Postanowienie IV KK 164/10

--- STRONA 1 --- Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2010 r. IV KK 164/10 TEZA aktualna 1. Warunkiem przypisania przestępstwa określonego w art. 22 dekretu z 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa było, aby rozpowszechniane wiadomości były fałszywe subiektywnie i obiektywnie, to jest by sprawca miał świadomość, że rozpowszechniane wiadomości są nieprawdziwe oraz, aby wiadomości te były zdolne do wyrządzenia istotnej szkody interesom Państwa Polskiego, bądź obniżenia powagi jego naczelnych organów. 2. Na gruncie art. 22 dekretu z 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa przez "wiadomości" należało rozumieć wszelkie informacje o faktach, bez względu na ich postać zewnętrzną, dotyczące wydarzeń przeszłych, teraźniejszych i przyszłych, które można poddać kryterium prawdy lub fałszu. Nie są więc nimi krytyka, opinia i ocena, chyba, że pod tą postacią przekazuje się informacje. UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Wiesław Kozielewicz (spr.). Sędziowie SN: Tomasz Artymiuk, Barbara Skoczkowska. Przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej, Barbary Nowińskiej. Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie Jana K. skazanego z art. 22 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. z 1946 r., Nr 30, poz. 192 ze zm.) po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 3 listopada 2010 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego od orzeczenia Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym w K. z dnia 11 czerwca 1953 r.; uchyla zaskarżone orzeczenie i uniewinnia Jana K. od dokonania zarzucanego mu czynu; Uzasadnienie faktyczne Wprawdzie akta Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym w K. w sprawie prowadzonej, m.in. przeciwko Janowi K., zostały po upływie okresu przechowywania zniszczone, niemniej po odtworzeniu ich, w zakresie umożliwiającym przeprowadzenie postępowania kasacyjnego, postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia 3 grudnia 2009 r., poza sporem jest, że prawomocnym orzeczeniem Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym w K. z dnia 11 czerwca 1953 r.,. Jan K. uznany został za winnego tego, że: "w bliżej nieustalonym okresie, do dnia 12 stycznia 1953 r. w W., były powiat D., rozpowszechniał zasłyszane w audycjach radiowych państw imperialistycznych fałszywe wiadomości, mogące wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego", to jest przestępstwa z art. 22 m.k.k. i na podstawie tego przepisu skazany na karę 12 miesięcy więzienia, którą odbywał w okresie od 12 stycznia 1953 r. do 12 listopada 1953 r. w Ośrodku Pracy Więźniów w B. IV KK 164/10 - Wyrok Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego. Należy też przypomnieć, że tym samym postępowaniem Komisji Specjalnej objęci byli również Antoni T. i Mieczysław Ł., jednakże wobec nich postępowanie rehabilitacyjne zostało przeprowadzone w 2005 r. i wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r., zostali uniewinnieni od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 22 m.k.k. Od przedstawionego orzeczenia kasację złożył Rzecznik Praw Obywatelskich. Zaskarżył to orzeczenie w całości na korzyść Jana K. i zarzucając rażące naruszenie art. 22 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. Nr 30, poz. 192 ze zm.) - dalej m.k.k., polegające na uznaniu Jana K. za winnego przypisanego mu czynu, pomimo braku w jego zachowaniu znamion przestępstwa określonego w tym przepisie - co miało istotny wpływ na jego treść, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie Jana K. od popełnienia przypisanego mu przestępstwa z art. 22 m.k.k. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna. Rację ma autor skargi kasacyjnej, gdy wywodzi, że zaskarżone orzeczenie zapadło z mającym istotny wpływ na jego treść, rażącym naruszeniem art. 22 m.k.k., bowiem ocena prawna czynu przypisanego Janowi K. została dokonana w oparciu o błędną wykładnię znamion strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa określonego w tym przepisie. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyrażał pogląd, że warunkiem przypisania przestępstwa określonego w art. 22 m.k.k. było, aby rozpowszechniane wiadomości były fałszywe subiektywnie i obiektywnie, to jest by sprawca miał świadomość, że rozpowszechniane wiadomości są nieprawdziwe oraz, aby wiadomości te były zdolne do wyrządzenia istotnej szkody interesom Państwa Polskiego, bądź obniżenia powagi jego naczelnych organów (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 kwietnia 2002 r., III KK 63/02, z dnia 17 września 2002 r., II KK 234/02, z dnia 2 września 2004 r., II KK 126/04, z dnia 21 kwietnia 2005 r., IV KK 80/05, z dnia 27 kwietnia 2005 r., IV KK 99/05, z dnia 12 grudnia 2005 r., IV KK 401/05, z dnia 4 grudnia 2007 r., II KK 223/07). Nie budzi też wątpliwości, że na gruncie art. 22 m.k.k., przez wiadomości należało rozumieć wszelkie informacje o faktach, bez względu na ich postać zewnętrzną, dotyczące wydarzeń przeszłych, teraźniejszych i przyszłych, które można poddać kryterium prawdy lub fałszu. Nie są więc nimi: krytyka, opinia i ocena, chyba, że pod tą postacią przekazuje się informacje. Rozpowszechniana wiadomość musi być nieprawdziwa, a jej treść ma być takiej wagi, żeby mogła wyrządzić istotną szkodę interesom państwa, bądź obniżyć powagę jego naczelnych organów. Grożąca interesom państwowym szkoda musi być istotna, czyli jakościowo ważna, a przy tym realna, a nie jedynie hipoteczna. Działanie sprawcy musi być umyślne, czyli sprawca musi wiedzieć albo przynajmniej godzić się na to, że rozpowszechniana przez niego wiadomość jest fałszywa oraz, że obiektywnie jest zdolna wyrządzić istotną szkodę chronionym tym przepisem dobrom (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 kwietnia 2002 r., II KKN 236/01, z dnia 10 lutego 2004 r., V KK 279/03, z dnia 23 listopada 2004 r., V KK 313/04). Trafnie podnosi skarżący, że jest dziś notorium, tak historycznym jak sądowym, iż polskojęzyczne obce rozgłośnie radiowe były przez ówczesne władze traktowane, jako ośrodki wrogiej propagandy, rozgłaszające fałszywe wiadomości na temat rzeczywistości politycznej i gospodarczej, mające wyrządzić istotną szkodę podstawowym interesom Państwa. Konsekwencją tego było, że wówczas, w praktyce wymiaru sprawiedliwości, nikt nie przeprowadzał dowodu fałszywości podawanych wiadomości albowiem ta była przyjmowana a priori. Wskazuje też w kasacji, iż jest uzasadniony historycznie pogląd, że w tamtych latach wiadomości zachodnich mediów (m.in. Wolnej Europy) stanowiły "jedno z niewielu wiarygodnych źródeł informacji o ówczesnych wydarzeniach politycznych i społecznych". Wyżej podkreślono, że art. 22 m.k.k. penalizował rozpowszechnianie wiadomości fałszywych subiektywnie, a sprawca - to było warunkiem odpowiedzialności - musiał mieć przy tym świadomość, że są one nieprawdziwe i obiektywnie zdolne do wyrządzenia istotnej szkody interesom Państwa Polskiego. Jeżeli zatem rozpowszechniane treści nie były opiniami czy ocenami (rozpowszechnianie ich nie było przecież karalne), to - uwzględniając zaufanie do rzetelności ustalonego w tej sprawie źródła informacji - niepodobna uznać, aby Jan Kruk przekazywał te wiadomości innym osobom ze świadomością, iż są one nieprawdziwe. Uzasadniony jest natomiast przeciwny wniosek, że w jego przekonaniu były to wiadomości prawdziwe. Brak wskazanej cechy działania opisanego w dyspozycji normy art. 22 m.k.k. oznacza, że Jan K. zachowaniem swoim nie wyczerpał znamion zarzucanego mu przestępstwa. Powyższe czyni, co oczywiste, zbędnym rozważania w zakresie możliwych skutków jego zachowania. Kierując się przedstawionymi wyżej motywami Sąd Najwyższy, na podstawie art. 537 § 2 k.p.k., uchylił zaskarżone kasacją orzeczenie i uniewinnił Jana K. od popełnienia zarzucanego mu czynu.