Postanowienie III Ca 666/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 sierpnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Gliwic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt III Ca 666/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 sierpnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący - Sędzia SO Gabriela Sobczyk (spr.) Sędzia SO Marcin Rak Sędzia SR (del.) Łukasz Malinowski Protokolant Aldona Kocięcka po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy z powództwa S. W. (W.) przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Z., Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w W., Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w M. i Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w S. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 28 września 2015 r., sygn. akt VIII C 850/13 1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 i 2 wobec pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w S. oraz w punktach 3 i 4, znosząc postępowanie co do tego pozwanego w zakresie rozprawy z dnia 28 września 2015r. i w tej części sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego; 2. oddala apelację w pozostałej części; 3. nie obciąża powoda kosztami postępowania odwoławczego w zakresie kosztów poniesionych przez pozwanych Skarb Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w W., Skarb Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w Z. i Skarb Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w M.. SSR (del.) Łukasz Malinowski SSO Gabriela Sobczyk SSO Marcin Rak UZASADNIENIE Pozwem wniesionym w dniu 01 października 2012 r. do Sądu Rejonowego w Tychach powód S. W. domagał się od pozwanego Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Centralnego Zarządu Służby Więziennej w W. zapłaty kwoty 75.000,00 złotych tytułem odszkodowania za szkody wyrządzone na skutek niezachowania odpowiedniej powierzchni i niepełnego wyposażenia cel mieszkalnych, w których przebywał, a także złych warunków sanitarnych w okresie od 2006 do 2008r. Powód wskazał, że przebywał w celach o niskim metrażu w przeliczeniu na jednego osadzonego i brakiem dostępu do bieżącej ciepłej wody. Dalej powód wywodził, --- STRONA 2 --- iż wskutek niezapewnienia właściwej opieki medycznej zachorował na nadciśnienie tętnicze. Powód wywodził, że warunki, w jakich przyszło mu odbywać kary pozbawienia wolności wywoływały u niego poczucie zagrożenia i krzywdy i naruszenie jego prawa do intymności. Sąd Rejonowy w Tychach postanowieniem z dnia 07 stycznia 2013 r. oznaczył stronę pozwaną, jako Skarb Państwa reprezentowany przez Dyrektora Aresztu Śledczego w Z., Dyrektora Aresztu Śledczego w M., Dyrektora Zakładu Karnego w W. i Dyrektora Zakładu Karnego w S.. Pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Dyrektora Aresztu Śledczego w Z., Dyrektora Aresztu Śledczego w M. i Dyrektora Zakładu Karnego w W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu od powoda, poza argumentami dotyczącymi przebiegu odbywania kary przez powoda w tych jednostkach podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda. Dyrektor Zakładu Karnego w S. jako reprezentujący Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Wskazał, że powód przebywal w tym zakładzie dwukrotnie w okresach od 11.09.2007r. do 22..11.2007r. i od 9.01.2008r. dop 30.10 2008r., kiedy to został zwolniony na wolność. Na podstawie posiadanej dokumentacji archiwalnej dotyczącej ewidencji wskazał, że w tym okresie występowało przeludnienie w celach w całym zakładzie na poziomie 13%. Jedynie za część tego okresu dokumentacja archiwalna dotycząca ewidencji pozwala na ustalenie , że od 22 sierpnia 2008r powód przebywał w celi 8 w oddziale B, w której