Wyrok IV CSK 99/05

--- STRONA 1 --- WYROK Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r. IV CSK 99/05 1. Na podstawie art 445 § 1 kc w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Ze względu na niewymierność krzywdy, określenie w konkretnym wypadku odpowiedniej sumy pozostawione zostało sądowi. Sąd dysponuje w takim wypadku większym zakresem swobody, niż przy ustalaniu szkody majątkowej i sumy potrzebnej do jej naprawienia. Nie oznacza to jednak , by ocena sądu nie poddawała się weryfikacji pod kątem jej zgodności z dyspozycję art 445 § 1 kc 2. Kryteria istotne przy ustalaniu "odpowiedniej" sumy zadośćuczynienia to: rodzaj naruszonego dobra zakres i rodzaj rozstroju zdrowia, czas trwania cierpień, wiek pokrzywdzonego, intensywność ujemnych doznań fizycznych i psychicznych, rokowania na przyszłość, stopień winy sprawcy. 3. Poprzestanie na przytoczeniu ogólnych kryteriów, bez wypełnienia ich treścią wynikającą z konkretnych okoliczności, pozwala na postawienie skutecznego zarzutu naruszenia art 445 § 1 kc, będącego wynikiem nieuwzględnienia istotnych przesłanek określenia odpowiedniego zadośćuczynienia. Ma to miejsce nie tylko w wypadku pominięcia ogólnie uznawanych kryteriów ustalania zadośćuczynienia, ale także wówczas, gdy dochodzi do dysonansu pomiędzy poprawnie sformułowanymi przesłankami w ujęciu ogólnym (uniwersalnym) a zindywidualizowanymi przesłankami dotyczącymi sytuacji konkretnej osoby pokrzywdzonej. LEX nr 198509 198509 Dz.U.1964.16.93; art 445 Zarzut naruszenia art 445 § 1 kc może być skuteczny nie tylko w wypadku pominięcia ogólnie uznawanych kryteriów ustalania zadośćuczynienia, ale także wówczas, gdy występuje dysonans między poprawnie sformułowanymi przesłankami, w ujęciu ogólnym a zindywidualizowanymi przesłankami, dotyczącymi sytuacji konkretnej osoby pokrzywdzonej. OSP 2009/4/40 488049 Dz.U.1964.16.93; art 445 § 1 glosa częściowo krytyczna: Nesterowicz M. Glosa do wyroku SN z dnia 20 kwietnia 2006 r. IV CSK 99/05 glosa aprobująca: Wałachowska M. glosa do wyroku SN z dnia 20 kwietnia 2006 r. IV CSK 99/05 Skład orzekający: --- STRONA 2 --- Przewodniczący Sędzia SN: Mirosława Wysocka ( spr) Sędziowie SN Gerard Bieniek, Elżbieta Skowrońska - Bocian Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Heleny D. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie Zachodniopomorskiemu w Szczecinie o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 kwietnia 2006 r. skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 27 kwietnia 2005r., I. uchyla zaskarżony wyrok oraz zmienia wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30 września 2004 r. w punkcie 1 w ten sposób, że zasądzoną nim kwotę 100 tysięcy zł podwyższa do kwoty 150.000 (sto pięćdziesiąt tysięcy)zł oraz w punkcie 4 w ten sposób, że znosi pomiędzy stronami koszty postępowania za pierwszą instancję, a poza tym apelację oddala. II. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części III. zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 2000 (dwa tysiące) zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego. Uzasadnienie faktyczne Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelacje powódki od wyroku Sądu Okręgowego w części oddalającej powództwo co do kwoty 80.000 zł z dochodzonego przez nią zadośćuczynienia; Sąd pierwszej instancji uwzględnił powództwo skierowane przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie Zachodniopomorskiemu w Szczecinie,zasądzając na rzecz powódki kwotę 100 tysięcy zł tytułem zadośćuczynienia oraz ustalając odpowiedzialność pozwanego na przyszłość "za skutki jakie mogą wyniknąć z tytułu zakażenia