Postanowienie IV Ca 667/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IV Ca 667/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy w Katowicach IV Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Aleksander Dawid (spr.) Sędzia Sędzia SO Marta Szczocarz-Krysiak SO Małgorzata Staszków-Greiner Protokolant Mirosława Kapitan po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa Mariana G. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w o odszkodowanie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego z dnia sygn. akt 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Okręgowego w kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. 1 --- STRONA 2 --- Sygn. akt IV Ca 667/09 Uzasadnienie Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia., sygn. akt , oddalił powództwo Mariana G. przeciwko Skarbowi Państwa -Prezesowi Sądu Okręgowego w o zapłatę odszkodowania w kwocie 2 500 zł oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd pierwszej instancji ustalił, że postanowieniem z dnia., wydanym pod sygn. akt Sąd Okręgowy w oddalił zażalenie powoda od zarządzenia Sądu Rejonowego w nadającego klauzulę wykonalności prawomocnemu wyrokowi zasądzającemu należność od powoda (przyjmując oznaczenie stron właściwe dla niniejszej sprawy). Uzasadniając powyższe postanowienie Sąd Okręgowy wskazał, że nadanie klauzuli wykonalności uzależnione jest jedynie od stwierdzenia, czy wyrok jest prawomocny lub natychmiast wykonalny oraz czy tytuł egzekucyjny nadaje się do wykonania. Bez znaczenia dla nadania klauzuli wykonalności są natomiast inne okoliczności, w tym przedawnienie roszczenia. Przeciwko powodowi Komornik przy Sądzie Rejonowym prowadzi postępowanie egzekucyjne, o czym powód został zawiadomiony pismem z dnia 22 listopada 2007r. W związku z powyższymi ustaleniami Sąd wskazał, że nie jest związany podstawą prawną roszczenia przytoczoną przez powoda. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez powoda okoliczności faktycznych, podstawa prawna w sprawie wynika z art. 417 § 1 k.c. Uzyskanie odszkodowania przewidzianego tym przepisem wymagało jednak uprzedniego stwierdzenia niezgodności prawomocnego postanowienia w sprawie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - stosownie do art. 424 1 i nast. k.p.c. w związku z art. 417 1 § 2 k.c. Tymczasem powód takiego orzeczenia nie przedłożył. Niezależnie od powyższego Sąd uznał również, że powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej - szkody i związku przyczynowego między szkodą a działaniem lub zaniechaniem pozwanego. O kosztach postępowania Sąd orzeł na mocy art. 98 k.p.c., wskazując, że stosownie do art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. W apelacji powód zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o uznanie powództwa za w pełni zasadne oraz uchylenie obciążenia go kosztami procesu. Zarzucił nieważność postępowania, gdyż został pozbawiony możności obrony swych praw (art. 379 pkt. 5 k.p.c.) z uwagi na uwzględnienie argumentów strony pozwanej, l 2 --- STRONA 3 --- a pominięcie argumentów powoda i zaniechanie sprawdzenia prawdziwości zeznań strony pozwanej oraz zawiadomienia prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Zarzucił również zaniechania przez Sąd ustosunkowania się do powołanych przez powoda przepisów art. 57 § 1 i 2, art. 118 i 125 § 1 k.c. w związku z art. 5 k.c. Podniósł, że nieuzasadnione jest zasądzenie wynagrodzenia dla radców prawnych pozwanego, gdyż uzyskują oni wynagrodzenie za pracę, stąd zasądzenie dodatkowych świadczeń od niego jako emeryta, oznacza nie tylko oszustwo wyłudzenia, ale także skrajne naruszenie zasad współżycia społecznego. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie jest zasadna. Ocenę apelacji rozpocząć należy od zarzutu nieważności postępowania z uwagi na pozbawienie powoda możności obrony jego praw (art. 379 pkt. 5 k.p.c.). Dokonując oceny tego zarzuty stwierdzić należy, że został on sformułowany w oparciu o argumenty, które nie świadczą o pozbawieniu powoda możności obrony jego praw. Podnieść należy, że pozbawienie możności obrony zawsze musi wynikać z naruszenia przepisów procesowych, co nie oznacza, że każde naruszenie przepisów procesowych skutkuje pozbawieniem obrony. Stan taki jest następstwem jedynie takiego naruszenia pr zepisów post ępowani a, któr e zni wecz ył o zasadę równości stron i kontradyktoryjności postępowania. Z reguły wiąże się to z uniemożliwieniem stronie podjęcia czynności procesowych, w tym wzięcia udziału w toczącym się postępowaniu. Z istoty tego zarzutu wynika też, że zasadniczo nie może on dotyczyć samego aktu orzekania, tj. treści wyroku i jego uzasadnienia. Ocena samego wyroku oraz jego uzasadnienia następuje bowiem w toku kontroli instancyjnej dokonywanej na skutek wniesienia apelacji. Dotyczy to również dokonania przez sąd właściwej oceny dowodów, w granicach wyznaczonych przez art. 233 k.p.c., skutkującej przyjęciem twierdzeń jednej strony o faktach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Stwierdzić więc należy, że postawiony przez powoda w apelacji zarzut pozbawienia możności obrony został przez powoda umotywowany okolicznościami, które nie mogą stanowić jego podstawy, bądź nie skutkują pozbawieniem możności obrony. Zarzut przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji argumentów strony przeciwnej dotyczy bowiem samego aktu wyrokowania a nie przebiegu postępowania przed Sądem pierwszej 3 --- STRONA 4 --- instancji przed wydaniem wyroku. Jest więc typowym zarzutem apelacyjnym w przedmiocie poczynienia przez Sąd pierwszej instancji niewłaściwych ustaleń faktycznych lub prawnych, którego funkcją jest ich podważenie. Nieważnością postępowania nie skutkuje też brak zawiadomienia prokuratury o toczącym się postępowaniu, co przede wszystkim jest następstwem braku związku pomiędzy przedmiotem niniejszej sprawy oraz faktami, które w ocenie powoda winny być przedmiotem zainteresowania prokuratury. W tej mierze wskazać należy na ogólne zasady postępowania cywilnego oraz poczynić uwagi dotyczące drugiego zarzutu apelacji - przemilczenia przez Sąd pierwszej instancji podstawy prawnej powództwa wskazywanej przez powoda. Otóż, granice podmiotowe i przedmiotowe postępowania cywilnego wyznacza pozew (art. 187 § 1 k.p.c.). W tak wyznaczonych granicach następuje przeprowadzenie postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.), a następnie wyrokowanie (art. 321 § 1 k.p.c.). Stwierdzić zatem należy, że przedmiotem niniejszego postępowania jest orzeczenie o odszkodowaniu pomiędzy powodem a Skarbem Państwa w związku z wydaniem przez Sąd Okręgowy w błędnego (w ocenie powoda) postanowienia w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności. Podkreślić też trzeba, że podważany przez powoda jest nie fakt wydania postanowienia a jego treść, która w ocenie powoda jest sprzeczna z art. 118 k.c. i art. 125 § 1 k.c. W konsekwencji, w jego ocenie, do orzeczenia tego winien mieć zastosowanie skutek nieważności określony w art. 58 k.c. Przedmiotem oceny w tym postępowaniu jest więc nie zgodność z prawem wyroku Sądu Rejonowego w w spawie z powództwa S.A. w przeciwko powodowi w sprawie o sygn. akt, lecz zgodność z prawem postanowienia Sądu Okręgowego w z dnia., sygn. akt Jej rozstrzygnięcie wymaga zatem zastosowania przepisów pozwalających na zasądzenie odszkodowania od Skarbu Państwa z tego tytułu. Wbrew przekonaniu powoda przepisem takim nie jest art. 58 § 1 k.c., który mówi jedynie o skutku prawnym podjęcia czynności prawnych niezgodnych z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Zważyć bowiem należy, że