Wyrok Ill CRN 25176

--- STRONA 1 --- 2 ”_V__(_3K 659!04tekst Tekst orzeczenia pochodzi z bazy orzeczeri Sqdu Najwyzszego dostspnej poo‘ adresem .5flfl " Wyrok Sqdu Najwyzszego z dnia 24 maja 2005 r. " V CK 659104 1. Jakkolwiek opinia biegiych jest oparta na wiadomoéoiach specjalnych, to podlega ona ocenie sqdu w oparciu 0 caiy zebrany w sprawie material, a zatem, na tie tego materialu, koniecznym jest stwierdzenie, czy ustosunkowaia sio ona do wynikajqcych z innych dowodow faktow mogqcych stanowié podstawo ocen w opinii zawartych oraz czy opierajqc sie; na tym materiaie w sposob logiczny i jasny przedstawia tok rozumowania prowadzqcy do sformuiowanych w niej wnioskow. Jezeii opinia biegiych wymogow tych nie spelnia, wniosek strony 0 powoianie innych biegiych uznaé nalezy za zasadny. 2. Zaakceptowanie przez Sqd drugiej Instancji rozstrzygnicgcia opartego na pozaustawowych przesiankach, bodqcego wynikiem wadliwego sformuiowania pytania kierowanego do biegiych, stanowi naruszenie przepisu prawa materialnego, mow w sprawie powinien zostaé zastosowany. ,. LEX nr 180821 ’ ' 180821 : 5112218; a_Lt.l8_6 : a£L8_2 Skiad orzekajqcy Przewodniczqcy: Sodzia SN Elzbieta.SkowroriskaBocian. Sgdziowie SN: Bronisiaw Czech, Andrzej Struzik (spr.). Sentencja  Said Najwyzszy w sprawie z powodztwa Bernarda S. przeciwko Klzysztofowi F. o ustalenie niewaznoéci umowy, po rozpoznaniu na rozprawie w lzbie Cywiinej w dniu 24 maja 2005 r. kasacji powoda od wyroku Sqdu Apelacyjnego z dnia 30 czerwca 2004 r.,  _ " _ uchyla zaskarzony wyrok i sprawo przekazuje Sqdowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postopowania kasacyjnego. _  Uzasadnienie faktyczne Powod Bernard S. w pozwie skierowanym przeciwko Krzysztofowi F. domagai sio ustalenia, Ze zawarta miodzy stronami w ciniu 12 marca 2002 r. umowa sprzedazy nieruchomoéci jest niewazna, albowiem powod w chwili jej zwarcia znajdowai sis; w stanie wyiqczajqoym éwiadome powziocie decyzji i vwrazenie woii. Wyrokiem z dnia 1 paidziernika 2003 r. Said Okrqgowy odcialii powodztwo. Sad ten ustalii, 2e powod byi wiaécicielem nieruohomoéci poiozonej w R. plzy ui. G., dla ktorej Sad Rejonowy w R. prowadzi ksigge; wieczystq nr 220. Od jesieni 2000 r. pozwany zamieszkiwai w domu powoda na nieruohomoéci tam poiozonej. Powod ieczyi sio wowczas z powodu padaczki i zaburzeri rownowagi w przychodni przyzakiadowej Elektrowni R., gdzie pracowai, nastegpnie w okresie od 31 stycznia do 22 lutego 2001 r. leczyi sio w szpitalupsychiatrycznym z powodu zespoiu zaleznoéci alkohoiowej, a po opuszczeniu szpitala kontynuowai to Ieczenie ambulatoryjnie. W kwietniu 2001 r. powod zgfosii sie do lekaiza z objawami zabuizeri lokowodepresyjnych, a poniewai stan ten sie poglgbiai, w dniu 30 stycznia 2002 r. lekarz orzecznik uznai powoda za czoéciowo niezdolnego do pracy, w zwiqzku z czym powodowi przyznano rentg. Formalnoéci z tym zwiqzane zaiatwiai pozwany. W dniu 12 marca 2002 r. strony zawariy umowe, ktora powod sprzedai pozwanemu opisanq wyzej nieruchomoéé za ceno, 50.000 zi, przy czym strony ustanowily na rzecz powoda siuzebnoéé mieszkania w domu na nieruchomoéci tej sir; znajdujqcym. Kiika dni péiniej powoda hospitalizowano na oddziaie psychiatrycznym z powodu przygnebienia i zaburzef: snu. W szpitalu powod przebywai od 18 marca do 10 czerwca 2002 r. Podczas pobytu w szpitalu powod poznai Bronisiawg M. i po opuszczeniu szpitala chciaijq zameidowaé w domu, w ktorym mieszkai. Wediug swych twierdzefi, powod wowczas miai sie dowiedzieé, 2e nie ma tytuiu prawnego do nieruchomoéci. Na podstawie opinii biegiych psychiatrow S»:qd pieiwszej instancji ustalii, 2e powod cierpi na uzaleznienie od alkoholu, padaczko alkoholowq, zespoi otopienny w fazie poczqtkowej, a w chwili zawierania umowy sprzedazy miai nieznacznie ograniczonq zdolnosé do éwiadomego i swobodnego dziaiania, jednakze nie w stopniu uniemoziiwiajapym kierowanie swym postopowaniem. Apelacja powoda od powyzszego wyroku, oparta na zarzutach naruszenia a.r1t.2lE5 k.p.c., 2&0 k.p.c., 23.3 k.p.c. i 328 k.p.c. oraz aIIi..mfi2 k.c., zostala przez Sad Apelacyjny w Katowicach odcialona wyrokiem z dnia 30 czerwca 2004 r. Uzasadniajqc