Wyrok III C 920/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt III C 920/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie Wydział III Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Kruczkowska protokolant: protokolant sądowy Kamil Klimkiewicz po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 roku w Warszawie sprawy z powództwa M. B. przeciwko Skarbowi Państwa – Centralnemu Zarządowi Służby Więziennej o ochronę dóbr osobistych umorzyć postępowanie w zakresie roszczenia z punktu 1 pozwu; w pozostałej części powództwo oddalić; nie obciążać powoda kosztami postępowania w sprawie. Sygn. akt III C 920/15 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 16 listopada 2011 roku, powód M. B. wniósł o: • zobowiązanie pozwanego Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Służby Więziennej, do zaniechania działania naruszającego dobra osobiste powoda i usunięcia skutków już powstałego naruszenia tj. przeniesienia powoda do jednostki penitencjarnej bądź celi, w której dobra osobiste powoda nie byłyby naruszane; • zobowiązanie pozwanego Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Służby Więziennej do przeproszenia powoda za dokonane już naruszenia dóbr osobistych, których skutków nie da się usunąć, poprzez zamieszczenie na koszt pozwanego w ciągu 7 dni od uprawomocnienia się wyroku na stronie internetowej (...) w dziale „Ogłoszenia i komunikaty” czcionką Verdana, rozmiar „small” z pojedynczą interlinią następującego tekstu: „Wyrażam ubolewanie, że Centralny Zarząd Służby Więziennej dopuścił się naruszenia dóbr osobistych Pana M. B. poprzez umieszczenie go w jednostkach penitencjarnych nie spełniających standardów cywilizowanego państwa i za wszystkie wyrządzone Panu M. B. szkody materialne szczerze przepraszam” dostępnego na stronie 30 dni; • zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Służby Więziennej na rzecz powoda kwoty w wysokości 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty; • zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Służby Więziennej kwoty 5.000 zł na cel społeczny: na rzecz Fundacji (...), KRS (...) oraz zasądzenie od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu powyższego powództwa powód wskazał, iż odbywał on karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w S., w powyższej jednostce przebywał w okresach od 7 stycznia 2005 r. do 16 lutego 2005 r. - w celi przeznaczonej dla 2 osób przebywały 3 osoby, od 10 lipca 2005 r. do 1 kwietnia 2009 r. - w celi przeznaczonej dla 6 osób przebywało 8 więźniów, w celi przeznaczonej dla 2 osób przebywało 4 więźniów, w celi przeznaczonej dla 10 osób przebywało 14 więźniów oraz od dnia 26 czerwca 2010 r. do 13 października 2010 r. W chwili obecnej Pan M. B. wyszedł już z jednostki penitencjarnej po odbyciu kary. Roszczenia których dochodził powód w niniejszym postępowaniu wiąże on jedynie z pobytem w Zakładzie Karnym w S.. Powód wskazywał, iż w okresie osadzenia przebywał w celach, które nie spełniały standardu 3m 2 , powierzchni mieszkalnej na osobę. Jak twierdził powyższy stan przeludnienia w celach powodował częste konflikty i agresję więźniów osadzonych wraz z powodem, co skutkowało pogorszeniem się jego stanu zdrowia psychicznego i fizycznego. W ocenie, powoda osadzono go w celach, w których kąciki sanitarne nie były dostatecznie odseparowane od powierzchni mieszkalnych, co przy niedostatecznej wentylacji wiązało się z ciągłym utrzymaniem nieprzyjemnego zapachu, a nadto, jak podkreślał, uniemożliwiało to zachowanie poczucia intymności. Ponadto, zgodnie z twierdzeniem powoda, latem cele nie były wietrzone. Dodatkowo powód wskazywał, iż przebywając w jednostkach penitencjarnych z ciągłym niedostatkiem środków higieny osobistej, środków czystości a także brakiem dostępu do ciepłej wody, co szczególnie w okresie zimowym stanowiło poważny problem. Wyjaśniał również, iż suszenie bielizny w celi wiązało się ze szczególnym utrudnieniem. Ponadto, powód podnosił także, iż zamontowane w oknach blindy utrudniały mu dostęp do naturalnego światła, a dostęp do oświetlenia sztucznego był ograniczony, co także utrudniało mu swobodne czytanie. Zaznaczał, iż z uwagi na istniejące przeludnienie zmuszony był przetrzymywać swoje artykuły higieniczne w reklamówkach. Środki do utrzymania czystości były rozdawana raz na miesiąc albo dwa, ale w ilości niewystarczającej, stąd powód