Postanowienie III CZP 20/14

--- STRONA 1 --- Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2014 r. III CZP 20/14 Osoba upoważniona do odbioru pisma przed 3 maja 2012 roku. TEZA aktualna W postępowaniu wszczętym po dniu wejścia w życie art. 139 § 1 k.p.c. pismo sądowe może zostać odebrane przez osobę upoważnioną na podstawie pełnomocnictwa pocztowego udzielonego przed dniem 3 maja 2012 r. 1 UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Józef Frąckowiak. Sędziowie: SN Anna Kozłowska, SA Katarzyna Polańska-Farion (sprawozdawca). Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Pawła K. przy uczestnictwie Katarzyny G. i Artura Ł. o nadanie klauzuli wykonalności, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 30 maja 2014 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 22 listopada 2013 r.: "Czy od dnia 3 maja 2012 r. skuteczne jest doręczenie przesyłki zawierającej pismo sądowe pełnomocnikowi pocztowemu ustanowionemu przed datą wejścia w życie art. 139 § 1 k.p.c., tj. przed dniem 3 maja 2012 r.?" podjął uchwałę: W postępowaniu wszczętym po dniu wejścia w życie art. 139 § 1 k.p.c. pismo sądowe może zostać odebrane przez osobę upoważnioną na podstawie pełnomocnictwa pocztowego udzielonego przed dniem 3 maja 2012 r. Uzasadnienie faktyczne Postanowieniem z dnia 1 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Krakowie nadał klauzulę wykonalności wyrokowi zaocznemu wydanemu w dniu 2 września 2009 r. przez Sąd Okręgowy w Krakowie przeciwko Katarzynie G. i Arturowi Ł., z ograniczeniem ich odpowiedzialności do prawa własności dwóch nieruchomości położonych w K. oraz do wysokości hipotek obciążających te nieruchomości. Zażalenie Artura Ł. na to postanowienie zostało odrzucone postanowieniem z dnia 5 lipca 2013 r. przez Sąd Okręgowy w Krakowie, który ustalił, że zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, skierowane do Artura Ł. i złożone w placówce pocztowej, odebrał dorosły domownik i pełnomocnik pocztowy dłużnika w dniu 19 kwietnia 2013 r. Zażalenie wniesione w dniu 30 kwietnia 2013 r. podlegało w tej sytuacji odrzuceniu jako spóźnione. W zażaleniu dłużnik zarzucił nieskuteczność doręczenia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, ponieważ pełnomocnictwo pocztowe, którym legitymował się odbiorca przesyłki sądowej zostało udzielone w 2011 r., a więc przed wejściem w życie regulacji zawartej w art. 139 § 1 k.p.c. Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Apelacyjny w Krakowie uznał, że w sprawie występuje zagadnienie prawne budzące poważne 1 1 1 III CZP 20/14, Osoba upoważniona do odbioru pisma przed 3 maja 2012 roku. - Uchwała Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- wątpliwości, które przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. (...) Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...) Zgodnie z art. 133 § 1 k.p.c., jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma ona zdolności sądowej - jej przedstawicielowi ustawowemu. Osobom prawnym i organizacjom, które nie mają osobowości prawnej, doręcza się korespondencję organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism (art. 133 § 2 k.p.c.). Jeżeli natomiast ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom, z ograniczeniem dotyczącym doręczeń na rzecz Skarbu Państwa (art. 133 § 3 k.p.c.). Pomijając szczególne przypadki doręczeń żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, funkcjonariuszom Policji i Służby Więziennej oraz osobom pozbawionym wolności, pisma sądowe kierowane do strony mogą być przez nią odebrane osobiście w mieszkaniu, miejscu pracy, tam gdzie doręczający zastanie adresata lub ze skrytki pocztowej (art. 135 k.p.c.). Jeśli adresata nie zastano w mieszkaniu, doręczający może zastosować tzw. doręczenie zastępcze i wydać przesyłkę dorosłemu domownikowi, a gdy go nie ma - administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeśli osoby te nie są przeciwnikami adresata w sprawie i podjęły się oddania mu pisma, a przy doręczeniu w miejscu pracy - osobie upoważnionej do odbioru pism (art. 138 k.p.c.). W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 3 maja 2012 r., jeśli w ten sposób nie można było stronie doręczyć korespondencji przesłanej pocztą, przesyłkę