Postanowienie III Ca 201/13

--- STRONA 1 --- Sygn. akt III Ca 201/ 13 =-'-`”-”:':-„_ -» '-“Í '. ;==;¬-fi==› -, -_ .;. _ =f. ,-=.~›..z‹§ I - ' ' .:f'*';1"'.-'_‹r _ '-2: '- -*-«'-›= _ - ' .' :_':. ' 1- ¿-' . _‹ --.,: ÊÍŠI I e *êł WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 listopada 2013 r Sąd Okręgowy w Katowicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Urszula Kiepul Sędziowie: SSO Bartłomiej Ogiewa SSR del. Żaneta Szetela-Marczalqspr.) Protokolant: Iwona Świerczyńska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2013 r. W Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa J. Z. przeciwko (...) Towarzystwu Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Sosnowcu z dnia 12 grudnia 2012r., sygn. akt I C 433/ 12 oddala apelację odstępując od obciążania powódki kosztami postępowania apelacyjnego. / --- STRONA 2 --- sygn. akt 111 ca 201/13 Uzasadnienie Powódka J.Z. wniosła o zasądzenie od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń (. . .) Spółka Akcyjna w W. kwoty 50.000 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od 17 grudnia 2011 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego. Ponadto powódka domagała się zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego. Na uzasadnienie swoj ego żądania podała, że w dniu 24 sierpnia 2007 r. w K. D. K. kierująca samochodem osobowym marki B.(1) (. . .) o nr rej. (. . .) W wyniku nie zachowania należytej ostrożności doprowadziła do zderzenia z motorowerem marki B.(2) (. . .) o nr rej. (. . .). W wyniku zdarzenia zginęła córkapowódki A. Z. Powódka podniosła, że szczególna więź występująca pomiędzy osobami bliskimi W prawidłowo funkcjonuj ącej rodzinie zasługuje nastatus dobra osobistego podlegaj ącego ochronie na podstawie przepisów art. 24 § 1 kc. w zw. z art. 448 kc. Podkreśliła, iż stanowisko takie prezentowane jest również w orzecznictwie SąduNajwyższego. W szeroko przedstawionej argumentacji prawnej popartej orzecznictwem Sądu Najwyższego powódka wskazała, iż nowelizacjakodeksu cywilnego -wprowadzaj ąca § 4 art. 446 kc. nie 'wyklucza przyjęcia jako podstawy prawnej dochodzenia zadośćuczynienia za krzywdę powstałą przed nowelizacją (tj. przed 3 sierpnia 2008 r.) art. 448 kc. W zw. z art. 24 § 1 kc. Zaznaczyła, że umowa ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych ma na celu stworzenie ochrony ubezpieczonemusprawcy szkody, ale również poszkodowanemu poprzez zapewnienie mu pełnej kompensatyprzezubezpieczyciela. Upoważnia to do wniosku, iż wszelkie ustawowe ograniczenia odpeojwieeidziialnościs zakładu ubezpieczeń z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczeniaOC wymagająścisłej interpretacji. Powódka podniosła,ąiż zmarła córka" była :dla niej 'Jpodporąi nadzieją na przyszłość. Pomagałajej wsprawowaniu opieki nad młodszymi dziećmi. Pomimoupływu czasu powódka ciągle 'bardzoe cierpi po .sstraciiesnajstiarszej córki. Często powraca doeprzeszłoeści i rozpamiętuje wspólnie spędzone lata. W odpowiedzi na pozew pozwany Towarzystwo Ubezpieczeń (. . .) Spółka Akcyjna w W. t wniosła o oddalenie powództwai zasądzenia od powódki na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego według normvprzepisanych. Pozwany przyznał,~że sprawca wypadku, W którym śmierćponiosła córka powódki był ubezpieczony u pozwanego. Zaznaczył jednak, że roszczenie powódki jest bezzasadne. Pozwany przyznał wprawdzie,stesżesimożliwe jest W przypadku śmierci osoby