swe orzeczenie Sad Apeiacyjny plzyjz211‘ ustalenia Sqdu pierwszej instancji za wiasne i podzielii oceno Sqdu System lnformacji Prawne] Lex (Lex Omega) 5012013 Stan prawny programu: 20131223 _ __y__ci‹ 859x04-tekst Tekst orzeczenia pochodzi 2 bazy orzeczeń Sądu Najwyższego dostępnej pod adresem l1ttp;lĹwiMrlLś.r1.pl " Wyrok Sądu Najwyższego- z dnia 24 maja 2005 r. ' V CK 659104 1. Jakkolwiek opinia biegłych jest oparta na wiadomościach specjalnych, to podlega ona ocenie sądu w oparciu o caly zebrany w sprawie materiał, a zatem, na tie tego materiału, koniecznym jest stwierdzenie, czy ustosunkowała się ona do wynikających z innych dowodów faktów mogących stanowić podstawę ocen W opinii zawartych oraz czy opierając się na tym materiale w sposób logiczny i jasny przedstawia tok rozumowania prowadzący do sformułowanych w niej wniosków. .Jeżeli opinia biegłych wymogów tych nie spełnia, wniosek strony o powołanie innych biegłych uznać należy za zasadny. 2. Zaakceptowanie przez Sąd drugiej instancji rozstrzygnięcia opartego na pozaustawowych przesłankach, będącego wynikiem wadliwego sformułowania pytania kierowanego do biegłych, stanowi naruszenie przepisu prawa materialnego, który w sprawie powinien zostać zastosowany. ._ LEX nr 180821 r ' 180821 : ai:L2l8; a_Lt.28_6 : ai:L8.2 Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Elżbieta.Skowrońska-Bocian. Sędziowie SN: Bronisław Czech, Andrzej Struzik (spr.). Sentencja - Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bernarda S. przeciwko Krzysztofowi F. o ustalenie nieważności umowy, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywiłnej w dniu 24 maja 2005 r. kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 czerwca 2004 r., - _ " _ uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. _ - Uzasadnienie faktyczne Powód Bernard S. w pozwie skierowanym przeciwko Krzysztofowi F. domagał się ustalenia, że zawarta między stronami w dniu 12 marca 2002 r. umowa sprzedaży nieruchomości jest nieważna, albowiem powod w chwili jej zwarcia znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Wyrokiem z dnia 1 pażdziernika 2003 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że powód był właścicielem nieruchomosci położonej w R. przy ul. G., dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą nr 220. Od jesieni 2000 r. pozwany zamieszkiwał w domu powoda na nieruchomości tam położonej. Powód leczył się wówczas z powodu padaczki i zaburzeń równowagi w przychodni przyzakładowej Elektrowni R., gdzie pracował, następnie w okresie od 31 stycznia do 22 lutego 2001 r. leczył się w szpitalupsychiatrycznyrn z powodu zespołu zależności alkoholowej, a po opuszczeniu szpitala kontynuował to leczenie ambulatoryjnie. W kwietniu 2001 r. powód zgłosił się do lekarza z objawami zaburzeń lękowo-depresyjnych, a ponieważ stan ten się pogłębiał, w dniu 30 stycznia 2002 r. lekarz orzecznik uznał powoda za częściowo niezdolnego do pracy, w związku z czym powodowi przyznano rentę. Formalności z tym związane załatwiał pozwany. W dniu 12 marca 2002 r. strony zawarły umowę, którą powód sprzedał pozwanemu opisana wyżej nieruchomość za cenę. 50.000 zł, przy czym strony ustanowiły na rzecz powoda służebność mieszkania w domu na nieruchomości tej się znajdującym. Kiika dni póżniej powoda hospitalizowano na oddziaie psychiatrycznym z powodu przygnębienia i zaburzeń snu. W szpitalu powód przebywał od 18 marca do 10 czerwca 2002 r. Podczas pobytu W szpitalu powód poznał Bronisławę M. i po opuszczeniu szpitala chciał ją zameldować w domu, w którym mieszkał. Według swych twierdzeń, powód wówczas miał się dowiedzieć, że nie ma tytułu prawnego do nieruchomości. Na podstawie opinii biegłych psychiatrów Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód cierpi na uzależnienie od alkoholu, padaczkę alkoholową, zespół otępienny w fazie początkowej, a w chwili zawierania umowy sprzedaży miał nieznacznie ograniczoną zdolność do świadomego i swobodnego działania, jednakże nie w stopniu uniemoziiwiającym kierowanie swym postępowaniem. Apelacja powoda od powyższego wyroku, oparta na zarzutach naruszenia a.r1t.2l& l<.p.c., 230. k.p.c., 23.3 k.p.c. i 2128 k.p.c. oraz ar:i.