powódki" Aprobując w całości ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny oparł wyrok na następujących podstawach. Pozwany ponosi odpowiedzialność za doznane przez, liczącą 53 lata, powódkę przewlekłe zapalenie wątroby typu C; sukcesywna degeneracja tkanki wątrobowej doprowadziła do pozapalnej marskości wątroby. Aktywność procesu zapalnego jest duża i nie uległ on zahamowaniu pomimo podjętych działań leczniczych. Choroba ma charakter przewlekły i postępujący, czyniąc nieodwracalne szkody w wątrobie i całym organizmie powódki. Powódka obciążona jest ryzykiem nowotworu wątroby, który statystycznie ujawnia się u około 5 % zarażonych wirusem HCV. Stały uszczerbek jej zdrowia wynosi 70% Powódka musi pozostawać pod opieką specjalistycznej przychodni lekarskiej, poddawać się badaniom diagnostycznym, stosować leki przeciwbólowe i odpowiednią dietę. Powódka doznaje wielu cierpień, skutkami choroby są między innymi silne bóle jamy brzusznej, bóle i obrzęki stawów, zaburzenia w krzepnięciu krwi i ogólne obniżenie sprawności organizmu. Ujawnienie się choroby stanowiło dla powódki silny wstrząs psychiczny, obecnie towarzyszy jej lęk o zdrowie i życie. Uwzględniając wymienione okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że kwota 100 tysięcy zł jest adekwatne do doznanej przez powódkę krzywdy, a także do stosunków majątkowych panujących w społeczeństwie. Sąd Apelacyjny wskazał, że stanowiący podstawę roszczenia powódki art 445 § 1 kc --- STRONA 3 --- nie wymienia kryteriów decydujących o wysokości zadośćuczynienia; jako kryteria przyjmowane w judykaturze i doktrynie. Sąd wskazał rodzaj naruszonego dobra, zakres i rodzaj rozstroju zdrowia, skutki, czasokres cierpień, wiek pokrzywdzonego, intensywność ujemnych doznań fizycznych i psychicznych, rokowania na przyszłość, stopień winy sprawcy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia wszystkie te kryteria zostały rozważone i żadnej z przesłanek nie pominięto. Sąd Apelacyjny ocenił, że zadośćuczynienie w kwocie 100 tysięcy zł jest stosunkowo wysokie i odpowiednie do rozmiaru krzywdy powódki oraz realizuje cel kompensacyjny, mając znaczny walor ekonomiczny. Skargę kasacyjną od tego wyroku powódka oparła na podstawie naruszenia prawa materialnego - art 445 kc polegającego na jego błędnym zastosowaniu"przez zasądzenie na rzecz powódki nieodpowiedniego zadośćuczynienia". Wskazując na wątpliwości, jakie wywołuje pojecie "odpowiedniej sumy" w rozumieniu art 445§ 1 kc, skarżąca zarzuciła sądowi, że nie uwzględnił wszystkich okoliczności istotnych dla ustalenia prawidłowego zadośćuczynienia; do okoliczności tych skarżąca zaliczyła: dynamiczny rozwój choroby, ryzyko krańcowej niewydolności wątroby i całego organizmu wskutek nowotworu, oszpecenie, powodujące utrudnienia w życiu codziennym przewlekłe bóle stawów i pleców oraz silne dolegliwości psychiczne, przejawiające się w apatii i depresji. W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu ewentualnie o uchylenie tego wyroku i zasądzenie dodatkowo na rzecz powódki z tytułu zadośćuczynienia kwoty 80.000 zł Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Powódka pierwotnie wyodrębniała, w ramach dochodzonej kwoty z tytułu uszczerbku zdrowia i cierpień z nim związanych, pojęcia odszkodowania i zadośćuczynienia, choć niewątpliwie chodziło o "składniki" doznanej krzywdy stanowiącej podstawę roszczenia o zadośćuczynienie przewidzianego w art 445 § 1 kc. Już jednolicie jako roszczenie o zadośćuczynienie określa to roszczenie powódka w apelacji, i tak też - prawidłowo- zostało przez Sąd Apelacyjny potraktowane żądanie podwyższenia zasądzonej z tego