Postanowienie III CKN 597/00

--- STRONA 1 --- WYROK Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2002 III CKN 597/00 nietezowane LEX nr 1211130 1211130 Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Hubert Wrzeszcz Sędziowie SN: Gerard Bieniek, Bronisław Czech (sprawozdawca) Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa małoletniego Wojciecha K działającego przez matkę Annę K przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie o zapłatę i ustalenie, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 18 września 2002 r na rozprawie kasacji powoda od wyroku Sadu Apelacyjnego z dnia 29 grudnia 1998r uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania Uzasadnienie faktyczne Małoletni powód urodzony 3 stycznia 1991r przebywał na leczeniu w szpitalach i zachorował na wirusowe zapalenie wątroby typu „B”. W związku z tym, działając przez swoją matkę, w pozwie z dnia 28 lipca 1995r skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Szpitalowi Specjalistycznemu w K żądał zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w kwocie 10.000 zł, odszkodowania za koszty leczenia w kwocie 1000 zł, renty po 200 zł miesięcznie poczynając od czerwca 1994r oraz ustalenia odpowiedzialności pozwanego za szkody, mogące się ujawnić w przyszłości W toku postępowania została dopozowana gmina K, w związku z działaniem Zespołu Lecznictwa Otwartego w K., a nadto, jako jednostka organizacyjna Skarbu Państwa, został wezwany Instytut Pediatrii w K. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa , z tym że Skarb państwa podniósł także zarzut przedawnienia. Sąd wojewódzki w K wyrokiem z dnia 4 marca 1998r oddalił powództwo przyjmując, że roszczenie uległo przedawnieniu, albowiem matka małoletniego powoda dowiedziała się „o szkodzie” i o szpitalu w którym był leczony, najpóźniej 24 maja 1991r zaś pozew wniesiony został 28 lipca 1995r, a więc po upływie trzyletniego terminu z art 442 § 1 kc Apelacje powoda oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem zaskarżonym kasacją, podzielając stanowisko Sądu Wojewódzkiego. Powód w kasacji zarzucił naruszenie prawa materialnego: – art 442 § 1 kc przez błędną wykładnie polegającą na przyjęciu, iż fakt powzięcia wiadomości o zaistnieniu zdarzenia powodującego szkodę jest tożsamy z dowiedzeniem się o szkodzie, w wyniku czego Sad uznał roszczenie powoda za przedawnione, oraz przez „błędne zastosowanie art 442 § 1kc do roszczenie o ustalenie odpowiedzialności Skarbu Państwa za przyszłe szkody” – art 5 kc przez jego „niezastosowanie (…) dla oceny zarzutu przedawnienia – w sytuacji gdy, niezależnie od bezzasadności zarzutu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego w świetle art 442 § 1 kc jest on sprzeczny z zasadami współżycia społecznego” --- STRONA 2 --- Wskazując na przytoczoną podstawę kasacyjną powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa w stosunku do Skarbu Państwa i zasądzenie od niego na rzecz powoda kosztów procesu, albo o uchylenie wyroków sądów obu instancji i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Występujące dotychczas w imieniu Skarbu Państwa jego jednostki organizacyjne oświadczyły, że uzyskały odrębną osobowość prawną, stając się Samodzielnymi Publicznymi Zakładami Opieki Zdrowotnej. Szpital Specjalistyczny z dniem 18 grudnia 1998r , i Instytut Pediatrii – z dniem 28 grudnia 1998r, a więc przed wydaniem wyroku przez Sad Apelacyjny. W związku z tym wniosły one o zawiadomienie odpowiedniej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo zarówno wobec Skarbu państwa, reprezentowanego przez jego dwie jednostki organizacyjne (Szpital Specjalistyczny w K., i Instytut Pediatrii w K.) jak i wobec gminy K. Wyrok Sądu pierwszej instancji powód zaskarżył apelacją jedynie w stosunku do Skarbu Państwa. Wyrok ten stał się zatem prawomocny wobec pozwanej gminy. Z kolei już przed wyrokiem Sądu Apelacyjnego, występujące dotychczas w procesie jednostki organizacyjne Skarbu Państwa uzyskały pozycję Samodzielnych Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej. Ma to dwie konsekwencje:1/ obecnie Skarb Państwa reprezentuje w procesie Wojewoda. Według art 7 pkt 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r o administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 91 poz 577 ze zm) wojewoda jest reprezentantem