Postanowienie III Ca 1976/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Gliwicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt III Ca 1976/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący - Sędzia SO Mirella Szpyrka (spr.) Sędziowie SO Gabriela Sobczyk SR (del.) Łukasz Malinowski Protokolant Sandra Olesiak po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy z powództwa D.B. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Z. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia 19 czerwca 2015 r., sygn. akt VIII C 1155/14 1. oddala apelację; 2. przyznaje adwokatowi M. K. od Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Z.) kwotę 73,80 zł (siedemdziesiąt trzy złote i osiemdziesiąt groszy), w tym kwotę 13,80 zł (trzynaście złotych i osiemdziesiąt groszy) podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu powodowi w postępowaniu odwoławczym. SSR (del.) Łukasz Malinowski SSO Mirella Szpyrka SSO Gabriela Sobczyk --- STRONA 2 --- Sygn.akt IIICa 1976/15 U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy oddalił powództwo D. B. wniesione przeciwko Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Z. o zapłatę kwoty 20.000 zł dochodzonej tytułem odszkodowania za szkody wyrządzone wskutek niezachowania odpowiedniej powierzchni celi w okresie tymczasowego aresztowania od 1 września 2005r. do 30 listopada 2005r. Rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na bezspornym ustaleniu przebywania przez powoda w Areszcie Śledczym w Z. , w celi nr 99, od 30 sierpnia 2005r. do 30 listopada 2005r. Zgłoszone - pozwem wniesionym 24 września 2014r. - żądanie Sąd Rejonowy uznał za przedawnione w świetle art.442 1 § 1w zw. z art.417 kc. Odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego i apelacyjnego Sąd Rejonowy wskazał, iż o początku biegu terminu przedawnienia decyduje moment dowiedzenia się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Zważywszy, iż już w okresie odbywania tymczasowego aresztowania powód posiadał wiedzę o fakcie osadzenia go w przeludnionej celi jak również o osobie zobowiązanej do naprawienia ewentualnej szkody, a w toku postępowania nie wskazywał żadnych okoliczności uzasadniających przyjęcie , iż o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia dowiedział się w innym czasie niż w okresie przebywania w Areszcie Śledczym, ocena przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej wynikających z art.417 kc była niecelowa wobec przedawnienia roszczenia. O kosztach postępowania Sąd Rejonowy orzekł na zasadzie art.98 kpc i § 11 ust.1 pkt.25 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2008r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrok w całości zaskarżył powód zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art.442 1 kc polegające przyjęciu, że żądanie jest przedawnione, a w niniejszej sprawie nie mają zastosowania reguły wyrażone w art.5 kc oraz naruszenie prawa procesowego, a w szczególności reguły swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art.233§ 1 kpc poprzez uznanie, że powód nie udowodnił zasadności roszczeń oraz nie wskazał prawidłowo osoby pozwanego. Powołując się na powyższe zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa w całości ewentualnie uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. W toku postępowania apelacyjnego powód wniósł nadto o przywrócenie terminu do doręczenia odpisu odpowiedzi na pozew z 19 marca 2015r. celem ustosunkowania się do jej treści, o doprowadzenie na termin rozprawy oraz o dopuszczenie dowodu z opinii sądowej psychiatryczno- psychologicznej z 15 stycznia 2015r. i opinii sądowo-lekarskiej z 18 kwietnia 2015r. na okoliczność stanu zdrowia uniemożliwiającego mu dochodzenie roszczenia w nieprzedawnionym terminie. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie podzielając w całości stanowisko Sądu Rejonowego wyrażone w pisemnych motywach rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy zważył co następuje : Apelacja powoda nie jest zasadna. --- STRONA 3 --- Poczynione przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne są prawidłowe i trafnie przyjęte zostały za podstawę rozstrzygnięcia. Są również kompletne w wyznaczonym przez Sąd Rejonowy zakresie rozpoznania i wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tych względów zgłoszone przez powoda w toku postępowania apelacyjnego wnioski procesowe nie zostały uwzględnione. Wniosek o przywrócenie terminu do doręczenia odpisu odpowiedzi na pozew z 19 marca 2015r. celem ustosunkowania się do jej treści Sąd Okręgowy odrzucił. Jak bowiem wynika z akt sprawy odpowiedź na pozew została doręczona powodowi do rąk ustanowionego adwokata z urzędu w dniu 4 maja 2015r., a w zakreślonym terminie pełnomocnik powoda ustosunkował się do jej treści. Brak czynności bezskutecznej w świetle art.169 kpc uzasadniał zastosowanie art.171 kpc. Wniosek powoda o doprowadzenie na termin rozprawy Sąd Okręgowy oddalił mając na uwadze reprezentowanie interesów skarżącego przez ustanowionego w sprawie adwokata z urzędu i nieprzeprowadzanie czynności procesowych z osobistym udziałem powoda. Wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii sądowej psychiatryczno-psychologicznej z 15 stycznia 2015r. i opinii sądowo-lekarskiej z 18 kwietnia 2015r. na okoliczność stanu zdrowia powoda uniemożliwiającego mu dochodzenie roszczenia w nieprzedawnionym terminie Sąd Okręgowy oddalił na zasadzie art.381 kpc. Nie podzielił Sąd Rejonowy zarzutów apelacji co do naruszenia przez Sąd Rejonowy art.233 § 1 kpc poprzez uznanie, że powód nie udowodnił zasadności roszczeń oraz nie wskazał prawidłowo osoby pozwanego. Poza sformułowaniem zarzutu powód nie przytoczył jakiegokolwiek uzasadnienia umożliwiającego dokonanie jego kontroli instancyjnej. Skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia jest wystarczające do oddalenia powództwa bez potrzeby ustalenia, czy zachodzą wszystkie inne przesłanki prawnomaterialne uzasadniające jego uwzględnienie. W razie podniesienia zarzutu przedawnienia badanie tych przesłanek jest zbędne, wobec czego możliwe jest oddalenie powództwa ze względu na przedawnienie roszczenia w sytuacji, w której wobec niespełnienia wszystkich przesłanek warunkujących jego byt, roszczenie nie zostało jeszcze w pełni ukształtowane (wyrok Sądu Najwyższego z 11.08.2010r., I CSK 653/09, uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższy z 17 II 2006 r., III CZP 84/05). Oczekiwanego skutku nie mógł także odnieść zarzut naruszenia art.442 1 kc i art.5kc. Podnosząc naruszenie prawa materialnego we wskazanym zakresie powód jednocześnie zarzucał , iż do przedawnienia roszczenia nie doszło i wnosił o zastosowanie dobrodziejstwa z art.5kc. Żaden z podnoszonych zarzutów nie był zasadny. Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego , że roszczenie powoda podlegało oddaleniu jako przedawnione. Do wysuniętego przez powoda roszczenia odszkodowawczego, którego źródła upatrywał on w bezprawnym zachowaniu - delikcie - Skarbu Państwa zastosowanie znajdował art. 442 1 § 1 kc, a nie – jak zarzuca skarżący - art.442 § 2 kc. Zgodnie z art. 442 1 § 1 kc przepisem roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Stosownie do powołanego przepisu dla osadzonego bieg trzyletniego przedawnienia rozpoczął się z dniem, w którym został on osadzony w celi o powierzchni mniejszej niż minimum ustawowe, albowiem od tego momentu miał on prawną możliwość żądania zaspokojenia swojego roszczenia - znał zarówno szkodę jak i osobę obowiązaną do jej naprawienia. Mógł żądać zapłaty zadośćuczynienia za każdy kolejny dzień wykonywania kary pozbawienia wolności, w warunkach w niezgodnych z przepisami, poczynając od tegoż dnia. Ujemne następstwa takiego zdarzenia jak osadzenie w przeludnionej celi, odbierane przez osadzonego jako naruszenie dóbr osobistych, są odczuwalne w dacie ich zaistnienia, a nie po upływie kilku lat. W stosunku do osadzonego nie znajdzie więc zastosowania dziesięcioletni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 442 1 § 1 kodeksu cywilnego zd. 2, albowiem dotyczy on sytuacji gdy pokrzywdzony dowiedział się o istnieniu szkody i osobie odpowiedzialnej później niż w dniu nastąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę. --- STRONA 4 --- Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, iż do okoliczności wyznaczających początkowy termin biegu przedawnienia z art.442 1 § 1 kc nie należy podnoszona przez powoda data uzyskania świadomości możliwości dochodzenia swych roszczeń na drodze sądowej. Zgodnie z cytowanym przepisem początkowy termin biegu przedawnienia wyznacza dzień, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie (krzywdzie) oraz o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie zaś dzień, w którym poszkodowany dowiedział się o prawnej możliwości dochodzenia zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Zastosowania w rozpoznawanej sprawie nie mógł także znaleźć art.5kc. Konstrukcja nadużycia prawa podmiotowego ma charakter wyjątkowy i może być zastosowana tylko po wykazaniu wyjątkowych okoliczności. Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody. W szczególności znaczenie ma charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas trwania tego opóźnienia, a także zachowanie obydwu stron . Stosowanie art. 5 kc pozostaje bowiem w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004 nr 16, poz. 283). W oderwaniu od tych konkretnych okoliczności nie można formułować ogólnych dyrektyw co do stosowania tego przepisu (wyrok Sądu Najwyższego z 28 listopada 1967 r., I PR 415/67, OSPiKA 1968 nr 10, poz. 210, z glosą Z. Ziembińskiego oraz uchwałę z 17 stycznia 1974 r., III PZP 34/73, OSNCP 1975 nr 1, poz. 4; PiP 1978 nr 7, s. 161 z glosami S. Sołtysińskiego i Z. Ziembińskiego). Tymczasem w apelacji powód odwołuje się do orzeczenia Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2001r. regulującego kwestię przedawnienia w stosunkach między przedsiębiorcami upatrując zasadności zastosowania art.5 kc w możliwości uzyskania korzyści majątkowej w wyniku niewłaściwego działania przez powołującego się na zarzut przedawnienia oraz wskazuje na bliżej nieokreśloną niejasność prawa. Zarzut naruszenia art.5 kc nie może być wymierzony przeciwko treści prawa postrzeganego jako niesprawiedliwe, lecz musi być następstwem wykonania prawa podmiotowego przez stronę godzącego w fundamentalne wartości, których urzeczywistnieniu ma służyć prawo ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2013 r., II CSK 286/12). Dla uznania zarzutu przedawnienia za nadużycie prawa konieczne jest więc wykazanie w szczególności, że bezczynność w dochodzeniu roszczenia wynikała z przyczyn wyjątkowych ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2010 r., I CSK 147/10). Jeśli zaś w okresie biegu przedawnienia roszczenia nie istniały zasadnicze, usprawiedliwione przeszkody w zakresie dochodzenia takiego roszczenia przez poszkodowanego, nie może on kwestionować skuteczności zgłoszonego przez pozwanego zarzutu przedawnienia z powołaniem się na konstrukcję nadużycia prawa ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2010 r., II CSK 536/09). W rozpoznawanej sprawie powód kwestionując w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia ograniczył się wyłącznie do wniosku o jego nieuwzględnienie, nie przecząc stanowisku pozwanego co do sposobu ustalenia początkowej daty biegu przedawnienia i nie wskazując jakichkolwiek okoliczności uzasadniających zastosowanie art.5 kc. W świetle art. 381 kpc sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Zwrot "potrzeba powołania się na nowe fakty i dowody wynikła później", należy pojmować w ten sposób, że "potrzeba" ta ma być następstwem zmienionych okoliczności sprawy, które są niezależne od zapadłego rozstrzygnięcia pochodzącego od sądu pierwszej instancji. Nie ma to miejsca w sytuacji kiedy nie było żadnych przeszkód faktycznych i prawnych, aby na takie okoliczności powołać się w odpowiednim czasie i złożyć wówczas stosowne dowody. Nie można zatem czynić zarzutu sądowi pierwszej instancji, że nie poczynił ustaleń w kierunku zakładanym przez skarżącego, skoro sama strona w toku całego postępowania nie powołała się na takie okoliczności, ani tym bardziej ich nie wykazała, a podnoszenie ich dopiero na etapie postępowania apelacyjnego należy uznać za spóźnione. Z tych względów na zasadzie art.385 kpc apelację powoda oddalono jako bezzasadną. --- STRONA 5 --- O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na zasadzie § 11 ust.1 pkt.25 w zw. z § 13 ust.1 pkt.1 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2008r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163 poz.1348 ze zm.). SSR (del.) Łukasz Malinowski SSO Mirella Szpyrka SSO Gabriela Sobczyk