okresowo występowało przeludnienie. Wskazał, że nie miało to wpływu ma stan zdrowia powoda oraz warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Wskazał, że już przy przyjęciu do Aresztu Śledczego w M. powód miał nadciśnienie. Odniósł się też do zarzutów powoda, wskazując, ze korzystał on ciepłych kąpieli co najmniej raz w tygodniu, a stan techniczny łaźni jest bardzo dobry. Odzież, koce i bielizna udostępniana posadzonym były w dobrym stanie, środki czystości były powodowi wydawane zgodnie z przepisami prawa. Cele są odpowiednio wyposażone, a stan techniczny wyposażenia był dobry. Węzeł sanitarny w celi wieloosobowej, jaką zajmował powód jest wydzielony ścianą murowaną oraz drzwiami łazienkowymi. W celach była drożna wentylacja grawitacyjna. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 września 2015r. Sąd Rejonowy w Zabrzu oddalił powództwo; odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu, przyznał adw. S. K. kwotę 4.428,00 złotych, w tym podatek VAT w kwocie 828,00 złotych, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną z urzędu świadczoną na rzecz powoda i wszelką pracę z tym związaną i polecił Oddziałowi Finansowemu Sądu Rejonowemu w Zabrzu wypłacenie tej kwoty z sum budżetowych. Sąd Rejonowy poczynił ustalenia faktyczne, obejmujące pobyt powoda we wszystkich wskazanych w wyroku jednostkach więziennictwa. Ustalił, że w dniu 20.07.2006 r. powód został doprowadzony do Aresztu Śledczego w M., gdzie przebywał do dnia 28.08.2006 r. W czasie pobytu powoda w celi nr 4 (w okresie od 21.07.2006r. do 28.08. (...). powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła 1,74 m 2 Podczas przyjęcia powoda do Aresztu Śledczego w M. – przeprowadzono badanie lekarskie, podczas którego stwierdzono, iż miał ciśnienie tętnicze o wartości 160/90 mmHg. W trakcie pobytu powód korzystał z opieki medycznej Zakładu Opieki Zdrowotnej przy Areszcie Śledczym w M. z powodu bólu głowy, nerwicy, nadciśnienia tętniczego. W czasie pobytu powoda nie dochodziło do jakichkolwiek nieregulaminowych, wulgarnych lub agresywnych, zachowań funkcjonariuszy wobec niego. Areszt Śledczy w M. wyposażony jest w niezbędne sprzęty kwaterunkowe zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w tym zakresie. W każdej celi mieszkalnej znajduje się kącik sanitarny. W poszczególnych celach mieszkalnych kąciki sanitarne wyodrębnione są od części mieszkalnej cel za pomocą konstrukcji wykonanych z płyt (...) z przesuwnymi drzwiami. Średnio raz, dwa razy w roku, w zależności od potrzeb, cele są odmalowywane. W celach zapewniona była właściwa wentylacja oraz cyrkulacja powietrza. Na terenie Aresztu Śledczego profilaktycznie przeprowadzane są zabiegi dezynsekcji oraz deratyzacji przez wyspecjalizowaną firmę zewnętrzną. Każdy osadzony co dwa tygodnie dokonuje dużej wymiany pościeli i piżamy, a co tydzień małej wymiany ręczników i ścierek. Materace i koce poddawane są czyszczeniu przez zewnętrzną firmę. W trakcie pobytu powoda w Areszcie Śledczym nie stwierdzono, by współosadzeni wymuszali na nim określone zachowania bądź też negatywnie na niego wpływali. Areszt Śledczy współpracuje z zewnętrzną firmą odpowiadającą za dezynsekcję, dezynfekcję i deratyzację. Sąd rejonowy ustalił, że w dniu 28 sierpnia 2006 r. powód został przetransportowany do Zakładu Karnego w W., w którym przebywał do dnia 11 września 2007 r. Powód przebywał w tamtejszym Zakładzie Karnym w okresie od 28.08.2006 r. do 23.08.2007 r. w pomieszczeniach pawilonu (...). Od dnia 23.08.2007 r. do dnia 11.09.2007 r. powód przebywał w celi nr 105 pawilonu A o powierzchni 9,2 m 2 . W czasie pobytu powód nie składał skarg. W trakcie pobytu powód korzystał z opieki medycznej ambulatorium jednostki