Skarbu Państwa w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych ustawach. Wprawdzie nie ma wyraźnego przepisu ustawowego wskazującego wprost na wojewodę, jako na reprezentanta Skarbu Państwa w sytuacji, jaka występuje w rozpoznawanej sprawie, ale w myśl art 28 pkt 2 powołanej ostatnio ustawy wojewoda – poza reprezentowaniem Skarbu Państwa w odniesieniu do mienia powierzonego mu w celu wykonywania jego zadań- wykonuje inne uprawnienia wynikające z reprezentowania Skarbu Państwa. Pozycja wojewody w strukturze organów administracji publicznej najlepiej odpowiada celom unormowania zawartego w art 67 § 2 kpc w odniesieniu do zobowiązań Skarbu Państwa z tytułu roszczeń osób poszkodowanych w związku z działaniem publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które uległy przekształceniu w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. Dlatego w zakresie reprezentacji Skarbu Państwa w sprawach dotyczących roszczeń wynikających z takich zobowiązań kompetencja wojewody wyprzedza kompetencję ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, wynikająca z ogólnego przepisu art 25 ust 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r o działach administracji rządowej, Dz.U. Nr 141 poz 943 ze zm (zob nie publ. Wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1998r II CKN 511/98 oraz z dnia 16 czerwca 1999r II CKN 965/98 ). 2/dotychczasowe jednostki organizacyjne Skarbu Państwa (Szpital Specjalistyczny w K. i Instytut Pediatrii w K.) obecnie jako samodzielne Publiczne Zakłady opieki Zdrowotnej nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania tego Skarbu, powstałe przed uzyskaniem tej samodzielności (zob uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1997r III CZP 11/99 , OSNC 2000 nr 1 poz 2) 2. Trafny jest zarzut naruszenia art 442 § 1 kc przez jego błędną wykładnię Zasadniczy termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z czynu niedozwolonego – to 3 lata, przy czym przyjmuje się, że jego bieg rozpoczyna się z dniem, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Obie przesłanki powinny być spełnione łącznie. Właściwą chwilą dla określenia początku trzyletniego biegu przedawnienia jest moment „dowiedzenia się o szkodzie”, gdy poszkodowany „zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody”, inaczej rzecz ujmując, gdy ma „świadomość doznanej szkody” (por uchwałę składu 7 sędziów SN z dnia 11 lutego 1963r III PO 6/62, OSNCP 1964, nr 5 poz 87) Szkoda przyszła powstaje „nie jednocześnie, --- STRONA 3 --- lecz dopiero za jakiś czas po zdarzeniu powodującym powstanie szkody jako jego konieczna konsekwencja” (por uchwałę składu 7 sędziów SN z dnia 17 czerwca 1963r III CO 38/62, OSNCP 1965 poz 21). Dopóki szkoda nie nastąpi, dopóty bieg przedawnienia w ogóle nie może się rozpocząć, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie można skutecznie dochodzić roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym w sytuacji, gdy szkoda wystąpiła po upływie 10 – letniego terminu określonego w art 442 § 1 zd 2 (por orzeczenia Sadu Najwyższego: uchwałę składu 7 sędziów SN z dnia 12 lutego 1969 r III PZP 43/68 , OSNCP 1969, nr 9 poz 150, postanowienie z dnia 17 lutego 1982r III PZP 3/81 , OSNCP 1983 nr 1 poz 8 oraz uchwałę z dnia 25 września 1992r III CZP 118/92 nie publ) Wynika z tego, ze nie samo dowiedzenie się przez matkę małoletniego powoda, że zakażono go wirusem żółtaczki, lecz dopiero uzyskanie wiadomości o istocie tego schorzenia i jego konsekwencjach jest dowiedzeniem się o szkodzie i może stanowić zdarzenie od którego należy liczyć trzyletni okres przedawnienia z art 442 § 1 kc. Z przyjętych przez Sąd Apelacyjny ustaleń widać zaś, że od czasu uzyskania tych wiadomości do daty wytoczenia powództwa nie upłynęły trzy lata. 3. Trafnie zarzucił również skarżący naruszenie art 5 kc przez jego niezastosowanie. W ustalonych okolicznościach sprawy, wobec bardzo poważnych schorzeń małoletniego powoda i trudności ich leczenia, podniesienie zarzutu przedawnienia i to w sytuacji nieznacznego (jak ustaliły sądy obu instancji) uchybienia terminowi, należało uznać za naruszenie prawa podmiotowego przysługującemu pozwanemu Skarbowi Państwa. Sąd Najwyższy, mając powyższe na uwadze, orzekł jak w sentencji (art 393¹³kpc i art 108 § 2 kpc w zw z art 393(19) i art 391 kpc)