„„„B2 k.c., została przez Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalona wyrokiem z dnia 30 czerwca 2004 r. Uzasadniając swe orzeczenie Sąd Apelacyjny przyjął ustalenia Sądu pierwszej instancji za własne i podzielił ocenę Sądu System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega) 5012013 Stan prawny programu: 2013-12-23 --- STRONA 2 --- _ ____ __ _ _ ___V CK 659;'O4  tekst Okregowego co do opinii biegiych lekaizy psychiatrow, ktorq uznai za zupeinq i stanowcze, opartq na peinej dokumentacji iekarskiej, zeznaniach éwiadkow i badaniu powoda, a w konsekwencji przyjqt, ze nie zachodziia potrzeba powoiania kolejnych biegtych. Powoiujajc takze zeznania éwiadka Adama G.  notariusza sporzedzajecego kwestionowanq umowe, Sed drugiej instancji slwierdzit, 2e w chwili zawarcia umowy powod nie znajdowai sie w stanie wyiqczajecym éwiadome i swobodne powziecie decyzji i wyrazenie woii. Zarzut pominiecia zeznafl éwiadka Lidii K.  {ekarza z przychodni przyzaktadowej  Sad Apeiacyjny uznai za chybiony, gdyz éwiadek leczyta powoda na inne schorzenia, zas odnoénie pozostaiych éwiadkow, przesiuchanych przez Sajd pienivszej instancji na wniosek powoda, stwierdzii, Ze ich zeznania nic nie wniosiy do sprawy, albowiem nie mieli oni rozeznania co do stanu umysiu powoda w dacie zawarcia umowy sprzedazy. Wyrok powyzszy zaskarzyi powod opierajejc kasacje na podstawaoh z .&£'_T._3.9.3l_tI1kI_1 i 2 k.p.c. Podnoszajc naruszenie przepisow postepowania mogqce mieé istotny wptyw na wynik sprawy skarzecy zarzucit naruszenie a.:t._32_8__§.2 w zwiezku z ei:t._391 k.p.c. oraz naruszenie ad. 382, all 233 §J, i at1i]8 §_1 w ZWi81ZKLl z ;a1:t._&&1 k.p.c. Podnoszeo natomiest naruszenie przepisow prawa rnaterialnego skarzecy zarzucii naruszenie en‘._82 k.o. Uzasadnienie prawne j Sad Najwyzszy zwazyi, co nastepuje: Rozpoznajqc kasacje powoda zwrocio uwage naiezy, iz stosownie do ar_t._Zi uetawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy  Kodeks postepowania cywiinego oraz ustawy  Prawo 0 ustroju sajdow powszechnych (Dz. U. Z 2005 r. Nr 13, poz. 98) do jej rozpoznania stosuje sie przepisy obowiqzujajce przed dniem 6 lutego 2005 r.  Kasacja zasadnie zarzuca zaskarzonemu wyrokowi naruszenie przepisow postepowania mogece mieé wpiyw na wynik sprawy, a to fiIi_3_8Z k.p.c. i e£t._2.Ii3.,§_l k.p.c. Pomimo jednoznacznych zarzutow apelacji dotyczecych oceny materiaiu dowodowego i wskazujqoych na konkretny material dowodowyj zdaniem skarzeoego pominiety, Sad drugiej instancji ograniczyi swe rozwazania dotyozqce tego zarzutu do zdawkowych stwieroizefi, ktore pozostaje w sprzeoznoéci z ocenianym materieiem dowodowym. Dotyozy to przede wszystkim zeznafl éwiadkow. Swiadkowie ci w swych zeznaniach wskazywali na caikowite zaniki éwiadomoéci powoda w okresie, w ktorym doszio do zawarcia umowy. Stqd zupeinie niezrozumiaiym jest zawarte w uzasadnieniu zaskarzonego wyroku stwierdzenie, 2e "zeznania te nic nie wniosty do sprawy, gdyz éwiadkowie ci nie rnieli informacji i wtaéciwego rozeznania co do stand umysiu powoda w dacie zawarcia umowy sprzedezy nieruchomoéci". Nie sposob przy tym nie zauwazyo, 2e treéé tych zeznafi nie znaiazia tez zadnego odzwierciedlenia w uzasadnieniu wyroku Sedu pierwszej instancji, jakkolwiek zeznania tych éwiadkow powoiywano jako podstewe ustalefi faktycznych. Te, jakze istotne dla rozstrzygnieoia sprawy, fragmenty zeznafi zostaiy pominiete przez Sedy obu instancji catkowitym milczehiem. W sprawie, procz wyzej powoianych zeznafi, Znajdujq sie taikze majece obrazowaé stan éwiadomosci powoda zeznahia inriych éwiadkow rozbiezne z wyzej powoianymi. Sejd Apelacyjny w ogole na rozbieznoéoi te nie zwrocii uwagi i nie poddai ich ocenie, zbywajqc problem oceny zeznafi zdawkowymi sformuiowaniami, co przy caikowitym braku oceny zeznaifi w uzasadnieniu wyroku pieiwszej instancji, opartym jedynie na opinii biegiych i przy jednoznacznych zarzutach apelacji kwestii tej dotyczqcych, prowadzi do uznania za trafny zarzutu, iz podstawy orzeczenia nie stanowiia caioéo materiaiu zgromadzonego w sprawie (a1:t_Ji82 k.p.c.), a ocena tego rnateriaiu nie jest wszechstronna, a zatem nie odpowiada zasadom wynikajqcym z i k.p.c. Okoiicznoéo, iz ocena materiatu dowodowego dotknieta jest brakami, w szczegoinoéoi 2e w uzasadnieniu wyroku nie poddano szczegoiowej analizie ozeéci tego materiaiu, nie stanowi natomiast o naruszeniu a.Lt._325_§_2 k.p.c. 0 ile Sa_d, chociazby w sposob niesatysfakojonujecy, do materiaiu tego sie odniosi.  