orzeczenia sądów wydawane są zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego i wiążą się z nimi skutki określone w art. 365 k.p.c. i art. 366 k.p.c., tj. wiążą strony i sąd, który wydał orzeczenie, jak również inne sądy oraz inne organy państwowej i organy administracji publicznej, a nawet inne osoby oraz korzystają z powagi rzecz osądzonej. Nie są więc czynnościami prawnymi w znaczeniu materialnoprawnym i nie odnosi się do nich skutek prawny przewidziany w art. 58 k.c. Podważenie wydanych orzeczeń sądowych może nastąpić jedynie w drodze kontroli instancyjnej, a po ich prawomocności - poprzez wniesienie nadzwyczajnych środków odwoławczych. Z tymi --- STRONA 5 --- przepisami korespondują przepisy prawa materialnego regulujące odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną wydaniem prawomocnego orzeczenia, które zostały przytoczone przez Sąd pierwszej instancji. Odpowiedzialność ta została uregulowana w art. 417 § 1 k.c. i zgodnie z art. 417 1 § 2 k.c. jest uzależniona od stwierdzenia we właściwym postępowaniu niezgodności prawomocnego orzeczenia z prawem. W przypadku orzeczeń sądów cywilnych postępowanie takie znajduje swoją regulację w art. 474 1 - 474 12 k.p.c. Uzyskanie przez powoda pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia wymagało więc złożenia orzeczenia Sądu Najwyższego stwierdzającego, że postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 30 marca 2009r, sygn. akt jest niezgodnie z prawem. Oznacza to, że w niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji nie był uprawniony do dokonywania oceny zgodności z prawem tego postanowienia, gdyż jest związany skutkiem określonym w art. 365 k.p.c. Analogicznie nie mógł oceniać wyroku Sądu Rejonowego w w sprawie o sygn. Nie ulega wątpliwości, że powód w sprawie nie złożył orzeczenia stwierdzającego niezgodność z prawem postanowienia Sądu Okręgowego w z dnia sygn. akt , co jest wystarczającą podstawą do oddalenia powództwa. W konsekwencji bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia sprawy są fakty dotyczące przebiegu postępowania zakończonego wydaniem tytułu egzekucyjnego, któremu została nadana klauzula wykonalności. Z tego też względu nie zachodziła potrzeba zawiadomienia prokuratora o toczącym się postępowaniu, skoro zawiadomienie to miałoby pozostawać w związku z postępowaniem, które nie jest przedmiotem oceny w tym postępowaniu (art. 59 k.p.c.). W konsekwencji brak zawiadomienia prokuratora nie skutkuje pozbawieniem powoda możności obrony jego praw. Nie można również uznać, że Sąd pierwszej instancji w sposób bezpodstawny uwzględnił wniosek pozwanego o oddalenie powództwa, czyli dokonał niewłaściwej oceny stanu faktycznego i zastosował niewłaściwe przepisy prawa materialnego. Konsekwencją oddalenia powództwa jest też prawidłowe orzeczenie o kosztach postępowania. W tym przedmiocie zastosowanie ma przytoczony przez Sąd pierwszej instancji art. 98 § 1 k.p.c., który przyjmuje zasadę odpowiedzialności za wynik postępowania. Przyjęcie tej zasady jest następstwem ukształtowania procesu cywilnego w oparciu o zasady kontradyktoryjności i równości stron. Celem tego postępowania jest umożliwienie stronie stosunku cywilnoprawnego sądowego potwierdzenia lub ukształtowania jej prawa zgodnie z jej twierdzeniami o istnieniu lub treści tego prawa. Realizacja tego uprawnienia aktywuje uprawnienie strony przeciwnej do obrony. Oczywistym następstwem tego jest właśnie przyjęcie zasady odpowiedzialności za wynik postępowania, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę winna zwrócić stronie wygrywającej koszty niezbędne i celowe związane z udziałem w sprawie. Oznacza to, że powód wytaczając powództwo musi się liczyć z koniecznością zwrotu kosztów procesu pozwanemu. W przypadku strony reprezentowanej przez radcę prawnego koszty