Wyrok IV CK 304/02

--- STRONA 1 --- WYROK Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2004 IV CK 304/02 Zeznania świadków w procesie karnym nader często dotykają dóbr osobistych a wypowiedzi takie w innych warunkach byłyby uznane za bezprawne. Jednak konieczność zgromadzenia przez Sąd orzekający jak najszerszego materiału, wyłącza w tych wypadkach bezprawność działania. W przeciwnym razie, zeznania świadka utraciłyby istotną cechę jaką stanowi spontaniczność i szczerość Dopiero złożenie zeznań subiektywnie nieprawdziwych (fałszywych) wyłącza ochronę prawną, z jakiej korzysta świadek i czyni je działaniem bezprawnym w rozumieniu prawa cywilnego LEX nr 602281 602281 Dz.U.1964.16.93; art 24 Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Zbigniew Strus (sprawozdawca) Sędziowie: SN Antoni Górski, S.A. Barbara Kurzeja Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa D.A. Przeciwko L.W. O ochronę dóbr osobistych, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9 stycznia 2004r kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 9 stycznia 2002r oddala kasację i zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1200 zl (tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji kasacyjnej Uzasadnienie faktyczne Zaskarżonym wyrokiem oddalona została apelacja powoda od wyroku oddalającego jego powództwo o ochronę czci, w którym domagał się przeproszenia za pomówienie i zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie 40.000 zł W kasacji powód wskazał przepisy art 24 § 1 kc i art 382 oraz art 385 kpc jako wypełniające obydwie podstawy i domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku oraz wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania i zasądzenia na jego rzecz kosztów procesu. Uzasadnienie prawne Oddalając tę kasację Sąd Najwyższy zważył co następuje naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wyroku skarżący upatruje w tym, że sąd Apelacyjny pominął okoliczność uznawaną przez skarżącego za istotą dla wyniku sprawy tj zeznania pozwanego składane w charakterze świadka w postępowaniu karnym, w którym wskazując powoda jako sprawcę wypadku drogowego, z udziałem pozwanego jako pokrzywdzonego, powołał się na własne spostrzeżenia i rozpoznanie sprawcy po rysach twarzy. Zeznanie to powód określa jako nieprawdziwe, ponieważ przeprowadzony eksperyment śledczy wykluczył bezpośrednie rozpoznanie kierowcy samochodu, który wymusił pierwszeństwo w ruchu drogowym na skrzyżowaniu. Kasacja jest nieusprawiedliwiona w zakresie objętym drugą podstawą. Okoliczności faktycznych składających się na stan podlegający subsumpcji w procesie o ochronę dóbr osobistych nie można sprowadzać do fragmentu zeznań pozwanego. Przypisywana mu bezprawność dotyczy --- STRONA 2 --- bowiem jego zeznań wskazujących powoda D.A. Jako sprawcę wypadku drogowego. Sąd Apelacyjny miał na uwadze treść wyroku uniewinniającego w postępowaniu karnym a mimo to stwierdził, że „za uzasadnione uznać należy pozostawanie przez pozwanego w przeświadczeniu, iż to powód spowodował wypadek drogowy, w którym poszkodowany był pozwany” Przesłanki tego – subiektywnego jak się okazało – przeświadczenia, Sąd Apelacyjny przytoczył odwołując się do ustaleń dokonanych w postępowaniu przed sądem I instancji. Przekonanie pozwanego odnośnie do osoby sprawcy wypadku usprawiedliwiały kolejne sekwencje zdarzenia poczynając od chwili, gdy pozwany wydostał się ze swego samochodu i żądał zatrzymania samochodu sprawcy, określając jego markę, zgodną z marką auta powoda. Oddalenie się od miejsca wypadku samochodu marki opel kadett potwierdził znajdujący się w pobliżu świadek R.