Postanowienie III Ca 1792/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 listopada 2013r Sąd Okręgowy w Łodzi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt III Ca 1792/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 listopada 2013r Sąd Okręgowy w Łodzi III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Bogdan Jachowicz Sędziowie: SO Izabela Wawrzynkiewicz SR Wioletta Sychniak Protokolant: Łukasz Wiktorski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2013r w Łodzi sprawy z powództwa … przeciwko Powszechnej Kasie Oszczędności Bankowi Polskiemu Spółce Akcyjnej w Warszawie oraz „Ultimo” Niestandaryzowanemu Sekurytyzacyjnemu Funduszowi Inwestycyjnemu Zamkniętemu w Warszawie o zapłatę oraz ustalenie nieważności umowy na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I C 864/09 oddala apelację. Sygn. akt III Ca 1792/12 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 czerwca 2012 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo … skierowane przeciwko Powszechnej Kasie Oszczędności Bankowi Polskiemu Spółce Akcyjnej w Warszawie oraz „Ultimo” 1 --- STRONA 2 --- Niestandaryzowanemu Sekurytyzacyjnemu Funduszowi Inwestycyjnemu Zamkniętemu w Warszawie o zapłatę, ustalenie i zobowiązanie. Apelację od powyższego wyroku złożyła strona powodowa zaskarżając rozstrzygnięcie w całości i zarzucając mu, iż jest ono niesprawiedliwe, głęboko krzywdzące dla powódki, a nadto sprzeczne z przepisami prawa. W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania w oparciu o zgromadzone dowody, a także z uwzględnieniem wydanego w sprawie wcześniej prawomocnego wyroku. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie jest zasadna. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w wyniku prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, które to ustalenia Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne, jak również w następstwie bezbłędnie zastosowanych przepisów prawa materialnego. Zagadnieniem wymagającym w niniejszej sprawie zasadniczego wyjaśnienia jest charakter prawny umowy nr 38/5086/206-123/97 o kredyt bezgotówkowy w wysokości 5.130 zł na zakup urządzenia Rainbow zawartej przez apelującą z bankiem PKO BP S.A. w Warszawie w dniu 15 września 1997 roku, a zwłaszcza rozpatrzenie tej umowy w kategorii umów wiązanych (pakietowych) oraz ustalenie, czy umowa ta dalej wiąże strony i jest skuteczna wobec nich, w sytuacji gdy powódka (kredytobiorca) skutecznie uchyliła się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli złożonego wobec sprzedawcy, od którego nabyła rzecz w drodze umowy sprzedaży zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa i na zakup której został przez powódkę zaciągnięty kredyt, będący przedmiotem niniejszego postępowania. Okolicznością budzącą bowiem w rozpoznawanej sprawie poważne wątpliwości było to, czy wyeliminowanie z obrotu prawnego samej umowy sprzedaży urządzenia Rainbow wywoływało tożsamy skutek wobec umowy kredytu zawartej przez powódkę z bankiem PKO BP S.A. w Warszawie w celu zakupu wskazanego wyżej urządzenia. Jak ustalono powódka Magdalena Wieloch w dniu 15 września 2007 roku zawarła dwie umowy: tj. umowę kupna – sprzedaży urządzenia Rainbow za cenę 5.400 zł, z czego kwota 270 zł zapłacona została sprzedawcy już w dniu podpisania umowy, reszta ceny zaś w kwocie 5.130 zł pokryta miała zostać kredytem oraz umowę kredytową z bankiem PKO BP S.A. w Warszawie, na mocy której bank udzielił apelującej kredytu bezgotówkowego w kwocie 5.130 zł na zakup urządzenia Rainbow, powódka zaś upoważniła jednocześnie 2 --- STRONA 3 --- kredytodawcę do przekazania w dniu 17 września 1997 roku udzielonego kredytu przelewem na rachunek bieżący sprzedawcy. Okolicznością bezsporną było również to, iż umowa kupna – sprzedaży urządzenia Rainbow z dnia 15 września 1997 roku zawarta