Postanowienie IX Kz 1377/08

--- STRONA 1 --- Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2009 r. II KK 171/09 UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia T. Grzegorczyk. Sędziowie: M. Buliński (spraw.), P. Grajzer (del.). Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie D. K. i R. P., oskarżonych z art. 212 § 2 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 10 listopada 2009 r. kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść oskarżonych od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt IX Kz 1377/08, utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt III K 699/07, uchyla zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w W. i sprawę przekazuje temuż sądowi do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji. Uzasadnienie faktyczne W dniu 22 czerwca 2007 r. do Sądu Rejonowego w W. wpłynął skierowany przez oskarżyciela prywatnego R. B. akt oskarżenia przeciwko D. K. i R. P., zarzucający im popełnienie czynu, określonego w art. 212 § 2 k.k. w zb. z art. 216 § 2 k.k. Zarządzeniem z dnia 31 lipca 2008 r. o wyznaczeniu posiedzenia pojednawczego wyznaczono termin tego posiedzenia na dzień 11 września 2008 r. o godz. 15.15. Na posiedzeniu tym stawił się oskarżyciel prywatny i jego pełnomocnik, nie stawili się oskarżeni, a sąd uznał, że nie zostali zawiadomieni. Zarządzeniem z dnia 18 września 2008 r. wyznaczono następny termin posiedzenia pojednawczego na dzień 15 października 2008 r. godz. 9.00 w sali 211, o którym zarządzono powiadomienie oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika. W dniu 9 października 2008 r. asystent sędziego zawiadomiła telefonicznie o terminie posiedzenia pełnomocnika oskarżyciela prywatnego. Telefonicznie w dniu 10 października 2008 r. o terminie posiedzenia zawiadomiła oskarżoną D. K. a w dniu 14 października 2008 r. oskarżonego R. P. W e-mailu wysłanym do D. K. asystentka sędziego określiła miejsce posiedzenia - sala 211. Na posiedzeniu pojednawczym w dniu 15 października 2008 r. stawiła się oskarżona D. K., nie stawił się oskarżony R. P., oskarżyciel prywatny i jego pełnomocnik. Sąd umorzył postępowanie karne wobec oskarżonych postanowieniem z dnia 15 października 2007 r., uznając, że oskarżyciel prywatny i jego pełnomocnik zostali prawidłowo powiadomieni o terminie posiedzenia pojednawczego, i ich nieobecność równoznaczna jest z odstąpieniem od oskarżenia w rozumieniu art. 491 § 1 k.p.k. Rozprawę "zamknięto o godz. 9.20". Zażalenie na to postanowienie złożył pełnomocnik oskarżyciela prywatnego, zarzucając temu orzeczeniu błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na bezzasadnym przyjęciu, że oskarżyciel prywatny i jego pełnomocnik nie stawili się na posiedzeniu, mimo że byli prawidłowo powiadomieni o terminie tego posiedzenia, podczas gdy faktycznie jedynie pełnomocnik oskarżyciela został telefonicznie przez asystentkę sędziego powiadomiony, że przedmiotowe posiedzenie odbędzie się w dniu 15 października 2008 r. o godz. 10.00. W oparciu o to skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podnosi, że oskarżyciel prywatny wraz z substytutem adw. M. Z. adw. J. B. stawili się przed godz. 10.00, 15 października 2008 r. w Sądzie pierwszej instancji, gdzie okazało się, że posiedzenie odbyło się o godz. 9.00 i że sprawa przez sąd została już umorzona. Z uzasadnienia tego zażalenia wynika także, że żalący się kwestionuje zasadność dokonywania zawiadomień o terminie posiedzenia w trybie art. 137 k.p.k. Z załączonych do zażalenia oświadczeń adw. J. B. i oskarżyciela prywatnego wynika, że ten ostatni kilka minut po godz. 9.00 w dniu 15 października 2008 r. udał się przed salę 211, gdzie zapoznał się z informacją, że jego sprawa nie odbędzie się w sali 211, lecz w sali 117 i to o godz. 9.00 a nie o godz. 10.00. O powyższym poinformował adw. B. o godz. 9.30, który w tym czasie wchodził do siedziby sądu. Oskarżyciel prywatny i jego pełnomocnik w osobie adw. B. rozmawiali przed godz. 10.00 z przewodniczącą posiedzenia, która poinformowała ich o możliwości złożenia zażalenia. Sąd Rejonowy w W. (III K 699/07) postanowieniem z dnia 29 października 2008 r. nie uwzględnił zażalenia i akta wraz z zażaleniem przekazał Sądowi Okręgowemu w W. Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 21 stycznia 2009 r. (IX Kz 1377/08) zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. W uzasadnieniu Sąd ten uznał, że zarówno oskarżyciel posiłkowy, jak i jego pełnomocnik zostali prawidłowo powiadomieni o terminie posiedzenia, a ich nieusprawiedliwione niestawiennictwo słusznie Sąd pierwszej instancji potraktował za równoznaczne z II KK 171/09 - Postanowienie Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego. odstąpieniem od oskarżenia. Sąd odwoławczy zgodził się ze skarżącym, że zawiadomienia o terminie posiedzenia pojednawczego powinny zostać doręczone za pośrednictwem poczty, lecz uznał, iż z nieustalonych przyczyn doszło do opóźnienia w wykonaniu zarządzenia sędziego referenta, co usprawiedliwia skorzystanie z trybu art. 137 k.p.k. W dniu 20 lipca 2009 r. Prokurator Generalny złożył kasację na niekorzyść oskarżonych