Wyrok III C 839/18

--- STRONA 1 --- Dottuen Korsęondenyo ) Gpówieniea Sygn. III C 839/18 'W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 11 Kwietnia 2019 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie Wydział III Cywilny w składzie: SED RIAA Nisia Moya po rozpoznaniu 28 marca 2019 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa M. B. przeciwko Skarbowi Państwa — Aresztowi Śledczemu W. o ochronę dóbr osobistych 1. nakazuje Skarbowi Państwa — Aresztowi Śledczemu W. dokonanie przeprosin M. B. w formie pisemnej przez złożenie oświadczenia o następującej treści: „Areszt Śledczy W. przeprasza M. B. za zwłokę w przekazaniu mu niezwłocznie korespondencji adresowanej do niego”, 2. oddala powództwo w pozostałej części, 3. znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty procesu, 4. nieuiszczone koszty sądowe przejmuje na rachunek Skarbu Państwa Sygn. akt III C 839/18 M. B. w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa — Aresztowi Śledczemu W. w W. wniósł o zobowiązanie strony pozwanej do złożenia przeprosin pisemnych o treści „Areszt Śledczy W. przeprasza M. B. za zwłokę w przekazaniu mu niezwłocznie korespondencji adresowanej do niego”. Powód wniósł również o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kwoty 2500 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 22 grudnia 2017 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 2500 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia 5 stycznia 2018 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia, a także zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu. Jako podstawę faktyczną dochodzonego żądania wskazał, iż oznaczony w pozwie zakład penitencjarny nie wydał mu niezwłocznie adresowanej do niego korespondencji, czym” naruszył dobra osobiste M. B.. Powyższa zwłoka jakiej dopuścił się pozwany miała poważne skutki w zakresie realizacji przez M. B. prawa do obrony w innym procesie, a także negatywnie wpłynęła na podtrzymywanie przez niego więzi rodzinnych. --- STRONA 2 --- W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa — Areszt Śledczy W. w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów Zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa — Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, według norm prawem przepisanych. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. M. B. odbywa karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym W. w W. (zwanym dalej: „Aresztem Śledczym”). W dniu 22 grudnia 2017 r. do Aresztu Śledczego wpłynęła korespondencja zaadresowana do M. B., której nadawcą był Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu. Powyższa korespondencja została przekazana M. B. przez oddział administracji Aresztu Śledczego w dniu 17 stycznia 2018 r. (bezsporne, dowód: notatka służbowa k.36, wykaz korespondencji k.37, zeznania powoda e-protokół 1:08:21-1:13:52 k. 70). W dniu 5 stycznia 2018 r. wpłynęła do Aresztu Śledczego korespondencja zaadresowana do M. B., nadana przez jego partnerkę M. K.. Powyższa korespondencja została wydana M. B. 17 stycznia 2018 r. Korespondencja ta zawierała list od M. K., w którym partnerka M. B. opisywała sytuację zdrowotną jego matki oraz teściowej i przesyłała wyrazy wsparcia. Do listu załączony był protokół konfrontacji ze sprawy prowadzonej pod sygn. akt V Ds. 8/04, kopia Książki Zdrowia Osadzonego oraz projekt umowy zlecenia wykonania elewacji zewnętrznej (bezsporne, dowód: notatka służbowa, wykaz korespondencji k.38, korespondencja k.67, dowód: zeznania świadka M. K. e-protokół 45:46-1:06:17 k.69, zeznania powoda e-protokół 1:08:21-1:13:52 k.70). Wokresie od 22 grudnia 2017 r. do 17 stycznia 2018 r. nie istniała żadna przeszkoda natury faktycznej lub prawnej uniemożliwiająca wydanie korespondencji M. B. (dowód: zeznania świadka J, O. e-protokół 2:58-45:45 k. 68). