Wyrok III Ca 652/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt III Ca 652/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2012 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I C 128/10 1. oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1 200 zł (tysiąc dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego na rzecz adwokat kwotę 1 476 zł (tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć złotych) brutto tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Przewodniczący: SSO Krzysztof Głąb (spr.) Sędziowie: SO Danuta Łojan SO Bartłomiej Ogiewa Protokolant: St. sekr. sądowy Izabela Gomółka --- STRONA 2 --- Sygn. akt III Ca 652/12 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym wyrokiem z 25 kwietnia 2012r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo skierowane przeciwko Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Aresztu Śledczego o zasądzenie kwoty 50.000 złotych, zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2.400 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu oraz od Skarbu Państwa-tegoż Sądu na rzecz adwokata kwotę 2.928 złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd Rejonowy ustalił, iż powód w okresie od 24.12.2006r. do 5.04.2007r. oraz od 6.07. 2009r. do 25.05.2010r. był osadzony w Areszcie Śledczym jako osoba tym-czasowo aresztowana, przy czym przez pewien okres pobytu przebywał w celach, w których powierzchnia na 1 osobę wynosiła mniej niż 3m 2 . W związku z zaistniałym przeludnieniem Dyrektor wymienionego Aresztu na podstawie art.248§1kkw zarządzeniami nr 23)2009 z 9.07.2009r.,nr 27)2009 z 4.08.2009r.,nr 28)2009 z 4.09.2009r. oraz nr 32)2009 z 5.10.2009r. podjął decyzję o umieszczeniu osadzonych w celach mieszkalnych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 ,przy czym umieszczenie to następowało na czas określony wynoszący 1 miesiąc od dnia wejścia w życie każdego z zarządzeń i każdorazowo o takim umieszczeniu informowany był Sąd Okręgowy w Katowicach. Natomiast decyzją tegoż Dyrektora nr 26)2009)TA z 6.12.2009r. powód został umieszczony na 14 dni w celi o wymienionych warunkach, który to okres został decyzją nr 261)2009)TA z 18.12.2009r. przedłużony na dalsze 14 dni. Powód był w tym czasie zakwaterowany z osobami nie przejawiającymi cech dominujących oraz jako osoba paląca przebywał wraz z osobami palącymi. W celach, w których przebywał powód były wyodrębnione kąciki sanitarne oddzielone od reszty celi bądź za pomocą płóciennych parawanów, bądź też płyt OSB. W celach tych zapewniona była w sposób dostateczny wentylacja powietrza, a drewniane okna w celach umożliwiały przewietrzenie pomieszczeń mieszkalnych, a w czasie dni upalnych dokonywano wietrzenia cel przez ich otwieranie. Do każdej celi jest doprowadzona woda, a każdy z osadzonych na początku miesiąca otrzymuje środki higieny osobistej, a nadto osadzeni korzystają z łaźni zapewniającej intymność, która jest po wyjściu każdej grupy dezynfekowana. Areszt Śledczy ma również podpisaną umowę z firmą, która profilaktycznie przeprowadza dezynfekcję i deratyzację. 26/08.2009r. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna przeprowadziła kontrolę sanitarną, nie stwierdzając śladów gryzoni i owadów i nie wydając zaleceń pokontrolnych. Na terenie Aresztu znajduje się również kantyna, z której osadzeni mają możliwość korzystania w godzinach od 8 do 15 od poniedziałku do piątku, w której odbywa się sprzedaż po cenach nie wyższych niż w okolicznych placówkach handlowych. Dystrybucja posiłków w Areszcie trwa 30 minut i są one wydawane w czystych, suchych i zamykanych naczyniach przy uwzględnieniu ich kaloryczności i pożywności. W Areszcie jest również biblioteka zawierająca kilka tysięcy woluminów, sprzęt RTV, sprzęt do ćwiczeń siłowych i stół do tenisa stołowego. --- STRONA 3 --- W dniach 22-24.11.2006r.,17-18.12.2008r. i 25-26.11.2009r. zostały przeprowadzone wizytacje przez sędziego penitencjarnego, w czasie których nie stwierdzono naruszenia praw osób osadzonych czy też przekroczenia obowiązków służbowych przez funkcjonariuszy służ- by więziennej. 