W sprzecznoéci z zebranym w sprawie materiaiem pozostaje takze zawarte w uzasadnieniu zaskarzonego wyroku stwierdzenie, 2e opinia biegiych lekarzy psychiatrow oparta zostaia miedzy innymi na zeznaniach éwiadkow. Opinia lekarska w ogole do zeznafi éwiadkow nie nawiqzuje, nie wynika zniej takze, by biegli z zeznaniami tymi w ogote sie zapoznali. Wbrew zarzutowi kasacji biegli powoiujq natomiast dokumentacje lekarske i ozeéciowo jq cytuje w opisowej czeéct opinii, jakkolwiek w swych wywodach do dokumentacji tej nie nawiajzuje. Na te braki opinli powod wskazywai juz przed Sedem Okregowym (wyrywkowoéé, pominiecie niektorych faktow), a nastepnie stosowne zarzuty podnosii w apelacji. W konsekwencji z iakonicznych stvvierdzerfi Sadu Apelacyjnego dotyczqcych oceny opinii zaakceptowao mozna jedynie jedno, a mianowicie Ze opinia jest stanowoza. Taka cecha opinif biegiych jest dalece niewystarczajeca, by mogia ona stao sie podstawa; ustaleifi sqdu. Zarzut ten nie przesedza natomiast zasadnoéci wniosku powoda o powoianie innych biegiych. Majqo na uwadze braki opinii i wskazywane przez niektorych éwiadkow oraz samego pozwanego okolicznoéci dotyczece stanu éwiadomoéci pozwanego w okresie zblizonym do dnia zawarcia umowy, nalezaio zazedaé od biegiyoh stosownego uzupeinienia opinii poprzez wypowiedi co do moziiwoéci istnienia takich stanow przy uwzgiednieniu wiedzy medycznej oraz informacji wynikajqcejiz dokumentaoji iekarskiej 1 badafi przez biegiych przeprowadzonych, a nastepnie wezwaé biegiych na rozprawe, by umoiliwié stronom zadawanie stosownych pytarfi dia nalezytej weryfikacji twierdzefi tak uzupetnionej opinii. Dopiero tak zgromadzony materiai umozliwiaiby nalezytq ocene opinii i decyzje co do ewentualnego powotania innych biegiyoh. Nie mozna przy tym zapominao, ze jakkolwiek opinia biegiych jest oparta na wiedomoéciach specjalnych, to podlega ona ocenie sedu w oparoiu o caty zebrany w sprawie materiat, a zatem, na tie tego materiaiu, konieoznym jest stwierdzenie, czy ustosunkowaia sie ona do wynikajqcych z innych dowodow faktow mogecyoh stanowié podstawe ocen w opinii zawartych oraz czy opierajqc sie 0 ten materiai w sposob logiozny i jasny przedstawia tok System informacji Prawns} Lex (Lex Omega) 5012013 Stan prawny programu: 20131223 _ _ ___ __ _ _ ___V CK 659r'O4 -tekst Okręgowego co do opinii biegłych lekarzy psychiatrów, którą uznał za zupełną i stanowczą, opartą na pełnej dokumentacji łekarskiej, zeznaniach_ świadków i badaniu powoda, a w konsekwencji przyjął, że nie zachodziła potrzeba powołania kolejnych biegłych. Powołując także zeznania świadka Adama G. - notariusza sporządzającego kwestionowaną umowę, Sąd drugiej instancji stwierdził, że w chwili zawarcia umowy powód nie znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Zarzut pominięcia zeznań świadka Lidii K. - lekarza z przychodni przyzakładowej - Sąd Apelacyjny uznał za chybiony, gdyż świadek leczyła powoda na inne schorzenia, zaś odnośnie pozostałych świadków, przesłuchanych przez Sąd pienivszej instancji na wniosek powoda, stwierdził, że ich zeznania nic nie wniosły do sprawy, albowiem nie mieli oni rozeznania co do stanu umysłu powoda w dacie zawarcia umowy sprzedaży. Wyrok powyższy zaskarżył powód opierając kasację na podstawach z .ar_t.3„9„3l_pkt_1 i 2 k.p.c. Podnosząc naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy skarżący zarzucił naruszenie a_d;._32_8_.§_2 w związku z ar:t._391 k.p.c. oraz naruszenie art. 382, ad. 233 §Ą, i aiiiiß §_t w związku z ;ar:t._&9„1 k.p.c. Podnosząc natomiast naruszenie przepisów prawa materialnego skarżący zarzucił naruszenie ao`._82 k.c. Uzasadnienie prawne _ Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rozpoznając kasację powoda zwrócic uwagę nalezy, iż stosownie do ar_t._Zi ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Z 2005 r. Nr 13, poz. 98) do jej rozpoznania stosuje się przepisy obowiązujące przed dniem 6 lutego 2005 r. - Kasacja zasadnie zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, a to aLt_3_82 k.p.c. i ai:i.._2.3„3.