Wyrok l A Ca 452/03 Y R O K llElU RZECZYPOSPOLlTEJ POLSKlEJ Dnia 9 października 2003 r. Sąd Apelacyjny W Bi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt l A Ca 452/03 Y R O K llElU RZECZYPOSPOLlTEJ POLSKlEJ Dnia 9 października 2003 r. Sąd Apelacyjny W Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Irena Ejsmont - Wiszowata Sędziowie : SA Jadwiga Chojnowska (spr.) SA Małgorzata Dołęgowska A 1 Protokolant : Izabela Lach po srozpoznaniuw d niu<1 8 slwrześn ia"2003 zBiałym“stoku sprawy z powództwia“M S przeciwko T U i R "" S.A. w W o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego wi Olsztynie " z dnia 28 maja 2003 r. sygn. akt I C 671/02 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje dotponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Olsztynie pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za drugą instancję --- STRONA 2 --- UZASADNEENEE M S wniosła o zasądzenie od T U i R S.A. W W Oddziału W W kwoty 160.000 zł z ustawowymi odsetkami od 05.10.2001 r. wraz z kosztami procesu. Powoływała się na wyrok zaoczny z dnia 28.09.2001 r. zasądzający od niej kwotę 160.000 zł na rzecz „C” S.A. W O z tytułu szkody jaką poniosła Spółka W związku ze sporządzeniem przez nią W sposób wadliwy pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego. Dochodzone odsetki liczone są od daty otrzymania przez ubezpieczyciela prawomocnego wyroku sądowego. T U l R S.A. W W Oddział W W wnosiło o oddalenie powództwa z powodu niewykazania, że zgłoszone roszczenie pozostawało W związku przyczynowym z omyłką powódki popełnioną przy sporządzeniu aktu notarialnego W dniu 19.03.2001 r. i poniesienia przez Spółkę ł,,C'Tjakiejkolwiek szkody. Sąd Okręgowy oddalił powództwo i nie obciążył powódki kosztami procesu na rzecz pozwanej. Rozstrzygnienie oparł na następujących ustaleniach faktycznych. M S jako notariusz W dniu 19.03.2001 r. sporządziła W swojej kancelarii notarialnej W formie aktu notarialnego pełnomocnictwo, W którym „C” S.A, w O upoważniła swojego pracownika R K do występowania W imieniu tejże 'spółki gw przetargach oraz do zawierania umów na dostawy znaków i tablic produkowanych przez nią. Popełniła błąd W nazwie spółki określając ją jako ,,C spółka z ograniczoną odpowiedzialnością”, zamiast „C Spółka Akcyjna”. W oparciu o to pełnomocnictwo R K złożył ofertę do przetargu na dostawę znaków i tablic ogłoszoną przez Z D i I W Ł, który odbył się 22.03.2001 r. na kwotę 268.949 zł. Na przetarg ten wpłynęły jeszcze dwie oferty, jedna na kwotę 333.564,50 zł (została wybrana) i druga na 389.779,50 zł. Ofertę „C” S.A. odrzucono z powodu podpisania jej przez osobę nieupoważnioną do działania W imieniu spółki. W dniu 26.04.2001 r. powódka otrzymała od pełnomocnika ,,C” S.A. pismo z żądaniem zapłaty kwoty 160.000 zł tytułem odszkodowania za szkodę wynikającą z niezawarcia kontraktu. Poinformowała o tym pozwanego jako ubezpieczyciela W zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej notariusza W dniu 07.05.2001 r. Pismem z dnia 10.05.2001 r. uznała swój błąd wobec ,,C” SA proponując zawarcie ugody, o czym poinformowała pozwaną pismem z 24.05.2001 r. --- STRONA 3 --- Ubezpieczyciel zażądał dodatkowych informacji sugerując przyczynienie się poszkodowanej do szkody i nie wykazanie jej wysokości. ,,C” SA W dniu 23.08.2001 r. zwróciła się do powódki z żądaniem zapłaty pod rygorem skierowania sprawy na drogę sądową. W dniu 20.09.2001 r. do Sądu Okręgowego W Olsztynie wpłynął pozew ,,C” SA, W którym