Postanowienie III CZP 47/14

--- STRONA 1 --- Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2014 r. III CZP 47/14 Doręczanie pism procesowych w toku postępowania przez pełnomocników. TEZA aktualna Przepis art. 132 § 1 k.p.c. dotyczy również wniesionego przez pełnomocnika odpisu pisma procesowego zawierającego uzupełnienie braków formalnych apelacji. 1 UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Jacek Gudowski. Sędziowie SN: Dariusz Dończyk, Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca). Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Rafaela J. przeciwko Markowi G. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 17 lipca 2014 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Lublinie postanowieniem z dnia 22 stycznia 2014 r.: "Czy przepis art. 132 § 1 k.p.c. dotyczy również wniesienia przez radcę prawnego pisma procesowego zawierającego uzupełnienie braków formalnych apelacji?" podjął uchwałę: Przepis art. 132 § 1 k.p.c. dotyczy również wniesionego przez pełnomocnika odpisu pisma procesowego zawierającego uzupełnienie braków formalnych apelacji. Uzasadnienie faktyczne Sąd Rejonowy w Chełmie wezwał pełnomocnika pozwanego do uzupełnienia w wyznaczonym terminie braku formalnego apelacji przez wskazanie we wniosku apelacji sposobu żądanej zmiany zaskarżonego wyroku. Do przesłanego Sądowi pisma uzupełniającego brak formalny apelacji radca prawny dołączył dowód wysłania odpisu tego pisma przesyłką poleconą drugiej stronie. Sąd pierwszej instancji odrzucił apelację, ponieważ uznał, że nie została ona - ze względu na wysłanie odpisu pisma zawierającego usunięcie braku formalnego apelacji bezpośrednio powodowi - uzupełniona prawidłowo. Rozpoznając zażalenie pozwanego na postanowienie o odrzuceniu apelacji, Sąd Okręgowy w Lublinie przedstawił - na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. - przytoczone na wstępie zagadnienie prawne. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1 1 III CZP 47/14, Doręczanie pism procesowych w toku postępowania przez pełnomocników. - Uchwała Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- Przedstawione zagadnienie prawne dotyczy wykładni art. 132 § 1 i § 1 k.p.c. Rozstrzygnięcia wymaga kwestia, czy odpis pisma procesowego złożony na skutek zarządzenia zobowiązującego stronę do uzupełnienia braków formalnych apelacji jest w rozumieniu art. 132 § 1 k.p.c. odpisem pisma, który wymienione w tym przepisie osoby doręczają sobie nawzajem bezpośrednio, czy podlega on doręczeniu na podstawie art. 132 § 1 k.p.c., mimo że przepis ten wprost takiego pisma nie wymienia. Zgodnie z art. 132 § 1 k.p.c., w toku sprawy adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy i radca prawny Prokuratorii Generalnej doręczają sobie nawzajem bezpośrednio odpisy pism procesowych z załącznikami. Wymienione osoby mają obowiązek dołączyć do pisma procesowego wniesionego do sądu dowód doręczenia drugiej stronie odpisu albo dowodu jego wysłania przesyłką poleconą. Pisma, do których nie dołączono dowodu doręczenia albo dowodu wysłania przesyłką poleconą, podlegają zwrotowi. Paragraf 1 przytoczonego przepisu stanowi, że doręczenie przewidziane w § 1 nie dotyczy wniesienia pozwu wzajemnego, apelacji, skargi kasacyjnej, zażalenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego, sprzeciwu od nakazu zapłaty, zarzutów od nakazu zapłaty, wniosku o zabezpieczenie powództwa, skargi o wznowienie postępowania, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i skargi na orzeczenia referendarza sądowego, które należy złożyć w sądzie z odpisami dla strony przeciwnej. Doręczenie stanowi formę notyfikowania osobom, których dotyczy, przebiegu postępowania i jego wyniku. Do dokonania prawidłowego doręczenia konieczne jest zachowanie wymagań przewidzianych w przepisach, nie może więc być uznane za skuteczne doręczenie dokonane w sposób sprzeczny z ustalonymi regułami i wymaganiami (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2007 r., V CSK 155/07, "Izba Cywilna" 2008, nr 12, s. 5, i z dnia 14 kwietnia 2011 r., II UZ 10/11, nie publ.). Przepis art. 131 § 1 in principio k.p.c. wyraża zasadę oficjalności doręczeń, która polega na tym, że obowiązek doręczenia spoczywa na sądzie jako organie postępowania. