Wyrok III Ca 92/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2016r. Sąd Okręgowy w Nowym Sącz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt III Ca 92/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2016r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, Wydział III Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia SO Ewa Adamczyk (sprawozdawca) Sędzia SO Urszula Kapustka Sędzia SO Agnieszka Skrzekut Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Burnagiel po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016r. w Nowym Sączu na rozprawie sprawy z powództwa H. D., przeciwko (...) sp. z o.o. w Z. z udziałem po stronie pozwanej interwenienta ubocznego Towarzystwa (...) S.A. w Ł. o zapłatę na skutek apelacji powódki i zażalenia pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Zakopanem z dnia 20 listopada 2015r., sygn. akt I C 782/13 1. oddala apelację; 2. oddala zażalenie; 3. nie obciąża powódki kosztami postępowania apelacyjnego. (...) Sygn. akt III Ca 92/16 UZASADNIENIE Powódka H. D. w ostatecznie sprecyzowanym żądaniu pozwu domagała się zasądzenia od pozwanego (...) sp. z o.o. na swoją rzecz kwoty 45 000 zł tytułem zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i psychiczne, jakich doznała w związku z upadkiem na --- STRONA 2 --- nieodśnieżonej i nieodlodzonej drodze oraz o zasądzenia kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Wyrokiem z dnia 20 listopada 2015 r. Sąd Rejonowy w Zakopanem powództwo to oddalił (pkt I), nakazał pobrać od powódki na rzecz Skarbu Państwa kwotę 175 zł tytułem kosztów sądowych (pkt II), nie obciążając jej kosztami postępowania (pkt II). Sąd Rejonowy ustalił m.in., że w dniu 29 października 2012 r. w godzinach porannych w Z. powódka H. D. przechodząc przez jezdnię - ulicę (...) usytuowaną na działce ewid. nr (...) obr. (...), objętej kw nr (...) przewróciła się i upadła. Wypadek miał miejsce w pobliżu hotelu (...). Wzdłuż jezdni przebiega chodnik z krawężnikiem. Odległość od narożnika krawężnika do miejsca wypadku wyniosła 2,50 m, a od środka kratki znajdującej się na jezdni 2,80 m. W nocy z 28/29 października 2012 r. w Z. spadł pierwszy, mokry śnieg, a jego warstwa nie przekraczała 5 cm. Temperatura w dniu zdarzenia spadła poniżej zera, a na jezdni w miejscu wypadku zalegała kilkucentymetrowa warstwa śniegu. Jezdnia nie była posypana materiałem uszorstniającym. Na skutek upadku H. D. doznała złamania trójkostkowego podudzia prawego z przemieszczeniem i uszkodzenia więzozrostu piszczelowo-strzałkowego oraz zwichnięcia tylnego prawego stawu goleniowo-skokowego. Bezpośrednio po zdarzeniu była hospitalizowana i poddana została operacji. Po operacji brała mocne środki przeciwbólowe. Noga powódki była unieruchomiona, powódka poruszała się o kulach. W dniu 4 grudnia 2012 r., a następnie w dniu 19 lutego 2013 r. H. D. poddana została kolejnym operacjom. We wrześniu 2013 r. usunięto powódce ostatnie śruby i przestała ona zażywać leki przeciwbólowe. Lekarz zalecił jej poruszanie się przy pomocy jednej kuli ortopedycznej. Następnie powódka podjęła proces rehabilitacji. Kule ortopedyczne H. D. odstawiła w listopadzie 2013 r. Obecnie powódka odczuwa dolegliwości bólowe prawego stawu skokowego oraz obrzęki nasilające się po dłuższym chodzeniu. Powódka doznała długotrwałego uszczerbku na zdrowiu w postaci złamania trójkostkowego podudzia prawego, który został określony na 12%. Ulica (...), na której powódka uległa wypadkowi, stanowi drogę publiczną kategorii gminnej, której zarządcą jest Burmistrz Miasta Z.. Ulica ta posiada tzw. III standard utrzymania, zgodnie z którym przystąpienie do wykonywania usługi zimowego utrzymania następuje niezwłocznie po wystąpieniu opadu śniegu, a zakończenie nie później niż 4 godziny po ustaniu opadu. Jezdnia mogła być utrzymywana na biało przy zastosowaniu materiałów uszorstniających na skrzyżowaniach, zakrętach, podjazdach oraz wejściach do szkół. Dopuszczalna warstwa śniegu zalegająca na jezdni może sięgać do 8 cm. Jezdnia w miejscu wypadku w dniu zdarzenia nie była posypana, gdyż na tym odcinku nie ma obowiązku wysypywania materiału uszorstniającego. Na