„§„l k.p.c. Pomimo jednoznacznych zarzutów apelacji dotyczących oceny materiału dowodowego i wskazujących na konkretny materiał dowodowy, zdaniem skarżącego pominięty, Sąd drugiej instancji ograniczył swe rozważania dotyczące tego zarzutu do zdawkowych stwierdzeń, które pozostają w sprzeczności z ocenianym materiałem dowodowym. Dotyczy to przede wszystkim zeznań świadków. Świadkowie ci w swych zeznaniach wskazywali na całkowite zaniki świadomości powoda w okresie, w którym doszło do zawarcia umowy. Stąd zupelnie niezrozumiałym jest zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzenie, ze "zeznania te nic nie wniosły do sprawy, gdyż świadkowie ci nie mieli informacji i właściwego rozeznania co do stanu umysłu powoda w dacie zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości". Nie sposób przy tym nie zauważyć, że treść tych zeznań nie znalazła też zadnego odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, jakkolwiek zeznania tych świadków powoływano jako podstawę ustaleń faktycznych. Te, jakże istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, fragmenty zeznań zostały pominięte przez Sądy obu instancji całkowitym `mi|czeniem. W sprawie, prócz wyżej powołanych zeznań, "znajdują się takze mające obrazowaó stan świadomości powoda zeznania innych świadków rozbieżne z wyżej powołanymi. Sąd Apelacyjny w ogóle na rozbieżności te nie zwrócił uwagi i nie poddał ich ocenie, zbywając problem oceny zeznań zdawkowymi sformułowaniami, co przy całkowitym braku oceny zeznań w uzasadnieniu wyroku pierwszej instancji, opartym jedynie na opinii biegłych i przy jednoznacznych zarzutach apelacji kwestii tej dotyczących, prowadzi do uznania za trafny zarzutu, iz podstawy orzeczenia nie stanowiła całość materiału zgromadzonego w sprawie (ai:t_íi82 k.p.c.), a ocena tego materiału nie jest wszechstronna, a zatem nie odpowiada zasadom wynikającym z i k.p.c. Okolicznośc, iż ocena materiału dowodowego dotknięta jest brakami, w szczególności że w uzasadnieniu wyroku nie poddano szczegółowej analizie części tego materiału, nie stanowi natomiast o naruszeniu aŁt._325¬§_2 k.p.c. o ile Sąd, chociażby w sposób niesatysfakcjonujący, do materiału tego się odniósł, - W sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem pozostaje także zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzenie, że opinia biegłych lekarzy psychiatrów oparta została między innymi na zeznaniach świadków. Opinia lekarska w ogóle do zeznań świadków nie nawiązuje, nie wynika zniej także, by biegli z zeznaniami tymi w ogóle się zapoznali. Wbrew zarzutowi kasacji biegli powołują natomiast dokumentację lekarską i częściowo ją cytują w opisowej części opinii, jakkolwiek w swych wywodach do dokumentacji tej nie nawiązują. Na te braki opinii powód wskazywał już przed Sądem Okręgowym (wyrywkowośó, pominięcie niektórych faktów), a następnie stosowne zarzuty podnosił w apelacji. W konsekwencji z lakonicznych stwierdzeń Sądu Apelacyjnego dotyczących oceny opinii zaakceptować można jedynie jedno, a mianowicie że opinia jest stanowcza. Taka cecha opinii biegłych jest dalece niewystarczające, by mogła ona stać się podstawą ustaleń sądu. Zarzut ten nie przesądza natomiast zasadności wniosku powoda o powołanie innych biegłych. Mając na uwadze braki opinii i wskazywane przez niektórych świadków oraz samego pozwanego okoliczności dotyczące stanu świadomości pozwanego w okresie zbliżonym do dnia zawarcia umowy, należało zażądać od biegłych stosownego uzupełnienia opinii poprzez wypowiedź co do możliwości istnienia takich stanów przy uwzględnieniu wiedzy medycznej oraz informacji wynikającejz dokumentacji iekarskiej i badań przez biegłych przeprowadzonych, a następnie wezwać biegłych na rozprawę, by umożliwić stronom zadawanie stosownych pytań dia należytej weryfikacji twierdzeń tak uzupełnionej opinii. Dopiero tak zgromadzony materiał umozliwiałby należytą ocenę opinii i decyzję co do