścił zajmowaną celę został przeniesiony -do celi pojedynczej, a następnie do celi dla osob niepalących. Mając na uwadze m Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 listopada 1996 r. w sprawie okreśierria zasad dopuszczalności używania wyrobów tytoniowych w obiektach zamkniętych podlegających Ministrowi Sprawiedliwości (Dz. U. Nr 140, poz. 656 z póżn. zm.) wydane na podstawie ar;l:._5_u_aL_& ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia Systrž-Ęrninfcrmacji Prawnej LekÍLek DFr1s"ga} 302012 _W “__ _Ą "_ _ --- STRONA 2 ---  II CSK 2801136  teksi przed nastopstwami uzywania tytoniu i wyrobow tytoniowych (Dz. U. z 1996 r. Nr 10, poz. 55 z poin. zm.) Sad Okrogowy uznai, Ze zachowanie pozwanego byio bezprawne, poniewaz wymienione przepisy nakazywaiy umieszczanie osadzonych niepalqoych w wydzielonych celach. Sa_d piewvszej instancji ustalii ponadto, ze osadzeni rnogii zgiaszao skargi zarowno na piémie jak 1 ustnie przy czym w tym ostatnim przypadku wychowawca powinien sporza_dzi¢ protokoi i przekazao go dyrektorowi aresztu. Zdaniem Sa_du Okrogowego, przebywanie wérod osob palapych nie wywoiaio u powoda trwaiego uszczerbku na zdrowiu ani rozstroju zdrowie w postaci schorzefi fizyoznych, natomiast naraziio go na utrato zdrowie i spowodowaio dyskomfort psychiczny wynikajqcy z koniecznoéci wdychania dymu tytoniowego oraz towarzyszqce temu subiektywne odczuwanie przez powoda rdznych dolegliwoéci somatycznyoh (bol giowy, kaszel, rozdraznienie) wiqzanych przez niego z faktem diugoirwaiego przebywania w pomieszczeniach z zanieczyszczonym powietrzem. W ten sposob doszio do bezprawnego naruszenia dobra osobistego powoda jakim jest jego zdrowie. Powod miai prawo do Zycia w érodowisku woinym od zanieczyszczefi takze przebywajqc w zamkniotym zakkadzie 1 to tym bardziej, 2e obowia_zuja_ce przepisy wyratnie okreélaiy sposob realizacji tego prawa przez pozwanego, sam zaé powod poddany rezimowi zakiadu karnego nie miai mozliwoéci unikniocia niekorzystnego oddzialywania skutkow palenia tytoniu przez wspoiosadzonych ani réalnego przeciwstawienia sin; temu. Zasqdzonq na podstawie al:tAA& k.c. kwoto 2.500 ziotyoh zadoéouczyniehia Sa_d Okrogowy uznai za odpowiedniq przy uwzgie_,dnieni_u, Ze osadzony w zakiadzie karnym powod powinien w wiokszym stopniu anizeli ma to miejsce w warunkach wolnoéciowych znosio uciagliwoéci zwia_zane z przebywanlem w maiej i zamknigtej spoiecznoéci, a takze, 2e wskazywane przez niego doiegliwoéci zostaiy ocenione przez biegiego Iekarza psychiatro jako wyolbrzymione. ' Powyzszy wyrok zaskarzyiy obie strony. ’ . Sqd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 stycznia 2006 r. uwzglgdnii apelacjg pozwanego w wyniku ozegozmienii wyrok Sa_du Okrogowego i oddalii powodztwo w caioéci. natomiast apelacjg powoda oddalié. Podzielajap w caioéci i przyjmujap za wiasne ustaienia faktyozne sqdu pierwszej instancji, jak rowniez aprobujqc co do zasady poglqd, ze niezapewnienie osobie osadzonej w zakiadzie karnym przebywania w srodowisku wolnym od dymu tytoniowego moze stanowié naruszenie dobra osobistego tej osoby jakim jest jej zdrowie i Zycie Sqd Apelacyjny