między powódką a … i … – właścicielami PPHU „EL-TA” w Zgierzu została prawomocnym wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 12 marca 2002 roku (I C 498/01) uznana za bezskuteczną w stosunku do …. Należy także zauważyć, iż z powództwa … toczyło się wiele innych postępowań, których przedmiotem były zarówno wskazana wyżej umowa kupna – sprzedaży, jak i umowa kredytowa, a z których najistotniejszymi były: postępowanie w sprawie o sygnaturze akt I C 14/01 przeciwko Powszechnej Kasie Oszczędności Bank Polski Spółce Akcyjnej I Oddział w Łodzi o unieważnienie, uchylenie lub uznanie za bezskuteczną (albo też w inny sposób rozwiązanie) umowy kredytowej z dnia 15 września 1997 roku, które to postępowanie postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi z dnia 13 października 2005 roku zostało prawomocnie umorzone oraz postępowanie w sprawie o sygnaturze akt VII C 838/98 Sądu Rejonowego w Kielcach z powództwa … i … skierowanego przeciwko … i … o stwierdzenie nieważności umowy kupna – sprzedaży urządzenia Rainbow zawartej w dniu 15 września 1997 roku, które to powództwo Sąd Rejonowy uwzględnił w całości, jednakże orzeczeniem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 12 maja 2000 roku (II Ca 107/00) wyrok powyższy został zmieniony i powództwo … i … przeciwko … i … ostatecznie oddalono. Z powyższego wynika zatem, iż aktualnie jedynym orzeczeniem eliminującym skutki umów zawartych przez powódkę w dniu 15 września 1997 roku jest wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 12 marca 2002 roku (I C 498/01) uznający za bezskuteczną w stosunku do … umowę kupna - sprzedaży zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa. Przed przystąpieniem do dalszych rozważań poczynić jeszcze należy uwagi natury ogólnej w odniesieniu do zagadnienia tzw. umów wiązanych (pakietowych). Kwestię wspomnianych umów wiązanych obejmujących zawieraną przez konsumenta poza lokalem przedsiębiorstwa umowę o nabycie określonej rzeczy lub usługi oraz umowę kredytu konsumenckiego mającego służyć pokryciu ceny kupna tej rzeczy lub usługi, a w szczególności problematykę skutków prawnych odstąpienia przez konsumenta od umowy sprzedaży dla dalszego obowiązywania umowy o kredyt konsumencki polski ustawodawca uregulował początkowo w ustawie z dnia 20 lipca 2001 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2000r., Nr 100, poz. 1081), której art. 13 ust. 1 stanowił wyraz implementacji Dyrektywy Rady nr 87/102/EWG z 22.12.1986 r. w sprawie zbliżania przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących kredytu 3 --- STRONA 4 --- konsumenckiego, Dz.Urz. L Nr 42 z 12.2.1987 r. Stosownie do powołanego przepisu ustawy w razie odstąpienia przez konsumenta od umowy, na podstawie której nabył on rzecz lub usługę, z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, odstąpienie od tej umowy jest skuteczne także wobec umowy o kredyt konsumencki, jeżeli pomiędzy podmiotem, z którym konsument zawarł umowę o nabycie rzeczy lub usługi, a kredytodawcą istnieje umowa, na mocy której kredyt na nabycie rzeczy lub usługi jest dostępny wyłącznie od tego kredytodawcy. Przepis ten zawiera analogiczny jak w dyrektywie warunek zastosowania przez konsumenta środków prawnych przeciwko kredytodawcy, którym jest istnienie pomiędzy podmiotem, z którym konsument zawarł umowę o nabycie rzeczy lub usługi a kredytodawcą umowy, na mocy której kredyt jest dostępny wyłącznie od tego kredytodawcy. Zatem polska regulacja wyraźnie formułuje w tym względzie przesłankę istnienia stosunku wyłączności pomiędzy dostawcą lub usługodawcą a kredytodawcą. Ustawa jednak nie mówi ogólnie o środkach prawnych, jakie konsument może podjąć przeciwko kredytodawcy w analizowanej sytuacji niewykonania umowy, lecz o konkretnym uprawnieniu konsumenta, jakim jest odstąpienie od umowy. Rozróżnienie