te obejmują wynagrodzenie jednego radcy stosownie do art. 98 § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. Wysokość tego wynagrodzenia limitowana jest przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, póz. 1349 ze zm.). Zasądzone od powoda koszty postępowania odpowiadają minimalnemu wynagrodzeniu jednego radcy prawnego ustalonemu zgodnie z § 6 pkt. 3 tego rozporządzenia. --- STRONA 6 --- Zważyć przy tym należy, że w sprawie nie zachodzą podstawy do zastosowania zasady słuszności uregulowanej w art. 102 k.p.c. W przepisie tym przyznane zostało sądowi uprawnienie do odstąpienia od obciążenia kosztami postępowania strony przegrywającej w wypadkach szczególnie uzasadnionych. W przepisie tym użyto klauzuli generalnej, która pozwala sądowi w każdej sprawie na ocenę, czy nie zachodzą okoliczności uzasadniające obciążenie strony wygrywającej sprawę kosztami związanymi z jej udziałem. Podkreślenia wymaga, że przełamanie zasady wyrażonej w art. 98 k.p.c. wymaga jednak wypadku szczególnie uzasadnionego. Taki szczególnie uzasadnione wypadek nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Powoływane przez powoda okoliczności to fakt pobierania emerytury oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe okoliczności nie mają jednak bezpośredniego przełożenia na rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Zgodnie z art. 100 i 101 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, póz. 1398) strona zwolniona od kosztów sądowych nie wnosi opłat sądowych i nie ponosi wydatków w części, w jakiej została od nich zwolniona. W przepisach tych wyraźnie i precyzyjnie oznaczone zostały skutki zwolnienia od kosztów sądowych. Funkcją tego przepisów jest zatem zapewnienie pomocy ze strony Państwa osobom, które nie mogą ponieść tych kosztów bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, a tym samym umożliwienie im dochodzenia ich praw w postępowaniu cywilnym. Oznacza to, iż fakt udzielenia stronie zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 102 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych pozostaje bez wpływu na ocenę obowiązku zwrotu kosztów postępowania między stronami uregulowanego w art. 98 i nast. k.p.c., co jednoznacznie też wynika z art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. O istnieniu takiej podstawy do zwolnienia od tego obowiązku nie przesądza również sam charakter roszczenia, skoro ustawodawca nie przewidział zwolnienia od kosztów postępowania dla roszczeń opartych na odpowiedzialności deliktowej, w tym roszczeń przeciwko Skarbowi Państwa. Stwierdzić zatem należy, że powyższe okoliczności mogą stanowić podstawę do zastosowania zasady słuszności, jednak nie w każdej sprawie, a jedynie w przypadkach --- STRONA 7 --- szczególnie uzasadnionych. Oceny tej winno się więc dokonywać nie tylko z punktu widzenia tych okoliczności ale całokształtu okoliczności sprawy. Dokonując takiej oceny stwierdzić należy, że istotnie sytuacja materialna powoda nie jest dobra. Zważyć jednak należy, że powództwo przez niego wytoczone pozostawało w oderwaniu od obiektywnych przesłanek odpowiedzialności pozwanego. Przeciwko takiemu żądaniu pozwany musiał też podjąć obronę. Zważywszy na to uznać należy, że sytuacja materialna powoda nie stanowi szczególnie uzasadnionego wypadku w niniejszej sprawie. Wobec powyższego, na mocy art. 385 k.p.c., orzeczono jak w sentencji postanowienia. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono analogicznie jak o kosztach postępowania przed Sądem pierwszej instancji, na mocy art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c., zasądzając na rzecz pozwanego wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zgodnie z § 12 ust. 1 pkt. 1 w związku z § 6 pkt. 3 rozporządzenia sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.