uznai za zasadny zarzut apelacji pozwanego, 2e w okresie od kwietnia 2002 r. do sierpnia 2003 r. nie wpiyngly do adr__ninistracji aresztu Zadne pisemne uwagi powoda w kwestii zmiany celi z uwagi na przebywanie z osobami paiqcymi. W zwiqzku 2 tym Sa_d Apelacyjny uznai, 2e powod w czasie objotym sporem akceptowai przebywanie w ceiach wraz z osobami paiapymi. Pozostawaio to w sferze swobody jego decyzji i wy+a_czaio prawo do korzystania z ochrony cywilnej. Mimo stwierdzenia bowiem, Ze nairuszenie dobra osobistego byio bezprawne odpowiedziainoéé naruszajapego zostaje wyiapzona, gdy wystgpuje zgoda poszkodowanego. Ponadto, Sa__d Apelacyjny stwierdzii, 2e powod nie wykazaé naruszenia konkretnego dobra osobistego w stopniu zasiugujé1cy*rfi"?fa"o'ofironQ'prawna_, a takze nie udowodnii aby zaistniaiy u niego jakiekoiwiek fiastopstwa Zdrowotne pozostajape w adekwatnym zwiqzku przyczynowym z przebywaniem w celach wraz z osobami paiapymi. _ W skardze kasacyjnej powod zarzucii powyzszemu wyrokowi naruszenie przepisow postgpowania  g;Lg3_1_ 135 i £182 k.p.c. oraz naruszenie prawa materialnego  . .4411; £iAA_§_‘L i A45 § J k.c. i wnosii o uchyienie zaskarzonego wyroku oraz przekazanie sprawy Sa_dowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawne Sa_d Najwyzszy zwazyi, co nastopuje: ' .  Zgodnie 2 3_[L.___3.52 k.p.c. sqd apelaoyjny orzeka na podstawie materiaiu dowodowego zebranego w postegpowaniu przed sa_dem pieiwszej instancji i w postzgpowaniu apeiacyjnym. W razie gdy samodzielnie nie przeprowadza dowodow moze przyjap za wiasny stan faktyozny ustalony przez said pierwszej instancji. Moze tez przeprowadzié we wiasnym zakresie postopowanie dowodowe lub nie prowadzqc postgpowania dowodowego odmiennie ocenié materiai dowodowy zebrany w dotychozasowym postopowaniu i ustalié inny stan faktyczny (por. u;i1w_a1Q skiadu 7 sodziow SN z dnia 23 marca 1999 r., lil CZP 59/98 majqca moo zasady prawnej  OSNC 1999, nr 78, poz. 124). W rozpoznawanej sprawie Sa_d Apelacyjny wiadny byl ustaiié, Ze powod zglaszai pozwanemu skargi na umieszczanie go w ceiach dia osob paiapych oraz, Ze dornagai siq; przeniesienia do ceii dia niepalqcych, ale rowniez mogi poczynio w tym zakresie ustaienia odmienne od przyjgtych przez Sa_d Okrogowy, nie mogi jednak uznao za ustalone obydwa wymienione stany faktyczne poniewaz obejmowaiy one zdarzenia wzajemnie wykluczajape siq. Tymozasem w zaskarzonym wyroku Sqd Apelacyjny najpienm stwierdzii, ze w caioéci podzieia i przyjmuje za wiasne ustaienia Sa_du Okrggowego (nota bene oczywiécie bicgdnie okreélone przez Sqd Apelacyjny jako niesporne pomigdzy stronami), a wérod nich ustalenie, 2e powod wieiokrotnie zgiaszai pracownikom siuzby wigziennej proébg o przeniesienie do celi dia osob niepalqcych, ale jego ustne proéby nie byiy speinione, a Eicznym skargom pisemnym pracownicy pozwanego nie nadawali biegu, nastopnie zaé, z uwagi na brak w aktach osobowych powoda informacji 0 zgiaszaniu przedmiotowych uwag uznai, 2e powod takich uwag nie zgiaszai. Powyzsza sprzecznoéé wykiucza mozliwoéé rozwazania przez Sa_d Najwyzszy kwestii zasadnoéci stanowiska Sqdu Apelacyjnego co do ewentualnej zgody powoda na znoszenie umieszczania go w celach dla palapych 1 sama w sobie czyniia zasadnym zarowno zarzut skargi kasaoyjnej co do naruszenia .a£L_3fi2 k.p.c. .jak i zarzut niewiaéciwego zastosowania ;—.