Postanowienie III KO 53/99

--- STRONA 1 --- Glosa do postanowienia SN z dnia 16 września 2008 r., IV KO 108/08. Streszczenie Autor, akceptując kierunek rozstrzygnięcia zawarty w glosowanym orzeczeniu, jednocześnie polemizuje z jego uzasadnieniem, które oparte zostało na stanowisku, że do postanowienia wydanego na podstawie art. 117 k.k.w. nie można stosować instytucji wznowienia postępowania, bowiem nie jest ono orzeczeniem kończącym postępowanie karne w zakresie odnoszącym się do odpowiedzialności karnej. W glosie przedstawiono w oparciu o dorobek doktryny i orzecznictwa problematykę możliwości wznowienia postępowania karnego wykonawczego, przedstawiając, że jest to dopuszczalne w odniesieniu do niektórych orzeczeń wydawanych w postępowaniu wykonawczym i na podstawach ograniczonych do art. 540 § 1 pkt 1 i § 2 i 3 oraz art. 542 § 3 k.p.k. Sąd Najwyższy, pozostawiając wniosek o wznowienie postępowania bez rozpoznania, sformułował przedstawioną wyżej tezę. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał, iż wniosek o wznowienie postępowania w trybie art. 117 k.k.w. nie podlega rozpoznaniu w trybie art. 540 § 1 k.p.k. Treść przepisów zawartych w tymże art. 540 § 1 pkt 2 wskazuje bowiem wyraźnie na to, że dotyczą one ściśle jedynie postępowania rozstrzygającego w kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego. Na poparcie tego stanowiska przywołano szereg, wskazanych w uzasadnieniu, orzeczeń Sądu Najwyższego, stwierdzając, iż pogląd ten jest ugruntowany w judykaturze Sądu Najwyższego. Glosowane postanowienie zapadło w sprawie, w której Sąd Okręgowy w G. na podstawie art. 117 k.k.w. orzekł o objęciu skazanego Bogdana M. leczeniem (rehabilitacją) w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych. Sąd Apelacyjny w K. po rozpoznaniu zażaleń skazanego i jego obrońcy postanowienie to utrzymał w mocy. Skazany Bogdan M. złożył do Sądu Najwyższego wniosek o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Apelacyjnego, powołując się przy tym na nowe dowody i zeznania, które miały przemawiać za tym, że nie stwierdzono u niego „dewiacji seksualnych". Jakkolwiek teza zacytowana na wstępie jest z pewnością prawdziwa, to jednak ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wykluczającym możliwość rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania z tego względu, iż nie dotyczy on postępowania rozstrzygającego w kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego, nie można się zgodzić. Należy przyznać, że pogląd co do tego, iż instytucja wznowienia postępowania dotyczy tylko orzeczeń, które rozstrzygają o odpowiedzialności karnej i to w zakresie, w którym korzystają one z powagi rzeczy osądzonej, był prezentowany w judykaturze (2) . W doktrynie spotkał się on ze stwierdzeniem, że stanowisko takie nie powinno być jednak interpretowane jako wykluczające możliwość wznowienia postępowania mającego za przedmiot inną kwestię niż kwestia odpowiedzialności karnej oskarżonego (3) . Przywoływane w uzasadnieniu glosowanego postanowienia orzeczenia Sądu Najwyższego nie w pełni jednak dotyczą owego poglądu, a już na pewno nie pozwalają na przyjęcie tezy, iż stanowisko takie „jest już ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego". Zarówno uzasadnienie postanowienia z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. III KO 53/99 (4) , jak i postanowienie z dnia 29 października 1997 r., sygn. II KZ 130/97 (5) , a także analogiczne - nie cytowane w glosowanym judykacie - postanowienie z dnia 17 lipca 1997 r., sygn. V KZ 93/97 (6) , dotycząw istocie innej kwestii, a mianowicie wyraźnego odróżnienia przedmiotu postępowania o wznowienie postępowania od przedmiotu postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądowym. Niejako przy okazji jedynie wyrażają pogląd, iż tym ostatnim przedmiotem jest kwestia odpowiedzialności karnej, lecz czynią to w realiach rozpoznawanych spraw. Postanowienie z dnia 7 maja 2007 r., sygn. V KZ 24/07 (7) , dotyczy niedopuszczalności wniosku o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania w sprawie ze skargi na przewlekłość, złożonej w postępowaniu karnym na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843). Głównym argumentem użytym dla