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o wymienione wyżej dowody, których autentyczność nie była podważana przez żadną 2e stron. Treść doręczanej korespondencji została potwierdzona przez świadka M. K.. Sąd oparł się również na zeznaniach obu przesłuchanych w sprawie świadków oraz samego powoda, którym dał wiarę w całości. Zeznania te były bowiem spójne, wzajemnie się uzupełniały i nie stały w sprzeczności ze sobą, Podkreślić należy, że okoliczności będące podstawą dochodzonego przez powoda roszczenia były w przeważającej mierze bezsporne w niniejszej sprawie. Kwestią sporną była ich interpretacja prawna. Sąd zważył, co następuje. Powództwo zasługuje na częściowe uwzględnienie. Zdaniem Sądu Areszt Śledczy W. w W. swoim działaniem w zakresie sposobu doręczania korespondencji naruszył dobro osobiste M. B. w postaci jego prawa do swobody komunikowania się. Pozwany dopuścił się bowiem znacznego opóźnienia w dostarczaniu korespondencji prywatnej powodowi, czym zdaniem Sądu naruszył przepisy regulujące tę kwestię, Jednocześnie pozwanemu nie udało się wykazać, aby jej działanie nie było bezprawne. Podstawę prawną powództwa M. B. stanowią przepisy dotyczące ochrony dóbr osobistych. Dobra osobiste są atrybutem każdej osoby fizycznej - stanowią pozamajątkowe wartości związane z osobowością i godnością człowieka. Są wyrazem odrębności psychicznej i fizycznej oraz możliwości twórczych jednostki (tak: A. Cisek, Kodeks cywilny komentarz, red. E. Gnicwek, Warszawa 2006, s. 56). Katalog tychże dóbr określony został w art. 23 k.c. i zaliczono do nich przede wszystkim zdrowie, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnicę korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową, artystyczną, wynalazczą i racjonalizatorską. Przy czym wyliczenie to nie jest enumeratywne, a katalog dóbr prawem chronionych jest katalogiem otwartym. Jak wskazuje się w orzecznictwie i literaturze źródłem niektórych dóbr osobistych jest również Konstytucja RP, ponieważ je wyraźnie wymienia. Ponadto nie można nie zauważać, że także i akty prawa międzynarodowego dotyczące praw człowieka i podstawowych wolności stanowią źródło tych praw. Akty prawa międzynarodowego chronią bowiem dobra takie, jak: poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego człowieka, jego mieszkania i korespondencji (art. 8 Konwencja Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r., zwanej dalej również jako EKPC) czy swobody co do posiadania i wyrażania poglądów i opinii (art. 9 EKPO). . --- STRONA 3 --- Powód w niniejszej sprawie powoływał się na naruszenie przez pozwanego wolności komunikowania się. Nie ulega przy tym wątpliwości, że uprawnienia M. B. z zakresu wymiany listów podlegają ograniczeniu ze względu na fakt, iż odbywa on karę pozbawienia wolności. Charakter tej kary wiąże się bowiem z szeroko rozumianym pozbawieniem danej osoby jej praw do wolności osobistej. Przejawem tego ograniczenia jest zaś uregulowany prawnie sposób dostarczania i przesyłania korespondencji pomiędzy osadzonym a światem zewnętrznym. Zauważyć jednak należy, że pozbawione wolności nie pozbawia danej osoby pozostałych praw i wolności gwarantowanych Konstytucją RP, ustawami i aktami prawa międzynarodowego. Obowiązujące przepisy wyraźnie przyznają zaś osadzonym prawo do utrzymywania więzi z rodziną i innymi osobami bliskimi, a także prowadzenia korespondencji z organami ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innymi organami państwowymi (art. 102 k.k.w.). W orzecznictwie i literaturze jednoznacznie wskazuje się, że powyższe prawo do prowadzenia korespondencji jest nie tylko uprawnieniem stwarzającym gwarancje procesowe dla osób pozbawionych wolności, lecz niewątpliwie ma również charakter dobra osobistego (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 2.29 maja 2015 r., sygn. I ACa 297/15). Sposób