=u:t._é4.& w zw. 2 ar_L_24_§_1 k.c. Niezaleznie od tego, nie sposob podzielié sposobu rozumowania Sqdu Apelacyjnego, 2e iedynie wiarygodnym dowodem miaioby byo pismo powoda do pozwanego, oraz, Ze o niepodejmowaniu przez powoda dziaiafl wyrazajapych spizeciw miaioby zaéwiadczao okolicznoéo, iz éwiadkowie System informacji Prai~.Tnéj Lex(LexOmega)36f2012 *5 7 7 7 ttttt 0- _I.l.CSK2ßüfüß-tekst przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz. U. z 1996 r. Nr 10, poz. 55 z póżn. zm.) Sąd Okręgowy uznał, że zachowanie pozwanego było bezprawne, ponieważ wymienione przepisy nakazywały umieszczanie osadzonych niepalących w wydzielonych celach. Sąd pierwszej instancji ustalił ponadto, ze osadzeni mogli zgłaszać skargi zarówno na piśmie jak i ustnie przy czym w tym ostatnim przypadku wychowawca powinien sporządzić protokół i przekazać go dyrektorowi aresztu. Zdaniem Sądu Okręgowego, przebywanie wśród osób palących nie wywołało u powoda trwałego uszczerbku na zdrowiu ani rozstroju zdrowia w postaci schorzeń fizycznych, natomiast naraziło go na utratę zdrowia i spowodowało dyskomfort psychiczny wynikający z konieczności wdychania dymu tytorriowego oraz towarzyszące temu subiektywne odczuwanie przez powoda różnych dolegliwości somatycznych (ból głowy, kaszel, rozdrażnienie) wiązanych przez niego z faktem długotrwałego przebywania w pomieszczeniach z zanieczyszczonym powietrzem. W ten sposób doszło do bezprawnego naruszenia dobra osobistego powoda jakim jest jego zdrowie. Powód miał prawo do życia w środowisku wolnym od zanieczyszczeń także przebywając w zamkniętym zakładzie i to tym bardziej, że obowiązujące przepisy wyraźnie okreśłały sposób realizacji tego prawa przez pozwanego, sam zaś powód poddany reżimowi zakładu karnego nie miał możliwości uniknięcia niekorzystnego oddziaływania skutków palenia tytoniu przez współosadzonych ani realnego przeciwstawienia się temu. Zasądzoną na podstawie aĽt._=-led k.c. kwotę 2.500 złotych zadośćuczynienia Sąd Okręgowy uznał za odpowiednią przy uwzgłędnienju, że osadzony w zakładzie karnym powód powinien w większym stopniu aniżeli ma to miejsce w warunkach wolnościowych znosić uciążliwości związane z przebywaniern w małej i zamkniętej społeczności, a także, ze wskazywane przez niego dolegliwości zostały ocenione przez biegłego lekarza psychiatrę jako wyolbrzymione. '- Powyższy wyrok zaskarzyły obie strony. ' _ Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 stycznia 2006 r. uwzględnił apelację pozwanego w wyniku czego-zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił powództwo w całości, natomiast apelację powoda oddalił. Podzielając w całości i przyjmując za własne ustaienia faktyczne sądu pierwszej instancji, jak również aprobując co do zasady pogląd, że niezapewnienie osobie osadzonej w zakładzie karnym przebywania w środowisku wolnym od dymu tytoniowego może stanowić naruszenie dobra osobistego tej