Teza / krótkie omówienie
oddalenia powództwa. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, że stanowisko apelacji w tym zakresie jest niekonsekwentne. Zarzut naruszenia prawa materialnego ni
Treść orzeczenia
--- STRONA 1 ---
Sygn. akt IV Ca 427/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 sierpnia 2008 r. Sąd Okręgowy w Katowicach IV Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Beata Bijak-Filipiak Sędzia SSO Aleksander Dawid (spr.) Sędzia SSR del. Tomasz Opitek Protokolant Mirosława Kapitan po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2008 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa P.W. przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w z dnia sygn. akt 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę l .200 zł (jeden tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. 1
--- STRONA 2 ---
Sygn. akt IV Ca 427/08 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy oddalił powództwo o zasądzenie kwoty 50 000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz zasądził od powoda P.W. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa — Aresztu Śledczego w kwotę 2.400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd Rejonowy ustalił, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w od dnia 10 sierpnia 2005r do 24 stycznia 2007 r. W tym okresie osadzony był w celach nr 7, 14, 42, 49, 73, 74, 87, 88. Ponieważ w czasie pobytu powoda w AS w stan zakwaterowania osadzonych w areszcie przekraczał 100%, dyrektor Aresztu Śledczego zdecydował o umieszczeniu osadzonych, w tym powoda, w warunkach w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , o czym regularnie informował sędziego penitencjarnego Sądu Okręgowego w . Cele, w których przebywał powód, wyposażone są w łóżka w ilości zapewniającej osadzonym osobne miejsce do spania, stoły do spożywania posiłków, taborety oraz w szafki, przy czym jedna szafka przypadała na dwóch osadzonych. Na wniosek osadzonego wydawany jest pojemnik podłóżkowy. Środki do utrzymania czystości w celach wydawane są regularnie. W celach wydzielone są kąciki sanitarne, w których znajduje się umywalka z zimną wodą, miska ustępowa i półka na przybory toaletowe. Oddzielone są one od reszty celi płytą wiórową w wysokości od 1,5 m do 2 m, a wejście do kącika osłonięte jest zasłonką. Dostawa ciepła do cel sterowana jest komputerowo. W momencie, gdy na zewnątrz temperatura spada ilość dostarczanego ciepła się zwiększa. Istnieje możliwość zgłoszenia zapotrzebowania na dodatkowy koc, przy czym powód nie składał wniosku w tym przedmiocie. Okna w celach są jednoszybowe, naprawiane na bieżąco przez istniejący na terenie jednostki zakład stolarski. Nie jest możliwe, aby nieszczelność drzwi powodowała dostawanie się zimnego powietrza do celi albowiem korytarz jest również ogrzewany. Nigdy nie stwierdzono ściekającej wody po ścianach celi czy też zamarznięcia ściany lub okien wewnątrz. Latem, gdy temperatury w celach są przy dużych upałach wyższe, wydawane są wentylatory oraz zgody na stosowanie prywatnych wentylatorów. Powód otrzymał taką zgodę. Cele na oddziale IV mają około 4 metrów wysokości, w związku z tym nie zdarzały się problemy z ewentualnym zaduchem. Powód nie skarżył się na warunki bytowe. Posiadane przez jednostkę bemary i termosy zapewniają odpowiednią temperaturę posiłków. Powód nigdy nie był umieszczany w celi izolacyjnej. Zarówno kontrola sanitarna, jak i wizytacja Aresztu Śledczego przeprowadzona przez sędziego wizytatora z Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w nie wykazała żadnych nieprawidłowości w stanie technicznym, sanitarnym oraz w legalności wykonywania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania. Cela numer 7, w której powód również przebywał należy do II grupy spacerowej, składającej się tylko z tej celi i dlatego osadzeni zamieszkujący tę celę osobno byli doprowadzani na spacer, świetlicę do łaźni. Powód w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w był przenoszony z celi do celi 9 razy, jednakże przemieszczenie osadzonych między celami nie jest karą i wynika z regulaminu, który pozwala na takie przenoszenie 2