28.11.2009r. powód został porażony prądem, gdyż za pomocą znalezionych przewodów samodzielnie przedłużył kabel od telewizora, co spowodowało, iż trzymając się w pewnym momencie kraty dotknął niezabezpieczonego przewodu, powodując porażenie. Bezpośrednio po porażeniu powód został przewieziony do szpitala, gdzie została mu udzielona pomoc, a następnie na własne żądanie został z niego wypisany. Ustalając powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy dał wiarę zeznaniom funkcjonariusza Służby Więziennej oraz zeznaniom świadków. W ograniczonym zakresie natomiast Sąd I instancji wykorzystał zeznania powoda oraz świadków. Sąd Rejonowy uznał, iż roszczenie powoda o zasądzenie kwoty 30.000 złotych tytułem odszkodowania oraz 20000 złotych tytułem zadośćuczynienia nie zasługuje na uwzględnienie i nie znajduje oparcia w art.24kc w związku z art.448kc. W szczególności Sąd I instancji uwzględnił podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia za okres od 22.12.2006r. do 28.03.2007r. Skoro bowiem powód wniósł pozew 28.03.2010r. to stosownie do treści art.442kc i art.442 1 kc roszczenie za wymieniony okres wobec jego 3-letniego terminu przedawnienia nie może być dochodzone za okres do 28.03.2007r. Odnosząc się do zasadności roszczenia powoda za pozostały okres objęty pozwem Sąd Rejonowy, iż nie znalazły uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym zarzuty powoda co do warunków bytowych panujących w Areszcie Śledczym. Sąd I instancji uznał, iż przy rozmieszczeniu osadzonych w poszczególnych celach przestrzegano przepisów regulujących tę kwestię tj. art.82 i 110§4kkw,a ich wyposażenie było zgodne z postanowieniami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25.08.2003r. regulamin organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152,poz. 1493) oraz z 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 186,poz.1820). Wprawdzie w okresie od 7.07.2009r. do 2.01.2010r. powód przebywał w pewnych okresach w celach, w których powierzchnia na 1 osobę wynosiła mniej niż 3m 2 ,ale odbywało się to zgodnie z art.248§1kkw obowiązującym do 6.12.2009r. oraz art.110§2b kkw obowiązującym po tej dacie. Tym samym zdaniem Sądu Rejonowego powód nie wykazał, aby warunki bytowe, w jakich przebywał w wymienionym Areszcie w nieprzedawnionym okresie objętym pozwem spowodowały naruszenie jego dóbr osobistych uzasadniających zasądzenie stosownego zadość-uczynienia. Sąd I instancji uznał również, iż powód nie wykazał, aby doznał szkody majątkowej uzasadniającej zasądzenie odszkodowania w jakiejkolwiek kwocie. O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł na podstawie art.98kpc,przyznając pełnomocnikowi pozwanego wynagrodzenie stosownie do treści §6pkt5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163,poz.1349),a pełnomocnikowi powoda z urzędu podwyższając ją na podstawie §2ust.3 tego rozporządzenia o stawkę podatku od towarów i usług. W apelacji od wymienionego wyroku powód, zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art.231 i 233§1kpc przez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów w zakresie do-tyczącym zeznań świadków i przyjęcie, ze nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda przy ponad półrocznym pobycie w celach, gdzie powierzchnia na jednego --- STRONA 4 --- osadzonego była mniejsza niż 3m 2 ,błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotny wpływ na treść wyroku przez przyjęcie, iż warunki bytowe w Areszcie były właściwe, iż powód z własnej winy spowodował porażenie prądem i był właściwie traktowany w czasie pobytu w szpitalu, naruszenie prawa materialnego tj. art.5kc,442 i 442 1 ,art.24 w zw. z art.6kc i art.24 w zw. z art.448kc poprzez przyjęcie, iż roszczenie powoda za okres od 24.12.2006r. do 27.03.2007r. uległo przedawnieniu, pozwany obalił domniemanie bezprawności działania co do potrzeby umieszczenia powoda w celach o powierzchni poniżej 3m 2 na jednego osadzonego i przebywanie powoda w takich celach z uwagi na istniejące w nich warunki bytowe nie naruszało jego dóbr osobistych, wniósł o jego zmianę przez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów procesu i kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sąd Okręgowy w Katowicach zważył, co następuje. Apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu z następujących przyczyn. W pierwszej kolejności odnieść się należy do podniesionego w apelacji zarzutu niezasadnego uwzględnienia podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczenia za okres do 28.03.2007r. tj. okresu sprzed 3 lat od chwili wniesienia pozwu. Powyższy zarzut apelacji oparty na naruszeniu art.5kc uznać należy za pozbawiony podstaw, a zajęte w tym przedmiocie stanowisko Sądu I instancji za stanowiące wynik