dostarczania korespondencji skazanemu doprecyzowany został w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 * czerwca 2015 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawienie wolności oraz dokumentowania tych czynności. Stosownie do zawartych w nim przepisów wszelkie czynności administracyjne — w szczególności doręczenia korespondencji — powinny być wykonywane bezzwłocznie ($ 4 ust. I cytowanego rozporządzenia). W niniejszej sprawie bezspornym pozostawało, że korespondencja zaadresowana do M. B. była mu dostarczana ze znacznym opóźnieniem. Strona pozwana nie negowała zarówno daty odebrania listów przez pracowników Aresztu Śledczego, jak i terminów przekazania korespondencji powodowi, Podkreślić przy tym należy, że okres pomiędzy tymi zdarzeniami przekraczał nawet czas niezbędny do przesłania tej korespondencji z zagranicy do Aresztu Śledczego. W ocenie Sądu powyższe uchybienia stanowiły przejaw naruszenia prawa powoda do swobody komunikowania w sposób niewymagany do niezakłóconego sposobu wykonywania przez osadzonego kary pozbawienia wolności. Niedostosowanie się przez Areszt Śledczy do obowiązku niezwłocznego doręczenia korespondencji nie wynikało z przeszkód związanych z obowiązkiem zapewnienia bezpieczeństwa państwowego, bezpieczeństwa publicznego, ochroną porządku i zapobieganiu przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochrony praw i wolności innych osób. W orzecznictwie wskazuje się, że przy ustaleniu; czy doszło do naruszenia dóbr osobistych winno brać się pod uwagę, czy na skutek działania osoby, przeciwko której skierowane jest roszczenie, powód miał wystarczającą podstawę do negatywnych odczuć. Równocześnie podkreśla się, że na uwzględnienie zasługują nie tylko osobiste przeżycia samego powoda, ale także przeciętna, obiektywna reakcja innych osób (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 listopada 2006 r., sygn. akt VI ACa 420/06). Ocena ta musi być jednak dokonywana z punktu widzenia konkretnego stanu faktycznego. W niniejszej sprawie sytuacja jest zaś 0 tyle szczególna, że powód odbywa karę pozbawienia wolności, co jak wskazano już wyżej przekłada się na ograniczenie jego prawa do wolności osobistej. Sam ten fakt nie może być jednak podstawą do bezkrytycznej ingerencji w jego sytuację życiową i uprawnienia. Przepisy Konstytucji RP gwarantują bowiem jednostce — w każdej sytuacji, również w trakcie odbywania kary — poszanowanie i ochronę posiadanej przez nią przyrodzonej godności osobistej. Obowiązek poszanowania tej godności powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadanie represyjne, których * wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 16 czerwca 2015 r, I ACa 383/15); Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że powód zdołał wykazać w toku procesu, że na skutek działania strony pozwanej doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. W ocenie Sądu w konkretnej sytuacji jakiej znajduje się M. B. — wobec faktu, że na skutek odbywania przez niego kary pozbawienia wolności ma wyjątkowo limitowany kontakt ze światem zewnętrznym — dostarczenie listów z tak dużym opóźnieniem mogło wywołać w pełni obiektywne negatywne odczucia u M. B.. Ich zaistnienie zostało wykazane przez powoda w jedyny możliwy sposób — złożonymi zeznaniami, którym Sąd dał w pełni wiarę. W niniejszej sprawie pozwany wskazywał, iż opóźnienia w dostarczeniu korespondencji nie były bezprawne, bowiem mieściły się w zakresie pojęcia „działania bezzwłocznego”. Podkreślał, że długi czas oczekiwania na przekazanie przesyłki osadzonym, od momentu jej dostarczenia do Areszu Śledczego, jest wynikiem braków kadrowych wśród pracowników administracji oraz wzmożonej iłości korespondencji w okresie świątecznym i Nowego Roku. W ocenic Sądu powyższe okoliczności nie stanowiły --- STRONA 4 --- podstawy do wyłączenia bezprawności