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego regulujące doręczenia mają charakter obligatoryjny, wyłączający swobodną dyspozycję stron w zakresie sposobu doręczeń w postępowaniu sądowym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1993 r., III CRN 30/93, OSNC 1994, nr 7-8, poz. 160). W art. 132 § 1 k.p.c. przewidziano odstępstwo od zasady oficjalności doręczeń na rzecz doręczeń autonomicznych, zwanych także - ze względu na pominięcie udziału sądu - bezpośrednimi. Rozwiązanie to sięga do okresu przedwojennego, a w swym obecnym kształcie nawiązuje także do art. 479 § 1 k.p.c., uchylonego z dniem 3 maja 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381). W uzasadnieniu ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45 - dalej: "ustawa nowelizująca"), którą z dniem 19 kwietnia 2010 r. nadano art. 132 k.p.c. obowiązujące brzmienie, wyjaśniono, że wprowadzenie obowiązku - w miejsce wcześniejszego uprawnienia - bezpośredniego doręczania pism między zawodowymi pełnomocnikami miało na celu usprawnienie i uproszczenie postępowania oraz zwiększenie jego dynamiki przez usunięcie konstrukcji mogących sprzyjać nieuzasadnionemu przedłużaniu postępowania. W piśmiennictwie podkreślono, że wprowadzenie doręczeń autonomicznych jest wyrazem zaufania do rzetelności i fachowości osób uprawnionych do ich dokonywania, a nie piętrzenia kolejnych wymagań formalnych. Z zakresu pism procesowych objętych doręczeniami bezpośrednimi przewidzianymi w art. 132 § 1 k.p.c. zostały wyłączone pisma wyczerpująco wymienione w art. 132 § 1 k.p.c. Odpisy tych pism dla strony przeciwnej (innych uczestników postępowania) należy złożyć w sądzie. Niestosowanie wspomnianej zasady doręczeń bezpośrednich do pism procesowych wymienionych w art. 132 § 1 k.p.c. jest uzasadnione ich charakterem. Wspólną cechą tych pism jest to, że ze względu na stawiane im wymagania formalne i fiskalne, których weryfikacja należy do sądu (art. 370 i 373 k.p.c.), nie można wykluczyć, że mimo sporządzenia ich przez osoby zajmujące się profesjonalnie świadczeniem pomocy prawnej pojawią się podstawy do odmowy nadania im dalszego biegu i odrzucenia ich. (...) W piśmiennictwie przyjmuje się, że bezpośredniemu doręczeniu nie podlegają odpisy pism procesowych złożonych na skutek zarządzenia zobowiązującego do uzupełnienia braków formalnych pism wymienionych w art. 132 § 1 k.p.c. Wynika to z założenia, że pisma takie nie mają charakteru samodzielnych pism, gdyż są składane w celu uzupełnienia innych wskazanych w art. 132 § 1 k.p.c. pism procesowych. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 sierpnia 2000 r., V CKN 1293/00 (nie publ.) orzekł, że z art. 479 § 2 k.p.c., do którego - jak wspomniano - nawiązuje art. 132 § 1 k.p.c., wynikało, iż formy doręczeń bezpośrednich (art. 479 § 1 k.p.c.) nie stosuje się do doręczenia stronie przeciwnej odpisów środków zaskarżenia. Podkreślił, że doręczenie odpisu zażalenia bezpośrednio stronie przeciwnej - ze względu na konieczność zachowania przewidzianych w przepisach prawa wymagań dotyczących doręczeń - jest procesowo nieskuteczne. Potwierdzeniem tego stanowiska na gruncie art. 132 k.p.c. w brzmieniu nadanym mu ustawą nowelizującą, jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2013 r., III CZ 42/13 (nie publ.), którym zostało oddalone zażalenie powoda na odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu nieusunięcia braku formalnego w postaci złożenia odpisu skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Sądu drugiej instancji, że doręczenie na skutek zarządzenia zobowiązującego do usunięcia braków formalnych odpisu skargi kasacyjnej bezpośrednio przeciwnikowi jest bezskuteczne, przewidziane bowiem