domagała sięzapłaty kwoty 160.000 zł., doręczono go powódce W dniu 24.09.2001 r. Następnego dnia M S przesłała pozwanemu informację o wniesieniu przeciwko niej pozwu i wyznaczonej rozprawie- na 28.09.2001 r. Do adresata wpłynęło ono W dniu 27.09.2001 r. Na rozprawie pełnomocnik M S złożył oświadczenie, że nie wdaje się W spór i Sąd wydał wyrok uwzględniający powództwo W całości. Odpis wyroku doręczono pełnomocnikowi powódki w dniu 02.10.2001 r., który pismem z tego samego dnia poinformował pozwaną o treści zapadłego wyroku i woli Spółki „C” zawarcia ewentualnej ugody mimo .zapadłego wyroku. A Od wyroku zaocznego nie został Wniesiony sprzeciw. TUiR W W odmówiło wypłaty odszkodowania, powołując się na niewykazanieszkody .zz.przez¿spółkę i bezpodstawne doprowadzenie do Wydania, a szaocznego,iłico d oprowadziło itpozwa nego o pozbawieniamożliwości wpływunaproces. W dniu 31.01.2002 r. Komornik Rewiru V przy SądzieRejonowymw Olsztynie dokonał zdjęcia samochodupowódki na wniosek Spółki „C” na podstawie tytułu wykonawczego wydanego W sprawie l C 552/01. Oceniając roszczenie W .kontekście ustalonych faktów Sąd uznał je za co najmniej przedwczesne.¬ Powołując się na treść kart. 822 kc podał, że osobą uprawnioną do dochodzeniaodszkodowania ztytułu poniesienia szkody wskutek wadliwej czynności notarialnej ubezpieczonegoi od odpowiedzialności cywilnej jest ten,.który odniósł szkodę, a nie ten,który ją spowodował tj. notariusz. Wyraził ocenę, ze notariusz nabywa samoistne roszczenie owypłatę odszkodowania za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej dopiero gdy ewentualnie sam ją naprawi. Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń powstaje w oparciu o przepisy o odpowiedzialności zanienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471 W zw. z art. 822 kc). Polega na odpowiedzialności za szkodę notariusza spowodowaną nie- wypłaceniem odszkodowania do czego zakład -był zobowiązany na mocy polisy. Zadaniem Sądu sytuacja ta została przewidziana W art. 392 kc, Sąd przyjął, że --- STRONA 4 --- powódka nie wykazała ażeby zapłaciła Spółce „C” zasądzone od niej odszkodowanie (odwołał się do orzeczenia Sądu Najwyższego z 17.06.1993 r. W sprawie I CRN 8/93). Jako podstawę rozstrzygnięcia W kosztach wskazał art. 102 kpc. Wyrok tej apelacji został zaskarżony przez powódkę, która zarzuciła naruszenie art. 392 kc poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz niezastosowanie art. 471 kc w zw. z art. 822 kc. Wnosiła o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu. Pozwany wnosił o oddalenie apelacji. Sąd Apelacyjny zaważył, co następuje: 5 Słusznie apelacja zarzuca naruszenie art. 392 kc poprzez zastosowanie go W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Art. 392 kc W ,swejsfhipotezie reguluje prawa .obowiązki W związku z zawarciem umowy po zwolnienie .dłużnika przez osobę trzecią .od obowiązku świadczenia. Jest spór W doktrynie, czy umowa ta ma charakter umowy nazwanej, czy też nie posiada takiego charakteru. Zawarcie umowy zwanej w piśmiennictwie też jako przyjęcie wypełnienia nie wywiera .