zmuszony był kupować środki czystości z własnych środków, niejednokrotnie prosząc również o pomoc rodzinę. Ponadto, M. B. podnosił, iż został umieszczony w celi z osobą zarażoną wirusem HCV, o czym dowiedział się przypadkiem, powodowi nie zagwarantowano również odpowiedniej opieki zdrowotnej /pozew, k. 2-14 akt/. Pozwany Skarb Państwa – Centralny Zarząd Służby Więziennej w W. zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, w odpowiedzi na pozew z dnia 15 lutego 2012 r. wniósł o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Pozwany podniósł również zarzut przedawnienia roszczeń powoda związanych z wydarzeniami, które miały miejsce w okresie wcześniejszym niż 3 lata przed wniesieniem pozwu /odpowiedz na pozew k. 37-30/. Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2015 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2014 roku oddalający powództwo o ochronę naruszonych dóbr osobistych oraz o zapłatę, oraz zniósł postępowanie w sprawie od momentu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Pozwany Skarb Państwa – Centralny Zarząd Służby Więziennej w W. zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, pismem z dnia 8 lutego 2015 r. (data stempla pocztowego), wniósł o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Pozwany podniósł również zarzut przedawnienia roszczeń powoda związanych z wydarzeniami, które miały miejsce w okresie wcześniejszym niż 3 lata przed wniesieniem pozwu, oraz stwierdził, że podtrzymuje stanowisko zgłoszone w odpowiedzi na pozew z dnia 15 lutego 2012 roku /pismo przygotowawcze Skarbu Państwa k. 456 – 466 akt/. Pismem procesowym z dnia 29 grudnia 2015 roku pełnomocnik powoda ustosunkował się do pisma pełnomocnika strony pozwanej z dnia 10 grudnia 2015 roku, precyzując, iż w całości podtrzymuje stanowisko przedstawione w pismach procesowych strony powodowej /pismo procesowe k. 483 – 484 akt/. Na rozprawie dnia 1 marca 2016 roku, powód popierał powództwo z wyjątkiem pkt 1 pozwu, który powód cofnął ze zrzeczeniem się roszczenia. Powód cofnął również wnioski dowodowe z zeznań wcześniej zgłoszonych świadków: S. M., M. W., J. S., A. J. i S. G. i opinii biegłego wnosząc wyłącznie wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań powoda w charakterze strony. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. --- STRONA 3 --- Powód M. B. w trakcie swojego osadzenia w Zakładzie Karnym w S., tj. w okresie od 7 stycznia 2005 r. do 16 lutego 2005 r. (transport do Aresztu Śledczego W.), od 10 lipca 2007 r. do 1 kwietnia 2009 r. (warunkowo przedterminowo zwolniony), od 29 września 2010 r. do 13 października 2010 r. (transport do Aresztu Śledczego W.) w okresie od 5 października 2010 r. do 13 października 2010 r. przebywał w celi nr (...), w okresie od 29 września 2010 r. do 5 października 2010 r. w celi nr(...), w okresie od 31 sierpnia 2010 r. do 29 września 2010 r. w celi nr (...), w okresie od 11 sierpnia 2010 r. do 31 sierpnia 2010 r. w celi nr (...), w okresie od 29 czerwca do 11 sierpnia 2010 r. w celi nr (...), w okresie od 26 września 2008 r. do 1 kwietnia 2008 r. w celi nr (...). Powód w Zakładzie Karnym w S. był zatrudniony nieodpłatnie przy pracach publicznych na rzecz samorządu terytorialnego i administracji publicznej (w wymiarze czasu pracy 7/8 etatu) w okresach od 29 lipca 2008 r. do 29 sierpnia 2008 r., od 1 września 2008 r. do 17 października 2008 r., od 20 października 2008 r. do 5 grudnia 2008 r., od 8 grudnia 2008 r. do 2 stycznia 2009 r. /okoliczność bezsporna/. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawi dokumentów dołączonych do akt sprawy, przede wszystkim w postaci notatek służbowych, wykazów oraz częściowo w oparciu o zeznania powoda. Powód nie kwestionował prawdziwości i autentyczności tych dokumentów i zdaniem Sądu stanowią one pełnowartościowy materiał dowodowy, tj: informacje o pobytach i orzeczeniach k .56 -58 akt, sprawozdanie z wizytacji w Zakładzie Karnym w S. z dnia 24 czerwca 2005 r. k. 106 – 119 akt, sprawozdanie z wizytacji z dnia 29 sierpnia 2008 r. i 1 września 2008 r. k. 120 – 139 akt, protokoły kontroli k. 143 – 205 akt, pomiary oświetlenia sztucznego – elektrycznego k . 