D. K. i R. P. od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 31 stycznia 2009 r. (IX Kz 1377/08), utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 15 października 2008 r. (III K 699/07). Skarżący zarzucił temuż orzeczeniu: "rażące i mający istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., polegające na zaniechaniu dokonania przez Sąd Okręgowy prawidłowej kontroli odwoławczej i ustosunkowania się w motywach orzeczenia do wszystkich podniesionych w środku odwoławczym zarzutów, w tym w szczególności do zarzutu braku zawiadomienia o terminie posiedzenia pojednawczego oskarżyciela prywatnego R. B., w następstwie czego doszło do utrzymania w mocy wadliwego, bo wydanego z rażącym naruszeniem art. 137 k.p.k. postanowienia Sądu Rejonowego o umorzeniu postępowania przeciwko D. K. i R. P. na podstawie art. 491 § 1 k.p.k.". W oparciu o to skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu Rejonowego w W. i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Na posiedzeniu przed Sądem Najwyższym prokurator Prokuratury Krajowej oraz oskarżyciel prywatny poparli złożoną kasację. Uzasadnienie prawne W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zgodzić się należy z Prokuratorem Generalnym, że Sąd Okręgowy w W. nie sprostał wymaganiom określonym w art. 433 § 2 k.p.k. oraz w art. 457 § 3 k.p.k. Odniesienia Sądu odwoławczego do zarzutu braku zawiadomienia o terminie posiedzenia pojednawczego oskarżyciela prywatnego rażą swą dowolnością. Sąd ten poza stwierdzeniem, że oskarżyciel prywatny został prawidłowo powiadomiony o terminie przedmiotowego posiedzenia nie uzasadnia tego twierdzenia ani słowem. Z materiału dowodowego wynika zaś jednoznacznie, że nikt z Sądu pierwszej instancji nawet nie próbował oskarżyciela prywatnego zawiadomić o terminie posiedzenia pojednawczego. Asystentka sędziego o terminie posiedzenia zawiadomiła jedynie pełnomocnika oskarżyciela prywatnego, zobowiązanie tego pełnomocnika do zawiadomienia oskarżyciela prywatnego o terminie posiedzenia nie mieści się w katalogu " innych sposobów" zawiadomienia, o których mowa w art. 137 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2005 r., V KK 293/04, LEX nr 147239). W doktrynie jednoznacznie przyjmuje się, że określenie, iż przekazanie informacji może nastąpić w inny sposób, oznacza każdy technicznie dostępny doręczającemu i adresatowi sposób komunikowania się zapewniający przekazanie zawiadomienia lub wezwania np. telegraf, telefaks czy pocztę elektroniczną [por. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008; J. Grajewski (red.): Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Zakamycze 2006] przepis ten nie może być jednak interpretowany jako dopuszczający dokonywanie doręczeń za pośrednictwem innych osób, w tym nawet obrońców czy pełnomocników. W przedmiotowej sprawie budzi wątpliwości to, czy pełnomocnik oskarżyciela prywatnego został zawiadomiony, że posiedzenie odbędzie się o godz. 9.00 czy o godz. 10.00, zważywszy na przybycie po godz. 9.00 oskarżyciela prywatnego i o godz. 9.30 adw. B. Bezsporne jest, że strony zostały powiadomione, że posiedzenie odbędzie się w sali 211 a odbyło się ono w sali 117. Osobnym zagadnieniem jest to, czy w przedmiotowej sprawie mógł być zastosowany tryb doręczania zawiadomienia o posiedzeniu, opisany w art. 137 k.p.k. Sąd Okręgowy w W. stwierdza, że można było zawiadomić strony o terminie posiedzenia w trybie art. 137 k.p.k., bo z nieustalonych przyczyn doszło do opóźnienia w wykonaniu zarządzenia sędziego referenta. Nikt tych przyczyn nie ustalał, bowiem dla wszystkich było jasne (poza Sądem Okręgowym), że nastąpiło to z zaniedbania pracowników Sądu Rejonowego. Komentatorzy jednoznacznie określają, że przepis art. 137 k.p.k. odnosi się wyłącznie do wypadków nagłych, nie może być wykorzystywany w wypadkach, w których zwłoka w wezwaniu lub zawiadomieniu została zawiniona przez organ procesowy dokonujący wezwania lub zawiadomienia. "Wypadek niecierpiący zwłoki" musi być przeto spowodowany okolicznościami, na które organ prowadzący postępowanie nie miał wpływu [por. T. Grzegorczyk: Kodeks..., s. 340; J. Bratoszewski, L. Gardocki, Z. Gostyński, S. Przyjemski, R. Stefański, S. Zabłocki: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2003, t. I, s. 697; J. Grajewski (red.): Kodeks, op. cit., s. 403]. Sąd Apelacyjny w W. w postanowieniu z 29 maja 2001 r. (II AKz 350/01, OSA 2001, nr 10, poz. 69) wprost stwierdza, że za wypadek niecierpiący zwłoki w rozumieniu art. 137 k.p.k. nie można uznać sytuacji wynikającej z błędnego zaplanowania terminu posiedzenia, czy z zaniedbań sądu. W przedmiotowej sprawie w zarządzeniu z dnia 18 września 2008 r. wyznaczono termin posiedzenia pojednawczego na dzień 15 października 2008 r. Asystentka sędziego zawiadomiła zaś strony (oprócz oskarżyciela prywatnego) o tym terminie telefonicznie w dniu 9, 10 i 14 października 2008 r. Zwłoki między 18 września a 9 października nie da się niczym innym określić jak zaniedbaniem sądu, co nie usprawiedliwia stosowania trybu przewidzianego w art. 137 k.p.k. Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.