żadnego skutku prawnego W relacji pomiędzyosobą trzecią tj. przejemcą długu a wierzycielem,który z tytułu zawarcia tej umowy nie nabywa żadnych usprawnień W stosunku do osoby trzeciej - nie może dochodzić od niej należnych mu od dłużnika świadczeń (por. tezy 1-2 do art. 392 W komentarzu do kc, Ks. lll, Zobowiązania T. l, Wydawnictwo Prawnicze, W-wa 1999 r., str. 139-141; System Prawa Cywilnego, Prawo zobowiązań - część ogólna pod redakcją Z. Radwańskiego, Wydawnictwo PAN,1981, str 456-457; Przemysław Drapała, Umowa o zwolnieniu dłużnika przez osobę trzecią z obowiązku świadczenia, Przegląd Sądowy, z 2, str. 16 i następne z 2003 r.). Dochodzone niniejszym pozwem roszczenie ma oparcie, nie W umowie o zwolnienie dłużnika przez osobę trzecią z obowiązku świadczenia, ale W umowie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej, stypizowanej W księdze lll tytule XXVII kc. Słusznie skarżąca wskazuje na odmienność regulacji przewidzianej art. 392 kc od odnoszących się od umowy ubezpieczenia. --- STRONA 5 --- Z Woli ustawodawcy -- art. 8 ust. 4 ustawy z 28.07.1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. 1996 nr. 11 poz. 62 z późn. zm.) -- uprawniony do odszkodowania W związku ze zdarzeniem objętym ubezpieczeniem OC może dochodzić roszczenia bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń. Odrębność regulacji umowy o ubezpieczeniu OC, którą to strony niniejszego procesu były związane, uzasadnia branie pod uwagę jej rozwiązań,~u niej umowy o zwolnieniu dłużnika przez osobę trzecią z wypełnienia świadczenia. Reasumując ten Wątek rozważań stwierdzićnależy, że zasadnośćżądania zapłaty kwoty 160.000 zł winna być badaną nie W oparciu o art. 392 kc, który W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy został niewłaściwie zastosowany, ale art. 822 kc. Co prawda W swoich -rozważaniach Sąd I instancji nawiązał do treści tego ostatniego przepisu, jednakże przedewszystkim uwypuklił obowiązek zakładu ubezpieczeń do Wypłaty odszkodowania za wyrządzoną szkodę osobom trzecim z niego płynący. Zaakcentował uprawnienie osoby trzeciej - poszkodowanej - do dochodzenia odszkodowania od ubezpieczyciela, równocześnie stwierdzając, że ten przepis oraz § 3 OWU od OC notariuszy pozwanego T nie obejmuje ochrony szkody samego n0±ariuSZa_-.-.. H szi‹‹›‹;i niejwypłaceniem odszkodowania 4przez :aubjezpieczyciela, do czego, był on zobowiązany z mocy umowy. Powołano się również na powstanie odpowiedzialności pozwanego W oparciu o nienależyte wykonanie zobowiązania -- art. 471 kc W zw. z art. 822 kc. Porządkując te rozważania na wstępieinależy stwierdzić, że-podstawą materialnoprawną dochodzonego roszczenia jestumowa ubezpieczenia OC, zawarta przez powódkę jako notariusza-z pozwanym T U i R „W” S.A. Następną kwestią jest zajęcie stanowiska, czy ma znaczenie prawne W kwestii dochodzonego roszczenia okoliczność naprawienia szkody przez powódkę osobie trzeciej tj. przekazanie poszkodowanemu kwoty wynikającej z wyroku sądowego. Zważyć należy, że stosunek vvynikający z umowy ubezpieczenia OC ma charakter akcesoryjny wobec cywilnoprawnego stosunku łodszkodowawczego, jaki może zaistnieć pomiędzyssprawcą szkody a poszkodowanym, z tym, że co do zasady zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela nie może być Wyższy od zakresu odpowiedzialności ubezpieczonego. Inaczej mówiącrroszczenie poszkodowanego względem ubezpieczyciela wyznaczajągranice jego odpowiedzialności względem --- STRONA 6 --- ubezpieczonego (dłużnika z bezpośredniego stosunku zobowiązaniowego - deliktowego lub kontraktowego). Poszkodowany - osoba trzecia - może dochodzić naprawienia szkody, W zależności od swojego uznania, od bezpośredniego sprawcy lub ubezpieczyciela, bądż też od nich obu na zasadzie odpowiedzialności in solidum. W razie dochodzenia naprawienia szkody przeciwko sprawcy W sytuacji uwzględnienia roszczenia egzekucja może