Wyrok l C 16/08 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: l C 16/08 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 grudnia 2008 r. Sąd Okręgowy w Katowicach l Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Mirosława Skłodowska Protokolant: st.sekr.sądowy Krystyna Dudek po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2008 r. w Katowicach sprawy z powództwa R. B. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w …… o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 3000 zł (trzy tysiące złotych ). 2. w pozostałej części powództwo oddala. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 16/08 UZASADNIENIE Powód R. B. wniósł pozew przeciwko Skarbowi Państwa -Dyrektorowi Aresztu Śledczego w ... o zapłatę kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za warunki, w jakich powód przebywa w ośrodku aresztowym / także karta 2247. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, iż był osadzony przez osiem miesięcy w celi jednoosobowej, a zakwaterowanych było tam dwóch osadzonych. W areszcie nie zostały stworzone odpowiednie warunki dla załatwiania potrzeb fizjologicznych, areszt jest zarobaczony, brak jest w celach właściwej wentylacji, na ścianach jest wilgoć i grzyb. Powód podał, iż stan aresztu, w jakim musiał przebywać urąga ludzkiej godności, dlatego wnosi jak w pozwie. Pozwany Skarb Państwa- Dyrektor Aresztu Śledczego w ... w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu / k-20/. Pozwany przyznał , iż zaludnienie cel, w których przebywał powód faktycznie okresowo nie spełniało normy 3 m kw na skazanego z powodu występującego przeludnienia. Cela 168, w której powód przebywał wbrew twierdzeniom pozwu jest celą dwuosobową, a jej metraż wynosi 6,27 m kw. W celach zostały założone przesłony okienne tzw. blendy umieszczone za zewnątrz pawilonu mieszkalnego oraz wewnętrzne kraty koszowe instalowane przed otworami okiennymi ze względów bezpieczeństwa oraz całkowitej izolacji więźniów od świata zewnętrznego. Konstrukcja budynku aresztu zapewnia odpowiednią wentylację grawitacyjną cel, we wszystkich celach znajdują się uchylne okna, osadzeni mają możliwość wietrzenia cel mieszkalnych. Obecnie w areszcie prowadzone są prace modernizacyjne ciągów wentylacyjnych. Sanitariaty oddzielone są od części mieszkalnej celi zasłoną wykonaną z materiału płóciennego, która zapewnia osadzonym poczucie intymności, prowadzone są również prace modernizacyjne kącików sanitarnych. Na terenie aresztu przeprowadzane są cyklicznie przez wyspecjalizowaną firmę zewnętrzną zabiegi dezynsekcji i deratyzacji. Areszt podlega cyklicznym kontrolom Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w ….., wyniki kontroli są dla pozwanej jednostki pozytywne. --- STRONA 3 --- Ł, Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd ustalił co następuje. Powód R.B. przebywał w Areszcie Śledczym w ... w następujących okresach czasu : od 11 lutego 2005 roku do 27 kwietnia 2005 roku, od 20 maja 2005 roku do 8 czerwca 2005 roku, od 8 lutego 2006 roku do 7 marca 2007 roku, od 25 lipca 2007 roku do chwili orzekania / dowód notatka służbowa k- 25/. W okresie od 25 lipca 2007 roku do 26 lipca 2007 roku powód przebywał w celi nr 48, w okresie od 26 lipca 2007 roku do 7 sierpnia 2007 roku w celi 148, w okresie od 7 sierpnia 2007 roku do 10 sierpnia 2007 roku w celi nr 161, w okresie od l O sierpnia 2007 roku do 3 stycznia 2008 roku w celi nr 170, w okresie od 3 stycznia 2008 roku do chwili orzekania powód przebywa w celi nr 1517 dowód - wykaz cel, wydruk komputerowy k-267. Dyrektor Aresztu Śledczego w ... zgodnie z art. 248 kkw przesyłał do Sądu Okręgowego w … wykaz cel, w których umieszczono osadzonych w warunkach, w których powierzchnia mieszkalna na jedną osobą wynosi mniej niż 3 m kw 7 dowód pisma z dnia 4 lutego 2008 r, 8 stycznia 2008 r, 4 grudnia 2007 r, 5 listopada 2007 r, l października 2007 r, 4 września 2007 r, l sierpnia 2007 r, 2 lipca 2007 r, 5 czerwca 2007 r, 4 maja 2007 r, 2 kwietnia 2007 r, 5 marca 2007 r, 2 lutego 2007 r, 3 stycznia 2007 r, 2 grudnia 2006 r, 3 listopada 2006 r, 2 października 2006 roku, 8 września 2006 r, 14 sierpnia 2006 r, 18 lipca 2006 r, 13 czerwca 2006 r, 8 maja 2006 r, 10 kwietnia 2006 r, 3 marca 2006 r, 16 lutego 2006 r, 10 stycznia 2006 r, 29 listopada 2005 r, k- 27 do 537. Powód w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w ... nie składał oficjalnych skarg do władz administracyjnych aresztu na warunki pobytu. Areszt Śledczy w ... był wizytowany przez Sędziego Sądu Okręgowego w …… wizytatora ds. penitencjarnych w następujących okresach : w dniach 14, 15, 16 listopada 2005 roku 7 dowód protokół k-1147, w dniach 22, 23, 24 listopada 2006 roku 7 dowód protokół k- 1227, w dniach 14, 15, 16 listopada 2007 roku 7 dowód protokół k-1377. W areszcie zabiegi deratyzacji i dezynsekcji przeprowadza firma zewnętrzna JAREX Zakład Usługowy A. J. 7 dowód protokoły z dezynsekcji i deratyzacji k- 194 do 2157. Mimo przeprowadzanych zabiegów dezynsekcji w areszcie plaga robactwa nie została całkowicie wyeliminowana. W 2007 roku powód przebywał w jednej celi z osadzonym J. M. przez okres półtora miesiąca 7 dowód zeznania świadka J. M. k- 2637. Powód od października 2006 roku był w jednej grupie spacerowej z świadkiem R. K. 7 dowód zeznania świadka R. K. k- 2877. Przez krótki okres czasu powód przebywał w jednej celi z świadkiem S. W. nr 170 7 dowód zeznania świadka S. W. k-2887. Od stycznia 2008 roku powód przebywa w jednej celi z osadzonym A. J. 7 dowód zeznania świadka --- STRONA 4 --- A. J. k-3107. Z osadzonym M. S. powód przebywał w jednej celi przez okres 14 dni / dowód zeznania świadka k- 3397. Sanitariaty w celach od pozostałej części celi są odgrodzone płócienną zasłonką. W okresie letnim w areszcie panuje bardzo wysoka temperatura, brak jest właściwej cyrkulacji powietrza, wentylacja istniejąca w areszcie nie w pełni spełnia swoje funkcje 7 dowód zeznania świadków A. J., M. S., S. W., R. K.. Powód ma 26 lat, był kilkakrotnie karany za pobicia, nie ma żadnego zawodu, nie założył rodziny, na wolności pracował jedynie dorywczo 7 dowód przesłuchanie powoda k- 219, 2207. Sąd zważył co następuje. Powód wskazał, iż dochodzi pozwem zapłaty kwoty 100 000 zł tytułem zadośćuczynienia za nieludzkie i poniżające warunki pobytu w areszcie śledczym w .... Tak sformułowane roszczenie winno być rozpoznane o podstawę prawną, którą stanowią artykuł 24 kc i 448 kc. Zgodnie z artykułem 30 Konstytucji RP przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji 7 tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 lutego 2007 roku V CSK 431/067. Sąd Najwyższy podkreślił, iż wymóg zapewnienia przez państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost artykuł 10 ust. l ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 roku głoszący, ze każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Podobny zapis jest w artykule 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 roku ratyfikowanej przez Polskę w 1993 roku. W artykule 8 Konwencji zawarty jest nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu od osób osadzonych w zakładach karnych winien oznaczać obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych , w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznaj ą istotnego uszczerbku. Zgodnie z artykułem 24 kc i regułą zawartą w artykule 6 kc na powodzie spoczywał ciężar udowodnienia, iż przebywał w areszcie śledczym w ... w warunkach przeludnienia w celach, w których na skazanego --- STRONA 5 --- przypadało mniej niż 3 m kw powierzchni, przy nieodpowiednich warunkach bytowych i sanitarnych, bez oddzielenia toalety od reszty celi. Obowiązkiem pozwanego zaś było wykazanie, iż jego działanie było zgodne z prawem. Polski ustawodawca dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych wskazując, iż powierzchnia przypadająca na jednego skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m kw /art.l 10 kkw/. Pozwany w odpowiedzi na pozew przyznał, iż powód przebywał w celach, które faktycznie były okresowo przeludnione. Zdaniem pozwanego sytuacja ta traktowana była jako szczególnie uzasadniony przypadek, a decyzja dyrektora aresztu w tym zakresie ma swoje umocowanie w artykule 248 & l kkw. Zdaniem Sądu wobec faktu, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2008 roku w sprawie sygn. akt SK 25/07 orzekł, że artykuł 248 & l kkw jest niezgodny z art. 40, 41 ust.4 i art.2 Konstytucji RP, to powyższe działanie pozwanego za zgodne z prawem uznać nie sposób. Pozwany przyznając okoliczność przebywania powoda w przeludnionych celach wskazał jedynie numery tych cel, w których przebywał powód dopiero od daty 26 lipca 2007 roku, mimo wcześniej potwierdzonej okoliczności, iż powód przebywał w pozwanej jednostce od 11 lutego 2005 roku. Z pisma Dyrektora Aresztu z dnia 4 lutego 2008 roku wynika, iż cela 151, w której był osadzony powód była celą, w której powierzchnia mieszkalna na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m kw / k-27/. Z zeznań świadków, osadzonych w pozwanej jednostce wynika, iż większość cel aresztu w ... była przeludniona, nie była zachowana norma 3 metrów kw na jedną osobę. Potwierdza to świadek R. K., który przebywał w areszcie od października 2006 roku, a przede wszystkim świadek S. W. przebywający z powodem w okresie wcześniejszym w areszcie tj. od 2005 roku. Podobnie A. J. k-310/. Nadto z pism Dyrektora Aresztu Śledczego w ... kierowanych do Sądu Okręgowego w ….., a także przeprowadzonych wizytacji przez sędziego penitencjarnego w latach 2005, 2006, 2007 jasno wynika, iż jednostka w ... borykała się i nadal boryka się z problemem przeludnienia w celach, co najmniej kilku lat i jest to niemalże problem stały, nie ulegający zmianie. Mając powyższe na uwadze Sąd przyjął, iż powód w okresie od 11 lutego 2005 roku do 25 lipca 2007 roku, oraz w trakcie pobytu w celi 151 przebywał w warunkach przeludnienia bez zachowania normy 3 m kw na jednego osadzonego. Brak ewidencji cel, w których przebywał powód w okresie do 25 lipca 2007 roku, brak ścisłych informacji jakie było przekroczenie norm mieszkalnych w w/w okresie nie może wywoływać negatywnych skutków materialnoprawnych dla strony powodowej / Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 1971 IIPR453/70/. --- STRONA 6 --- Jeżeli chodzi o pozostałe zarzuty powoda dotyczące warunków pobytu w areszcie śledczym w ... tj. brak właściwej wentylacji, brak wyodrębnienia kącika sanitarnego oraz plagę robactwa to Sąd częściowo tylko podzielił argumentację powoda, iż wyżej wymienione przesłanki wskazują na naruszenie godności osobistej powoda. Przede wszystkim osadzony musi się liczyć z ograniczeniami i określonymi dolegliwościami w trakcie osadzenia czy też odbywania kary pozbawienia