--- STRONA 3 ---
bez uzasadnienia, a ponadto jest stosowane ze względów bezpieczeństwa. Osadzonym przysługuje możliwość odbycia raz w tygodniu 10 minutowej rozmowy telefonicznej. Mogą również składać wnioski o zezwolenie na dodatkowe rozmowy. Ograniczenia w tym zakresie związane są jedynie ze sprawami technicznymi i posiadanymi środkami pieniężnymi przez osadzonych. Powód kilkakrotnie uzyskał zgodę na dodatkowe rozmowy. W dalszej kolejności Sąd Rejonowy ustalił, że powód otrzymał jedenaście nagród. W trakcie prowadzonego w Areszcie Śledczym w postępowania wyjaśniającego w sprawie zarzutu powoda dotyczącego molestowania seksualnego przez pielęgniarkę ustalono, iż nie doszło do żadnych zachowań, które można by nazwać molestowaniem. Powód nigdy nie zgłaszał skarg ani roszczeń. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że nie zostało wykazane, aby podczas pobytu w Areszcie Śledczym w powód doznawał krzywdy poprzez rażące zaniedbania funkcjonariuszy służby więziennej w zakresie zapewnienia minimalnych warunków bytowych osadzonego, zagwarantowanych przepisami prawa polskiego i międzynarodowego, w związku z poddaniem go niezgodnemu z prawem, nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu wynikającemu z niezapewnienia podstawowych, humanitarnych warunków izolacji, do czego pozwany był zobowiązany, a w szczególności do osadzenia powoda w przeludnionych niespełniających zapewnienia wymogu 3 m 2 na osobę celach izolacyjnych, w skandalicznych, nie pozwalających zachować właściwej higieny osobistej warunkach bytowych, utrudniania kontaktu z rodziną, osobami bliskimi, przetrzymywania korespondencji, represjonowania i poniżania przez funkcjonariuszy, zwłaszcza przez Kierownika Ochrony. Mając na uwadze treść art. 24 k.c. oraz art. 448 k.c. Sąd Rejonowy uznał, że na powodzie spoczywał ciężar udowodnienia, iż odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia, w celach, w których na skazanego przypadało mniej niż 3 m 2 powierzchni, przy nieodpowiednich warunkach bytowych i sanitarnych, bez oddzielenia toalety od reszty celi. Pozwany wykazał, że warunki w celach, w których przebywał osadzony mimo niezachowania normy 3 m 2 na osadzonego nie były niegodziwe i niezgodne z art. 110 § 2 k.k.w. W dalszej kolejności, Sąd Rejonowy za nieuzasadniony uznał zarzut powoda o umieszczeniu go bezpodstawnie w celi o charakterze izolacyjnym. Jak wynika bowiem z ustalonego stanu faktycznego, żadna z cel w której powód przebywał, w tym cela nr 7 nie miały takiego charakteru. Powód miał zapewniona możliwość korzystania z rozmów telefonicznych, a ponadto wielokrotnie na swoją prośbę dyrektor Aresztu udzielał mu zgody na dodatkowe rozmowy telefoniczne. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie miał również miejsca fakt molestowania powoda przeze pielęgniarkę oraz represjonowania go przez pracowników służby więziennej. Uzasadniając powyższe ustalenia, Sąd Rejonowy wskazał, że powód był wielokrotnie nagradzany, natomiast nałożenie na niego określonych kar było następstwem jego niewłaściwego zachowania. Zdaniem Sądu Rejonowego pozwany Skarb Państwa wykazał, że jego działanie, w tym też osadzenie skarżącego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 , było zgodne z prawem, a nadto warunki w jakich przebywał powód w wystarczający sposób zabezpieczały jego potrzeby bytowe. Powołując się na stanowisko Europejskiego Trybunał Praw Człowieka Sąd Rejonowy wskazał, że dokonując wykładni art. 3 powołanej Konwencji, cierpienie i upokorzenie muszą 3
