Wyrok IV KK 159/11

--- STRONA 1 --- Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2011 r. IV KK 159/11 TEZA aktualna 1. Skoro przepis art. 89 § 1a k.k. wszedł w życie z dniem 8 czerwca 2010 r., to jego stosowanie może nastąpić pod warunkiem poszanowania reguł prawa międzyczasowego z art. 4 § 1 k.k., albowiem pogarsza on sytuację prawną skazanych w zakresie wymiaru kary łącznej w wyroku łącznym, zezwalając na orzeczenie kary bezwzględnej pozbawienia wolności, gdy wymierzono tylko kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. 2. Skoro wraz z wprowadzeniem art. 89 § 1a k.k., nie uległ merytorycznej zmianie art. 89 § 1 k.k., to na podstawie tego przepisu sąd jest uprawniony do orzekania kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia, gdy połączeniu w wyroku łącznym podlegają kary orzeczone z warunkowym i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania. Za takim wnioskiem przemawia obecnie argument a maiori ad minus z art. 89 § 1a k.k. TEZA aktualna Ustawodawca wyraźnie wskazał, że wydanie wyroku łącznego może pogorszyć sytuację prawną skazanego, a więc, że nieprawidłowe było prezentowane w orzecznictwie założenie, iż wyroku łącznego nie wolno wydać "na niekorzyść" skazanego. Skoro wraz z wprowadzeniem art. 89 § 1a k.k. nie uległ merytorycznej zmianie art. 89 § 1 k.k., to na podstawie tego przepisu sąd jest uprawniony do orzekania kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia, gdy połączeniu w wyroku łącznym podlegają kary orzeczone z warunkowym i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania. Za takim wnioskiem przemawia obecnie argument a maiori ad minus z art. 89 § 1a k.k. PUBLIKACJE Glosa do wyroku SN z dnia 14 czerwca 2011 r., IV KK 159/11.  Glosa do wyroku SN z dnia 14 czerwca 2011 r., IV KK 159/11.  1. - - UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Wiesław Kozielewicz. Sędziowie SN: Ewa Strużyna, Dariusz Świecki (sprawozdawca). Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie Sławomira P. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 14 czerwca 2011 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku łącznego Sądu Rejonowego w C. z dnia 4 listopada 2010 r., uchyla zaskarżony wyrok łączny w części związanej z rozstrzygnięciem zawartym w punkcie 7 i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w C. do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczne Wyrokiem łącznym z dnia 4 listopada 2010 r. Sąd Rejonowy w C. objął (pkt 7) m.in. wyroki: Sądu Rejonowego w C. z dnia 23 września 2009 r. w sprawie (...), którym za przestępstwo z art. 178a § 2 k.k. i art. 244 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełnione w dniu 6 marca 2009 r., wymierzono karę 2 miesięcy pozbawienia wolności oraz orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych i rowerów na okres 6 lat, IV KK 159/11 - Wyrok Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- Sądu Rejonowego w C. z dnia 29 września 2009 r. w sprawie (...), którym za przestępstwo z art. 288 § 1 k.k., popełnione w dniu 1 maja 2009 r., wymierzono karę 3 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby i karę grzywny w wysokości 20 stawek dziennych po 10 zł każda i wymierzył skazanemu karę łączną 3 miesięcy pozbawienia wolności, ustalając początek odbywania kary na dzień 25 luty 2011 r., a w pozostałym zakresie uznał, że wyroki podlegają odrębnemu wykonaniu. Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się w pierwszej instancji. Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego wniósł Prokurator Generalny zaskarżający w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w pkt 7 i zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego materialnego, a mianowicie art. 4 § 1 k.k., polegające na zastosowaniu przez Sąd Rejonowy w C. w pkt 7, przy połączeniu wyroków tego Sądu wydanych w sprawach (...) i (...) ustawy nowej i orzeczeniu, po myśli art. 89 § 1a k.k., kary łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności za zbiegające się przestępstwa, za które orzeczono kary jednostkowe bezwzględnego pozbawienia wolności oraz pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i nie zarządzono wykonania tej kary, mimo że w czasie popełnienia tych przestępstw obowiązywała ustawa względniejsza dla skazanego, gdyż przepis art. 89 § 1 k.k., w brzmieniu obowiązującym do dnia 8 czerwca 2010 r., wykluczał możliwość orzeczenia w takiej sytuacji kary łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności, co obligowało sąd do jego zastosowania i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna, ale nie tylko z powodu rażącego naruszenia art. 4 § 1 k.k., ale także w wyniku wadliwie dokonanej przez Sąd wykładni art. 89 § 1a k.k., co miało istotny