osoby jakim jest jej zdrowie i zycie Sąd Apelacyjny uznał za zasadny zarzut apelacji pozwanego, że w okresie od kwietnia 2002 r. do sierpnia 2003 r. nie wpłynęły do administracji aresztu żadne pisemne uwagi powoda w kwestii zmiany celi z uwagi na przebywanie z osobami palącymi. W związku z tym Sąd Apelacyjny uznał, że powód w czasie objętym sporem akceptował przebywanie w celach wraz z osobami paiącymi. Pozostawało to w sferze swobody jego decyzji i wyłączało prawo do korzystania z ochrony cywilnej. Mimo stwierdzenia bowiem, że naruszenie dobra osobistego było bezprawne odpowiedzialność naruszającego zostaje wyłączona, gdy występuje zgoda poszkodowanego. Ponadto, Sąd Apelacyjny stwierdził, że powód nie wykazał naruszenia konkretnego dobra osobistego w stopniu zasługującym"i1"a='o'chronę "prawną, a także nie udowodnił aby zaistniały u niego jakiekolwiek następstwa zdrowotne pozostające w adekwatnym związku przyczynowym z przebywaniem w celach wraz z osobami paiącymi. _ W skardze kasacyjnej powód zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania - ;jfl_z3_'L_ 135i S62 k.p.c. oraz naruszenie prawa materialnego - , śiśiß; ±izlz=l_§_1 i aaā § 1 k,c. i wnosił o uchyłerrie zaskarzonego wyroku oraz przekazanie sprawy Sądcwi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zwazył, co następuje: ' . ' Zgodnie z ar;t._„3.62 k.p.c. sąd apelacyjny orzeka na podstawie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i w postępowaniu apelacyjnym. W razie gdy samodzielnie nie przeprowadza dowodów może przyjąć za własny stan faktyczny ustalony przez sąd pierwszej instancji. Może też przeprowadzić we własnym zakresie postępowanie dowodowe lub nie prowadząc postępowania dowodowego odmiennie ocenić materiał dowodowy zebrany w dotychczasowym postępowaniu i ustalić inny stan faktyczny (por. uchwałę składu 7 sędziów SN z dnia 23 marca 1999 r., lil CZP 59i96 mająca moc zasady prawnej- OSNC 1999, nr 7-6, poz. 124). W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny władny był ustalić, że powód zgłaszał pozwanemu skargi na umieszczanie go w ceiach dla osób palących oraz, że domagał się przeniesienia do celi dia niepalących, ale również mógł poczynić w tym zakresie ustalenia odmienne od przyjętych przez Sąd Okręgowy, nie mógł jednak uznać za ustalone obydwa wymienione stany faktyczne ponieważ obejmowały one zdarzenia wzajemnie wykluczające się. Tymczasem w zaskarzonym wyroku Sąd Apelacyjny najpierw stwierdził, że w całości podziela i przyjmuje za własne ustalenia Sądu Okręgowego (nota bene oczywiście błędnie określone przez Sąd Apelacyjny jako niesporne pomiędzy stronami), a wśród nich ustalenie, że powód wielokrotnie zgłaszał pracownikom służby więziennej prośbę o przeniesienie do celi dla osób niepalących, ale jego ustne prośby nie były spełnione, a iicznym skargom pisemnym pracownicy pozwanego nie nadawali biegu, następnie zaś, z uwagi na brak w aktach osobowych powoda informacji o zgłaszaniu przedmiotowych uwag uznał, ze powód takich uwag nie zgłaszał. Powyższa sprzeczność wykiucza mozliwość rozważania przez Sąd Najwyższy kwestii zasadności stanowiska Sądu Apelacyjnego co