206 – 208 akt, zeznań powoda M. B. k. 489. Sąd odmówił wiary zeznaniom powoda w zakresie, w jakim powód wskazywał że przez cały okres pobytu w Zakładzie Karnym w S. był osadzony w celach przeludnionych, co skutkowało naruszeniem jego dóbr osobistych. Ponadto Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda w części w jakiej twierdził on, iż w calach brak było odpowiedniej wentylacji oraz odpowiedniego odseparowania kącików sanitarnych od reszty powierzchni mieszkalnej celi. Okoliczności te nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Pozwany wycofał się z zarzut braku zagwarantowania mu odpowiedniej opieki zdrowotnej przez pozwaną jednostkę penitencjarną. Sąd uznał również za niewiarygodne twierdzenia powoda jakoby oświetlenie w celach było ograniczone, powyższemu zaprzeczają wyniki pomiarów oświetlenia, podlegającego kontroli – jej wyniki każdorazowo wskazywały spełnianie norm. W ocenie Sądu, podniesienie tych okoliczności miało na celu jedynie wzmocnienie argumentacji strony powodowej, która miała skłonić Sąd do uwzględnienia powództwa zgłoszonego w rozpoznawanej sprawie. Sąd dał wiarę twierdzeniom pozwanego, zgodnie z którymi w celach, w których przebywał powód, nie dochodziło do przeludnienia, przeciwnie wielokrotnie powierzchnia do dyspozycji dla jednego osadzonego przekraczała 3m 2 , a sytuacje, w których ta powierzchnia była mniejsza miały charakter incydentalny. Powyższe znalazło potwierdzenie w pismach informacyjnych i sprawozdaniach z wizytacji w Zakładzie Karnym w S.. Sąd zważył, co następuje: W ocenie Sądu powództwo w niniejszej sprawie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycją art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Z kolei stosownie do treści art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zaś art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 24 lipca 2008 r. (I Aca 1150/06, OSAW 2008/4/110) w przypadku naruszenia dóbr osobistych bezprawnym działaniem sprawcy pokrzywdzonemu przede wszystkim przysługują środki o charakterze nie majątkowym przewidziane w art. 24 k.c., a w przypadku, gdy działanie naruszyciela jest także zawinione środki o charakterze majątkowym, o których stanowi art. 448 k.c. Przy czym należy zwrócić uwagę na samodzielny charakter powyższych roszczeń. W związku z czym pokrzywdzonemu przysługuje prawo do ich --- STRONA 4 --- wyboru, Sądowi natomiast zostaje pozostawiona ocena celowości przyznania określonej ochrony w żądanej formie, jego adekwatności do rodzaju naruszonego dobra, jak również rozmiaru doznanej krzywdy. Przy żądaniu przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego podstawowym kryterium oceny sądu winien być rozmiar ujemnych następstw w sferze psychicznej pokrzywdzonego, bowiem celem przyznania ochrony w formie majątkowej jest zrekompensowanie i złagodzenie doznanej krzywdy moralnej. Z tych względów sąd jest zobowiązany ustalić zakres cierpień pokrzywdzonego. Znikomość ujemnych następstw może być podstawą oddalenia powództwa o przyznanie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego. Biorąc pod uwagę brzmienie powyższych przepisów prawnych w pierwszej kolejności należało zatem ustalić, czy w ogóle doszło do naruszenia dóbr osobistych w niniejszej sprawie, a jeśli tak to jakie dobra osobiste powoda zostały naruszone w trakcie odbywania kary w Zakładzie Karnym w S.. W tym kontekście należy podkreślić, że doktryna i judykatura stoją zgodnie na stanowisku, że przy ocenie zaistnienia naruszenia dobra osobistego powinno się posługiwać kryteriami o charakterze obiektywnym, nie zaś kierować się jedynie subiektywnymi odczuciami osoby występującej o przyznanie ochrony. Przykładowo Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 października 2001 r. (V CKN 195/01, Lex nr 53107) stwierdził, że ocena, czy cześć człowieka została zagrożona bądź naruszona, musi być dokonana przy stosowaniu kryteriów obiektywnych. Istotne jest bowiem nie subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ale obiektywna reakcja opinii publicznej. Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 maja 2009 r. (sygn. Akt VI Aca 1242/08) nie każdy przypadek dyskomfortu psychicznego spowodowany bezprawnym zachowaniem się innej osoby jest wystarczającą podstawą do poszukiwania ochrony sądowej dóbr osobistych, bowiem należy mieć na uwadze również zobiektywizowaną ocenę zewnętrzną. Zgodnie z treścią art. 6 k.c. oraz 232 k.p.