bliskiej, do której doszło przed wej ściem *życie art. 446 § 4 kc. domaganie się zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c., ale f¦z"anegował odpowiedzialność ubezpieczyciela za tego typu roszczenia. Wskazał,fżeodpowiedzialność ubezpieczyciela istnieje jedynie w granicach wyznaczonych przez warunki umowy ubezpieczenia, a zatem W niniejszym przypadku przez art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Powyższy przepis wskazuje W sposób enumeratywny katalog następstw szkód wyrządzonych W związku z ruchem pojazdu mechanicznego, za które ponosi odpowiedzialność ubezpieczyciel, przy czym jeżeli chodzi o szkody osobowe to dobrami tyml są życie i zdrowie. Tym samym umowa ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu “ mechanicznego (sprawcy wypadku) nie obejmuje odpowiedzialności z tytułu naruszenia dóbr osobistych przez sprawcę wypadku. Pozwany podniósł ponadto, że kwota dochodzonego przez powódkę zadośćuczynienia jest rażąco wygórowana. Dodał, że odsetki winny być zasądzone od daty wyrokowania. ` I I --- STRONA 3 --- Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy W Sosnowcu zasądził od pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń (. . .) Spółka Akcyjna w W. na rzecz powódki J. Z. kwotę 30.000 zł z ustawowymi odsetkami od 4 czerwca 2012r, W pozostałym zakresie powództwo oddalił. W pkt 3 wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 483,40 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Nadto nakazał pobrać od pozwanego na rzecz SkarbuPaństwa Sądu Rejonowego W Sosnowcu kwotę 1678 zł tytułem nieziszczonych kosztów sądowych. Swoje rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych: W dniu 24 sierpnia2007 r. W K. kierująca samochodem osobowym marki B.(1) (. . .) o nr rej. (. _ .) D. K. W wyniku nie zachowania należytej ostrożności doprowadziła do zderzenia z motorowerem marki B.(2) (. . .) o nr rej. (. . .). W wyniku zdarzenia zginęła A. Z. Sprawca wypadku posiadał zawartą z poizwanym umowę ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdówmechanicznych. A. Z. była córką powódki. W chwili śmierci miała"20 lat. Powódka była bardzo związana szezmearłąjssicórka, ;łączyła je silna więź, obdarzała córkę dużym zaufaniem, powierzała jej opiekęnad młodszymi f dziećmi. Po jej śmierci nie leczyła siępsychiatiycznie,nieíkorzystała z pomocy psychologa. Wiedziała, że musi żyć boma jeszcze trojemłodszych dzieci. Po śmierci córki pogorszyły się znacznie relacje powódki z mężem, który obwiniał ją oto, że doszło do wypadku. Mąż powódki stał się drażliwy, zaczął nadużywać ,alkoholu i wkońcu wyprowadził się z domu. Powódka pozostaje W nieformalnej :separacji zł mężem. Pracuje napół etatu i pobiera Wynagrodzenie W kwocie 650 'złloerazezasiłek rodzinny nadzieci W łącznej kwocie 350zł. Powódka ma troje dzieci w Wieku 8 lat, 16 lat i 13 lat. Bezpośrednio po szdarzeniupjowódkadoznała :ostrej reakcji na stres i jej zachowanie charakteryzowało się zaburzeniami seeadaptaciyjnymi. Obecnie nie stwierdza sięu powódki istnienia stresupourazowegio,j alcsróiwnjiejżiisimisycshjzaburzeń 'psychicznych.- Aktualny stopień i charaktergdolegliwoiści'psychicznych fniej est znaczny i nie zaburza W sposób 4 istotny jej "ffi.1n"kcjio:noWania.;fPoWódka”nie síisdozinała stałego lub długotrwałegoejuszczerbkue na K p *zdrowiu naeeiskutekssseśmierci córki. 