Ł. Zeznanie to nie było sprzeczne z zachowaniem powoda, który udał się do miejsca pracy siostry pozwanego w celu poinformowania jej o dowiezieniu pozwanego do szpitala z powodu wypadku . Bezspornym także było to, że D.A. przejeżdżał przez skrzyżowanie, na którym doszło do zdarzenia, tego samego dnia i o zbliżonej porze. Do takiego samego wniosku o osobie sprawcy zdarzenia doszli policjanci ustalający na miejscu okoliczności wypadku. Informacje te dotarły z policji oraz do innych osób od pozwanego i w ocenie Sądu meriti wpłynęły na „sposób postrzegania” Całość ujawnionych w toku postępowania okoliczności uzasadnia ocenę Sądu Apelacyjnego, ze pozwany miał dostateczne podstawy aby złożyć zeznania wskazujące na powoda jako sprawcę wypadku komunikacyjnego. Wprawdzie w jego zeznaniach w toku konfrontacji znalazło się stwierdzenie, ze rozpoznał postać i rysy twarzy kierującego samochodem opel kadett, a taka możliwość została wykluczona przez Sąd Rejonowy w L. Rozpoznający sprawę karną oskarżonego D.A.(sygna(...)), jednak dokonano tego w wyniku oceny innych dowodów (fotografii i nieokreślonych bliżej wyników eksperymentu), którymi w takim rozmiarze nie dysponował pokrzywdzony składając zeznania. Dlatego należy uznać, ze uzasadnienie wyroku uniewinniającego powoda określa stan obiektywny bez przesądzania jednak stanu świadomości Leszka W i przyczyn jego błędnego przekonania. Natomiast tryb w jakim pokrzywdzony wypowiadał się o udziale powoda w wypadku wyłącza bezprawność jego działania. Z przepisów kodeksu postępowania karnego wynika bowiem, że składanie zeznań jest obowiązkiem osoby wezwanej w charakterze świadka (art 177 § 1 kpk), a rota przyrzeczenia (art 188 § 1 kpk) wskazuje na obowiązek zrelacjonowanie wszystkiego co jest wiadome osobie wezwanej. Nieuchronność błędnego postrzegania lub zapamiętywania faktów oraz inne zjawiska psychologiczne stwarzają ryzyko niezgodności w zeznaniach świadków i konieczność ustalenia prawdziwego stanu rzeczy przez sąd na podstawie oceny sprzecznych ze sobą dowodów. Zeznania świadków w procesie karnym nader często dotykają dóbr osobistych a wypowiedzi takie w innych warunkach byłoby uznane za bezprawne. Jednak konieczność zgromadzenia przez Sąd orzekający jak najszerszego materiału, wyłącza w tych wypadkach bezprawność działania. W przeciwnym razie, zeznania świadka utraciłyby istotną cechą jaką stanowi spontaniczność i szczerość. Dopiero złożenie zeznań subiektywnie nieprawdziwych (fałszywych) wyłącza ochronę prawną, z jakiej korzysta świadek i czyni je działaniem bezprawnym w rozumieniu prawa cywilnego. Kwalifikacji takiej nie uzasadnia natomiast odmowa wiarygodności takiego dowodu i uniewinnienie oskarżonego. W procesie karnym ma bowiem zastosowanie domniemanie niewinności i rozstrzyganie na korzyść oskarżonego niedających się usunąć wątpliwości (art 5 § 1 i 2 kpk) Ostatnio wskazany przepis powołał sąd w uzasadnieniu wyroku uniewinniającego D.A. Ponieważ ustalenia wyroku uniewinniającego w procesie karnym nie wiąże sądu rozstrzygającego sprawę cywilną co do przesłanek zgłoszonego roszczenia sąd ten ustala je samodzielnie według reguły rozkładu ciężaru dowodu wyrażonej w art 6 kc Skutkiem wyłączności bezprawności wypowiedzi dokonywanych w charakterze zeznania świadka przed sądem lub inną powołaną władzą jest zatem przerzucenie na poszkodowanego w procesie cywilnym o ochronę dóbr osobistych ciężaru dowodu jej fałszywości W rozpoznawanej sprawie powód dowodu takiego nie przeprowadził, a jak wyżej --- STRONA 3 --- stwierdzono, okoliczności wypadku komunikacyjnego usprawiedliwiały subiektywne przekonanie pozwanego odnośnie do przebiegu zdarzenia. W świetle przedstawionego wyżej wywodu Sąd Apelacyjny nie naruszył zarówno wymienionego przepisu art 382 kpc nakazującego opierać rozstrzygnięcie na materiale zebranym w obydwu instancjach, jak i przepisu art 24 § 1 kc Dlatego nie znajdując podstaw kasacji Sad najwyższy z mocy art 393¹² kpc orzekł jak w sentencji Ponieważ pozwany zastąpiony przez pełnomocnika – radcę prawnego złożył odpowiedź na kasację, w której domagał się również zasądzenia kosztów procesu, na podstawie art 99 kpc orzeczono zgodnie z jego żądaniem.