należało złożyć w placówce pocztowej operatora publicznego, umieszczając zawiadomienie o tym w drzwiach mieszkania adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej (art. 139 § 1 k.p.c.). Rozwinięciem tej regulacji były przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 190, poz. 1277 ze zm.). W § 8 ust. 1 tego rozporządzenia wyraźnie zastrzeżono osobisty odbiór przesyłki przez adresata, a w przypadku adresata będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej - przez osobę uprawnioną do reprezentacji przed sądem lub upoważnionego pracownika adresata. Treść powołanych przepisów pozwalała na przyjęcie, że doręczenie za pośrednictwem poczty awizowanej korespondencji osobie fizycznej będącej stroną procesu cywilnego mogło nastąpić w placówce pocztowej wyłącznie do rąk własnych adresata. Wydanie przez pocztę takiej korespondencji innej osobie niż adresat uważano w orzecznictwie Sądu Najwyższego za pozbawione znaczenia procesowego (por. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 10 maja 1971 r. - zasada prawna - III CZP 10/71, OSNCP 1971, nr 11, poz. 187, wyroki z dnia 4 lutego 1969 r., I CR 500/67, "Biuletyn SN" 1969, nr 9, poz. 149 i z dnia 4 sierpnia 2009 r., I UK 71/09, OSNP 2011, nr 7-8, poz. 106, oraz postanowienia z dnia 20 sierpnia 1969 r., I PZ 22/69, OSNCP 1970, nr 6, poz. 110, z dnia 25 stycznia 1995 r., III CRN 71/94, nie publ., i z dnia 6 lipca 2000 r., V CKN 1159/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 12). Szczególne zasady odbioru przesyłki w postępowaniu cywilnym wyłączały w konsekwencji możliwość uznania prawidłowości doręczenia również w razie wydania pisma sądowego pełnomocnikowi pocztowemu upoważnionemu przez adresata do odbioru przekazów lub przesyłek pocztowych na podstawie § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług pocztowych (Dz.U. Nr 5, poz. 34 ze zm.). Zmiana w tym zakresie nastąpiła po wejściu w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381), którą w art. 1 pkt 17 dodano § 1 do art. 139. W świetle tego przepisu w jego pierwotnym brzmieniu, pismo złożone w placówce operatora publicznego lub innego operatora pocztowego mogło zostać odebrane przez osobę upoważnioną na podstawie pełnomocnictwa pocztowego do odbioru przesyłek pocztowych, o których mowa w przepisach określających warunki wykonywania powszechnych usług pocztowych, wydanych na podstawie ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (jedn. tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159 ze zm.). Ze względu na to unormowanie została również dokonana zmiana § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. przez dopuszczenie w ust. 2 możliwości odbioru przesyłki złożonej w placówce pocztowej operatora przez osobę upoważnioną na podstawie pełnomocnictwa pocztowego, o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. To rozporządzenie zostało uchylone z dniem 24 maja 2013 r., w związku z wejściem w życie nowych przepisów wykonawczych wydanych na podstawie ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. z 2012 r., poz. 1529). Przepisy normujące pełnomocnictwo pocztowe zostały przeniesione do art. 38 tej ustawy i z dniem jej wejścia w życie, tj. z dniem 1 stycznia 2013 r. uległ zmianie art. 139 § 1 k.p.c. W obecnym brzmieniu przepisu przewidziano możliwość odbioru pism sądowych przez pełnomocnika pocztowego upoważnionego na podstawie pełnomocnictwa pocztowego w rozumieniu przepisów Prawa pocztowego z 2012 r. Analiza przytoczonych unormowań nie wskazuje, by wprowadzenie do kodeksu postępowania cywilnego art. 139 § 1 łączyło się z wygaśnięciem pełnomocnictw pocztowych udzielonych na podstawie dotychczasowych przepisów lub potrzebą dokonania przez mocodawcę dodatkowych czynności. O skuteczności udzielenia pełnomocnictwa i jego treści nadal decydowały właściwe regulacje materialnoprawne, w tym przede wszystkim § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r., który w okresie swego obowiązywania dotyczył usług świadczonych przez operatora publicznego. Po wejściu w życie Prawa 1 1 1 --- STRONA 3 --- pocztowego z 2012 r. nie było wyłączone wykorzystanie instytucji pełnomocnictwa pocztowego również przez innych operatorów pocztowych i w odniesieniu do