wpływ na treść wyroku. W pierwszej kolejności odnosząc się do zarzutu kasacji należy stwierdzić, że Sąd Rejonowy w C., orzekając karę łączną bezwzględnego pozbawienia wolności, gdy połączeniu podlegały kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia (pkt 7 wyroku), powołał art. 89 § 1a k.k. Dlatego też w kasacji zasadnie zarzucono, że skoro przepis ten wszedł w życie z dniem 8 czerwca 2010 r. (Ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy - Kodeks postępowania karnego, ustawy - Kodeks karny wykonawczy, ustawy - Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. Nr 206, poz., 1589), to jego stosowanie może nastąpić pod warunkiem poszanowania reguł prawa międzyczasowego z art. 4 § 1 k.k., albowiem pogarsza on sytuację prawną skazanych w zakresie wymiaru kary łącznej w wyroku łącznym, zezwalając na orzeczenie kary bezwzględnej pozbawienia wolności, gdy wymierzono tylko kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Dyspozycja tego przepisu nie obejmuje natomiast sytuacji, w której połączeniu w wyroku łącznym podlegają kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania. Z urzędu należy więc zauważyć, że Sąd Rejonowy w C. w zakresie skazania w sprawach (...) i (...), w których orzeczono bezwzględną karę pozbawienia wolności i karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, nie mógł orzec kary łącznej bezwzględnego pozbawienia wolności, nie tylko z uwagi na treść art. 4 § 1 k.k., ale przede wszystkim dlatego, że w zaistniałej konfiguracji podlegających połączeniu kar, art. 89 § 1a k.k. w ogóle nie miał zastosowania. Natomiast podstawę prawną łączenia w wyroku łącznym kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania stanowi art. 89 § 1 k.k. Jednakże sporną pozostaje kwestia, czy w oparciu o ten przepis we wskazanej konfiguracji kar, dopuszczalne jest orzeczenie kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Interpretacja tego przepisu dokonana w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przed wejściem w życie art. 89 § 1a k.k., była jednoznaczna. Sąd Najwyższy wyrażał pogląd, że art. 89 § 1 k.k. stanowi podstawę do orzekanie kary łącznej w wyroku łącznym w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania, ale przez orzeczenie kary łącznej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (por. uchwałę SN z dnia 27 marca 2001 r., I KZP 2/01, OSNKW 2001, z. 5-6, poz. 41). W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że istotnym argumentem przemawiającym za zajęciem takiego stanowiska było przekonanie, że sytuacja prawna skazanego w wyniku wydania wyroku łącznego nie może ulec pogorszeniu w stosunku do tej, jaka była przed jego wydaniem. Jednakże w związku z wprowadzeniem do Kodeksu karnego z dniem 8 czerwca 2010 r. przepisu art. 89 § 1a k.k., powstaje pytanie, czy przedstawiona interpretacja art. 89 § 1 k.k. jest nadal aktualna i czy była w ogóle prawidłowa, skoro obecnie, na podstawie art. 89 § 1a k.k., istnieje możliwość orzeczenia bezwzględnej kary pozbawienia wolności w wyroku łącznym przy zbiegu kar orzeczonych wyłącznie z warunkowym zawieszeniem ich wykonania. Zatem ustawodawca wyraźnie wskazał, że wydanie wyroku łącznego może pogorszyć sytuację prawną skazanego, a więc że nieprawidłowe było prezentowane w orzecznictwie założenie, iż wyroku łącznego nie wolno wydać "na niekorzyść" skazanego. Dodatkowo należy wskazać, że skoro wraz z wprowadzeniem art. 89 § 1a k.k., nie uległ merytorycznej zmianie art. 89 § 1 k.k., to na podstawie tego przepisu sąd jest uprawniony do orzekania kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia, gdy połączeniu w wyroku łącznym podlegają kary orzeczone z warunkowym i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania. Za takim wnioskiem przemawia obecnie argument a maiori ad minus z art. 89 § 1a k.k. Natomiast w realiach rozpoznawanej sprawy zajęcia stanowiska przez Sąd meriti wymaga kwestia, czy także przed wejściem w życie art. 89 § 1a k.k., art. 89 § 1 k.k. zezwalał na wydanie takiego orzeczenia. Pozostaje bowiem otwarte zagadnienie, czy można uznać za zmianę ustawy, w sensie art. 4 § 1 k.k., zmianę wykładni przepisu podyktowaną zmianą normatywną, jaka nastąpiła w systemie prawa (por. A. Zoll (w:) kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, t. I, Kraków 2004, s. 99-100). --- STRONA 3 --- Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego. W związku z tym, że wyrok łączny w zakresie wymierzenia kary łącznej w punkcie 7 wydany został na skutek błędnego zastosowania art. 89 § 1a k.k., ze wskazanych powyżej względów, wymagał w tej części uchylenia celem ponownego rozważenia wymierzenia kary łącznej w oparciu o art. 89 § 1 k.k. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.