być skierowana do jego majątku. Wystąpienie wypadku ubezpieczeniowego może wywrzeć ten skutek, że ubezpieczony może liczyć na to, że naprawienie szkody Wyrządzonej przez niego nastąpi przez ubezpieczyciela, a zatem, że nie wystąpi W jego majątku uszczerbek związany z koniecznością zaspokojenia świadczenia należnego poszkodowanemu. W razie uzyskania przez poszkodowanego tytułu egzekucyjnego Wobec bezpośredniego sprawcy(ubezpieczonego) aktualizuje się ewentualny obowiązek ubezpieczyciela, wynikający umowy ubezpieczenia względem ubezpieczonego (por. motywy Wyroku.SN z 24.11.1970 r. j- OSNCP 1971/7-8/135).¿.W cytowanym orzeczeniu „wypowiedzia no1porgląd,ł „że do roszczeniaju bezpieczonego .względem ubejzpieczyciela niema zastosowania art. 518 kc. W takich okolicznościachzachodzi potrzeba przeanalizowania treści stosunku umownego - umowy ubezpieczenia - W kontekście możliwości dochodzenia zapłaty kwoty na jaką opiewa tytuł egzekucyjny 0dp02wane90T- Podkreślić należy,że W pozwie oraz W toku postępowania -przed Sądem I instancji powódka nie wskazywała podstawy prawnej dochodzonego roszczenia, a jedynie odwoływała się do rozwiązań OWU OC pozwanego T z 1995 r. W apelacji wskazała na art. 471 kc W zw. z art. 822 kc twierdząc, że pozwany nie Wywiązał się z zobowiązania wynikającegü Z zawartej umowy, nie wypłacając odszkodowania pomimo istnienia prawomocnego orzeczenia sądowego. Podanie podstaw prawnych spowodowało zakreślenie podstawy faktycznej sporu (por. OSNC 1999/9/152). Umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej powódki jako notariusza została zawarta na skutek jejwniosku z 21.09.2000 r. W okresie jej trwania na podstawie art. 19 b ustawy z 14.12.1991 r. - prawo o notariacie W dniu 10.10.2000 r. Minister Finansów wydał rozporządzenie W sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialnościcywilnej notariuszy (Dz. U. Nr. 90 poz. 1002 z 2000 r.). Z § 9 ust. 1 tegoż rozporządzenia wynika,_że odszkodowanie --- STRONA 7 --- ustala się i wypłaca W granicach odpowiedzialności cywilnej ubezpieczonego podmiotu. Obowiązki ubezpieczonego wynikają z § 12 tegoż rozporządzenia. Wypadek ubezpieczeniowy miał miejsce w dniu 19.03.2001 r., a więc po dacie wejścia W życie rozporządzenia z 10.10.2000 r. tj. 10.11.2000 r. W aktach szkodowych (k. 59) znajduje się aneks nr. 1 do umowy. Nie sposób jednoznacznie zinterpretować zakresu praw i obowiązków łączących strony po dniu Wejścia W życie wprowadzonych Rozporządzeniem Ministra Finansów z 10.10.2000 r. OWU OC notariuszy, a więc i dacie zaistnienia wypadku ubezpieczeniowego. Zachodzi zatem potrzeba poczynienia stanowczych ustaleń, czy w dniu 19.03.2001 r. strony związane były rozwiązaniami .przewidzianymi rozporządzeniem Ministra Finansów, czy też również si OWU OC notariuszy Wprowadzonymi przez TUiR S.A. W dniu 08.12.1995 r. (na k. 59 akt szkodowych znajduje się kserokopia aneksu nr. 1 do umowy,niepodpisana przez notariusza, na k. 61 akt są ogólne warunki z odręczną adnotacją,,od 15.12.1995 rr. do 10.11.2000 r.”, strony w korespondencji, jak i W sprawach sądowych, nawiązywały do rozwiązań przewidzianych OWU OC notariuszy z 15.12.1995r.) ¬ r Zauważyć należy,...żetzgodniefłz .art.