--- STRONA 4 ---
w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły naruszenie tego przepisu. Mając powyższe na uwadze Sąd Rejonowy oddalił powództwo w całości. O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w związku art. 108 § l kpc. Od powyższego wyroku apelację wniósł powód, podnosząc zarzuty: - sprzeczności ustaleń Sądu Rejonowego z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż roszczenia powoda są nieuzasadnione; - naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię art. 24 § l i 2 k.c. w związku z art. 23 k.c. w związku z 448 k.c. przy zastosowaniu art. 3 i 8 ust. l Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 L, art. 7 i 10 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 19 grudnia 1966 L, art. 40, 41 i 47 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 L i art. 4 k.k.w. - poprzez uznanie, iż w sprawie wobec powoda nie doszło do naruszenia prawnie chronionych dóbr osobistych wskazanych w motywach pozwu, jak i w pozostałych oświadczeniach; - naruszenia prawa procesowego - art. 233 § l k.p.c. poprzez nie rozważenie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i oparcie orzeczenia na wyselekcjonowanej jego części; - naruszenia prawa procesowego - art. 227 k.p.c. poprzez nie przeprowadzenie pełnego i wszechstronnego postępowania dowodowego, zwłaszcza poprzez oddalenie wniosków dowodowych w postaci przesłuchania w charakterze świadków: - naruszenia prawa procesowego - art. 328 § 2 kp.c. poprzez niewłaściwe sporządzenie uzasadnienia wyroku, w szczególności brak właściwej oceny przeprowadzonych w sprawie dowodów oraz pełnej oceny podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci czci, prawa do intymności i prywatności oraz zapewnienia podstawowych warunków egzystencji nieuwłaczających godności ludzkiej oraz zasadzenie na rzecz powoda od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji wskazując na bezzasadność podniesionych w niej zarzutów oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty apelacji sprowadzają się do polemiki z ustaleniami Sądu pierwszej instancji i dokonaną przez ten Sąd oceną materiału dowodowego, a nadto, uzasadnienie zarzutów stanowi w istocie powtórzenie okoliczności przytoczonych w pozwie. Zauważyć przy 4
--- STRONA 5 ---
tym należy, że powód kwestionując konkluzje Sądu I instancji, nie oferował dalszych wniosków dowodowych. Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy nie wykroczył poza dopuszczalne ramy swobodnej oceny dowodów, a wnioski w tym zakresie są logiczne. Sąd ten prawidłowo uzasadnił dlaczego — w świetle zebranych dowodów — uznał twierdzenia powoda za niewykazane. Z tych względów Sąd Okręgowy w pełni aprobuje i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez tenże Sąd i nie podziela zarzutu apelacji, jakoby pozostawały one w sprzeczności z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Przede wszystkim należy podkreślić, że zgodnie z rozkładem ciężaru dowodowego sprecyzowanego w art. 6 k.c., to na powodzie spoczywał obowiązek wykazania okoliczności, uzasadniających uznanie, że zostały naruszone jego dobra osobiste. Skoro powód domagał się zasądzenia zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, przedstawione przez niego dowody powinny zmierzać do wykazania warunków bytowych panujących w celach, w których przebywał, a nie ogólnych warunków bytowych panujących Areszcie Śledczym w . Z tego