mocy umowy z dnia 31 lipca 2012 r. i na warunkach określonych w uchwale Rady Miasta Z. z dnia 25 czerwca 2012 r. nr (...) w sprawie powierzenia przez Miasto (...) spółka z o.o. zadania polegającego na zimowym i letnim utrzymaniu czystości i porządku na drogach publicznych gminnych oraz drogach, dla których zarządcą jest Burmistrz Miasta Z. i wydanego na jej podstawie Zarządzenia Burmistrza w sprawie Regulaminu świadczenia przez spółkę (...) usług powierzonych przez Gminę M. Z. – strona pozwana Gmina M. Z. powierzyła zimowe i letnie utrzymanie gminnych dróg publicznych, w tym ulicy (...), profesjonalnemu przedsiębiorstwu Spółce (...) sp. z o.o. z siedzibą w Z.. Za okres objęty zimowym utrzymaniem dróg przyjmuje się okres od 1 listopada do 30 kwietnia roku następnego. Miasto Z. wyznacza konkretny termin rozpoczęcia czynności zimowego utrzymania, po wystąpieniu warunków atmosferycznych uzasadniających rozpoczęcie zimowego utrzymania dróg. Rozpoczęcie czynności zimowego utrzymania dróg miało miejsce w dniu 4 grudnia 2012 r. na podstawie pisma skierowanego przez Urząd Miasta Z. do strony pozwanej Spółki (...) w dniu 4 grudnia 2012 r. Podczas akcji letniej w pozwanej spółce T. zatrudnionych jest czterech pracowników, a podczas akcji zimowej 12 osób. W przypadku opadów śniegu w „okresie letnim” kierowcy przesiadają się do pługów i odśnieżają główne ciągi komunikacyjne na terenie Gminy M. Z.. Są to działania podejmowane poza umową z dnia 31 lipca 2012 r., do których pozwana Spółka nie jest zobowiązana. Gmina M. Z. w dniu zdarzenia była ubezpieczona od odpowiedzialności cywilnej w (...) Spółka z. o.o. (...) z siedzibą w Z. w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. była ubezpieczona od odpowiedzialności cywilnej w (...) S. A. z siedzibą --- STRONA 3 --- w Ł.. (...) prowadziło postępowanie likwidacyjne w związku ze zdarzeniem z dnia 29 października 2012 r. Postępowanie to zostało zakończone odmową przyjęcia odpowiedzialności co do zasady ze względu na fakt, iż w dniu wypadku Spółce (...) nie powierzono zimowego utrzymania dróg. W takim stanie faktycznym Sąd Rejonowy powództwo uznał za nieuzasadnione, przyjmując, że nie zostały spełnione przesłanki konieczne dla przypisania stronie pozwanej Spółce (...) odpowiedzialności za skutki zdarzenia. W ocenie Sądu pozwany nie uchybił swym obowiązkom utrzymania drogi w należytym stanie. Jezdnia w miejscu wypadku w dniu zdarzenia nie była co prawda posypana, jednak na tym odcinku nie było obowiązku wysypania materiału uszorstniającego. Ponadto pozwana w dniu wypadku nie była jeszcze obowiązana do tzw. zimowego utrzymania dróg. Taki obowiązek spoczywał na niej dopiero od dnia 4 grudnia 2012 r. na podstawie pisma Urzędu Miasta Z.. W ocenie Sądu wszystko to prowadzi do przekonania, że powódka nie wykazała związku przyczynowego pomiędzy doznaną szkodą, a działaniem strony pozwanej, jak również bezprawnego i zawinionego działania spółki (...) koniecznego dla przypisania jej odpowiedzialności na zasadzie art. 415, czy 417 kc. O kosztach orzekł Sąd na zasadzie art. 102 kpc mając na względzie trudną sytuację materialną powódki, jej wiek oraz warunki zdrowotne. Wyrok ten powódka zaskarżyła apelacją. Zarzucając naruszenie art. 435 § 1 kpc przez jego niezastosowanie skutkujące przyjęciem jako podstawy odpowiedzialności pozwanego na zasadzie winy w oparciu o art. 415 kc, wniosła o jego zmianę i uwzględnienie żądania pozwu a ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy. Podniosła, że przyjęcie przez Sąd braku związku przyczynowego pomiędzy doznaną szkodą powódki a działaniem strony pozwanej nie stoi na przeszkodzie do przypisania mu odpowiedzialności albowiem odpowiedzialność ta powinna się opierać na zasadzie ryzyka. Pozwany wyrok ten zaskarżył z kolei w pkt III zażaleniem zarzucając naruszenie art. 98 kpc przez brak jego zastosowania oraz art. 102 kpc przez oparcie rozstrzygnięcia o kosztach na tym przepisie. Wniósł o zmianę orzeczenia w zaskarżonej części i zasądzenie od powódki na jego rzecz kwoty 2 400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest nieuzasadniona. W sprawie nie zachodzą uchybienia, które Sąd Okręgowy bierze pod uwagę z urzędu, a których skutkiem byłaby nieważność postępowania – art. 378 § 1 kpc. Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji i przyjmuje je za własne. Ustalenia te są zresztą w apelacji nie kwestionowane. Apelująca nie podważa także samej zasadności stwierdzenia Sądu Rejonowego, co do tego, iż w świetle tych ustaleń nie ma podstaw do przypisania pozwanemu odpowiedzialności na zasadzie winy za szkodę, jakiej doznała. Podnosi jedynie brak zastosowania przez Sąd przepisu art. 435 kc i rozważenia kwestii tej odpowiedzialności w oparciu o wyrażoną w nim zasadę ryzyka. Taka argumentacja nie może natomiast prowadzić do zamierzonych skutków. Tak w doktrynie jak i w judykaturze wykształciło się jednolite już właściwie stanowisko, co do tego, że odpowiedzialność za utrzymanie w należytym stanie dróg publicznych opiera się na zasadzie winy wyrażonej w art. 415 kc. Zagadnienie to pośrednio było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego na tle pojawiających się w praktyce wątpliwości co do tego, czy czynności Skarbu Państwa oparte na ustawie o drogach publicznych, których celem jest wyeliminowanie wszelkiego zagrożenia bezpieczeństwa ruchu na drodze publicznej, czy to w trybie zwykłym czy nagłym leżą w sferze działalności Skarbu Państwa o charakterze imperialnym, a co musiałoby skutkować zastosowaniem art. 417 kc. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 marca 2003 r., sygn. II CKN 1347/00 udzielając na to pytanie odpowiedzi negatywnej, wskazał, że podstawę tej odpowiedzialności stanowi przepis art. 415 kc. Na takim samym stanowisku Sąd Najwyższy stanął też następnie m.in. w wyroku z dnia 10 czerwca 2005 r., sygn. II CKN 719/04. --- STRONA 4 --- Niezależnie od powyższego, zważenia wymaga, że sama apelująca od samego początku postępowania aż do jego zakończenia przed Sądem Rejonowym, mimo że była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, jako podstawę odpowiedzialności pozwanego powoływała się jedynie na takie okoliczności, jak i dowody mające stanowić ich potwierdzenie, które miały wskazywać na zawinione działanie, a właściwie zaniechanie podjęcia niezbędnych czynności, strony pozwanej. Stwierdzić w tym miejscu natomiast należy, że odpowiedzialność na zasadzie ryzyka jest oparta na zupełnie odrębnych przesłankach i wymaga wykazania faktów świadczących o tym, że przesłanki te zostały spełnione. Koniecznym jest tu przede wszystkim udowodnienie, że szkoda powstała w związku z ruchem przedsiębiorstwa. Apelująca tymczasem dopiero w apelacji podniosła, że jej szkoda wynika z ruchu przedsiębiorstwa prowadzonego przez pozwanego nie wskazując jednak nawet na czym konkretnie taka zależność miałaby polegać. Za bezprzedmiotowe ocenić trzeba powoływanie się przez apelującą w tym zakresie na wyrok Sadu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2001 r., sygn. II UKN 424/00. Wyrok ten zapadł bowiem w zupełnie innym stanie faktycznym aniżeli miał miejsce w niniejszej sprawie. Dotyczył mianowicie kwestii uszczerbku na zdrowiu powoda w związku z ruchem statku. W tamtejszej sprawie od początku podnoszone było też, iż szkoda powoda była wyrazem ruchu przedsiębiorstwa i na tę okoliczność prowadzone było postępowanie dowodowe w sprawie. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że apelująca nie wywiodła poza powyższym żadnych zarzutów, a które to miałyby na celu podważenie stanowiska Sądu co do braku podstaw do przypisania pozwanemu w zaistniałych okolicznościach odpowiedzialności na zasadzie winy, apelację należy ocenić za bezzasadną. Już tylko na marginesie ustosunkowując się do wywodów zawartych w końcowej części pisemnego uzasadnienia apelacji, co do tego, że choć pozwany tak jak przyjął Sąd Rejonowy, w pierwszej kolejności obowiązany był co prawda zapewnić bezpieczeństwo na ulicach o największym natężeniu ruchu, to jego odpowiedzialność powinien uzasadnić fakt braku podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do zminimalizowania zagrożenia a to choćby posypania drogi żwirem, podkreślić raz jeszcze trzeba, że jak wskazuje zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwany do podjęcia żadnych działań tego rodzaju nie był obowiązany. Teren, na którym doszło do wypadku posiada tzw. III standard utrzymania. Nie było w związku z tym w szczególności obowiązku jego posypania materiałem uszorstniajacym. Formalnie, w dniu zdarzenia, nie było także jeszcze podstaw do podjęcia prac typowych dla sezonu zimowego. Wskazania w tym miejscu wymaga, że choć kontrola zmierzająca do zapewnienia bezpieczeństwa stanu drogi musi być tak zorganizowana aby zapewniała bezpieczeństwo także w nagłych, trudnych nawet do przewidzenia sytuacjach, to oczekiwania w tym zakresie nie mogą sprowadzać się do wymagań przekraczających należytą staranność. Wina jako przesłanka art. 415 kc nie może być natomiast domniemywana. Koniecznym jest jej wykazanie w drodze dowodów, nie nasuwających jakiś wątpliwości co do możliwości jej przypisania. Miernikiem jest tu należyta staranność podmiotu obowiązanego do utrzymania drogi. Choć zatem w stosunku do takiego podmiotu, jako profesjonalisty w zakresie prowadzonej przez niego działalności, zwiększyć trzeba stopień oczekiwań co do jego umiejętności, to jednak nie można tu oczekiwać staranności wyjątkowej. Z tych wszystkich przyczyn orzeczono jak w sentencji na zasadzie art. 385 kpc. Na uwzględnienie nie zasługiwało także zażalenie pozwanego do kosztów postępowania za pierwszą instancję. Zgodnie z ugruntowanym w literaturze przedmiotu stanowiskiem należy mieć tu na względzie okoliczności związane z samym przebiegiem postępowania, a także dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony, przy czym te ostatnie nie mogą stanowić samodzielnej podstawy odstąpienia od zasądzenia kosztów (Komentarz do art. 102 kodeksu postępowania cywilnego, Bodio J., Demendecki T., Jakubecki A., Marcewicz O., Telenga P., Wójcik M.P., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Oficyna, 2008, wyd. III.). Trafnie wskazał natomiast Sąd Rejonowy, że sytuacja powódki uzasadnia odstąpienie od obciążenia jej kosztami. Biorąc pod uwagę wiek powódki oraz uszczerbek na zdrowiu, jakiego doznała w wyniku wypadku trudno postawić jakieś pozytywne prognozy co do możliwości osiągania przez nią większych dochodów. Przyjąć zatem trzeba, że jedyny taki jej dochód stanowi emerytura, która w przeważającej mierze jest przeznaczana na pokrycie ciążących na powódce niezbędnych kosztów utrzymania. Uwzględniając z kolei obowiązujące od stycznia 2016 r. przepisy dotyczące podwyższonych stawek adwokackich i radcowskich stwierdzić natomiast trzeba, że obciążenie nimi powódki przewyższałoby znacznie wysokość pozostałej z emerytury po uregulowaniu przedmiotowych --- STRONA 5 --- zobowiązań powódki, nadwyżki. Na względzie przede wszystkim trzeba jednak mieć szczególne okoliczności niniejszej sprawy. Cierpienia fizyczne jak i towarzyszące im cierpienia psychiczne powódki za usprawiedliwione pozwalają uznać przekonania powódki o konieczności pociągnięcia do odpowiedzialności z tego tytułu strony pozwanej. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego wydano w oparciu o art. 102 kpc w zw. z art. 108 § 1 kpc uznając za aktualną i uzasadnioną argumentację przytoczoną powyżej. Wprawdzie przekonanie o słuszności zajmowanego stanowiska traci na znaczeniu w postępowaniu apelacyjnym, ale w niniejszej sprawie okoliczność ta nie powinna być przesądzająca. Sąd Okręgowy stosując przepis art. 102 kpc miał w szczególności na uwadze charakter niniejszej sprawy. Powódka uległa nieszczęśliwemu wypadkowi w nietypowych okolicznościach, niezależnych od niej, doznała 12 % uszczerbku na zdrowiu; przeszła leczenie operacyjne, a następnie proces rehabilitacji. Podnieść też należy, że zgodnie z treścią art. 98 § 1 kpc zwrot kosztów obejmuje koszty niezbędne do celowej obrony. Treść apelacji powódki, zakres składanych zarzutów, dla profesjonalnych pełnomocników strony pozwanej i interwenienta ubocznego niewątpliwie pozwalało na ocenę celowości i niezbędności podejmowania czynności procesowych w postępowaniu apelacyjnym powodujących koszty. Wszystko to pozwala zdaniem Sądu uznać, że zasady słuszności wymagają odstąpienia od obciążenia powódki kosztami postępowania apelacyjnego. (...)