Wyrok III Ca 68/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt III Ca 68/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: Wiceprezes SSO Gabriela Ott Sędziowie: SO Danuta Łojan (spr.) SR (del.) Żaneta Szetela - Marczak Protokolant: Sekr. sądowy Izabela Gomółka po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2011r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 sierpnia 2010r., sygn. akt I C 136/10 oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 600 (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, odstępując od zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w pozostałym zakresie. Sygn. akt III Ca 68/11 --- STRONA 2 --- Uzasadnienie Powód w pozwie wniesionym w dniu 3 kwietnia 2010 roku wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa –Dyrektora Aresztu Śledczego kwoty 13.100 złotych tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu powód wskazał, iż przebywał w Areszcie Śledczym w okresie od 25 lutego 2006 roku do 5 lipca 2006 roku, cele były przeludnione i nie spełniały normy 3m 2 na każdego osadzonego. Także warunki sanitarne urągały ludzkiej godności, był smród z uwagi na brak wentylacji oraz zagrzybione ściany, tylko zimna woda, kącik sanitarny oddzielony od reszty celi parawanem z materiału, insekty i gryzonie w celach. Pozwany Skarb Państwa-Dyrektor Aresztu Śledczego złożył odpowiedź na pozew wnosząc o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania. Strona pozwana podniosła ponadto zarzut przedawnienia. W uzasadnieniu pozwany zaprzeczył okolicznościom faktycznym podniesionym w pozwie. Wskazał, iż powód przebywał w Areszcie Śledczym w okresie od 25 lutego 2006 roku do 10 lipca 2006 roku Podniósł, iż w celi nie spełniającej normy przebywał jedynie czasowo, a taka sytuacja traktowana była jako szczególnie uzasadniony przypadek w myśl art. 248 § 1 i 2 k.k.w. Zaprzeczył jakoby warunki socjalno bytowe nie odpowiadały regulującym je przepisom prawa, jak również, że w celach występowały insekty, że stan kącika sanitarnego nie odpowiadał przepisom prawa, że w celach nie było odpowiedniej wentylacji, że występowało zagrzybienie. Były bowiem przeprowadzane kontrole, które nie wykazały żadnych uchybień. Powód nie wykazał, że w trakcie pobytu u pozwanego doznał jakiegokolwiek uszczerbku na zdrowiu. Konkludując, pozwany podniósł, iż powód nie udowodnił, aby w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym doznał szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26.08.2010 roku Sąd Rejonowy oddalił powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego Powyższe orzeczenie wydano w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne. Powód przebywał w Areszcie Śledczym od dnia 25 lutego do dnia 10 lipca 2006 roku jako tymczasowo aresztowany. Następnie został przetransportowany do Aresztu Śledczego. Łącznie w Areszcie Śledczym przebywał 136 dni. Powód był osadzony w celach mieszkalnych niespełniających normy 3 m 2 od dnia 27 lutego 2006 roku do końca jego pobytu w AŚ. Pobyt ten był traktowany jako szczególny przypadek, o którym informowano sędziego penitencjarnego. Cela, w której przebywał powód była wyposażona w sprzęt kwaterunkowy. Każdy z osadzonych miał do dyspozycji łóżko z materacem i pościelą. W celach zapewniona --- STRONA 3 --- była odpowiednia wentylacja, oświetlenie, temperatura. Cele mieszkalne były na bieżąco remontowane i odświeżane. Posiadały okna drewniane umożliwiające całkowite przewietrzenie celi. Każda cela posiadała kącik sanitarny oddzielony od pozostałej części co najmniej nieprzezroczystą kotarą lub konstrukcją z płyt OSB. W kąciku znajdowała się muszla toaletowa, umywalka, kran z zimną wodą, półka na środki czystości. Nie stwierdzono w tym zakresie żadnych uchybień przez sędziego penitencjarnego. Powód podobnie jak inni osadzeni korzystał z kąpieli raz w tygodniu. Miał możliwość posiadania grzałki, a przez to podgrzewanie sobie wody i dodatkowego mycia się w celi. Otrzymywał trzy posiłki dziennie, w tym przynajmniej jeden gorący. Powód miał możliwość korzystania ze spacerów, zająć kulturalno oświatowych, siłowni. Powód miał zapewnioną opiekę medyczną. Sąd Rejonowy zważył, iż roszczenie powoda jako przedawnione podlegało oddaleniu. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 442 § 1 k.c. obowiązującym w dacie przebywania powoda w Areszcie Śledczym roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Sąd Rejonowy wskazał, iż w niniejszej sprawie zarówno szkoda, na którą powołał się powód, a więc jego naruszenie godności osobistej w wyniku poniżającego traktowania poprzez niezapewnienie właściwego metrażu w celach i innych niegodnych warunków socjalno bytowych, jak i dowiedzenie się o osobie sprawcy nastąpiło w okresie od 25 lutego 2006 roku do 10 lipca 2006 roku. Powód miał świadomość gdzie się znajduje i że czuje się poniżony. Sąd Rejonowy wskazał, iż roszczenie dochodzone przez powoda w trybie art. 417 § 1 k.c. uległo przedawnieniu z dniem 12 lipca 2009 roku, tymczasem pozew został wniesiony w dniu 3 kwietnia 2010 roku. Sąd Rejonowy wskazał następnie, iż roszczenie powoda nie zasługuje na uwzględnienie również z innych powodów, a to z uwagi na brak wykazania przez powoda, iż w wyniku przebywania w przeludnionej celi doznał jakiejkolwiek szkody. Nie wykazał, iż w celach były insekty i gryzonie, że były niewłaściwe warunki sanitarne czy zła wentylacja. Mając na uwadze powyższe Sąd Rejonowy uznał, iż powód nie wykazał, że zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności pozwanego z art. 417 § 1 k.c. w postaci bezprawności działania lub zaniechania pozwanego, ani uszczerbku, jaki powód miał z tego powodu ponieść. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wskazał, iż nie zgadza się z decyzją Sądu Rejonowego, albowiem o niespełnieniu wymaganego metrażu przypadającego na jednego osadzonego dowiedział się dopiero na początku tego roku, wcześniej o tym nie wiedział gdyż nie jest prawnikiem i nie jest obeznany z kodeksem karnym wykonawczym. --- STRONA 4 --- Podniósł również, iż nie zgadza się z ocena Sądu Rejonowego albowiem warunki w Areszcie Śledczym były takie jak przedstawił wcześniej, na dowód czego może powołać świadków, a wizytacje Aresztu Śledczego oraz kontrole sanitarne były przeprowadzone w okresie, w którym nie przebywał, wobec czego protokoły nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Sąd Okręgowy w Katowicach zważył, co następuje: Apelacja powoda jako bezzasadna nie mogła zostać uwzględniona, a przytoczone w niej zarzuty nie uzasadniają wniosku o uchylenie wyroku. Zaskarżone orzeczenie należało, bowiem uznać za prawidłowe, stanowiące wynik właściwej oceny zebranego materiału dowodowego i trafnej wykładni prawa materialnego. Sąd Okręgowy podziela i uznaje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji, ponieważ ustalenia te znajdują uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, które dowody Sąd ten ocenił w granicach zakreślonych art. 233 § 1 k.p.c., bowiem wnioski Sądu, co do istotnych okoliczności stanu faktycznego wynikają z treści przeprowadzonych dowodów. Zgodnie z art. 417 § 1 k.c. w brzmieniu ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku, za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba wykonująca te władzę z mocy prawa. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność jeżeli są spełnione trzy kumulatywne przesłanki – zakres działania funkcjonariusza, szkoda, wina. Odpowiedzialność będzie zatem wówczas gdy jego funkcjonariusz wyrządził szkodę przy wykonywaniu powierzonych mu czynności. Konieczne jest zatem ustalenie zakresu działalności funkcjonariusza oraz związku funkcjonalnego między wykonywaniem czynności, a wyrządzeniem szkody. W judykaturze powszechnie akceptowany jest pogląd, potwierdzony także przez Sąd Apelacyjny z dnia 06 grudnia 2007 roku, sygn. akt I ACa 499/07, że samo umieszczenie skazanego w celi, w której przekroczone były wynikające z art. 110 kkw normy metrażowe stanowić mogło naruszenie godności i prawa do prywatności, nie mniej jednak samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest jednak wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Europejski Trybunał Praw człowieka w wyroku z dnia 15 lipca 2002 roku (Kałasznikow przeciwko Rosji nr. 47095/99) stwierdził, iż warunki na które uskarżają się więźniowie przebywający w przeludnionych celach nie ograniczają się do samego nieprzestrzegania metrażu. Ocenie prawnej podlega skumulowany efekt tych --- STRONA 5 --- warunków takich jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność, brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja. Wbrew zarzutom apelacji, powód w toku całego postępowania nie wykazał żadnych przesłanek uzasadniających zasądzenie odszkodowania od pozwanego. O rozstrzygnięciu rozpoznawanej sprawy decyduje przede wszystkim rozkład ciężaru dowodu. W art. 6 k.c. została wyrażona podstawowa reguła dowodowa, zgodnie z którą ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W sytuacji gdy przepisy prawa materialnego inaczej nie stanowią, to na powodzie spoczywa obowiązek udowodnienia okoliczności faktycznych stanowiących podstawę dochodzonego roszczenia. Reguła powyższa została powtórzona w art. 232 k.p.c., który stanowi, iż strony są obowiązane wskazać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd Rejonowy trafnie