to nie ma jednak większego znaczenia praktycznego, gdyż odstąpienie od umowy prowadzi do jej rozwiązania i powoduje powstanie obowiązku zwrotu przez strony wszystkiego, co do momentu powołania się na prawo odstąpienia każda z nich świadczyła na rzecz drugiej strony. Również aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011r., Nr 126, poz. 715) zawiera podobne uregulowanie jak poprzednio obowiązujący akt prawny z dnia 20 lipca 2001 roku. Mianowicie w art. 57 ustawy przewidziano, iż w sytuacji gdy konsument skorzystał z przyznanego mu, na podstawie odrębnych przepisów, prawa do odstąpienia od umowy na nabycie określonego towaru lub usługi, to odstąpienie konsumenta od tej umowy jest skuteczne także wobec umowy o kredyt wiązany. Przepis ten natomiast stanowi wyraz implementacji przez polskiego ustawodawcę Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2008/48/WE z 23.4.2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki i uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG, Dz.Urz. L Nr 133 z 22.5.2008 r. Jakkolwiek z powyższego wynika, iż prawu polskiemu znane jest zagadnienie umów pakietowych, zwłaszcza w odniesieniu do zawieranych przez konsumenta poza lokalem przedsiębiorstwa umów nabycia towarów bądź usług wraz z umowami kredytu mającego służyć pokryciu ceny kupna rzeczy bądź usługi, a w szczególności rozwiązany został problem skutku, jaki wobec umowy o kredyt wiązany wywołuje odstąpienie przez konsumenta od umowy sprzedaży, zważyć jednak należy, iż uregulowanie to obowiązuje dopiero od 18 4 --- STRONA 5 --- września 2002 roku, kiedy w życie weszła pierwsza ustawa o kredycie konsumenckim z dnia 20 lipca 2001 roku (ogłoszona w Dzienniku Ustaw w dniu 18 września 2001 roku), która nadto w art. 21 zawierała regulację, iż do umów zawartych przed dniem jej wejścia w życie należało stosować przepisy dotychczasowe. W rozpoznawanej sprawie natomiast, jak ustalono, umowa kupna – sprzedaży urządzenia Rainbow i towarzysząca jej umowa o kredyt bezgotówkowy zostały zawarte przez powódkę w dniu 15 września 1997 roku, a więc jeszcze przed wejściem w życie pierwszej z ustaw o kredycie konsumenckim przewidujących skuteczność odstąpienia przez konsumenta od umowy sprzedaży również wobec związanej z przedmiotową umową – umowy o kredyt konsumencki. Powołane zatem wyżej regulacje prawne nie mogły w niniejszej sprawie znaleźć zastosowania z uwagi na fakt, iż jeszcze nie obowiązywały w dniu, w którym powódka zawarła przedmiotową umowę. Problem ten został dostrzeżony także w piśmiennictwie. Podkreślić należy, iż zwłaszcza … w swojej glosie do wyroku Sądu Okręgowego z dnia 17 kwietnia 2003 roku, VI Ca 209/03 (opubl. Pip 2003/8/125-131) stwierdziła, że o pakietowym charakterze transakcji przesądza jej ukształtowanie w obrocie, a nie wyraźna wypowiedź ustawodawcy. Konkretna sytuacja faktyczna może bowiem powodować, że mamy do czynienia z pakietem, który powinien być jako pakiet analizowany. Dlatego istnieje w kodeksie cywilnym przepis art. 65 mówiący o wykładni oświadczeń woli i konieczności badania zamiaru stron i celu umowy. Sąd Okręgowy z przedstawioną wyżej argumentacją w pełni się zgadza. W świetle okoliczności ustalonych w rozpoznawanej sprawie nie ulega bowiem wątpliwości, iż obie zawarte przez powódkę w dniu 15 września 1997 roku umowy, tj. umowa kupna – sprzedaży urządzenia Rainbow oraz umowa o kredyt bezgotówkowy niewątpliwie winny być rozważane łącznie w charakterze umowy pakietowej. Nie budzi bowiem wątpliwości fakt, iż umowa kredytowa nr 38/5086/206-123/97 została zawarta w celu sfinansowania przez powódkę zakupu urządzenia Rainbow. Powyższe zostało zresztą wyraźnie stwierdzone w treści wskazanej umowy o kredyt bezgotówkowy (§1 pkt 1). Pomimo tego jednak roszczenie powódki o „rozwiązanie poprzez uznanie za bezskuteczną”, czy też o unieważnienie