ewentualnego powołania innych biegłych. Nie można przy tym zapominać, że jakkolwiek opinia biegłych jest oparta na wiadomościach specjalnych, to podlega ona ocenie sądu w oparciu o cały zebrany w sprawie materiał, a zatem, na tle tego materiału, koniecznym jest stwierdzenie, czy ustosunkowała się ona do wynikających z innych dowodów faktów mogących stanowić podstawę ocen w opinii zawartych oraz czy opierając się o ten materiał w sposób logiczny i jasny przedstawia tok System informacji Prawnej Lex (Lex Omega) 50i2013 Stan prawny programu: 2013-12-23 --- STRONA 3 --- _,___________ __ __ ,_ V CK 659104 ~ tekst rozumowania prowadzecy do sformulowanych w niej wnioskow. Jezeli opinia bieglych wymogow tych nie spelnia, wniosek strony o powolanie innych bieglyoh uznaé nalezy za zasadny. Majqce uzasadniaé naruszenie ad. 225 § J k.p.c., poprzez oddalenie wniosku o powolanie innych bieglych, wywody kasacji wskazujece, ze biegli nie ustosunkowali sis do ustawowych pizeslanek niewaznosci czynnosci prawnej ustanowionych przez arl;.tfi2 k.c., ale wypowiedzieli sie 0 zagadnieniu niemoznosci kierowania przez powoda swoim postepowaniem, nie moge prowadzié do uznania trafnosci zarzutu. Bieglym nie mozna z tej przyczyny stawiaé zarzutu, gdy: odpowiedzieli na pytanie zadane im przez Sad pierwszej instancji: "ozy w okresie poprzedzajsjcym zawaroie umowy! w dniu zawarcia umowy powod dzialai swiadornie i swoboclnie, ozy byl w stanie kierowaé swoim postepowaniem?". Zadajec pytanie biegiym Sad winien nawiejzaé do przeslanek sformulowanych przez a_Lt._82 k.c., a zatem zapytaé, czy pozwany znajdowal sie w stanie wyieczajajcym swiadome albo swobodne powziecie decyzji i wyrazenie woli. To uchybienie Sedu takze przesqdzalo koniecznoso uzupelnienia opinii przez bieglych. Maja_c powyzsze na uwadze nie mozna przyjeé, by doszlo do naruszenia eJi._2ZB_§_J. k.p.c. przez nieuwzglednienie wniosku pozwenego 0 powolanie innych bieglych, natomiast rozpoznanie tego wniosku wymagato wczesniejszego uzupelnienia juz wydanej w sprawie opinii. Jakkolwiek zasadaj jest, 12 dopiero poprawne ustalenia faktyczne daje podstawe do zastosowania odpowiednlej normy prawa materialnego, a zatem zasadnoso naruszenia przepisow prawa materialnego winna byé rozwazana, o ile zostane zaakoeptowane takie ustalenia, to jednak dostrzec nalezy, iz to treso normy prawa materialnego wyznacza, jakie okolicznosci faktyozne sq dla rozstrzygnieoia sprawy istotne, a w konsekwencji powinny byé przedmiotem dowodow (511 221 k.p.c.). Majec powyzsze na uwadze zasadnym jest przyjecie, 12 zaakceptowanie przez Sad drugiej instancji rozstrzygniecia opartego na pozaustawowych przeslankach, bedajcego wynikiem wadliwego sformulowania pytanie kierowanego do biegiych, stanowi naruszenie przepisu prawa materiatnego, ktory w sprawie powinien zostao zastosowany. Stqd trafnie kasacja zarzuca naruszenie a.I1L..32 k.c. polegajajce na przyjeciu, ze przeslanke wystepowania wady oswiadczenia woli okreslonej w tym przepisie jest wykazanie nlezdolnosci pokierowania postepowaniem. Podnoszone w kasacji pytanie, czy brak swiadomosci albo swobody w powzieciu decyzji i wyrazeniu woli jest stopniowalny, wiqze sie z ustaleniem Sqdu, iz pozwany mial nieznacznie ograniczone zdolnosé swiadomego i swobodnego dziaéania, jednakze nie w stopniu uniemozliwiajapym kierowanie swym postepowaniem. Problem stopniowalnosci stanu opisanego przez e1:t,__&2 k.c. powstanie, o ile postepowanie dowodowe wskaze, iz doszlo do ograniczenia swiadomosci. Doktryna zgodnie przyjmuje, ze ustawodawca nie dopuszcza stopniowalnosci opisanego wyzej stanu, jakkolwiek oczywistym jest, iz moze on wystepowaé w roznym n_a_sileniu. W konsekwencji, sad zawsze musi dokonaé kategorycznej ooeny, czy w chwili skladania oswiadczenia woli stan psychiczny osoby uniemozllwial jej rozeznanie. Powolyweny w kasacji pOQ|€1d Sajdu Najwyzszego wyrazony w m 2 dnia 30 kwietnia 1976 r., sygn. Ill CRN 25176 (publikowanym OSPiKA 197714178), iz nie stanowi przeslanki niewaznosci czynnosci prewnej dopiero calkowity brak swiadomosci i ustanie czynnosci mozgu, takze wskazuje na koniecznosé kategorycznej oceny przez sejd, czy stan jaki