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Należy przy tym pamiętać, że twierdzenie istotnej dla sprawy okoliczności powinno być udowodnione przez stronę, która to twierdzenie zgłasza (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2001 roku, I PKN 660/00). Zatem ciężar wykazania krzywdy, jaką w swojej ocenie doznał powód wskutek przeludnienia, słabego oświetlenia czy dyskomfortu w trakcie załatwiania potrzeb fizjologicznych w celi, spoczywał na powodzie. Powyższa okoliczność, zgodnie z dyspozycją art. 6 k.c. nie została przez niego udowodniona. Reasumując, zdaniem Sądu brak jest podstaw do uwzględnienia żądania zasądzenia na rzecz powoda jakiejkolwiek kwoty zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które wiązało się z warunkami odbywania kary. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, iż w judykaturze ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2006 roku, II PK 245/05, OSNP 2007/7-8/101). Zasądzenie zadośćuczynienia ma charakter fakultatywny i od oceny sądu opartej na analizie konkretnych okoliczności danej sprawy zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej formie (wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 11 stycznia 2007 roku w sprawie I ACa 833/06). Podstawowym kryterium decydującym o możliwości zasądzenia zadośćuczynienia powinien być m.in. stopień winy naruszyciela, rodzaj naruszonego dobra oraz poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2002 roku (V CKN 1581/00) słusznie wskazano, iż decyzja o zasądzeniu zadośćuczynienia winna być poprzedzona także zbadaniem nasilenia złej woli naruszyciela i celowości zastosowania tego środka. W ocenie Sądu wobec powoda postępowano z poszanowaniem jego praw i godności oraz w sposób zgodny z obowiązującymi w tym czasie normami prawnymi. Według Sądu w kontekście wyżej wskazanych ustaleń faktycznych i prawnych zgłoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia części roszczenia okazał się bez znaczenia dla rozstrzygnięcia, mimo iż zarzut ten, dotyczący przedawnienia roszczeń związanych z osadzeniem powoda w okresie wcześniejszym niż 3 lata przed wniesieniem pozwu, jest zasadny (art. 442 1 § 3 k.c.). Jak już wcześniej podniesiono, w niniejszej sprawie w istocie powód incydentalnie przebywał w przeludnionych celach, jednakże okoliczność ta nie miała natężenia ani charakteru uzasadniającego przyjęcie, że warunki te nie spełniają standardów „cywilizowanego państwa”. Nadto, powyższe nie było celowym działaniem pozwanego, nacechowanym jakąkolwiek złą wolą. Jak już podkreślono takie warunki odbywania bezwzględnej kary pozbawienia wolności były spowodowane ograniczeniami finansowymi i technicznymi, a jednocześnie koniecznością egzekwowania wydawanych wyroków. --- STRONA 5 --- Z tych względów, oprócz faktu nieudowodnienia żądania, forma i treść przeprosin nie jest adekwatna do stopnia naruszenia dóbr osobistych powoda, a przede wszystkim do stopnia winy pozwanego. W ocenie Sądu również sposób publikacji oświadczenia o przeproszeniu, którym Sąd jest związany /powód zażądał opublikowania tekstu przeprosin na koszt pozwanego na stronie internetowej LexNostra (www.lexnostra.pl) w dziale „Ogłoszenia i komunikaty” i udostępnienia tekstu przez 30 dni/ nie jest adekwatny do sposobu naruszenia dobra osobistego powoda jakim jest godność i nie zrekompensuje mu naruszenia tego dobra. Strona internetowa prywatnego podmiotu, jakim jest (...) sp. z o.o. w W., nie jest w ocenie Sądu właściwym miejscem publikacji przeprosin za działania i zaniechania Skarbu Państwa. Przede wszystkim podmiot ten nie ma jakiegokolwiek związku z postępowaniem w niniejszej sprawie. Wskazana przez powoda strona internetowa służy działalności gospodarczej ww. Spółki i pozyskiwaniu dla niej klientów, skierowana jest do osób poszukujących ochrony prawnej, zaś sama Spółka nie ma statusu organizacji broniącej praw osadzonych w jednostkach penitencjarnych. Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności Sąd umorzył postępowanie w zakresie roszczenia z punktu pierwszego pozwu co znalazło wyraz w pkt I sentencji wyroku na zasadzie art. 355 k.p.c., a w pozostałej części powództwo oddalił co znalazło wyraz w pkt II sentencji wyroku. W pkt III sentencji wyroku Sąd nie obciążył powoda kosztami sądowymi, bowiem na mocy postanowienia z dnia 25 stycznia 2012 r. /k. 31 akt/ powód został zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w całości (por. art. 100 ust. 2 i art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; t.j. Dz. U. 2010, Nr 90, 594 ze zm.).