wszystkich usług pocztowych. Utrata mocy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9 stycznia 2004 r. spowodowała, że wyłącznie przepisy nowego Prawa pocztowego mogą być podstawą materialną ustanowienia pełnomocnika pocztowego. Można zgodzić się z poglądem, że zmiana związana z dodaniem art. 139 § 1 k.p.c. poszerzyła ustawowe skutki istniejących pełnomocnictw, skutki te jednak mają wymiar przede wszystkim procesowy, gdyż istota regulacji sprowadzała się do umożliwienia odbioru awizowanej korespondencji kierowanej do strony w toku postępowania cywilnego także przez jej pełnomocnika pocztowego. Zdarzenia składające się na dopuszczalne, nowe działania pełnomocnika ograniczały się do sfery procesowej. Uznanie prawidłowości doręczenia do rąk pełnomocnika pocztowego pozwalało na przyjęcie wszelkich skutków prawnych, jakie kodeks postępowania cywilnego wiąże z doręczeniem pism sądowych, co ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia biegu postępowania i dokonywania w jego ramach czynności procesowych. Funkcja przepisu została ukierunkowana wyraźnie na ułatwienie odbioru korespondencji sądowej i usprawnienie procesu cywilnego. Ten charakter art. 139 § 1 k.p.c. sprawia, że o zakresie czasowego stosowania zawartej w nim normy powinny rozstrzygać zasady zawarte w ustawie procesowej. Można dodać, że złożony charakter normy łączącej właściwości materialnoprawne i procesowe nie jest w orzecznictwie uznawany za przeszkodę w stosowaniu przepisu intertemporalnego zawartego w akcie o charakterze procesowym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., IV CSK 200/06, OSNC 2008, nr 2, poz. 25). W art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. założono ogólnie, że ma ona zastosowanie do postępowań wszczętych po jej wejściu w życie. Ustawodawca zdecydował się zatem na odstąpienie od reguły intertemporalnej aktualności (natychmiastowego działania ustawy nowej) na korzyść zasady kontynuacji. Sens przyjętej zasady polega na przedłużeniu obowiązku stosowania dawnego prawa w sprawach, które były w toku w chwili wejścia w życie nowego prawa. Jest to rozwiązanie często spotykane w przypadku gruntownych zmian, usprawiedliwione zwłaszcza w razie likwidacji lub wprowadzenia określonego rodzaju postępowania albo instytucji procesowych. Co znamienne, poza wyjątkami przewidzianymi w art. 9 ust. 2-7 ustawy nowelizacyjnej, które stanu sprawy nie dotyczą, zakres rozważanego upoważnienia do dalszego stosowania dawnych norm nie został zwężony czasowo do zakończenia określonego etapu postępowania, nie wprowadzono wyłączeń obejmujących pewne instytucje i nie ingerowano w treść poszczególnych regulacji, z ich modyfikacją w okresie przejściowym. Uzasadnia to wniosek, że reżim prawny doręczeń w sprawach wszczętych przed dniem 3 maja 2012 r. wyznacza art. 139 k.p.c. w brzmieniu sprzed wejścia w życie nowelizacji. Za odejściem od tego stanowiska nie przemawiają dostatecznie wskazane przez Sąd Apelacyjny racje praktyczne. Ocena poprawności doręczenia przesyłki w konkretnej sprawie, także z punktu widzenia stanu prawnego obowiązującego w tym zakresie, spoczywa na sądzie prowadzącym postępowanie. Weryfikacja działania operatora pocztowego obejmuje zarówno przypadki doręczenia pisma osobiście adresatowi, doręczenia zastępczego, jak i doręczenia przesyłki awizowanej. Stwierdzenie wydania korespondencji osobie nieuprawnionej lub z naruszeniem trybu postępowania każdorazowo przekreśla możliwość powstania skutków procesowych właściwych doręczeniu. Gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawo strony do rzetelnego procesu nie zostanie zatem naruszone w razie odebrania przez pełnomocnika pocztowego pisma wysłanego w postępowaniu wszczętym przed dniem 3 maja 2012 r., skoro bieg terminu ustawowego lub sądowego można wiązać jedynie z doręczeniem skutecznym w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Z tych względów należało przyjąć, że w razie skutecznego udzielenia pełnomocnictwa pocztowego na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 3 maja 2012 r., pełnomocnik ten może odebrać pismo sądowe w postępowaniach wszczętych po dniu wejścia w życie art. 139 § 1 k.p.c. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1 k.p.c.). 1 1 1