tytułu kwoty o 80.000 zł. Na podstawie art 445 § 1 kc w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Ze względu na niewymierność krzywdy, określenie w konkretnym wypadku odpowiedniej sumy pozostawione zostało sądowi. Sąd dysponuje w takim wypadku większym zakresem swobody, niż przy ustalaniu szkody majątkowej i sumy potrzebnej do jej naprawienia. Nie oznacza to jednak, by ocena sądu nie poddawała się weryfikacji pod kątem jej zgodności z dyspozycją art 445 § 1 kc Sąd Apelacyjny trafnie zaakcentował kompensacyjny charakter zadośćuczynienia oraz prawidłowo przywołał wypracowane przez orzecznictwo i doktrynę ogólne kryteria istotne przy ustalaniu "odpowiedniej" sumy zadośćuczynienia, takie jak rodzaj naruszonego dobra, zakres i rodzaj rozstroju zdrowia, czas trwania cierpień, wiek pokrzywdzonego, intensywność ujemnych doznań fizycznych i psychicznych, rokowania na przyszłość, stopień winy sprawcy. Te przytoczone przez sąd przesłanki mają jednak tylko walor ogólny i mogą być --- STRONA 4 --- powołane w uzasadnieniu każdego orzeczenia w przedmiocie zadośćuczynienia. Rozstrzygające znaczenie w danej sprawie mają natomiast dopiero konkretne okoliczności dotyczące osoby poszkodowanej. Jedynie rozważenie zindywidualizowanych przesłanek stanowi wartościową podstawę określenia "odpowiedniego" w rozumieniu art 445 § 1 kc zadośćuczynienia. Poprzestanie na przytoczeniu ogólnych kryteriów, bez wypełnienia ich treścią wynikającą z konkretnych okoliczności, pozwala na postawienie skutecznego zarzutu naruszenia art 445 § 1 kc, będącego wynikiem nieuwzględnienia istotnych przesłanek określenia odpowiedniego zadośćuczynienia. Ma to miejsce nie tylko w wypadku pominięcia ogólnie uznawanych kryteriów ustalania zadośćuczynienia, ale także wówczas, gdy jak w sprawie niniejszej dochodzi do dysonansu pomiędzy poprawnie sformułowanymi przesłankami w ujęciu ogólnym (uniwersalnym), a zindywidualizowanymi przesłankami, dotyczącymi sytuacji konkretnej osoby pokrzywdzonej. Ustalone w sprawie niniejszej konkretne okoliczności, obrazujące rozmiar krzywdy doznanej przez powódkę, nie zostały dostatecznie uwzględnione i rozważone przez Sąd, co doprowadziło do wadliwej oceny "odpowiedniej sumy" zadośćuczynienia.. Ustalenia te obejmują określone przez Sąd cierpienia i dolegliwości, na wstępie syntetycznie przytoczone. Co jednak najistotniejsze i niedostatecznie rozważone przez Sąd powódka doznała rozstroju zdrowia w rozmiarze, który w języku potocznym określa się mianem "zrujnowania zdrowia",, o czym dostatecznie świadczy 70- procentowy uszczerbek zdrowia i nieuleczalna marskość wątroby. Jak ponadto ustalono, choroba ma charakter postępujący, bez rokowań pozytywnych, a stan powódki obciążony jest ryzykiem powstania nowotworu wątroby. Powódka, niezależnie od doznawanych permanentnie cierpień, ma świadomość zagrożenia życia, destrukcyjnie wpływającą na jej stan psychiczny i fizyczny, zarówno obecnie jak i w przyszłości. Wskazane konkretne okoliczności wypełniają w odniesieniu do powódki ogólne kryteria rodzaju i zakresu rozstroju zdrowia, jego skutków, intensywności negatywnych doznań fizycznych i psychicznych oraz rokowań na przyszłość. Przy ich uwzględnieniu, określona przez Sąd kwota zadośćuczynienia nie mogła być uznana za odpowiednią w rozumieniu art 445 § 1 kc. Czyniło to usprawiedliwionym zarzut naruszenia tego przepisu i uzasadniało podwyższenie zadośćuczynienia należnego powódce do kwoty 150.000 zł, która - z omówionych względów- pozostaje w zgodzie z pojęciem "odpowiedniej" sumy zadośćuczynienia. Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art 398¹⁶ kpc orzekł jak w sentencji.