penitencjarnej z powodu urazu palucha lewego i otrzymał okłady z A., bez innych zaleceń. Powód dwukrotnie otrzymał zgodę na podjęcie prac społecznych w ilości 90 godzin na terenie jednostki penitencjarnej. Osadzeni w Zakładzie Karnym w W. --- STRONA 3 --- mają dostęp do wody bieżącej przez 24 godziny na dobę, a kąpiel odbywa się 2 razy w tygodniu w ciepłej wodzie. Każda cela wyposażona jest w odpowiedni sprzęt, w tym stół do jedzenia i krzesła do siedzenia. W celach jest sprawna i kontrolowana raz w roku przez firmę kominiarską wentylacja grawitacyjna. W Zakładzie wypracowano procedurę postępowania w przypadku stwierdzenia występowania insektów. W okresie od dnia 11 września 2007 r. do dnia 22 listopada 2007 r. powód przebywał w Zakładzie Karnym w S.. W okresie od dnia 22 listopada 2007 r. do dnia 09 stycznia 2008 r. powód przebywał w Areszcie Śledczym w Z.. W okresie od 22.11.2007 r. do 28.11.2007 r. powód przebywał w celi nr 129, w okresie od 28.11.2007 r. do 28.12.2007 r. powód przebywał w celi nr 150, w okresie od 28.12.2007 r. do 09.01.2008 r. powód przebywał w celi nr 153. W czasie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w Z. cele nie były przeludnione. Areszt Śledczy w Z. jest jednostką penitencjarną o charakterze zamkniętym. W każdej celi znajduje się kącik sanitarny. Obecnie większość kącików sanitarnych jest wyremontowana i zbudowana z bloczków „ytong”. Pozostałe są zbudowane na stelażu wypełnionym płytą (...). Każdy jest wysokości ok. 2-2,20 m. Ponadto w 5 celach mieszkalnych tzn. dużych celach znajdują się kąciki sanitarne całkowicie zabudowane. Pozostałe kąciki są zasłaniane przesłoną. W każdej celi istniał dostęp do bieżącej zimnej wody, ponadto dopuszczalne było posiadanie grzałek lub czajnika w celu podgrzania wody. Wszyscy osadzeni korzystali z ciepłej kąpieli w łaźni więziennej raz w tygodniu, a osadzeni zatrudnieni – codziennie, dodatkowe kąpiele były zapewniane osadzonym ze względów wskazań lekarskich. Każdy osadzony w Areszcie Śledczym w Z. w okresie pobytu w nim powoda miał zapewnione łóżko koszarowe, wkład do łóżka, miejsce przy stole, szafkę na przechowywanie rzeczy osobistych, taboret więzienny. Nadto cele wyposażone zostały w półkę na przybory toaletowe, wieszak, półkę pod telewizor, lustro, miednicę do prania, wiadro na śmieci, szczotkę, zmiotkę i szufelkę, szczotkę klozetowa, przy czym sprzęt ten spełniał wymagane warunki techniczne. Każdy osadzony otrzymuje zestaw higieniczny zawierający komplet środków czystości w ilości wystarczającej na jeden miesiąc. W przypadku wcześniejszego zużycia środków czystości osadzony może występować o ich uzupełnienie. Osadzeni mają możliwość zaopatrzenia się w środki czystości, zgodnie z upodobaniem, w funkcjonującej na terenie jednostki kantynie W Areszcie Śledczym znajdują się trzy świetlice i biblioteka, z których korzystają osadzeni. Organizowane są programy readaptacji społecznej i zajęcia z zakresu profilaktyki uzależnień. Cele są wizytowane przez odpowiednie służby: każdego dnia przez wychowawcę, raz w tygodniu funkcjonariusza działu kwatermistrzowskiego, a raz w miesiącu przez kierowników poszczególnych działów – kwatermistrzowskiego, ewidencyjnego i penitencjarnego. W czasie wizytacji osadzeni mogą składać wnioski. Raz w roku cele wizytowane są przez sędziego penitencjarnego. Każdy osadzony ma możliwość rozmowy z Dyrektorem w dowolnym czasie. Sąd rejonowy ustalił, że w Areszcie Śledczym w Z. incydentalnie do dnia 08.12.2009 r. zdarzały się okresy przeludnienia. W sytuacji wystąpienia przeludnienia Dyrektor wydawał decyzję o umieszczeniu w warunkach przeludnienia. W stosunku do powoda decyzja taka nie została wydana. W stanach przeludnienia osadzonym zapewniano dłuższe