w art. 132 § 1 k.p.c. odstępstwo od zasady oficjalności doręczeń nie dotyczy doręczeń odpisów pism wymienionych w art. 132 § 1 k.p.c. 1 1 1 9 1 1 1 1 9 1 9 1 --- STRONA 3 --- Argumentu na rzecz tezy, że odpis pisma zawierającego uzupełnienia braków formalnych apelacji nie ma charakteru samodzielnego, dostarcza postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2008 r., V CZ 44/08 (OSNC-ZD 2009, nr B, poz. 55), w którym orzeczono, że termin do uiszczenia opłaty od czynności procesowej nie podlega przywróceniu. Podkreślając złożony, ze względu na konieczność spełnienia wymagań formalnych i fiskalnych, charakter czynności procesowej w postaci środków odwoławczych, Sąd Najwyższy uznał, że uiszczenie opłaty od apelacji nie ma charakteru samodzielnego, lecz stanowi element składowy czynności procesowej w postaci apelacji. Charakter odpisu pisma wniesionego na skutek zarządzenia zobowiązującego do usunięcia braków formalnych apelacji wskazuje, że jest on częścią tego środka odwoławczego jako pisma wszczynającego postępowania apelacyjne. Nie ma on charakteru samodzielnego; jest wyłącznie uzupełnieniem dotkniętej stwierdzonymi brakami formalnymi apelacji. Pismo to jest składane w celu uzupełnienia (poprawienia) treści środka odwoławczego, a jego odpis stanowi brakujący element wniesionej apelacji, zatem dopiero oba pisma procesowe łącznie stanowią podstawę oceny, czy apelacja spełnia wszystkie wymagania określone przez ustawodawcę. To z kolei jest podstawą do weryfikacji, czy wniesienie środka odwoławczego było prawidłowe i dopuszczalne, a w konsekwencji, czy jest możliwe nadanie mu dalszego biegu, czy też zachodzi podstawa do odrzucenia apelacji. Charakter obu wskazanych pism przemawia przeciwko różnicowaniu ich z punktu widzenia skutków procesowych, także w zakresie zasad ich doręczania; skoro przyjmuje się, że przewidziany w art. 132 § 1 k.p.c. rygor dotyczy odpisu pisma procesowego w postaci apelacji, to trudno wskazać racjonalne powody niestosowania go także do odpisu pisma procesowego uzupełniającego braki formalne tego środka odwoławczego. Za objęciem odpisu pisma wniesionego na skutek zarządzenia zobowiązującego do usunięcia braków formalnych apelacji obowiązkiem doręczenia na podstawie art. 132 § 1 k.p.c. nie przemawiają także wskazane w ustawie nowelizującej motywy zmiany tego przepisu. Doręczenie bezpośrednie nie przyspieszałoby ani nie uprościło postępowania wywołanego wniesieniem apelacji, gdyż nie wyeliminowałoby potrzeby ponownej oceny prawidłowości i skuteczności wniesienia apelacji po jej uzupełnieniu (art. 370 i 373 k.p.c.), doręczenia tego środka odwoławczego drugiej stronie i uzyskania dowodu tego doręczenia, stanowiącego przesłankę przedstawienia akt sprawy sądowi drugiej instancji (art. 371 k.p.c.). Doręczenie bezpośrednie wspomnianego pisma mogłoby natomiast spowodować komplikacje na etapie postępowania apelacyjnego, wnoszący bowiem odpowiedź na apelację mógłby mieć wątpliwości co do sposobu liczenia przewidzianego w art. 372 k.p.c. dwutygodniowego terminu do dokonania tej czynności procesowej i w celu zapobieżenia jego naruszeniu wnosić odpowiedź - co miało miejsce w sprawie - w terminie liczonym od dnia doręczenia bezpośredniego odpisu pisma uzupełniającego braki formalne apelacji. Doręczanie odpisu pisma wniesionego na skutek zarządzenia zobowiązującego do uzupełnienia braków formalnych apelacji na podstawie art. 132 § 1 k.p.c. prowadziłoby też - w razie niedołączenia dowodu doręczenia albo dowodu wysłania przesyłką poleconą - do podejmowania dodatkowych czynności, gdyż należałoby wówczas - poza odrzuceniem apelacji z powodu nieusunięcia braków formalnych - zwrócić wspomniane pismo (art. 132 § 1 zdanie ostatnie k.p.c.). Przedstawiony wywód uzasadnia wniosek, że art. 132 § 1 k.p.c. dotyczy również wniesionego przez pełnomocnika odpisu pisma procesowego zawierającego uzupełnienie braków formalnych apelacji Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale. 1 1