obowiązku powód nie wywiązał się w zakresie, który umożliwiłby Sądowi I instancji weryfikację zasadności jego twierdzeń. W odniesieniu do pierwszego podniesionego przez powoda przejawu naruszenia prawa do zapew nienia podstawowych i jednocześnie godn yc h warunków bytow yc h, a mianowicie przekroczenia norm zaludnienia Aresztu Śledczego w , Sąd Rejonowy słusznie podkreślił, że pozwany wykazał, iż jego działanie, polegające na zmniejszeniu powierzchni celi przypadającej na jednego osadzonego poniżej minimum określonego w art. 110 § 2 k.k.w. (3 m 2 ), zostało dokonane zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 248 § l k.k.w. Ustalenia Sądu pierwszej instancji w tym zakresie zostały oparte na dowodach z dokumentów w postaci pism, w których Dyrektor Aresztu Śledczego w informował Przewodniczącego Wydziału VIII Penitencjarnego Sądu Okręgowego w o przeludnieniu tego Aresztu i związanej z tym konieczności zmniejszenia normy powierzchni zaludnienia. Słusznie również Sąd Rejonowy uznał wskazany dowód za miarodajny do poczynienia na jego podstawie ustaleń faktycznych, mając na uwadze fakt, że strona powodowa nie kwestionowała jego rzetelności i autentyczności. Podkreślić należy, że przepis ten w chwili orzekania nie został wyeliminowany z polskiego systemu prawnego przez Trybunał Konstytucyjny, który podważając konstytucyjność tego przepisu określił termin utraty przez niego mocy obowiązującej ( zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r., SK 25/07, Dz.U. Nr 96, póz. 620 ). Powyższe prowadzi do wniosku, że działanie pozwanego polegające na umieszczeniu powoda w warunkach, w których przypadająca na niego powierzchnia celi wynosiła mniej niż 3 m 2 nie nosiło znamion naruszenia przepisów prawa regulujących zmniejszenie normy powierzchni celi. Podnieść też należy, że poza jedną celą nr 7 o powierzchni 5,83 m 2 , powód nie wskazał na zakres przekroczenia tej normy w wielu innych celach, co uniemożliwia ocenę oddziaływania przeludnienia na dobra osobiste powoda. Nie znalazły także odzwierciedlenia w materiale dowodowym argumenty powoda, jakoby warunki sanitarne panujące w celach, w których przebywał pozwany, pomimo niezachowania wskazanej powyżej normy, były niegodziwe i niedostosowane do ilości osadzonych przebywających w celach, a ponadto uniemożliwiały zaspokojenie podstawowych potrzeb codziennej egzystencji. Przede wszystkim nie sposób podzielić stanowiska skarżącego, jakoby ustalenia Sądu Rejonowego w powyższym zakresie zostały dokonane w sposób jednostronny 5
--- STRONA 6 ---
i z pominięciem części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji oparł ustalenia w powyższym zakresie nie tylko na zeznaniach świadków — pracowników pozwanego, ale również na dowodzie z protokołu wizytacji Aresztu Śledczego w , przeprowadzonej w dniach 10, 11 oraz 12 października 2006 r. przez wizytatora do spraw penitencjarnych. Z dowodu tego wynika, że zarówno kierownictwo Aresztu Śledczego, jak i funkcjonariusze służby więziennej w sposób prawidłowy i praworządny realizowali zadania wynikające z przepisów kodeksu karnego wykonawczego w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności oraz tymczasowego aresztowania. Ponadto Sąd Rejonowy oparł ustalenia faktyczne na dowodzie z dokumentu w postaci protokołu kontroli sanitarnej, przeprowadzonej w dniach 7 września 2006r. i 13 lutego 2007 r. przez pracownika Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej, z którego wynika, że nie zostały stwierdzone nieprawidłowości stanu sanitarnego i technicznego zakładu karnego. Analiza zarówno wskazanych dokumentów, jak i zeznań funkcjonariuszy służby więziennej nie potwierdziła stanowiska powoda, jakoby cele, w