wystepuje u danej osoby "czyni jej zupelnie bezwolne". Doktryna, powolujec ten pogled trafnie wskazuje, iz calkowity brak swiadomosci polapzony z ustaniem czynnosci mozgu wykluczalby mozliwoso dokonania jakiejkolwiek czynnosoi prawnej, a zatem problem waznosci tej czynnoéci w ogole by nie powstawal. Od braku swiadomosci nalezy natomiast odroznié brak swobody w powzieciu decyzji i wyrazeniu woli. Jest to take sytuacji, gdy dokonujecy czynnosci prawnej wprawdzie dziala z rozeznaniem istotnego znaczenia i sensu tej czynnosci, ale z przyczyn tkwiecych w jego osobie nie moze dokonaé nalezytego wyboru wiasciwego postepowania. Wbrew sugestiom kasacji stwierdzenie tych stanow wymaga wiadomosci specjalnych, a zatem konieczne jest zasiegniecie opinii bieglego. Powoiywany w kasacji odmienny poglajd wyrazony w mg/Lolsu Sadu Najwyzszego z dnia 26 stycznia 1999 r. sygn. 1 PKN 53419? (publikowanym OSNP 200016/215) zostal wyrazony w sytuacji, gdy sqd dysponowal stosownymi opiniami lekarskimi dotyozejcymi stanu zdrowia psychioznego strony wydanymi w postepowaniu rentowym, a W konsekwenoji nie moze stanowié podstawy do ogolniejszych wnioskow umozliwiajqcych jego zastosowanie W innych sprawach. Na koniecznosé zasiegniecia opinil bieglego lekarza odnosnie ustalenia wynikajecej ze stanu psychicznego zdolnosci testowania, wskazywat Sed Najwyzszy w powolywanym wyzej fiM z dnia 30 kwietnia 1976 r. sygn. Ill CRN 25/76, a doktryna zgodnie odnosi ten wymog takze do ustalenia przeslanek 2 a.d;_82 k.c. W konsekwencji stwierdzio nalezy, 12 kasacja jest zasadna i na podstawie EiI1._3_9_3l3'§_1 k.p.c. zaskarzony wyrok nalezalo uchylio, a sprawe przekazao do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznajqc sprawe Sad zwroci sis do bieglych o uzupelnienie opinii zadajqc im pytanie odnoszajce sie do przeslanek z a1:t._82 k.c. oraz polecajec rozwazenie zarowno zgromadzonej dokumentacji dotyczajcej leczenia pozwanego, jak tez wynikajajcej z osobowyoh zrodel dowodowych informacji clotyczajcych stanu jego swiadomosci, a nastepnie umozliwi stronom zadawanie pytah bieglym wzywajec ich na rozprawe. Po takim uzupelnieniu materialu dowodowego Sajd rozwazy zasadnosé wniosku o powolanie innych bieglych, zas wydajap wyrok poczyni ustalenia faktyczne w oparciu o wszech stronne rozwazenie zebran ego w sprawie materiatu. System lnformacji Ptawnej Lex (Lex Omega) 5012013 Stan prawny programu: 20131223 _____________ __ __ __ V CK 659i'O4 - tekst rozumowania prowadzący do sformułowanych w niej wniosków. Jeżeli opinia biegłych wymogów tych nie spełnia, wniosek strony o powołanie innych biegłych uznać należy za zasadny. Mające uzasadniać naruszenie ad. 2Zß § J k.p.c., poprzez oddalenie wniosku o powołanie innych biegłych, wywody kasacji wskazujące, że biegli nie ustosunkowali się do ustawowych przesłanek nieważności czynności prawnej ustanowionych przez atl:_„„&2. |<.c., ale wypowiedzieli się o zagadnieniu niemożności kierowania przez powoda swoim postępowaniem, nie mogą prowadzić do uznania trafności zarzutu. Biegłym nie można z tej przyczyny stawiać zarzutu, gdyż odpowiedzieli na pytanie zadane im przez Sąd pierwszej instancji: "czy w okresie poprzedzającym zawarcie umowy i w dniu zawarcia umowy powód działał świadomie i swobodnie, czy był w stanie kierować swoim postępowaniem?". Zadając pytanie biegłym Sąd winien nawiązać do przesłanek sformułowanych przez a_Lt._82 k.c., a zatem zapytać, czy pozwany znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. To uchybienia Sądu także przesądzało konieczność uzupełnienia opinii przez biegłych. Mając powyższe na uwadze nie można przyjąć, by doszło do naruszenia ai:t._2ZB_§_J. k.p.c. przez nieuwzględnienie wniosku pozwanego o powołanie innych biegłych, natomiast rozpoznanie tego wniosku wymagało wcześniejszego uzupełnienia już wydanej w sprawie opinii. Jakkolwiek zasadą jest, iż dopiero poprawne »ustalenia faktyczne dają podstawę do zastosowania odpowiedniej normy prawa materialnego, a zatem zasadność naruszenia przepisów prawa materialnego winna być rozważana, o ile zostaną zaakceptowane takie ustalenia, to jednak dostrzec należy, iż to treść normy prawa materialnego