do ewentualnej zgody powoda na znoszenie umieszczania go w celach dla palących i sama w sobie czyniła zasadnym zarówno zarzut skargi kasacyjnej co do naruszenia a.ti._3_82. k.p.c. .jak i zarzut niewłaściwego zastosowania ar:t._eefi w zw. z aLt.._2d_§_1 k.c. Niezależnie od tego, nie sposób podzielić sposobu rozumowania Sądu Apelacyjnego, że jedynie wiarygodnym dowodem miałoby być pismo powoda do pozwanego, oraz, że o niepodejmowaniu przez powoda działań wyrażających sprzeciw miałoby zaświadczać okoliczność, iż świadkowie System informacji Prawnej Lek (Lek Omega) 3642012 I _ I I Ę --- STRONA 3 --- .._._ ___, , , W , ||Q5K230r'95tel<5’§ pozwanego nie pamietali aby powod zwracai sie do nich ustnie 0 zmiane celi. Rowniez nie mozna sie zgodzid, Ze ewentualne niesprzeciwianie sie powoda nieprzestrzeganiu przepisow przez pozwanego oznaczaio jego zgode co miaioby wykluczaé odpowiedzialnoéo pozwanego. Przede wszystkim, zgoda pokrzywdzonego uchyia bezprawnoéé naruszenia dobra osobistego nie zaé samo to naruszenie jak to biednie przyjaj Sqd Apelacyjny wskazujap, 12 naruszenie moze byé bezprawne, a mimo to odpowiedzialnoéo sprawcy mote byé wyiapzona. Ponadto, niezrozumiaie jest stwierdzenie Sqdu Apelacyjnego, Ze podziela pogIa_d Sa_du Okregowego, iz powod nie wykazai naruszenia konkretnego dobra osobistego w stopniu zasiugujapym na ochrone prawnq. Sqd Okregowy nie tylko nie wyrazii takiego poglqdu, ale stwierdzii i obszernie umotywowai, 2e powod doznai naruszenia dobra osobistego jakim jest jego zdrowie, oraz, 2e naruszenie to byio bezprawne a wiec zasiugiwaio na ochrone. W zaskarzonym wyroku Sajd Apelacyjny nie dostrzegi, Ze Sad Okregowy za nieudowodnione uznai tylko roszczenie powoda 0 zadoééuczynienie z tytuiu rozstroju zdrowia doohodzone na podstawie l w zw. z a.::t._~:1A_4. k.c. 4 ' Zgoda pokrzywdzonego wyiqcza bezprawnoéé zachowania sie sprawcy naruszenia dobra osobistego. Jest aktem woli stanowiqcymwyraz éwiadomoéci uprawnionego co do przyslugujqcego mu prawa wypowiedzenia sie oraz zamiaru zamanifestowania na zewnqtrz skorzystania 2 tego prawa. Nie musi sie wyrazaé przez zachowania dosiowne, moie byé dorozumiana w tym rowniez przez brak sprzeciwu. Jednakze 0 braku sprzeciwu wyrazajajcego zgode mozna rnowié tyiko wtedy, gdy istniaia okazja do swobodnego wyrazenia sprzeciwu a mimo to uprawniony w tym zakresie jednoznacznie pozostai bezczynny. Okolicznoéci konkretnego stanu Afaktycznego powinny przesqdzaé o tym, czy bezozynnoéé uprawnionego moze byc‘: poczytana za jego zgode. Bieme znoszenie stanu naruszenia dobra osobistego moze byo podyktowane wielu roznymi przyczynami (np. niewiedza uprawnionego co do mozliwoéci sprzeoiwu, brak umiejetnoéci zareagowania, obawa przed skutkami wyrazenia sprzeciwu itp.). Bez upewnienia sie o rzeczywistych przyczynach bezczynnoéci uprawnionego oraz ewentuainie takze i powodowanych nim racjach zawodne moze sie okazao wnioskowanie 0 wyrazaniu przez niego zgody na dziaiania niekorzystne. Nie mozna przy tym tracié z poia widzenia, Ze zarowno zgoda jak i wyrazenie sprzeciwu pozostaja_ w sferze uprawniefi poszkodowanego, a nie jego obowiqzkow w zwiqzku