spacery oraz zajęcia rekreacyjno-sportowe. Areszt Śledczy w Z. w okresie od 01.02.2015 r. do 31.01.2008 r. oraz w okresie od 01.02.2008 r. do 31.01.2011 r. miał zawartą umowę z firmą zajmującą się dezynfekcją, dezynsekcją i deratyzacją. Sąd rejonowy ustalił, że w okresie od dnia 09 stycznia 2008 r. do 30 października 2008 r. powód przebywał w Zakładzie Karnym w S.. Od dnia 27 sierpnia 2008 r. do dnia 30.10.2008 r. przebywał w oddziale B w celi 8, w której okresowo występowało przeludnienie. Na dzień 05.05.2008 r. w Zakładzie Karnym w S. występowało zjawisko przeludnienia o 11,7%, z kolei na dzień 30.06.2008 r. występowało zjawisko przeludnienia o 8,6% W czasie pobytu w Zakładzie Karnym w S. powód miał przepisane leki, które otrzymywał. Zakład Karny w S. powstał w 1981 r. Warunki panujące w jednostce są dobre. W zakładzie tym wszystkie kąciki sanitarne są zabudowane w pełnej wysokości, mają drzwi. Przed 2009 rokiem zdarzały się okresy przeludnienia. Powód w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w S. raz w tygodniu korzystał z ciepłej wody. Łaźnia była w stanie technicznym bardzo dobrym, po gruntownym remoncie przeprowadzonym w latach 2005-2006. Każdy z osadzonych raz w miesiącu otrzymywał zestaw środków czystości. Osadzeni w Zakładzie Karnym mieli zapewnioną opiekę medyczną. Sad rejonowy ustalił, że w 2009 r. w skutek pobicia powód doznał wstrząśnienia mózgu i złamania kości nosowej. Powód od 2009 roku leczy się z powodu nadciśnienia tętniczego. W kwietniu 2012 r. był hospitalizowany w Szpitalu Wojewódzkim w T.. W trakcie hospitalizacji stwierdzono nadciśnienie tętnicze i przyspieszoną akcję serca. Powód w trakcie wizyt u lekarza rodzinnego nie skarżył się na opiekę zdrowotną w placówkach penitencjarnych. W czasie pobytu w jednostkach penitencjarnych powód nie podejmował żadnych interwencji u dyrektorów placówek. --- STRONA 4 --- W ustalonym stanie faktycznym w ocenie Sądu Rejonowego powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć jednak należy, iż powód wywodził swoje roszczenie wyłącznie z faktu naruszenia przez stronę pozwaną jego prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w okresie od 2006 roku do 2008 roku w godnych i humanitarnych warunkach, w szczególności przez osadzenie go w przeludnionej celi. Zatem z mocy art. 321§1 kpc Sąd nie mógł się odnieść co do warunków odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności w okresie od 04.06.2012 r. do 28.06.2012 r. w Areszcie Śledczym w M., bowiem okres ten nie był objęty żądaniem pozwu, jak również strona powodowa na dalszych etapach postępowania powództwa w tym zakresie nie rozszerzyła. Podniesiony przez pozwanych: Skarb Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w Z., Dyrektora Aresztu Śledczego w M. oraz Dyrektora Zakładu Karnego w W. zarzut przedawnienia Sąd Rejonowy uznał za skuteczny. Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym podlega ogólnym regułom przedawnienia ustanowionym w przepisach art. 117 i n. k.c., z modyfikacjami określonymi w art. 442 1 k.c., dotyczącymi terminów przedawnienia tych roszczeń i ich biegu. Przepisy te regulują przedawnienie wszelkich roszczeń majątkowych w zakresie odpowiedzialności deliktowej, a więc roszczeń o naprawienie szkody majątkowej oraz roszczeń o pieniężne zadośćuczynienie krzywdzie. Zgodnie z art. 442 1 § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Przepis art. 442 1 k.c. stosuje się nie tylko do roszczeń powstałych po nowelizacji kodeksu cywilnego, ale także do wcześniej powstałych roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych i nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny, a więc w dniu 10 sierpnia 2007 r. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż w chwili wejścia w życie nowej regulacji (10 sierpnia 2007 r.), roszczenie powoda S. W. nie było jeszcze przedawnione. W stosunku do okresu przebywania powoda w Areszcie Śledczym w M. w okresie od 20.07.2006 r. do 28.08.2006 r., w Zakładzie Karnym w W. w okresie od 28.08.2006 r. do 11.09.2007 r., Aresztu Śledczego w Z. w okresie od 22.11.2007 r. do 09.01.2008 r. zastosowanie znajduje zatem nowa regulacja przedawnienia roszczeń odszkodowawczych z tytułu czynów niedozwolonych. Dla uznania, że rozpoczął bieg trzyletniego przedawnienia konieczne jest, by poszkodowany dowiedział się zarówno o szkodzie, jak i osobie zobowiązanej do jej naprawienia, które to elementu muszą być spełnione łącznie. W ocenie Sądu Rejonowego, nie ulega wątpliwości, iż powód już w okresie odbywania kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w M. posiadał wiedzę o fakcie osadzenia go warunkach – w jego ocenie – urągających jego godności i naruszających jego dobra osobiste. Niezrozumiałe wydaje się zwlekanie przez powoda blisko 6 lat z wytoczeniem powództwa. Biorąc pod uwagę przepis art. 442 1 k.c. oraz trzyletni termin przedawnienia, w dniu wniesienia pozwu roszczenie powoda skierowane pod adresem Skarbu Państwa o zapłatę odszkodowania za krzywdę w związku z czynem niedozwolonym polegającym na naruszeniu jego dóbr osobistych w trakcie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w M. w okresie od 20.07.2006 r. do 28.08.2006 r., w Zakładzie Karnym w W. w okresie od 28.08.2006 r. do 11.09.2007 r., Aresztu Śledczego w Z. w okresie od 22.11.2007 r. do 09.01.2008 r. było przedawnione. Z tego względu powództwo podlegało oddaleniu. Sąd Rejonowy wskazał, że pomimo nie podniesienia przez pozwanego Skarb Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w S. zarzutu przedawnienia powództwo w tym zakresie nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd Rejonowy odwołał się do art. 448 kc i 24 kci wskazał, że przesłankami odpowiedzialności na podstawie art. 448 k.c. są bezprawne naruszenie dobra osobistego powodujące szkodę niemajątkową oraz związek przyczynowy między tym czynem, a szkodą niemajątkową (krzywdą). Przepis art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że to na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Niezależnie od powyższego zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 17 czerwca 2004 roku, sygn. akt V CK 609/03, rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych, Sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić czy doszło do naruszenia dobra osobistego. Podkreśla się przy tym, że obowiązkiem powoda jest udowodnienie, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwanego, natomiast pozwanego obciąża obowiązek wykazania że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lutego 2007 roku, sygn. akt V CSK 431/ 06). Dla oceny czy doszło do naruszenia dobra osobistego znaczenie ma rodzaj i --- STRONA 5 --- charakter uprawnień, których człowiek został pozbawiony, sposób działania sprawcy, a także stosunek, jaki mają inni ludzie do osoby pozbawionej uprawnień (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 kwietnia 1989 roku, sygn. akt ICR 143/ 89). Odnosząc te wywody teoretyczne do niniejszej sprawy, Sąd Rejonowy wskazał, że powód w okresie pobytu w Zakładzie Karnym w S. okresowo przebywał w warunkach przeludnienia, niemniej jednak powód nie wykazał, że był osadzony w Zakładzie Karnym w S. w warunkach uwłaczających jego godności. W celach, w których przebywał powód zapewnione były prawidłowe warunki sanitarne i bytowe zgodnie z obowiązującymi przepisami. Jak to wykazał pozwany każdy z osadzonych miał zapewnione właściwe sprzęty kwaterunkowe. Nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym zarzuty powoda odnośnie niewłaściwych warunków sanitarno – bytowych w celach, braku możliwości utrzymania właściwej higieny, niewłaściwie oddzielonych kącików sanitarnych, czy też zaniechania przez pozwanego działań dezynsekcyjnych w celach. Pozwany natomiast wykazał bezpodstawność zarzutów powoda. Powód w trakcie swojego pobytu miał zapewnione godziwe warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Sąd Rejonowy wskazał, że powód w żaden sposób nie wykazał, aby na skutek przebywania w pozwanym Zakładzie Karnym w S. odniósł uszczerbek w swych dobrach osobistych, to jest, aby doszło w związku z tym do naruszenia jego dóbr osobistych, a w szczególności jego godności, czci lub aby stan ten stanowił zagrożenie dla jego życia lub zdrowia. Nietrafny okazał się zdaniem Sądu Rejonowego zarzut powoda wywołania u niego choroby nadciśnienia tętniczego. Bezsprzecznym jest, że powód już w trakcie przyjęcia do Aresztu Śledczego w M. miał wysokie ciśnienie tętnicze. Podkreślić przy tym należy, że powód otrzymał w Zakładzie Karnym w S. odpowiednie leki, co sam zeznał. Sąd Rejonowy podsumował, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego wskazywane przez powoda niedogodności i utrudnienia uznać należało za normalne w warunkach odbywania kary pozbawienia wolności i wpisane nieodzownie w charakter tej kary. Brak było zatem podstaw do przyznania powodowi z tego tytułu zadośćuczynienia. Wskazał, że powód jako osoba odbywająca karę pozbawienia wolności za popełnione przestępstwa powinien mieć świadomość, że w warunkach pozbawienia wolności część jego praw, dotyczących np. prawa do zachowania intymności, czy też prawa do godności będzie nieuchronnie ograniczona przepisami prawa i regulaminami placówek penitencjarnych. Wprawdzie kara pozbawienia wolności oznacza tylko pozbawienie swobody, ale realiów tej kary nie da się wyabstrahować z kalkulacji, które powinny towarzyszyć popełniającemu przestępstwo. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt II CSK 269/09 orzekł, iż osadzony w zakładzie karnym musi zdawać sobie sprawę z ograniczeń i dolegliwości z tym związanych, zaś przekroczenie norm dotyczących powierzchni przypadających w celi na jedną osobę nie będzie każdorazowo skutkowało uznaniem tych warunków za naruszające godność. Powód nie wykazał, aby niedogodności związane z przebywaniem w Areszcie Śledczym w Z. i odczuwane przez niego cierpienie i upokorzenie przekraczały ten nieunikniony element cierpienia, wpisany nieodwołalnie w karę pozbawienia wolności. Powód nie wykazał również w żaden sposób wystąpienia i rozmiaru poniesionej krzywdy, a zgodnie z treścią art. 6 i 24 k.c. to na stronie powodowej ciąży obowiązek wykazania twierdzeń w tym zakresie. Z powyższych względów powództwo przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w S. Sąd Rejonowy oddalił. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 102 kpc, mając na względzie jego sytuację majątkową, rodzinną, a w szczególności fakt dalszego przebywania w jednostkach penitencjarnych i niedysponowanie żadnym majątkiem. Nadto Sąd nadto przyznał pełnomocnikowi powoda wyznaczonemu z urzędu wynagrodzenie. Apelację od tego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w punkcie 1. Zarzucił mu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na nieprawidłowym ustaleniu daty powzięcia przez powoda wiedzy o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, a w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a to art. 442 1 §1kc. Zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia że powód nie wykazał, że był osadzony w warunkach uwłaczających jego godności oraz iż nietrafny okazał sie zarzut powoda wywołania u niego choroby nadciśnienia tętniczego