~6 .ustawy z28.07.1990 r. o działalności eee 11 p‹›z.s2 zp¿›żniejszymi zmianami) zakiad ujbezpjieczełńjitirłustala ogólne”'warunki fubezpieczeń wyjątkiem ubezpieczeń obowiązkowych- art. 4 tejże ustawy. Obowiązkowe ubezpieczenie notariuszy zostało wprowadzone ustawą z dnia 12.05.2000 r. o zmianie ustawy prawo o notariacie i ustawy prawo o ustroju sądów powszechnych -- Dz. U. z 2000 r. nr. 48 poz. 551, które to zmiany weszły W życie W dniu 15.09.2000 r., a więc obowiązywało W dacie zawarcia umowy ubezpieczenia przez strony. Wskazywana W apelacji podstawa dochodzonego roszczenia wymaga ponownego zajęcia stanowiska, czy rdochodzone roszczenie odszkodowawcze nie jest przedwczesne, a W razie zajęcia stanowiska, że ubezpieczony może żądać naprawienia szkody poniesionej Wskutek niewykonania umowy ubezpieczenia mimo nieprzekazania świadczenia wierzycielowi z wyroku sądowego, to czy naprawienie szkody powinno nastąpić poprzez zasądzenie kwoty, na jaką opiewa tytuł egzekucyjny, czy też niższej. Prezentowane stanowisko przez stronę pozwanąw toku postępowania -- Wnoszenia o oddaleniepowództwa 4- jak i nieprzekazanie na rzecz ,,C” SA żądanej --- STRONA 8 --- kwoty pieniężnej, dowodzi odmowy wykonania przez ubezpieczyciela umowy ubezpieczenia. Twierdzenia strony powodowej dowodzą, że jej zdaniem szkodą jest obowiązek zapłaty kwoty 160.000 zł, wynikający z tytułu egzekucyjnego, i ta właśnie kwota, z uwagi na wydanie wyroku sądowego, powinna być zapłacona przez TUiR S.A. W Warszawie. Zgodnie z art. 471 kc dłużnik może wykazywać, że niewykonanie lub nienależyte .wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Sprawa I C 552/01 Sądu Okręgowego W Olsztynie toczyła się pomiędzy ,,C” SA a M S. Poszkodowana Spółka wystąpiła o zapłatę przeciwko pozwanej, zobowiązane] do naprawienia szkody W oparciu o reżim odpowiedzialności deliktowej (por. OSNC 2003 r., nr. 9 poz. 124). Wydaje się, że nastąpiło to po otrzymaniu pisma pozwanego z 10.08.2001 r., którego kserokopia znajduje się W na k.r36 akt szkodowych. Określone¿,zachowanie procesowe pozwanej - zawiadomienie W przeddzień wyznaczonegotermrinu rozprawy o wystąpieniu przez poszkodowanego z roszczeniem o zapłatę, niezłożenie wobec niestawiennictwa na termin T wniosku o jego przypozwanie i niewdanie się W spór pomimo posiadanej wiedzy o nieuznawaniu roszczeń Spółki „C” SA (pismo z_10.08.2001 r. było przesłaneądo wiadomości powódki) - ,doprowadziło do wydania .wyroku zaocznego, niezaskarżonego sprzeciwem, uwzględniającego powództwo W stosunku do notariusza. Wyrok wydany W sprawie I C 552/01 zapadł z uwzględnieniem odmiennej podstawy faktycznej i prawnej i pomiędzy innymi stronami, niż toczące spór W niniejszej sprawie. Jego treść nie może automatycznie przesądzać o wielkości obowiązku odszkodowawczego ubezpieczyciela względem ubezpieczonego, bowiem spór jest rozpatrywany na innej płaszczyźnie ( por. motywy wyroku SN z 24.11.1970 r., uprzednio cytowanego). Wobec powołania się na odpowiedzialność odszkodowawczą ubezpieczyciela może on bronić się powołując, że niewykonanie umowy ubezpieczenia względem ubezpieczonego jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Rzeczą Sądu I instancji będzie ustalenie, czy W kontekście treści umowy ubezpieczenia łączącej strony, przywoływane fakty mogą mieć znaczenie dla zasądzenia dochodzonego roszczenia odszkodowawczego W całości, czy też części. --- STRONA 9 --- W zakresie powyższym z uwagi na powołanie się na wykładnię art. 392 kc i uznanie, że ma on zastosowanie W stanie faktycznym niniejszej sprawy, istota sprawy nie została rozpoznana, co uniemożliwiło uwzględnienie wniosku apelacji, a W ramach wniesionej apelacji czyniło koniecznym uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania odwoławczego (art. 386 § 4 kpc).