5 8 W tak ustalonym 'stanie faktycznym*Siądruznał, iż powództwo częściowo zasługuje na uwzględnienie. ę Wskazał, iż orzecznictwo Sądu"NajWyższego doprowadziło dowykreowania dobra osobistego W postaci prawaisdosjiżyciae Wrodzinie i więzi rodzinnych. Z jednolitej linii zaprezentowanej W orzecznictWie*Sądu1 Najwyższego Wynika, że W razie naruszenia wymienionego dobra osobeistegoessipicprzed 3 sierpnia 2008 r. poszkodowanemu przysługuje ochrona na podstawie art. 448W zw. cz art. 24 k.c. (tak: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2010 r. III "(76/i1i0,;LEX nr 604152; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2010 r., IV CSK-3037/09, řpubl. OSNC-ZD2010/3/91; uchWałaíSądu Najwyższego z dnia 13 lipca 201 :III CZP32/11, publ. 0SNC 2012/1/10; wyrok :Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2011 r.1IICSK 537/ 10, LEX nr 846563; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listøpada 2010 r.ŸII CSK 248/10 LEX nr 785681). SW uzasadnieniu uchwały Z dnia 13 lipca 2011 r. (sygn. iIII“CZP 32/1 1) Sąd Najwyższy stwierdził, iż: "Trzeba się zgodzić z poglądem, że śmierć osoby najbliższej powoduje naruszenie dobra osobistego osoby związanej emocjonalnie ze zmarłym. Nie każdą więź rodzinną niejako automatycznie należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych, leczjedynie taką, której zerwanie powoduje bíl, cierpienie i rodzi poczucie krzywdy. Osoba dochodząca roszczenia nattpodstawieart. (1448 ' _ c. powinna zatem wykazać istnienie tego rodzaju więzi, stanowiącejjej dobro osobiste podlegające ochr`onie". 9? _ 'I' _ . --- STRONA 4 --- Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że co do zasady powódce przysługuje zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego W postaci prawa do życia W rodzinie i więzi rodzinnych. Ustalaj ąc wysokość zadośćuczynienia Sąd miał na uwadze, iż wirmo ono stanowić dla poszkodowanej realną pomoc, rekompensującą W pewnym stopniu doznane cierpienia i krzywdę, z drugiej jednak strony powimio być umiarkowane. Zadośćuczynienie ma mieć przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Jednocześnie wysokość ta niemoże być nadmierną W stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być "odpowiednia" W tym znaczeniu, że powimia być - przy uwzględnieniu krzywdy poszkodowanego - utrzymana W rozsądnych granicach, odpowiadaj ących aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Odnosząc się do wymiaruzadośćuczynienia Sąd Rejonowy wskazał, iż powódka wykazała, że na skutek śmierci córki doznała~bólu,¬cierpienia i dotkliwego poczucia krzywdy. Ustalaj ąc wysokość zadośćuczynienia=Sąd kierował się tym, ze krzywda wyrządzona powódce jest nieodwracalna. Wziął również pod uwagę nagłość i brutalność rozerwania więzi jaka łączyła ją z córką, .poczucie osamotnienia i smutku po utracie osoby bliskiej. Nie uszło uwadze :Sądu również to, iżśmierć córki wpłynęła negatywnie na więź powódki z jej mężem, który obwiniał jąo to, że doszło do wypadku. Z drugiej strony, ograniczając się do .zasądzenia na rzecz powódki kwoty 30.000 zł Sąd _ nie kwestionuj ąc traumy doznanej przez powódkę miał na uwadze okoliczność, iż powódka nie wymagała leczenia psychiatrycznego, jak również pomocy psychologicznej W trakcie przeżywania żałoby. Ponadto Sąd miał na uwadze,iiż poczucie osamotnienia powódki nie jest zupełne W sytuacji, gdy zmarła córka nie byłajej jedynym dzieckiem. O odsetkach Sąd orzekłina:podstawie1art.fí48Í1 {k.c. sw zw. cz art. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniachisobowieążkowych,Ubeezpiecezeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim: BiurzeUbezpieczycieli 'Komunikacyjnych*Rószczenie o odsetki "zaokres od 17 grudnia” 201 lr. zostałossoddalone1?albowie1n¬Sąd uznał, iżpowódka W żaden "sposób nie wykazała, iż wzywała pozwanego* Cloisjuiszczenia zadośćuczynienia W kwocie 50.000 zł z tytułu naruszenia dobra osobistego we wcześniejszym okresie. O kosztach procesu orzeczono W oparciu o art. 100 k.p.c. i art. 113 § 1 ustawy o kosztach sądowych W sprawachcywilnych. Ĺ p W apelacji powódkaswniiosła :oj zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki *fdoidatkowej kwoty 20.000 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 50.000 zł odfdnia 4 czerwca 2012r. oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania za obie instancje, W tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepiisanych. Powódka zarzuciła orzeczeniu: - naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną Wykładnię art. 24 § l k.c. W zw. z art. 448 fk.c., polegającą na przyjęciu, iż zadośćuczynienie na rzecz powódki J. Z. na poziomie 30.000 zł jest adekwatne do krzywdy jaką wywołała śmierć córki powódki. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji W całości oraz o zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego, W tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. I _ l ~ J .P Sąd Okręgowy zważył, co następujezip Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. --- STRONA 5 --- I Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy jako prawidłowe, przyjmuje je za Własne. W apelacji brak jest zarzutów podważających ustalenia stanowiące podstawę faktyczną orzeczenia. Zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną Wykładnię art. 24 § 1 kc. W zw. z art. 448 kc. mogło odnieść zamierzony skutek, gdyby skarżący wykazał, że ustalenie przez Sąd I instancji wysokości zadośćuczynienia na 30.000 zł było faktycznie nie adekwatne do rozmiaru poniesionej przez powódkę krzywdy. Natomiast W apelacji brak jest argumentów popieraj ących stanowisko skarżącej,}które nie znajduje oparcia -wej akichkolwiek kryteriach obiektywnych. Zarzuty apelacji sprowadzają się jedynie do subiektywnej oceny okoliczności sprawy, na podstawie której wywodzona jest konieczność zasądzenia wyższego zadośćuczynienia. Sąd Rej onowy słusznie:zauważył,«żezadośćuczynienie z art. 448 kc. jest świadczeniem fakultatywnym, co'oznacza,:fże Sądowi orzekającemu pozostawia się swobodę W jego przyznaniu i określeniu wysokości:aprzepisyiKosdeksusscywilnego nie zawierają żadnych kryteriów, jakie należy uwzglęedniisć przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Słusznie .Sąd Rejonowy zaznaczył, że szadoiśćuczynienie ma mieć charakter przede Wszystkim kompensacyjny. Pogląd opowiadającyřsięza'takim'rcharakterern zadośćuczynienia jest W orzecznictwie ugruntowany. Równieeżisiugnmtowany jest pogląd, że zasada umiarkowanej wysokości zadośćuczynienia ma .uzupełniający charakter W stosunku do kwestii zasadniczej, jakąjest rozmiar szkody :niemaj ątkoWej.Ŝ¿Sąd :Najwyższy W wyroku z dnia 30 stycznia 2004r., 1 CK 131/03 (osN 2005/2/40),pad1aaś1i1,aa powoływania się przy ustalaniu zadośćuczynieniana potrzebę íutrziyrnaniajego wysokości W rozsądnych granicach, odpowiadających aktua:lnymř¿Warun“"i3 komfiprzeciętnej stopie życiowej społeczeństwa nie może prowadzić do podważeniafkompensacyjnej*Ÿfunkcji zadośćuczynienia. »Z motywów zaskarżonego orzeczeniafjednoznacznie wynika, że ustalając Wysokość zadośćuczynienia Sąd Rejonowy miał naíuwadzesisiwszysitkiei;istotne*okoliczności określające rozmiar krzywdy doznanej przez espowóidskęazaftrafhee' staliiowipsko Sądu, że dokonane W sprawie ustalenia daj ąszszaiisądzeniaieizkwotyf{30.