których przebywał były zawilgocone, woda ciekła po ścianach, okna były nieszczelne, panował zaduch, a temperatura w okresie zimy była tak niska, że ściekająca po ścianach woda zamarzała. Ponadto nie znalazły odzwierciedlenia z przeprowadzonych dowodach twierdzenia powoda, jakoby cele były nieodpowiednio wyposażone i oświetlone, a sposób urządzenia sanitariatów uniemożliwiał zachowanie higieny w celach. Wręcz przeciwnie, pomimo zmniejszenia powierzchni celi przypadającej na powoda, każda z cel, w których przebywał wyposażona była w odpowiednią ilość łóżek, taboretów, stołów oraz szafek. Temperatura panująca w celach dostosowana była do pory roku, przy czym w okresie lata, wydawane były wentylatory w celu ułatwienia zachowania temperatury niższej, od panującej na zewnątrz budynku Aresztu. Natomiast w okresie zimy, istniała możliwość zwrócenia się o dodatkowy koc. W tym miejscu należy zaznaczyć, że powód nie zwracał się z takim wnioskiem, co w ocenie Sądu Okręgowego podważa wiarygodność jego twierdzeń w zakresie, w jakim dotyczyły one zbyt niskiej temperatury w celach. Zarówno fakt utrzymywania stałej, odpowiedniej do pory roku temperatury, jak i zapewnienie szczelności okien zapobiegał zawilgoceniu cel, dostawaniu się do ich wnętrza wody oraz powstawaniu zaduchu. Również zapewniona była odpowiednia wentylacja pomieszczeń. Dodatkowo należy zauważyć, że zarówno wizytacja Aresztu Śledczego, jak i kontrola sanitarna przeprowadzone zostały w okresie, za jaki powód domaga się zasądzenia zadośćuczynienia lub krótko po nim. Tym samym Sąd pierwszej instancji był w pełni uprawniony do uznania, że wnioski sporządzone po przeprowadzeniu wizytacji oraz kontroli sanitarnej w sposób wiarygodny odzwierciedlają warunki bytowe oraz sanitarne panujące w Areszcie Śledczym w w okresie, kiedy przebywał w nim powód. Mając zatem na uwadze, że wskazane powyżej dowody z dokumentów w istocie potwierdziły wyłaniający się z zeznań świadków — funkcjonariuszy służby więziennej, obraz warunków bytowych panujących w Areszcie Śledczym w Bytomiu, w tym również w celach w których przebywał powód, wbrew stanowisku apelacji, brak było podstaw do poczynienia ustaleń faktycznych na podstawie zeznań świadków i , albowiem pozostawały one w sprzeczności z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Zarzut naruszenia art. 233 § l k.p.c. nie jest również uzasadniony oddaleniem wniosków dowodowych o przesłuchanie świadków oraz 6
--- STRONA 7 ---
> o przeprowadzenie oględzin znajdujących się w Areszcie Śledczym w cel i spacernika, gdyż wskazane wnioski dowodowe zostały złożone po upływie zakreślonego w sytuacji, gdy rygorem procesowym złożenia wniosków dowodowych po terminu było ich pominięcie, a nadto nie istniały okoliczności, które uniemożliwiły zgłoszenie tego wniosku w terminie wcześniejszym. Na marginesie należy zaznaczyć, że zgodnie z wnioskiem dowodowym o przesłuchanie świadków, przedmiotem dowodu miały być warunki panujące w Areszcie Śledczym a nie w celach, w których przebywał powód. Mając przy tym na uwadze, że wskazani świadkowie nie przebywali w celi z powodem, dowód ten nie byłby przydatny do ustalenia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wymaga bowiem podkreślenia, że przedmiotem rozpoznawanej sprawy zasądzenia zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych powoda, dlatego też okoliczności, które mogłyby świadczyć o naruszeniu dóbr osobistych dotyczyły przede wszystkim cel, w których on przebywał. Również nieprzeprowadzenie przez Sąd pierwszej instancji dowodu z zeznań świadków nie mógł odnieść zamierzonego skutku, albowiem stosownie do art. 162 k.p.c. niezłożenie przez stronę zastrzeżenia co do tu uchybienia