prawidłowej wykładni prawa materialnego. Uznać bowiem należy, iż świadomość i wiedza osób osadzonych o przysługujących im roszczeniach z tytułu naruszenia dóbr osobistych w związku z niewłaściwymi warunkami bytowymi w celach jest powszechna, a zatem nie można dopatrzeć się naruszenia art.5kc w zachowaniu pozwanego podnoszącego zarzut przedawnienia. Powód jak wynika to z ustaleń poczynionych przez Sąd Rejonowy dysponował możliwością zapoznania się z przepisami kodeksu cywilnego dostępnego w bibliotece Aresztu Śledczego, a zatem nie było żadnych przeszkód, aby złożył pozew co do tego roszczenia we właściwym czasie, nie narażając się na zarzut przedawnienia. W tym zakresie uznać należało, iż uwzględnienie zarzutu przedawnienia przez Sąd Rejonowy znajduje pełne uzasadnienie w treści art.442kc i art.442 1 kc w związku z art.117§2kc. Uznać należało również za w całości pozbawione podstaw żądanie zasądzenia kwoty 30.000 złotych tytułem odszkodowania. Skoro bowiem powód dokonał zróżnicowania zgłoszonego w pozwie żądania na odszkodowanie oraz zadośćuczynienie, uznać należało, iż z tytułu odszkodowania domagał się wyrównania powstałej w jego majątku szkody, a zatem podstawę żądania winien stanowić art.415, 417 lub 444§1kc. W tym przypadku powód winien wykazać zaistnienie szkody majątkowej, na którą to oko- liczność powód nie powołuje się zarówno w uzasadnieniu pozwu, jak i nie wykazuje jej istnienia w toku całego postępowania przed Sądem Rejonowym. Z powyższych zatem względów roszczenie o odszkodowanie uznać należało za pozbawione podstaw prawnych i faktycznych. Odnosząc się do pozostałych zarzutów apelacyjnych uznać należało je również za pozbawione uzasadnionych podstaw. Żądanie pozwu w zakresie zadośćuczynienia za okres od 4.07.2009r. do chwili wniesienia pozwu tj. do 28.03.2010r. zostało oparte na treści art.448kc tj. przepisu umożliwiającego przyznanie przez sąd stosownego zadośćuczynienia w przypadku naruszenia dóbr osobistych innych nie wymienionych w art.24kc,a zatem uwzględniając okoliczności nie niniejszej sprawy dotyczy to dobra osobistego powoda wymienionego w art.4§1kkw tj. wykonania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania w sposób humanitarny, z --- STRONA 5 --- poszanowaniem godności ludzkiej osadzonego przy zakazie stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania osadzonego. Z uwagi na powyższą podstawę prawną powództwa w tym zakresie podlega ocenie w ze- branym w sprawie materiale dowodowym oraz na podstawie dokonanych przez Sąd Rejonowy ustaleń, czy w wymienionym okresie pobytu powoda w Areszcie Śledczym nastąpiło takie naruszenie wspomnianego dobra osobistego powoda uzasadniające przyznanie mu stosownego zadośćuczynienia, biorąc pod uwagę warunki, w jakich przebywał w tym czasie oraz przepisy regulujące pobyt powoda w Areszcie Śledczym jako osoby tymczasowo aresztowanej. W tym zakresie należy uzupełnić ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy w części dotyczącej czasokresu pobytu powoda w celach, w których powierzchnia na jednego osadzonego nie przekraczała 3m 2 . Z zestawienia dołączonego przez pozwanego liczby osadzonych przebywających w poszczególnych celach (k-154-162 akt) z ich powierzchnią (k-196-198 akt) wynika, iż powód w celach przeludnionych przebywał w następujących okresach: - 8-13.07.2009r. - cela nr 100, - 2.08.2009r. - cela nr 100, - 10-12.08.2009r. - cela nr 39, - 15-16.08.2009r. - cela nr 38, - 17-26.08.2009r. – cela nr 38, - 28.08.-11.09.2009r. – cela nr 38, - 16-24.09.2009r. – cela nr 38, - 28-30.09.2009r. – cela nr 38, - 1-13.10.2009r. – cela nr 38, - 24.10.-17.11 – cela nr 38, - 19-23.11.2009r. – cela nr 38, - 28.11.-11.12.2009r. – cela nr 38, - 11.12.2009r.-2.01.2010r. – cela nr 100. Tak więc powód przebywał łącznie 108 dni w celach przeludnionych, przy czym najdłużej w okresie ciągłym od 28.11.2009r. do 2.01.2011r. Zauważyć przy tym należy, iż w okresie od 6.12.2009r. do 2.01.2010r. powód przebywał w przeludnionych celach już pod rządami znowelizowanego art.110kkw,który w sposób rygorystyczny §2b pkt7 i §2c kkw ograniczał ten pobyt do 28 dni na mocy decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego, które w stosunku do powoda zostały wydane (k-74-75 akt). Co do tego okresu zatem brak jest bezprawności działania administracji wymienionego Aresztu, która umieściła powoda w przeludnionych celach przez okres 28 dni dopuszczalnych w ramach wymienionych