w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prowadzi do odmiennych wniosków i ustaleń. Stawiając te zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa- Dyrektora Aresztu Śledczego w Z., Dyrektora Aresztu Śledczego w M., Dyrektora Zakładu Karnego w W. i Dyrektora Zakładu Karnego w S. na rzecz powoda kwoty 75 000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu aż do dnia zapłaty, ewentualnie o uchylenie --- STRONA 6 --- zaskarżonego wyrok i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Jednocześnie wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego udzielonego przez pełnomocnika z urzędu, wskazując że nie zostały one uiszczone ani w całości ani w części. Z ostrożności wniósł o nieobciążanie powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej. W uzasadnieniu wskazał, że powód dowiedział się o szkodzie po opuszczeniu placówki penitencjarnej, co miało miejsce w dniu 30 października 2008r. Skoro zatem pozew został wniesiony 1 października 2011r., to nastąpiło to przed upływem trzyletniego okresu przedawnienia. Podniósł ponadto, że przebywanie w za małej celi naruszało godność powoda, zatem zgodnie z art. 448 kc Sąd powinien zasądzić na jego rzecz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Jednocześnie podniósł, że na skutek pobytu w jednostkach penitencjarnych i przebytej traumy, która z pewnością była związana z jego pobytem w niegodziwych warunkach powód doznał uszczerbku na zdrowiu w postaci nadciśnienia tętniczego. Podwyższone ciśnienie u powoda w chwili przyjęcia do Aresztu Śledczego temu nie przeczy, bowiem w sytuacjach stresowych ciśnienie krwi wzrasta. Pozwani Skarb Państwa - Dyrektor Aresztu Śledczego w Z., Dyrektor Aresztu Śledczego w M., Dyrektor Zakładu Karnego w W. wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja w części odniosła skutek, choć z przyczyn innych niż wskazane w jej treści. Nadmienić w pierwszej kolejności należy, że poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne są prawidłowe i jako takie Sąd Okręgowy je podziela. Konieczne jest jednak sprostowanie omyłki zauważonej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku co do daty złożenia przez powoda pozwu w administracji Zakładu Karnego w H., w którym w dacie złożenia pozwu przebywał. Jak wynika z koperty(k. 5 akt), miało to miejsce w dniu 1.10.2012r. Przesyłka zawierająca pozew została nadana do Sądu w tym samym dniu. Jednoznaczna data roczna wynika też z daty umieszczonej przez powoda na pozwie jako data jego sporządzenia. Pozew został opatrzony przez powoda datą 26 września 2012r. Tym samym chybiony jest wywód apelacji wskazujący na to, że do daty złożenia pozwu od daty dowiedzenia się przez powoda o szkodzie nie upłynął okres 3 lat. Okres 3 lat upłynął do dnia wniesienia pozwu, nawet gdyby przyjąć za skarżącym, że powód dowiedział się o szkodzie dopiero w dacie opuszczenia zakładu karnego 30 października 2008r. Przy tym podkreślić należy, że Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, iż termin dla ustalenia, czy zaistniało przedawnienie liczyć należy w przypadku powoda liczyć od zaistnienia zdarzenia, z jakim łączy on szkodę, a to np. przeludnienia w celi w określonym okresie. Jednoznacznie bowiem powód miał świadomość, że to na skutek działania funkcjonariuszy pozwanego przebywa w warunkach przeludnienia. Tym samym zasadnie Sąd Rejonowy przyjął, że złożony przez pozwanych Skarb Państwa - Dyrektora Aresztu Śledczego w Z., Dyrektora Aresztu Śledczego w M. i Dyrektora Zakładu Karnego w W. zarzut przedawnienia był skuteczny. Z tego powodu apelacja w stosunku do w/w pozwanych podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 kpc, bowiem zasadność zarzutu przedawnienia czyniło zbędnym