przepisom postępowania w toku posiedzenia, a jeżeli strona nie była obecna, na najbliższym posiedzeniu wyklucza możliwość późniejszego powoływania się w środkach zaskarżenia lub środkach odwoławczych na powstałe uchybienia procesowe, z wyjątkiem uchybień, które sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu albo w wypadku braku zgłoszenia zastrzeżenia z przyczyn niezawinionych przez stronę. Tymczasem w omawianej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Pełnomocnik powoda nie zgłosił zastrzeżenia, o którym mowa w art. 162 k.p.c., a ponadto apelacja nie zawiera wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań wskazanych świadków przez Sąd drugiej instancji. Dokonując oceny wiarygodności twierdzeń podniesionych w pozwie nie sposób pominąć, iż powód nie składał skarg w trybie przepisów Kodeksu karnego wykonawczego, na panujące w celach warunki. Dotyczy to również zastrzeżeń powoda dotyczących ilości temperatury posiłków. Uwaga ta nabiera tym większego znaczenia, że powód był w pełni świadom możliwości reagowania na nieprawidłowości oraz dochodzenia swych praw, o czym świadczy szereg wniosków składanych przez niego w czasie pobytu w Areszcie Śledczym, a także zdarzenie opisane niżej odnośnie rzekomego molestowania i złego traktowania przez Kierownika Ochrony, które nie znalazły potwierdzenia w toku dochodzenia przeprowadzonego w Areszcie Śledczym. Przechodząc do sposobu, w jaki powód był traktowany przez Kierownika Ochrony, jak i funkcjonariuszy służby więziennej, Sąd Okręgowy w pełni podziela ustalenia Sądu Rejonowego w tym zakresie. Przede wszystkim, powód nie przedstawił żadnych dowodów, na poparcie opisanych w pozwie okoliczności dotyczących molestowania go przez pielęgniarkę oddziałową. Dotyczy to także umieszczenia powoda w celi izolacyjnej. Stanowiska skarżącego nie sposób podzielić, albowiem jak wynika z zeznań świadka - Kierownika Działu Penitencjarnego Aresztu Śledczego w , pozwany nie był nigdy ukarany karą dyscyplinarną w postaci umieszczenia w celi izolacyjnej, a nadto, charakteru takiego nie ma cela numer 7. Fakt osobnego odprowadzenia osadzonych w tejże celi na spacer, do łaźni, czy też na świetlicę wynikał wyłącznie z faktu, że cela ta umieszczona jest w drugiej grupie spacerowej, która to grupa składała się wyłącznie z jednej celi. 7
--- STRONA 8 ---
Wadliwa była również interpretacja przez powoda faktu przenoszenia go pomiędzy celami. W szczególności brak jest podstaw do uznania, że działanie takie było przejawem represjonowania, czy też poniżania powoda przez Kierownika Ochrony i funkcjonariuszy służby więziennej. Po pierwsze, obowiązujące przepisy prawa regulujące zasady i warunki odbywania kary pozbawienia wolności nie zawierają zakazu przenoszenia osadzonego do innej celi, ani nie wprowadzają w tym zakresie żadnych ograniczeń. Po drugie, w sytuacji przeludnienia zakładu karnego i związanej z tym konieczności zmniejszenia powierzchni celi przypadającej na jednego osadzonego, działania takie uzasadnione są wymogami klasyfikacji osadzonych, której celem jest stworzenie warunków sprzyjających indywidualnemu postępowaniu ze skazanymi, zapobieganiu szkodliwym wpływom skazanych zdemoralizowanych oraz zapewnieniu skazanym bezpieczeństwa osobistego (art. 82 § l k.k.w.). Ponadto, jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy, twierdzeniom powoda w zakresie rzekomego represjonowania go przez funkcjonariuszy służby więziennej przeczy fakt wielokrotnego nagradzania powoda podczas pobytu w Areszcie Śledczym w. Sąd Okręgowy nie znalazł również podstaw do podważenia ustaleń Sądu pierwszej instancji w zakresie respektowania prawa powoda do prywatności i wolności korespondencji