wolności. W zależności od psychiki, dotychczasowego trybu życia mogą być one odbierane przez aresztanta nawet jako bardzo dla niego dolegliwe. W przypadku powoda znamiennym jest, iż mając na koncie już kilka wyroków sądowych musiał przewidywać konsekwencje swoich poczynań oraz konieczność znoszenia uciążliwości związanych z przebywaniem w areszcie więziennym. Bez wątpienia na władzy publicznej ciąży obowiązek zapewnienia osobom osadzonym godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, poprzez zapewnienie właściwych warunków bytowych i sanitarnych. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie można przyjąć, iż strona pozwana w sposób jednoznaczny naruszyła godność osobistą powoda. Po pierwsze ocenę warunków w jakich przebywa powód w areszcie należy oceniać w powiązaniu z warunkami panującymi w jednostkach takich jaki szpitale, domy pomocy społecznej, internaty a także odnieść się do przeciętnych warunków życia polskiego społeczeństwa i warunków w jakich żył powód przed osadzeniem. Budynek, w którym znajduje się areszt śledczy w ... jest budynkiem ponad 100-letnim, wpisanym do rejestru zabytków, istnieją spore ograniczenia w zakresie możliwości przeróbek i remontów. Niemniej jednak mimo określonych ograniczeń dyrekcja aresztu przeprowadza regularnie akcje dezynsekcji, a obecnie prowadzone są także modernizacje pionu wentylacyjnego i sanitariatów w celach. Świadek A. J. zeznał , iż obecnie tj. w maju 2008 roku przebywa z powodem w celi gdzie zostały zachowane, zdaniem świadka odpowiednie warunki tj. został zachowany odpowiedni metraż, jest właściwie odgrodzony kącik sanitarny. Taka sytuacja, świadczy zdaniem Sądu o podjęciu przez władze administracyjne aresztu stosownych działań celem zapewnienia aresztantom bardziej niż odpowiednich warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Wcześniej istniejące ograniczenia nie mogą by ć, jednak zdaniem Sądu podstawą przyjęcia bezprawności działania strony pozwanej. Uciążliwości w postaci małej czy tez niskiej cyrkulacji powietrza w celach, brak całkowitego oddzielenia sanitariatów w celach / a tylko częściowe w postaci zasłony/, okresowe plagi robactwa nie uzasadniają przyjęcia, iż została naruszona godność osobista powoda. Wymaga również podkreślenia, iż z przedłożonych do akt sprawy protokołów kontroli sanepidu nie wynika, by były istotne zastrzeżenia, co do stanu sanitarnego panującego w areszcie. Tak więc zdaniem Sądu nawet przy przyjęciu istnienia pewnych dolegliwości związanych z koniecznością znoszenia braku zapewnienia właściwej wentylacji w celach, braku murowanych --- STRONA 7 --- sanitariatów czy też robactwa nie można przyjąć, by zostało naruszone dobro osobiste powoda poprzez jego poniżające traktowanie przez stronę pozwaną. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd przyjął, iż pozwany umieszczając powoda w przeludnionych celach, nie spełniających kryteriów z artykułu 110 kkw naruszył dobra osobiste powoda w postaci godności i prawa do intymności w stopniu uzasadniającym przyznanie powodowi zadośćuczynienia na mocy artykułu 23, 448 kc. Kodeks cywilny nie wskazuje żadnych kryteriów, którymi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, jednakże judykatura w tym przedmiocie została wypracowana i przyjmuje, ze zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Kwota ta musi też odpowiadać aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Mając powyższe na uwadze Sąd zasądził kwotę 3000 zł, przyjmując, iż jest ona adekwatna do rozmiaru naruszonego dobra osobistego człowieka i uwzględnia natężenie winy pozwanego.