umowy kredytowej z dnia 15 września 1997 roku nie mogło zostać w niniejszej sprawie uznane za usprawiedliwione. Zauważyć bowiem należy, iż … nie wykazała by odstąpiła od umowy sprzedaży, na podstawie której nabyła urządzenie Rainbow, z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Jak wynika z poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń, w stosunku do powódki nie został również wydany wyrok stwierdzający nieważność samej umowy kupna – sprzedaży zawartej w dniu 15 września 1997 roku pomiędzy … a występującą w imieniu prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą PPHU „EL-TA” z 5 --- STRONA 6 --- siedzibą w Zgierzu … – …. Wyrok Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 19 maja 1999 roku stwierdzający nieważność przedmiotowej umowy został bowiem wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach ostatecznie zmieniony i powództwo w tej sprawie oddalono. Jedyne prawomocne orzeczenie, w którym uwzględnione zostały roszczenia powódki, wydane zostało w sprawie I C 498/01 Sądu Rejonowego w Zgierzu. Wskazanym wyrokiem zaocznym Sąd Rejonowy uznał jednakże umowę kupna – sprzedaży urządzenia Rainbow z dnia 15 września 1997 roku zawartą między powódką a … i … – właścicielami PPHU „EL-TA” w Zgierzu jedynie za bezskuteczną w stosunku do Magdaleny Wieloch. W dalszym ciągu zaś nie została stwierdzona nieważność przedmiotowej umowy. W tym miejscu szczególnego podkreślenia wymaga fakt, iż stwierdzenie bezskuteczności umowy kupna - sprzedaży w stosunku do powódki miało ten tylko skutek, iż umowa ta straciła swą skuteczność wyłącznie w stosunkach między … a … i …, jej wyeliminowanie z obrotu prawnego w powyższym zakresie nie miało natomiast odniesienia do innych uczestników obrotu prawnego, a w szczególności nie mogło okazać się skuteczne również w stosunku do drugiej z obowiązujących umów, tj. umowy o kredyt bezgotówkowy oraz będącego jego stroną PKO Banku Polskiego S.A. w Warszawie, którego wyrok Sąd Rejonowego w Zgierzu wydany w sprawie I C 498/01, na które to orzeczenie konsekwentnie powoływała się apelująca, nie dotyczył. Wobec powyższego za trafną należało uznać argumentację Sądu Rejonowego, iż samo wzruszenie umowy sprzedaży jako zawartej pod wpływem błędu, nie pociąga za sobą podważenia umowy kredytu, gdyż pomimo tego, że są to umowy ze sobą powiązane, to jednak stanowią dwa odrębne zobowiązania, których stronami pozostają dwa różne podmioty. W zaistniałej zatem sytuacji wyeliminowanie z obrotu prawnego umowy sprzedaży spowodować mogło co najwyżej to, iż sprzedawca spornego urządzenia nie jest uprawniony do zatrzymania uzyskanej za niego ceny, co z kolei rodzi po jego tylko stronie obowiązek zwrotu otrzymanego przez niego świadczenia. Nie wpływa to jednakże w żaden sposób na treść stosunku prawnego nawiązanego pomiędzy powódką a pozwanym kredytodawcą. Wobec skutecznego wyeliminowania z obrotu prawnego umowy sprzedaży uzyskane przez sprzedawcę od banku świadczenie stało się zatem nienależne nie wobec banku – sprzedawcy nie wiązał z nim bowiem żaden stosunek prawny obligujący bank do przekazania mu środków pieniężnych – ale wobec powódki, która z racji uchylenia się od umowy sprzedaży nie była już wobec sprzedawcy zobowiązana do zapłaty ceny. W dalszym ciągu jednakże obowiązek taki ciąży na powódce względem strony pozwanej, która w wykonaniu umowy kredytowej z dnia 15 września 1997 roku przekazała sprzedającemu środki pieniężne celem sfinansowania zakupu urządzenia Rainbow (a zatem w sposób prawidłowy wykonała ciążące na niej z tytułu 6 --- STRONA 7 --- zawartej umowy zobowiązanie) i wobec powyższego, a także wobec faktu, iż umowa kredytowa nie została wyeliminowana z obrotu, może skutecznie domagać się zwrotu kwoty udzielonego kredytu wraz z odsetkami. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji. 7