oraz utrudniania mu kontaktów z rodziną i osobami bliskimi. Także w tym zakresie powód nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie zasadności swojego stanowiska. Co więcej, wiarygodność podniesionych przez powoda argumentów podważają dowody z zeznań świadków - zastępcy Dyrektora Aresztu Śledczego - , oddziałowego - oraz dowód z dokumentu w postaci zarządzenia Dyrektora Aresztu Śledczego z których wynika, że każdemu osadzonemu, a więc również powodowi przysługiwało prawo do 10 minut rozmowy telefonicznej w tygodniu, które to prawo było respektowane przez funkcjonariuszy służby więziennej. Natomiast ograniczenia w swobodzie korzystania z tego uprawnienia dotyczyły czasu, w którym osadzeni, w każdym tygodniu mogli z niego korzystać, co uzasadnione było względami natury technicznej i organizacyjnej. Nadto z dowodów tych wynika, że powód wielokrotnie uzyskiwał pozwolenie na skorzystanie z dodatkowych rozmów telefonicznych. Reasumując, powyższe rozważania wskazują na bezzasadność zarzutu naruszenia art. 233 § l k.p.c. tym bardziej, że w uzasadnieniu tego zarzutu skarżący nie wykazał, aby ustalenia Sądu Rejonowego były niespójne, nielogiczne, czy też sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Także zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. nie mógł odnieść zamierzonego skutku, albowiem przepis ten nie jest źródłem obowiązków ani uprawnień sądu, lecz określa jedynie wolę ustawodawcy ograniczenia kręgu faktów, które mogą być przedmiotem dowodu w postępowaniu cywilnym. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. wymaga podkreślenia, że może on doprowadzić do uchylenia zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w sytuacji, gdy treść uzasadnienia wyroku uniemożliwia dokonanie kontroli instancyjnej. W omawianej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, gdyż z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia w sposób nie budzący wątpliwości wynikają motywy, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji podejmując decyzję w przedmiocie oddalenia powództwa. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, że stanowisko apelacji w tym zakresie jest niekonsekwentne. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może bowiem być skutecznie uzasadniany próbą 8
--- STRONA 9 ---
zwalczania ustaleń faktycznych, gdyż mogłaby ona ewentualnie odnieść zamierzony skutek wyłącznie w ramach zarzutu naruszenia art 233 § l k.p.c. Zarzut naruszenia prawa materialnego może być skutecznie podniesiony wyłącznie w sytuacji, gdy skarżący nie kwestionuje ustaleń stanu faktycznego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 23 k.c., art. 24 k.c., art. 448 k.c., art. 3 i 8 ust. l Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r., art. 7 i 10 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r., art. 40, 41 i 47 Konstytucji RP Z 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 4 k.k.w. jest jedynie bezskuteczną próbę kreacji odmiennych, pożądanych przez skarżącego ustaleń. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Stosownie do art. 24 § l k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania chyba, że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego s k u t k ó w , w s z c z e g ó l n o ś c i a ż e b y z ł o ż ył a o ś w i a d c z e n i e o d p o w i e d n i e j t r e ś c i l w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Natomiast zgodnie z art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Treść przywołanych przepisów wskazuje, że zadośćuczynienie jest ściśle związane i odczuciami osoby ubiegającej się o jego zasądzenie. W sytuacji, gdy podstawą tego żądania jest naruszenie dóbr osobistych, konieczne jest wykazanie, że zaistniały okoliczności, które doprowadziły do naruszenia tych dóbr, wywołując negatywne przeżycia osoby, której dobra osobiste zostały naruszone. Dopiero po stwierdzeniu tych okoliczności, zastosowanie ma domniemanie bezprawności wynikające z art. 24 § l k.c. Ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywał na powodzie. Tymczasem jak wskazano w toku wcześniejszych rozważań, powód nie wywiązał się z tego obowiązku nawet w minimalnym zakresie, co uniemożliwiło Sądowi pierwszej instancji weryfikację zasadności jego twierdzeń. W szczególności powód nie wykazał, aby fakt przeludnienia naruszył jego godność osobistą, albowiem nie wykazał, aby został pozbawiony minimalnych warunków bytowych. Wbrew stanowisku skarżącego, przywołanie orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, nie mogło stanowić argumentu przemawiającego za zasadnością objętego pozwem żądania. Przede wszystkim, ani Sąd Rejonowy, ani Sąd Okręgowy nie są związani orzeczeniami wydanymi w innych sprawach. Mając jednak na uwadze autorytet Sądu Najwyższego, jak i znaczenie wydawanych przez tenże Sąd orzeczeń dla wykładni obowiązujących przepisów prawa, przywołując określone orzeczenie tego Sądu należy w pierwszej kolejności rozważyć okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydania orzeczenia przez Sąd Najwyższy. Tymczasem jak prawidłowo podkreślił Sąd pierwszej instancji, przywołane orzeczenie wydane zostało 9
--- STRONA 10 ---
w odmiennych okolicznościach faktycznych - osoba domagająca się zasądzenia zadośćuczynienia wykazała, że w celu, w której przebywała, nie zostały zapewnione minimalne warunki bytowe - brak było łóżek dla wszystkich osadzonych, oddzielnego węzła sanitarnego. Natomiast w rozpoznawanej sprawie, powód nie wykazał, aby pomimo przebywania w przeludnionych celach — pozbawiony został podstawowych warunków bytowych, a zatem nie wykazał okoliczności, które doprowadziły do naruszenia dóbr osobistych. Dlatego też o oddaleniu żądania zasądzenia zadośćuczynienia nie przesądził fakt, że przy zmniejszaniu powierzchni mieszkalnej przypadającej na jednego osadzonego dochowana została procedura określona w art. 248 k.k.w. Decydujące znaczenie w tym zakresie miał fakt, że powód nie wykazał, aby pomimo przeludnienia warunki panujące w celach, w których przebywał nie spełniały podstawowych standardów, bądź też by nie zabezpieczały jego podstawowych potrzeb życiowych. Nie mogło również odnieść zamierzonego skutku stanowisko skarżącego, jakoby ciężar udowodnienia, że warunki pobytu w Areszcie Śledczym odpowiadały obowiązującym normom spoczywał na pozwanym. Abstrahując od szerszych rozważań w tej kwestii wypada zaznaczyć, że ustalenia faktyczne zostały w istocie poczynione na podstawie oferowanych przez pozwanego dowodów, których ocena doprowadziła Sąd pierwszej instancji do wniosku, że dobra osobiste powoda nie zostały naruszone. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy oddalił apelację, o czym orzekł na mocy art. 385 k.p.c., przy czym oddalenie apelacji czyni bezprzedmiotowym odniesienie się do zaskarżonego rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego był art. 98 k.p.c. w związku z był § 6 pkt 5 w związku 2 § 12 ust. l pkt l Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.02.163.1349 ze zm.). 10
Słowa kluczowe
#orzeczenie#Wyrok#Sąd Okręgowy w Katowicach#IV Ca 427/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 sierpnia 2008 r. Sąd Okręgowy w Katowi#art. 24 k.c.#art. 448 k.c.#art. 110 § 2 k.k.w.#art. 3 powo#art. 98 k.p.c.#art. 23 k.c.#art. 4 k.k.w.#art. 227 k.p.c.#art. 328 § 2 kp.c.#art. 6 k.c.#art. 162 k.p.c.#art. 328 § 2 k.p.c.#art. 248 k.k.w.#art. 385 k.p.c.