badanie dalszych zarzutów apelacji w stosunku do nich. Jednocześnie na podstawie art. 102 kpc w zw.z art. 391§1kpc, nie obciążono powoda kosztami postępowania odwoławczego, zważywszy na trudną sytuację majątkową i rodzinną powoda, wynikającą z materiału sprawy. Sąd Okręgowy orzekając w niniejszej sprawie zwrócił uwagę, że wobec każdej ze wskazanych stationes fisci powód dochodził roszczenia na podstawie faktycznej różniącej się co do okresu, w którym miało dojść do naruszenia dóbr osobistych powoda( tj okresów pobytu powoda w poszczególnych jednostkach penitencjarnych). Mimo zatem, że wszystkie te jednostki reprezentowały te sam podmiot (Skarb Państwa), opisana podstawa faktyczna powództwa dawała możliwość odrębnego orzeczenia co do w/w trzech stationes fisci oraz co do Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Zakładu Karnego w S.. Odnośnie tego pozwanego zaskarżony wyrok nie mógł się ostać. --- STRONA 7 --- Zgodnie z art. 378§1kpc, sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, w granicach zaskarżenia bierze jednak pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. Wśród przyczyn nieważności art. 379 kpc wymienia w punkcie 5 pozbawienie strony możności obrony swych praw. Analiza przebiegu postępowania w niniejszej sprawie doprowadziła Sąd Okręgowy do wniosku, że pozwany Skarbu Państwa reprezentowany przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. nie został zawiadomiony o terminie rozprawy w dniu 28 września 2015r., kiedy nastąpiło zamknięcie rozprawy i wydanie zaskarżonego wyroku. Tego pozwanego nikt nie reprezentował na poprzedzającej ten termin rozprawie, kiedy Sąd wydał postanowienie o odroczeniu jej na 28 września 2015r. nie został on nadto zawiadomiony o rozprawie w dniu 28 września 2015r. na piśmie. W tych okolicznościach doszło do pozbawienia tego pozwanego prawa do obrony, co skutkowało nieważnością co do niego zaskarżonego wyroku. Sąd Okręgowy tę nieważność uwzględnił w granicach apelacji, uchylając co do pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Zakładu Karnego w S. wyrok i znosząc co do niego postępowanie w części, a to co do rozprawy w dniu 28 września 2015r. podstawą tego orzeczenia jest art. 386§2 kpc. Wskazana przyczyna nieważności nie dotyczyła pozostałych pozwanych, gdyż oni byli na rozprawie w dniu 28 września 2015r. reprezentowani przez pełnomocników. Uchylenie wyroku co do pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w S. obejmuje rozstrzygnięcie merytoryczne co do niego oraz rozstrzygnięcie o kosztach, w tym kosztach pełnomocnika z urzędu- stosownie do regulacji art. 108§1i 2 kpc. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy zapewni należyte zawiadomienie stron o rozprawach, przy uwzględnieniu regulacji art. 133§2kpc. Ponadto skontroluje prawidłowość udzielenia pełnomocnictwa przez pozwanego (pełnomocnictwo k. 93 nie zawiera czytelnego podpisu osoby, która go udzieliła ani pieczęci imiennej, a do pełnomocnictwa k. 600 nie dołączono dokumentu wykazującego osoby, która go udzieliła). Po przeprowadzeniu postępowania co najmniej w granicach czynności zniesionych na skutek stwierdzenia nieważności i ewentualnych innych czynności zawnioskowanych przez strony lub niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy Sąd Rejonowy wyda rozstrzygnięcie na podstawie zgromadzonego materiału w sprawie. Przy orzekaniu uwzględni §11 pkt25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu(t. jedn. Dz. U. z 2013 poz. 461 ze zm.) obowiązujący w sprawach wszczętych od dnia wejścia w życie rozporządzenia z dnia 3 lutego 2012r.( dz. u. 2012 poz. 1500 zmieniającego w.w. rozporządzenie, tj. od 25 lutego 2012r. SSR(del.) Łukasz Malinowski SSO Gabriela Sobczyk SSO Marcin Rak