z czym z postawy bezczynnej nie sposob czynic poszkodowanemu zarzutu. ' Przedstawione wzgledy dodatkowo uzasadnialy zarzut naruszenia w zaskarzonym wyroku a[I..A£& w zw. z ai;t_2A_§_1 k.c. przez niewiaéciwe zastosowanie wymienionych przepisow ze skutkiem dla powoda niekorzystnym w sytuacji, gdy niektore ustalenia Sqdu Apelacyjnego wskazywaiyby nie tylko na bezprawne zachowania sie funkcjonariuszy pozwanego aie wrecz na ich wine. ' . Pozostaie zarzuty skargi kasacyjnej nie zasiugiwaiy na uwzgiednienie. Dotyozy to w pieiwszym rzedzie a1‘:L2§i1 i 25,3 k.p.c., ktorych powoianie byio niedopuszczalne w éwietie a.Et..3.9fi3‘§_3 k.p.c. Co do a12L4A§_§_‘L 1445 § 1 k.c. to przepisy te nie znajdowaiy zastosowania. Sqd pierwszej instancji, opierajqc sie na opinii biegiego lekarza, ustaiii. Ze powod nie doznai uszczerbku na zdrowiu w postaci schorzefl fizycznych w rozumieniu 1 k.c. Wprawdzie Sad Apelacyjny nie zajaj stanowiska w kwestii powstania u powoda przemijajapego rozstroju zdrowia  co skarzapy zarzuoai w apelacji  aie w skardze kasacyjnej nie znalaziy sie podstawy kasacyjne adekwatne do tego rodzaju uohybienia a ostatecznie zaskarzony wyrok, oddalajapy apelacje powoda odnoénie kwoty 75.000 ziotych doohodzonej na podstawie at:l;._4é».5_§._1 k.c., w tej czeéci odpowiada prawu. Wymaga bowiem podkreéienia, Ze powod nie mogiby skutecznie domagaé sie dwoch zadoéouczyniefi, tj. na podstawie an. 445 § 1 k.c. i na podstawie aEt._AA.& k.c. Uszkodzenie oiaia i wywoianie rozstroju zdrowia wia_2e sie niewqtpiiwie z negatywnymi przezyciami natury psyohicznej wynikajapymi takze z naruszenia poczucia wiasnej osobistoéci co jest domenq sfery ochrony dobr osobistyoh. Jednakze w takim przypadku zadoééuczynienie przewidziane w ai:t.AA5_§_1_ k.c. te sfere pochiania i wyklucza rownoczesne stosowanie .aEt..4.éL& k.c. Bezzasadnoéé pozostaiych zarzutow nie wpiywa na ocene skargi kasacyjnej jako usprawiedliwionej odnoénie do Zqdania zadoééuczynienla za naruszenie dobra osobistego powoda. W tym tez zakresie, na podstawie i[i._lQ5li§_l k.p.c. Sqd Najwyzszy uchylil zaskarzony wyrok i sprawe przekaza1Sa1dowi Apeiacyjnemu do ponownego rozpoznania, natomiast w pozostaiej czeéci skarge kasacyjnq oddalii (a£L_3.9&H k.p.c.). Uohylajqc zaskarzony wyrok w ozeéci dotyczapej naleznoéci giownej Sad Najwyzszy uchylii orzeczenie Sqdu Apelaoyjnego takze odnoénie do kosztow nieopiaconej pomocy prawnej udzieionej powodowi 2 urzedu w postepowaniu apelacyjnym zasqdzonych od Skarbu Pafistwa {pkt 3 zaskarzonego wyroku). Koszty od Skarbu Panstwa p|2ysiuguja_peinomocnikowi ustanowionemu z urzedu tyiko w razie gdy nie ma podstaw do oboia_2enia nimi strony pizeciwnej (ant. 90 § 1 k.p.c. w zw. 2 §.2lL rozporzqdzenia Ministra Sprawiedliwoéci z dnia 28 wrzeénia 2002 r. w sprawie opiat..., Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z poin. zm.). Na obecnym etapie postepowania nie da sie wykluozyo, Ze koszty zastepstwa procesowego powoda bedq obciqzao strone pozwanq (a_|1._98_§ 1 k.p.c.), w kazdym zaé razie ta kwestia pozostaje obecnie nierozstrzygnieta. Wobec tego", jak rowniez maja_c na uwadze. ze o kosztach procesu za pierwsze postepowanie apelacyjne oraz za postepowanie apeiacyjne ponowne Sad Apeiacyjny orzeknie w swoim ponownym orzeczeniu ( k.p.c.) Sqd Najwyzszy orzeki jak w sentencji. O kosztaoh postepowania kasacyjnego orzeczono na podstawie aLL_’L0.8W§2 k.p.c. System lnfifmacji Prawnej Lax {Lex Omega) 3612012 i i i _,tt ę Z ...