uzasadnienia takiego stanowiska jest zaś to, iż wspomniana ustawa reguluje w całości postępowanie toczące się w sprawie skargi i nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego. Z kolei w przywoływanym także postanowieniu z dnia 12 czerwca 2003 r., sygn. IV KZ 16/03 (8) , Sąd Najwyższy stwierdził, iż „samo orzeczenie o zastosowaniu środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia sprawcy w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym nie należy do klasy orzeczeń sądowych o których mowa w art. 540 k.p.k., gdyż to rozstrzygnięcie może zostać uchylone w każdym czasie (por. np. art. 203 k.k.w. i art. 204 k.k.w.)". Najbliżej tezy wyrażonej w glosowanym orzeczeniu jest zapewne pogląd przedstawiony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. IV KO 118/07 (9) , gdzie wskazano, iż w Autor: Herzog Aleksander Rodzaj: glosa Notka bibliograficzna: Glosa częściowo krytyczna Glosa do postanowienia SN z dnia 16 września 2008 r., IV KO 108/08. Opublikowano: Prok.i Pr. 2009/5/168-175 --- STRONA 2 --- rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe jest orzeczenie, które rozstrzyga co do odpowiedzialności karnej. Za takie orzeczenie nie może być uznane postanowienie sądu wydane na podstawie art. 49 § 1 u.s.p., gdyż jego przedmiotem nie jest kwestia odpowiedzialności karnej, a jedynie odpowiedzialności za naruszenie powagi, spokoju lub porządku czynności sądowych albo ubliżenie sądowi, innemu organowi postępowania lub osobom biorącym udział w sprawie. Należy jednak podkreślić, że wbrew stanowisku, iż wznowienie postępowania dotyczyć może jedynie orzeczeń rozstrzygających w kwestii odpowiedzialności karnej, Sąd Najwyższy wielokrotnie dopuszczał stosowanie tej instytucji do innych kategorii orzeczeń.W pierwszym rzędzie wskazać należy postępowania prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 z późn. zm.) (10) . Co więcej, w orzecznictwie wskazywano na dopuszczalność wznowienia nie tylko prowadzonego na podstawie ustawy „lutowej" postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia (które przedmiotowo zbliżone jest do kwestii odpowiedzialności karnej), ale również wznowienia postępowania o przyznanie odszkodowania i zadośćuczynienia, prowadzonego na podstawie tejże ustawy (11) . Nie była także kwestionowana możliwość zastosowania instytucji wznowienia do spraw rozstrzygających kwestię odpowiedzialności Skarbu Państwa z tytułu niesłusznego skazania czy tymczasowego aresztowania ( rozdział 58 k.p.k.). Innym przykładem jest dopuszczona przez Sąd Najwyższy możliwość wznowienia postępowania lustracyjnego, prowadzonego w oparciu o ustawę z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi (Dz. U. z 1999 r., Nr 42, poz. 428) z powodów określonych w przepisach art. 540 § 2 i 3 k.p.k. oraz art. 542 § 3 k.p.k., mających odpowiednie zastosowanie (12) . W piśmiennictwie wskazuje się, iż pogląd ten zachował także aktualność pod rządami obowiązującej aktualnie ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 63, poz. 425) (13) . Dodać też trzeba, że niekiedy Sąd Najwyższy wskazywał na możliwość wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania karnego sądowego nie tylko co do głównego przedmiotu postępowania, ale też w kwestii incydentalnej (14) . Pogląd ten wydaje się jednak zbyt daleko idący. Podkreślić należy, że wznowić można jedynie postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem. Jeżeli więc wznowienie miałoby dotyczyć postępowania incydentalnego w procesie karnym, to tylko takiego, które ma charakter autonomiczny i posiada wyodrębniony przedmiot rozpoznania (15) . Problem dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego, w którym podstawą rozstrzygnięcia były przepisy Kodeksu karnego wykonawczego, był w przeszłości przedmiotem wielu wypowiedzi tak w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie. Jeszcze na gruncie kodyfikacji karnych z 1969 r. Sąd Najwyższy uznał w uchwale z dnia 10 marca 1977 r., sygn. VII KZP 31/76 (16) ,że skoro kodeks karny wykonawczy nie reguluje kwestii wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem wydanym w postępowaniu wykonawczym, to zgodnie z art. 1 § 2 k.k.w. w takim wypadku stosuje się, jeżeli ujawniono jedno