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę spowosdoiwaną”,śniiferciąicórki. SESąd że ustalając zadośćuczynienie W tej swiysoskościŸ,?`~¿1niał ;na .uwadzeAoikoiliciznoiści,ŜiżiIpowódka nie wymagałafleczenia 1 psychiatriyc"zne:goi:(jal< iŸpoimociyzpsychiologacwtrakcie przeżywania żałoby i doznana przez nią krzywda nie wywoisłałaítak silnej .real<cji,Íjakicheociażby u jej męża, który wymagał fachowej opieki lekarskiej. Sąd:powołałsięrównieżÍnaopiniię biegłego, W której wykazano, że nie ma 5 przesłanek Wykazującychffistotne trudności wykonywaniu przez powódkę roli społecznej z uwagi na tragiczną śmierćisficiórki;Zllwagi na powyższe *za nieuzasadniony należy uznać zarzut skarżącej, iż zasądzone"fzadośćuczynienieWjest nieadekwatne do rozmiaru krzywdy przez nią doznanej. p 8 Prawidłowe jest równieżrozstrzygnięcie Sądupierwszej instancji W zakresie odsetek ustawowych od zasądzonej kwoty' zadośćuczynienia. Trafnie Sąd Rejonowy uznał, że obowiązek zaspokojenia roszczenia o zadośćuczynienie staje "się Wymagalne dopiero z chwilą wezwaniadłużnikafdo ego zaspokojenia'(a1t. 455 k.c.). 'W przypadku zaś, gdy odpowiedzialność: za wyrządzoną przez sprawcę szkodę ponosi -pp tak jak W stanie sprawy niniejszej - ubezpieczyciel, zobowiązany jest on na podstawie art. 817 § lk.c. i art. 14 ustawy z dnia 22 maja2003r. so ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych spełnić świadczenie W terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. Sąd Rejonowy prawidłdwo ustalił, że powódka W żadenzsposób nie wykazała aby przed wniesieniem pozwuw sprawie występowała do pozwanego ubezpieczyciela z roszczeniem o zadośćuczynienie. Zatem słusznie Sąd pierwszej instancji ustalił początkową datę płatności odsetek ustawowych od zasądzonego na rzecz powódki zadośćucziynienia, zgodnie z art. 481 W zw. z art. 14 powołanej wyżej ustawy`W zw. z art. 445 § 1 k.c. nadzień po upływie 30 dni od daty --- STRONA 6 --- doręczenia pozwanemu odpisu pozwu W sprawie (4 czerwca 20 12r.), a dalej idące powództwo W zakresie odsetek za okres sprzed tej daty oddalił. Z uwagi na powyższe zgodnie z art. 385 kpc apelacja podlegała oddaleniu. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł po myśli art. 102 kpc odstępuj ąc od obciążania powódki tymi kosztami. Za rozstrzygnięciem takim przemawiała szczególnie trudna sytuacja materialna powódki. Sąd Okręgowy uznał, żepowódka, która osiąga miesięczny dochód W wysokości 650 zł netto nie jest W stanie, pomimo długotrwałości procesu, pokryć kosztów zastępstwaprocesowego pozwanego W postępowaniu apelacyjnym W wysokości 1.200 zł (postanowieniem z dnia 16.04.2012r. powódka została zwolniona z ponoszenia kosztów sądowychxw całości), jak również poczynić jakichkolwiek oszczędności W tym celu. Zwracauwagę okoliczność, że miesięczny dochód powódki kwalifikuje ją do uzyskania pomocy,típiieniężnejflz pomocy'spoiłecznej W postaci zasiłku rodzimiego na dzieci. Okoliczności te ssświadcząeiso "niemożności pokrycia przez nią kosztów postępowania apelacyjnegobez poniesieniauszczeirbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej ro_dziny.