||Q$K280łüß-tekst pozwanego nie pamiętali aby powód zwracał się do nich ustnie o zmianę celi. Również nie można się zgodzić, że ewentualne niesprzeciwianie się powoda nieprzestrzeganiu przepisów przez pozwanego oznaczało jego zgodę co miałoby wykluczać odpowiedzialność pozwanego. Przede wszystkim, zgoda pokrzywdzonego uchyla beżprawność naruszenia dobra osobistego nie zaś samo to naruszenie jak to błędnie przyjął Sąd Apelacyjny wskazując, iż naruszenie może być bezprawne, a mimo to odpowiedzialność sprawcy może być wyłączona. Ponadto, niezrozumiałe jest stwierdzenie Sądu Apelacyjnego, że podziela pogląd Sądu Okręgowego, iż powód nie wykazał naruszenia konkretnego dobra osobistego w stopniu zasługującym na ochronę prawną. Sąd Okręgowy nie tylko nie wyraził takiego poglądu, ale stwierdził i obszernie umotywował, że powód doznał naruszenia dobra osobistego jakim jest jego zdrowie, oraz, że naruszenie to było bezprawne a więc zasługiwało na ochronę. W zaskarżonym wyroku Sąd Apelacyjny nie dostrzegł, że Sąd Okręgowy za nieudowodnione uznał tylko roszczenie powoda o zadośćuczynienie z tytułu rozstroju zdrowia dochodzone na podstawie wzw. zarl„śid5łk.c. _ ' -.Zgoda pokrzywdzonego wyłącza beżprawność zachowania się sprawcy naruszenia dobra osobistego. Jest aktem woli stanowiącymwyraz świadomości uprawnionego co do przysługującego mu prawa wypowiedzenia się oraz zamiaru zamanifestowania na zewnątrz skorzystania z tego prawa. Nie musi się wyrażać przez zachowania dosłowne, może być dorozumiana w tym również przez brak sprzeciwu. Jednakże o braku sprzeciwu wyrażającego zgodę można mówić tylko wtedy, gdy istniała okazja do swobodnego wyrażenia sprzeciwu a mimo to uprawniony w tym zakresie jednoznacznie pozostał bezczynny. Okoliczności konkretnego stanu "faktycznego powinny przesądzać o tym, czy bezczynność uprawnionego może być poczytana za jego zgodę. Bierne znoszenie stanu naruszenia dobra osobistego może być podyktowane wielu różnymi przyczynami (np. niewiedza uprawnionego co do możliwości sprzeciwu, brak umiejętności zareagowania, obawa przed skutkami wyrażenia sprzeciwu itp.). Bez upewnienia się o rzeczywistych przyczynach bezczynności uprawnionego oraz ewentualnie także i powodowanych nim racjach zawodne _może się okazać wnioskowania o wyrażaniu przez niego zgody na działania niekorzystne. Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że zarówno zgoda jak i wyrażenie sprzeciwu pozostają w sferze uprawnień poszkodowanego, a nie jego obowiązków w związku z czym z postawy bezczynnej nie sposób czynić poszkodowanemu zarzutu. ` Przedstawione względy dodatkowo uzasadniały zarzut naruszenia w zaskarżonym wyroku a.r:I..śd_8. w zw. z att_2.