z uchybień określonych w art. 388 (obecnie art. 439) k.p.k., przepisy kodeksu postępowania karnego, także co do właściwości i składu sądu. Natomiast w piśmiennictwie podnoszono, iż do postanowień wydawanych w postępowaniu wykonawczym wznowienie postępowania ma zastosowanie w zakresie nie objętym podstawami określonymi w art. 26 § 1 k.k.w. z 1969 r. (17) . Obecnie w doktrynie również dominuje pogląd, że wznowienie postępowania w postępowaniu wykonawczym jest dopuszczalne w zakresie przekraczającym możliwości zmiany postanowień na podstawie art. 24 § 1 k.k.w. (18) . Przypomnieć trzeba, że ten ostatni przepis pozwala sądowi uchylić lub zmienić w każdym czasie poprzednie postanowienie, jeżeli ujawnią się nowe lub poprzednio nieznane okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia. Dotyczy to również takich postanowień, których podstawa materialna jest określona w Kodeksie karnym, ale tryb postępowania wykonawczego w tych sprawach określają przepisy Kodeksu karnego wykonawczego (19) . Przepis ten natomiast nie może byćpodstawą zmiany postanowień, które są wydawane w postępowaniu wykonawczym, lecz dotyczą kwestii proceduralnych normowanych przepisami Kodeksu postępowania karnego. Przykładem może tu być kwestia przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Możliwość określona w art. 24 k.k.w. dotyczy zarówno postanowień prawomocnych, jak i nieprawomocnych, co wynika z określenia„w każdym czasie". Uchylenie lub zmiana postanowienia na niekorzyść skazanego niedopuszczalne jest po upływie 3 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia. Omawiana instytucja wykazuje więc znaczne podobieństwo do wznowienia postępowania na podstawie przesłanek określonych w art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. Prócz tego w Kodeksie karnym wykonawczym znajduje się szereg przepisów, pozwalających na modyfikację postanowień wydanych w postępowaniu wykonawczym. Mają one charakter przepisów szczególnych, wyłączając zatem w uregulowanym w nich zakresie stosowanie art. 24 k.k.w. Jedynie tytułem przykładu - wśród wielu innych - wskazać należy art. 62 § 3 k.k.w., przewidujący możliwość odwołania odroczenia wykonania kary ograniczenia wolności czy też art. 201 § 2 k.k.w., obejmujący możliwość zmiany postanowienia w przedmiocie określenia przez sąd rodzaju zakładu zamkniętego, w którym ma być wykonywany środek zabezpieczający. W judykaturze w ostatnich latach wielokrotnie wskazywano, że wznowienie postępowania w postępowaniu wykonawczym jest dopuszczalne, aczkolwiek tylko w zakresie przekraczającym możliwości zmiany postanowień na podstawie art. 24 k.k.w. Wznowienie wchodzi zatem w rachubę jedynie w razie wystąpienia przesłanek prawnych, o których mowa w art. 540 § 1 pkt 1, art. 540 § 2 i 3 k.p.k. albo w art. 542 § 3 k.p.k. (20) . W praktyce wznowienie postępowania w postępowaniu wykonawczym może nastąpić w dwóch wypadkach, a to wtedy, gdy w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa, a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło to mieć wpływ na treść postanowienia wydanego w tym postępowaniu (art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k.) oraz w razie ujawnienia się uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. (art. 542 § 3 k.p.k.) (21) . W tym ostatnim wypadku wznowienie postępowania może nastąpić wyłącznie z urzędu. Trzeba też wskazać, że przy ocenie ewentualnego zaistnienia uchybień określonych --- STRONA 3 --- w art. 439 k.p.k. należy mieć na uwadze specyfikę Kodeksu karnego wykonawczego, który wiele kwestii reguluje samodzielnie, wyłączając w tym zakresie możliwość stosowania przepisów procedury karnej. Przykładowo, w postępowaniu wykonawczym kwestie dotyczące udziału skazanego w posiedzeniu sądu i sprowadzania go na posiedzenie zostały uregulowane w pełni w art. 22 § 1 i art. 23 § 1 k.k.w. W związku z tym nie ma zastosowania w postępowaniu wykonawczym art. 464 k.p.k. (w zw. z art. 1 § 2 k.k.w.), a więc i art. 451 k.p.k. (22) . Nieobecność na posiedzeniu obrońcy skazanego stanowiłaby bezwzględną przesłankę odwoławczą tylko wtedy, gdyby udział tego obrońcy był obowiązkowy. Obligatoryjny udział obrońcy w postępowaniu wykonawczym zachodzi zaś tylko w wypadkach