przepisów, a w świetle najnowszego stanowiska judykatury uchybie-nie tym przepisom stanowiłoby naruszenie dóbr osobistych powoda, uzasadniające przyznanie stosownego zadośćuczynienia w trybie art.448kc (wyrok SN z 22.03.2012r., VCSK 85/11-LEX 1214612). Zauważyć należy, iż w tym okresie pobyt powoda w przeludnionych celach nie był związany z innymi dolegliwościami, które łącznie uzasadniałyby przyznanie mu stosowanego zadośćuczynienia. Co do pozostałego wymienionego czasokresu pobytu powoda w przeludnionych celach w łącznej liczbie 81 dni, które jednak nie stanowiły okresu ciągłego, zauważyć należy, iż pobyt ten miał miejsce pod rządami art.248§1kkw,który zezwalał na umieszczenie osadzonego w przeludnionych celach w szczególnie uzasadnionych przypadkach na czas określony. Zauważyć należy, iż umieszczenie powoda w celach przeludnionych w okresie od 8.07. 2009r. do 5.12.2009r. łącznie przez 81 dni odbywało się na podstawie stosowanych zarządzeń --- STRONA 6 --- Dyrektora tegoż Aresztu przewidujących, iż czasokres pobytu w przeludnionych celach osadzonego nie może przekraczać 1 miesiąca (k-67-73 akt). Co do tego brak jest również podstaw do przyjęcia bezprawności działania administracji wymienionego Aresztu, skoro pobyt powoda w przeludnionej celi odbywał się w zgodzie z art.248§1kkw,który utracił dopiero swoją moc z dniem 6.12.2009r. Sąd Okręgowy podziela w całości stanowisko Sądu Rejonowego, iż nie istnieją podstawy do przyznania powodowi za ten okres zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych, albowiem uwzględniając warunki, w jakich przebywali inni osadzeni w tym czasie w Areszcie Śledczym, a w szczególności uwzględniając ich możliwości w korzystaniu z biblioteki oraz zajęć sportowych, jak również gwarantowane minimalne udogodnienia w za- kresie korzystania z łaźni i środków czystości, uznać należy, iż spełniają one wymagane stan- dardy dla osób przebywających w aresztach śledczych. Sąd Okręgowy nie podziela również zarzutów powoda co do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art.233§1kpc w zakresie oceny warunków, w jakich powód przebywał jako osoba tymczasowo aresztowana, jak również co do przebiegu zdarzeń dotyczących porażenia go prądem oraz pobytu w szpitalu w związku z tym zdarzeniem. Jak wynika bowiem z utrwalonego stanowiska doktryny i judykatury ocena dowodów należy do sądu I i II instancji nie zaś do stron, natomiast strona może zakwestionować prawidłowość wymienionej oceny przez wykazanie, iż jest ona sprzeczna z zasadami logiki, bądź też nastąpiła z naruszeniem przepisów regulujących sposób przeprowadzania dowodów, które to sytuacje w niniejszej sprawie nie miały miejsca. Uznać bowiem należy, iż administracja Aresztu Śledczego stworzyła osadzonym w nim osobom warunki, które w sposób dostateczny zapewniają wykonywanie kary pozbawienia wolności jak i pobyt osób tymczasowo aresztowanych z zachowaniem minimalnych gwarancji wskazanych w art.4§1kkw,a z jednoczesną dolegliwością jaka winna towarzyszyć osadzonemu w danej jednostce penitencjarnej. Jednocześnie prawidłowe jest stanowisko Sądu Rejonowego, iż porażenie prądem powoda nastąpiło wyłącznie wskutek niezachowania przez niego dostatecznych środków ostrożności, a w czasie jego pobytu w szpitalu w wyniku tego zdarzenia nie miały miejsca fakty, powodujące naruszenie jego dóbr osobistych i w tym zakresie Sąd Okręgowy w całości podziela zarówno ocenę przeprowadzonych w tym przedmiocie dowodów jak i poczynione ustalenia, które stanowią wynik prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z wymienionych względów uznać należało, iż zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Mając na uwadze wymienione okoliczności Sąd Okręgowy w Katowicach, działając na zasadzie art.385kpc,oddalił apelację powoda jako pozbawioną uzasadnionych podstaw, a w oparciu o art.98§1kpc i §12ust.1pkt1 w związku z §6pkt5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002r., Nr 163,poz.1349 z późn. zm.) zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego natomiast na podstawie §19pkt1 w związku z §6pkt5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09. 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U z 2002r.,Nr 163,poz.1348 z późn. zm.) przyznał od Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego kwotę 1.476 złotych brutto na rzecz pełnomocnika z urzędu powoda adwokat tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.