ś_§_”t k.c. przez niewłaściwe zastosowanie wymienionych przepisów ze skutkiem dla powoda niekorzystnym w sytuacji, gdy niektóre ustalenia Sądu Apelacyjnego wskazywałyby nie tylko na bezprawne zachowania się funkcjonariuszy pozwanego ale wręcz na ich winę. " _ Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie. Dotyczy to w pierwszym rzędzie ar:t._2śi_í i 2.33 k.p.c., których powołanie było niedopuszczalne w świetle e_Et.„3_S.63“§_3 k.p.c. Co do art,...-ri4'_~fi § 1 i 445 §....1_ k.c. to przepisy te nie znajdowały zastosowania. Sąd pierwszej instancji, opierając się na opinii biegłego lekarza, ustalił, że powód nie doznał uszczerbku na zdrowiu w postaci schorzeń fizycznych w rozumieniu a.ĽL_4¿ł¿i_§.1 k.c. Wprawdzie Sąd Apelacyjny nie zajął stanowiska w kwestii powstania u powoda przemijającego rozstroju zdrowia - co skarżący zarzucał w apelacji - ale w skardze kasacyjnej nie znalazły się podstawy kasacyjne adekwatne do tego rodzaju uchybienia a ostatecznie zaskarżony wyrok, oddalający apelację powoda odnośnie kwoty ?5.000 złotych dochodzonej na podstawie l k.c., w tej części odpowiada prawu. Wymaga bowiem podkreślenia, że powód nie mógłby skutecznie domagać się dwóch zadośćuczynień, tj. na podstawie art. ggā § 1 k.c. i na podstawie arizśdfi k.c. Uszkodzenie ciała i wywołanie rozstroju zdrowia wiąże się niewątpliwie z negatywnymi przeżyciami natury psychicznej wynikającymi także z naruszenia poczucia własnej osobistości co jest domeną sfery ochrony dóbr osobistych. Jednakże w takim przypadku zadośćuczynienie przewidziane w ,a_r:LśA_5_§_1_ k.c. tę sferę pochłania i wyklucza równoczesne stosowanie a_r;L„'5.łfł& k.c. Bezzasadność pozostałych zarzutów nie wpływa na ocenę skargi kasacyjnej jako usprawiedliwionej odnośnie do żądania zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego powoda. W tym też zakresie, na podstawie a.Ľt._@filí§jl k.p.c. Sąd Najwyższy uchylił zaskarzony wyrok i sprawę przekazał Sądcwi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, natomiast w pozostałej części skargę kasacyjną oddalił (ar1.__39j6jf'* k.p.c.). Uchylając zaskarżony wyrok w części dotyczącej należności głównej Sąd Najwyższy uchylił orzeczenie Sądu Apelacyjnego także odnośnie do kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzieionej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym zasądzonych od Skarbu Państwa (pkt 3 zaskarżonego wyroku). Koszty od Skarbu Państwa przysługują pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu tylko w razie gdy nie ma podstaw do obciążenia nimi strony przeciwnej (art. 96 § 1 k.p.c. w zw. z §__2J. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat..., Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z póżn. zm.). Na obecnym etapie postępowania nie da się wykluczyć, że koszty zastępstwa procesowego powoda będą obciążać stronę pozwaną (a_r;t_98_§ 1 k.p.c.), w każdym zaś razie ta kwestia pozostaje obecnie nierozstmygnięta. Wobec tego, jak również mając na uwadze, że o kosztach procesu za pierwsze postępowanie apelacyjne oraz za postępowanie apeiacyjne ponowne Sąd Apelacyjny orzeknie w swoim ponownym orzeczeniu ( k.p.c.) Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie k.p.c. sysein |nfa'iii¬a":'ji Prawnej raz (tez omąja) ssiztrl z ````" _ `