określonych w art. 8 § 2 k.k.w. Gdyby zatem nawet uznać, iż decyzja sądu penitencjarnego o nieskorzystaniu z możliwości sprowadzenia pozbawionego wolności skazanego do sądu była uchybieniem proceduralnym, to oceniać by je należało w kategoriach względnej przyczyny odwoławczej, wymienionej w art. 438 pkt 2 k.p.k. (23) Nie jest natomiast uchybieniem określonym w art. 439 k.p.k., mogącym skutkować wznowieniem postępowania. W tym więc zakresie zachodzi różnica pomiędzy postępowaniem odwoławczym w postępowaniu wykonawczym a takim postępowaniem w postępowaniu sądowym rozpoznawczym. Istotnym ograniczeniem dotyczącym możliwości wznowienia postępowania w postępowaniu wykonawczym jest wynikający z językowej treści art. 540 § 1 k.p.k. wymóg, aby dotyczyło to orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. Na gruncie postępowania wykonawczego orzeczeniem (postanowieniem) kończącym postępowanie jest takie postanowienie, które powoduje trwałe przekształcenie sposobu lub trybu wykonywania kary lub innego środka (24) . Tak więc zarówno w drodze wznowienia postępowania, jak i kasacji wzruszone być może tylko takie postanowienie wydane w postępowaniu wykonawczym, które zawiera element trwałości. Elementu trwałości nie zawierają dla przykładu postępowania w przedmiocie odroczenia wykonania kary, udzielenia przerwy w wykonaniu kary, wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności, rozłożenia grzywny na raty, zawieszenia postępowania wykonawczego i wiele innych. Stanowisko takie utrwalone zostało w literaturze i orzecznictwie (25) . Nawiązując do realiów sprawy, w której zapadło glosowane postanowienie Sądu Najwyższego, trzeba stwierdzić, iż postępowanie w przedmiocie zastosowania przymusowego leczenia i rehabilitacji na podstawie art. 117 k.k.w. spełnia przedstawione wyżej wymdcjyjak trafnie zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu glosowanego orzeczenia, objęcie takim leczeniem ma oczywiste oraz negatywne konsekwencje dla sfery wolności osobistej (podobnie, jak zastosowanie tymczasowego aresztowania czy też - dodajmy - zastosowanie środka zabezpieczającego, najbardziej zbliżonego rodzajowo do przymusowego leczenia).Chociaż więc przeczenie podjęte w trybie art.117 k.k.w. nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie karne w zakresie odnoszącym się do odpowiedzialności karnej, to jednak kończy wyodrębnione postępowanie o charakterze incydentalnym i zawiera elementy trwałości. Uznać więc trzeba, że może być zmienione w razie ujawnienia się nowych okoliczności, o których mowa w art. 24 k.k.w., i w tym zakresie wyłączone jest występowanie o wznowienie tego postępowania na podstawie art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. Nie jest natomiast wykluczone wznowienie postępowania w oparciu o pozostałe powody wznowienia, stosowane tu, odpowiednio, a więc art. 540 § 1 pkt 1 oraz § 2 i 3, a także art. 542 § 3 k.p.k. (26) Z przedstawionych wyżej względów uznać należy, że glosowane postanowienie Sądu Najwyższego - aczkolwiek słuszne co do kierunku rozstrzygnięcia - uzasadnione zostało niewłaściwie. Wznowienie postępowania w postępowaniu wykonawczym może bowiem nastąpić pod warunkiem, iż dotyczy postępowania o charakterze wyodrębnionym i samodzielnym, zakończonego prawomocnym postanowieniem mającym cechy trwałości. Wznowienie nie może przy tym nastąpić na podstawie propter nowa (gdyż w tym zakresie postanowienie może być wzruszone w trybie art. 24 k.k.w.), lecz jedynie na podstawie propter falsa lub z urzędu, w razie ujawnienia się którejś z bezwzględnychjjrzyczyn uchylenia orzeczenia (art. 42 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 k.p.k.). Commentary on the Supreme Court decision of 16 September 2008, file no. IV KO 108/08 Abstract While accepting the herein commented decision, the author, however, polemicizes against its justification which is based on the opinion that proceedings cannot be reopened where a decision is issued pursuant to Article 117 of the Executive Penal Code for such decision is a final judgment in the criminal case as far as criminal liability is concerned. Based on legal doctrine and judicial decisions, this commentary also examines the possibility of reopening executive criminal proceedings, and deems such reopening allowable for some decisions that are issued in executive proceedings solely pursuant to Article 540, § 1, item 1 and §§ 2 and 3 and Article 542, § 3 of the Penal Procedure Code. (1) OSNW 2008, nr 12, poz. 99. (2) Por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 25 stycznia 2006 r., sygn. II AKo 9/06, LEX nr 168032. (3) Por. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzęk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2007, t. III, s. 299. (4) OSNKW 2001, nr 7-8, poz. 67. (5) OSNKW 1998, nr 1-2, poz. 10. --- STRONA 4 --- (6) Prok. i Pr. 1998, dodatek „Orzecznictwo", nr 5, poz. 14. (7) OSNKW 2007, nr 6, poz. 53. (8) OSNwSK 2003, poz. 1290. (9) LEX nr 346765. (10) Por. m.in. postanowienia z dnia 6 września 1994 r., WO 128/93, OSNKW 1994, nr 11-12, poz. 77; z dnia 9 marca 1999 r., sygn. II KO 250/98, Prok. i Pr. 1999, dodatek „Orzecznictwo", nr 10, poz. 19; z dnia 16 listopada 2000 r., sygn. II KO 269/99, LEX nr 50898; z dnia 30 października 2001 r., sygn. III KO 117/00, Prok. i Pr. 2002, dodatek „Orzecznictwo", nr 4, poz. 11. (11) Por. w szczególności postanowienia SN z dnia 23 września 2003 r., sygn. III KO 26/03, LEX nr 80719; z dnia 25 lutego 2004 r., sygn. II KO 1/03, OSNwSK 2004, poz. 398; z dnia 7 grudnia 2004 r., sygn. III KO 17/04, LEX nr 146304. (12) Por. postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 2005 r., sygn. II KO 59/04, OSNKW 2005, nr 5-6, poz. 56 (13) Por. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, wyd. 5, Warszawa 2008, s. 1143. (14) Por. postanowienie z dnia 25 października 2007 r., sygn. III KO 40/07, Biul. PK 2008, nr 1, s. 34; odmiennie jednak w zarządzeniu z dnia 15 marca 2006 r., sygn. III KO 17/06, OSNwSK 2006, poz. 580. (15) Por. Z. Doda, Rewizja nadzwyczajna w polskim procesie karnym, Warszawa 1972, s. 130-133. (16) OSNKW 1977, nr 3-4, poz. 36. (17) M. Biłyj, A. Murzynowski, Wznowienie postępowania karnego w PRL w świetle prawa i praktyki, Warszawa 1980, s. 58 i 173. (18) Por. m.in. Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Gdańsk 2007, s. 172; S. Lelental, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2001, s. 115; K. Postulski, Wzruszanie prawomocnych postanowień wydawanych w postępowaniu wykonawczym, Prok. i Pr. 2007, nr 10, s. 97; tenże, Glosa do postanowienia SN z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. V KK 241/02, PS 2004, nr 2, s. 159; S. Zabłocki, (w:) Z. Gostyński (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2004, t. III, s. 652; odmiennie natomiast D. Szumiało-Kulczycka, Prawne warunki dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego, (w:) A. G a berle, S. Waltoś (red.), Środki zaskarżenia w procesie karnym. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Zbigniewa Dody, Kraków 2000, s. 215. (19) Por. S. Pawela, Glosa do postanowienia SN z dnia 21 marca 1996 r., sygn. III KRN 1/96, OSP 1996, nr 10, poz. 185. (20) Por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. V KK 241/02, OSNKW 2003, nr 5-6, poz. 49 i z dnia 14 grudnia 2004 r., sygn. IV KO 35/04, OSNwSK 2004, poz. 2343, a także postanowienie SA w Lublinie z dnia 21 sierpnia 2002 r., sygn. II AKo 154/02, OSA 2003, nr 2, poz. 15. (21) Por. K. Postulski, Wzruszanie prawomocnych postanowień..., s. 106. (22) Por. Z. Hołda, K. Postulski, Kodeks..., s. 43 i 165. (23) Ibidem , s. 166. (24) Por. Z. Doda, Rewizja nadzwyczajna..., s. 132-133. (25) Por. m.in. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego..., s. 177; W. Grzeszczyk, Formalne warunki dopuszczalności kasacji i ich kontrola w świetle najnowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego, Prok. i Pr. 1997, nr 3, s. 48; tenże, Kasacja w sprawach karnych, Warszawa 2001, s. 50 i n.; postanowienia SN: z dnia 19 czerwca 1996 r., sygn. II KZ 19/96, OSNKW 1996, nr 9-10, poz. 62; z dnia 26 sierpnia 1996 r., sygn. II KZ 34/96, OSNKW 1996, nr 9-10, poz. 63; z dnia 15 października 1996 r., sygn. IV KKN 274/96, OSNKW 1997, nr 1-2, poz. 16; z dnia 26 maja 2004 r., sygn. V KK 64/04, LEX nr 109512. (26) Por. także postanowienie SN z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. II KO 55/08, OSNKW 2008, nr 12, poz. 105.