uznał, że powód nie wykazał żadnych okoliczności uzasadniających przyjęcie, że warunki panujące w areszcie spowodowały naruszenie jego jakiegokolwiek dobra osobistego. Okolicznością na jaką się powoływał powód był jego pobyt w przeludnionych celach, w których panowały złe warunki sanitarne, zła wentylacja, zagrzybienie oraz, że występowały insekty. Nie sposób jednak przyjąć, że twierdzenia powoda mogą stanowić podstawę dowodową ustaleń w tym zakresie, bowiem jego twierdzenia nie znalazły potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a zwłaszcza w treści protokołu z okresowej wizytacji Aresztu Śledczego przeprowadzonej w dnach 22,23 i 24 listopada 2006 roku (k. 91-104), protokołu kontroli sanitarnej z 13 grudnia 2006 roku (k. 105-109) oraz z notatki służbowej z dnia 18 sierpnia 2010 roku (k.81). Z prawidłowych ustaleń Sądu Rejonowego jednoznacznie wynika, iż powód przebywał w Areszcie Śledczym w okresie od 25 lutego 2006 roku do 10 lipca 2006 roku. W celi niespełniającej normy 3m 2 przebywał od dnia 27 lutego do dnia 10 lipca 2006 roku do końca pobytu w Areszcie Śledczym. Jednakże we wszystkich celach mieszkalnych była dostępna zimna woda, powód miał możliwość podgrzania wody za pomocą grzałki (zeznania powoda k. 116), zapewnione było ogrzewanie, oświetlenie oraz cyrkulacja powietrza. Każda cela posiadała kącik sanitarny oddzielony od reszty pomieszczenia. Osadzeni mieli możliwość oglądania programów telewizyjnych oraz mogli korzystać z biblioteki, siłowni, świetlicy sportowej, mieli także dostęp do praktyk religijnych. Mieli zapewnioną opiekę medyczną. W areszcie przeprowadzane były cykliczne zabiegi dezynfekcyjne i deratyzacyjne. Zabiegi te zostały przeprowadzone w czasie kiedy powód przebywał w Areszcie Śledczym tj. w dniu 15 marca 2006 roku, w dniu 20 kwietnia 2006 roku, a następnie w dniu 13 czerwca 2006 roku (protokół dezynsekcyjny 49/2006 k. 110 i 113 oraz deratyzacji 110/2006 k.111). --- STRONA 6 --- Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż żądanie powoda nie mogło zostać uwzględnione z tej przyczyny, iż pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego skutecznie podniósł zarzut przedawnienia roszczenia. Zgodnie z art. 442 1 § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Skoro zatem powód przebywał w Areszcie Śledczym w okresie od dnia 25 lutego 2006 roku do 10 lipca 2006 roku, a w celi niespełniającej norm od 27 lutego 2006 roku, do końca pobytu i jak twierdził powód jego godność osobista została naruszona w wyniku poniżającego traktowania poprzez niezapewnienie właściwego metrażu w celach i innych niegodnych warunków socjalno - bytowych, natomiast z roszczeniem wystąpił dopiero w dniu 3 kwietnia 2010 roku, to zasadnie uznał Sąd Rejonowy, iż roszczenie uległo przedawnieniu. Niezasadnym jest podniesiony w apelacji zarzut powoda, iż o niespełnieniu wymaganego metrażu dowiedział się dopiero początkiem 2010 roku, albowiem ustalenie wiedzy poszkodowanego o szkodzie w rozumieniu art. 442 § 1 k.c. nie stanowi rekonstrukcji rzeczywistego stanu świadomości poszkodowanego. Ustalenie to stanowi przypisanie poszkodowanemu w oparciu o obiektywnie sprawdzalne okoliczności – stanu świadomości wystąpienia szkody (wyrok SN z dnia 8 grudnia 2004 roku, sygn. akt I CK 166/04). Niewątpliwie w niniejszej sprawie powód miał świadomość wystąpienia szkody. Już od samego początku pobytu w Areszcie Śledczym powód został umieszczony w przeludnionych celach, na rozprawie zeznał, iż „gdy jedna osoba była na podłodze pozostałe musiały leżeć na łóżku, na tym tle były konflikty w celi, dochodziło do utarczek, w celach były karaluchy oraz szczury”. Zatem powód odczuwał, iż jego godność osobista z uwagi na niezapełnienie właściwego metrażu została naruszona od chwili, kiedy został umieszczony w celach nie spełniających norm 3m 2 . W związku tym należało podzielić stanowisko Sądu Rejonowego, że zgłoszone przez powoda roszczenie w świetle wskazanych powyżej przepisów nie mogło zostać uwzględnione. W przedstawionym stanie rzeczy wskazane wyżej zarzuty nie czynią apelacji zasadnej. Z powołanych wyżej powodów Sąd Okręgowy na mocy art. 385 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy orzekł na mocy art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i art. 102 k.p.c. w zw. z § 12.1 ust. 1 i § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za --- STRONA 7 --- czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd Odwoławczy odstąpił od obciążania powoda kwotą kosztów zastępstwa procesowego w pełnej wysokości poniesionych po stronie pozwanej w II instancji, mając na uwadze przede wszystkim charakter sprawy oraz sytuację majątkową powoda.