wyznacza, jakie okoliczności faktyczne są dla rozstrzygnięcia sprawy istotne, a w konsekwencji powinny być przedmiotem dowodów (alt, 221 k.p.c.). Mając powyższe na uwadze zasadnym jest przyjęcie, lz zaakceptowanie przez Sąd drugiej instancji rozstrzygnięcia opartego na pozaustawowych przesłankach, będącego wynikiem wadliwego sformułowania pytania kierowanego do biegłych, stanowi naruszenie przepisu prawa materialnego, który w sprawie powinien zostać zastosowany. Stąd trafnie kasacja zarzuca naruszenie a_r1L_.El2 k.c. polegające na przyjęciu, że przesłanką występowania wady oświadczenia woli określonej w tym przepisie jest wykazania niezdolności pokierowania postępowaniem. Podnoszone w kasacji pytanie, czy brak świadomości albo swobody w powzięciu decyzji i wyrażeniu woli jest stopniowalny, wiąże się z ustaleniem Sądu, iż pozwany miał nieznacznie ograniczoną zdolność świadomego i swobodnego działania, jednakże nie w stopniu uniemożiiwiającym kierowanie swym postępowaniem. Problem stopniowalności stanu opisanego przez ar:t,__&2 k.c. powstanie, o ile postępowanie dowodowe wskaże, iż doszło do ograniczenia świadomości. Doktryna zgodnie przyjmuje, że ustawodawca nie dopuszcza stopniowalności opisanego wyżej stanu, jakkolwiek oczywistym jest, iż może on występować w różnym nasileniu. W konsekwencji, sąd zawsze musi dokonać kategorycznej oceny, czy w chwili składania oświadczenia woli stan psychiczny osoby uniemożllwiał jej rozeznanie. Powoływany w kasacji pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w m z dnia 30 kwietnia 1976 r., sygn. Ill CRN 25i?6 (publikowanym OSPiKA 1977i4i'?8), iż nie stanowi przesłanki nieważności czynności prawnej dopiero całkowity brak świadomości i ustanie czynności mózgu, także wskazuje na konieczność kategorycznej oceny przez sąd, czy stan jaki występuje u danej osoby "czyni ją zupełnie bezwolną". Doktryna, powołując ten pogląd trafnie wskazuje, iż całkowity brak świadomości połączony z ustaniem czynności mózgu wykluczałby możliwość dokonania jakiejkolwiek czynności prawnej, a zatem problem ważności tej czynności W ogóle by nie powstawał. Od braku świadomości należy natomiast odróżnić brak swobody w powzięciu decyzji i wyrażeniu woli. Jest to taka sytuacji, gdy dokonujący czynności prawnej wprawdzie działa z rozeznanlem istotnego znaczenia i sensu tej czynności, ale z przyczyn tkwiących w jego osobie nie może dokonać należytego wyboru właściwego postępowania. Wbrew sugestiom kasacji stwierdzenie tych stanów wymaga wiadomości specjalnych, a zatem konieczne jest zasięgnięcie opinii biegłego. Powoływany w kasacji odmienny pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1999 r. sygn. l PKN 534!9? (publikowanym OSNP 2000i'6/215) został wyrażony w sytuacji, gdy sąd dysponował stosownymi opiniami lekarskimi dotyczącymi stanu zdrowia psychicznego strony wydanymi w postępowaniu rentowym, a w konsekwencji nie może stanowić podstawy do ogólniejszych wniosków umożliwiających jego zastosowanie W innych sprawach. Na konieczność zasięgnięcia opinii biegłego lekarza odnośnie ustalenia wynikającej ze stanu psychicznego zdolności testowania, wskazywał Sąd Najwyższy w powolywanym wyżej p_o_s.ta.p.o.wLe„üiu z dnia 30 kwietnia 1976 r. sygn. Ill CRN 25/76, a doktryna zgodnie odnosi ten wymóg także do ustalenia przesłanek z a_tt_&2 k.c. W konsekwencji stwierdzić należy, iż kasacja jest zasadna i na podstawie ar:t._3933"3“§_t k.p.c. zaskarżony wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd zwróci się do biegłych o uzupełnienie opinii zadając im pytanie odnoszące się do przesłanek z a1:t._82 k.c. oraz polecając rozważenie zarówno zgromadzonej dokumentacji dotyczącej leczenia pozwanego, jak też wynikającej z osobowych źródeł dowodowych informacji dotyczących stanu jego świadomości, a następnie umożliwi stronom zadawanie pytań biegłym wzywając ich na rozprawę. Po takim uzupełnieniu materiału dowodowego Sąd rozważy zasadność wniosku o powołanie innych biegłych, zaś wydając wyrok poczyni ustalenia faktyczne w oparciu o wszechstronne rozważenie zebranego w sprawie materiału. System informacji Prawnej Lex (Lex Omega) 50i2013 Stan prawny programu: 2013-12-23