działania Aresztu Śledczego. Przede wszystkim w ocenie Sądu pozwany nie działał w ramach obowiązującego porządku prawnego. Ustawodawca oznaczając termin na doręczenie korespondencji więźniom posłużył się pojęciem nieścisłym, wskazując, iż ma ona zostać wydana „bezzwłocznie”. W celu dookreślenia tego terminu i oceny jego zachowania bądź nie, zdaniem Sądu posłużyć się można wymogami nałożonymi przez ustawodawcę na Areszt Śledczy w zakresie dostarczania przez niego korespondencji podmiotom publicznym i pracownikom urzędów pocztowych. Przepisy przywołanego już rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2015 r. wskazują, że korespondencja taka wydawana być powinna w terminie nie dłuższym niż 3 dni ($ 114 ust. 3 cytowanego rozporządzenia). W ocenie Sądu nie istnieją żadne podstawy do różnicowania standardów przyjętych wobec organów władzy publicznej, a osób fizycznych osadzonych w zakładzie karnym, tym bardziej do gorszego traktowania tych ostatnich. Tym samym zdaniem Sądu uznać należy, że pozwany nie zdołał obalić domniemania bezprawności jego zachowania. Ponadto zwrócić należy uwagę, że zwiększony obieg korespondencji, wykorzystywanie przez pracowników Aresztu Śledczego urlopu wypoczynkowego nie były okolicznościami nadzwyczajnymi, których pozwany nie mógł przewidzieć. To na pozwanym spoczywa wymóg zapewnienia takiej organizacji pracy danej jednostki penitencjarnej, który nie doprowadzi do naruszenia praw osadzonych. Jak wskazuje się w orzecznictwie wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 EKPC stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności a także do korespondencji, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i organizacyjnych, w których powyższe prawa nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami tych norm prawa międzynarodowego są art. 40, czy art. 49 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Konsekwencje niedopełnienia obowiązków wynikających z tych przepisów — bez względu na przyczyny leżące u podstaw tych uchybień — muszą obciążać więc stronę pozwaną. Także i w tym zakresie argumentacja pozwanego nic dawała więc podstaw do przyjęcia, że zdołał on obalić domniemanie bezprawności jego działania. Art.24 $ 1 kc. stanowi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej weści i w odpowiedniej formie. Ponadto na zasadach przewidzianych w kodeksie pokrzywdzony może również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Tę ostatnią normę dopełnia i konkretyzuje art. 448 k.c., zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny. Wskazać jednak należy, że środki ochrony naruszonego dobra muszą być adekwatne do samego naruszenia i wybrane z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1969 r, ICR 500/67, niepubl., i z dnia 8 stycznia 1976 r., I CR 237/75, niepubl.). Odpowiednia treść, forma i skala upowszechnienia oświadczenia z art. 24 $ 1 k.c. powinna odpowiadać racjonalnie pojmowanym kryterium celowości (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1969 r., I CR 500/67; z dnia 8 stycznia 1976 r., I CR 237/75; z dnia 7 marca 2007 r., II CSK 493/06, niepubl.). Wrtym stanie rzeczy Sąd, wobec uznania, iż co do zasady roszczenie powoda jest uzasadnione, uwzględnił powództwo o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia mającego na celu usunięcie skutków naruszenia dobra osobistego. Wątpliwości Sądu nie budziła wskazana przez M. B. forma tych przeprosin. Do naruszenia dobra osobistego doszło na linii powód-pozwany, bez udziału osób trzecich, co w pełni uzasadniało indywidualną, pisemną formę nakazanych przeprosin zasądzonych na podstawie art. 24 $ 1 k.c. Sąd nie uwzględnił zaś powództwa o zapłatę łącznej kwoty 5 000 zł tytułem zadośćuczynienia na rzecz powoda. --- STRONA 5 --- Dokonując rozstrzygnięcia w tym zakresie Sąd miał na uwadze, iż już samo orzeczenie uwzględniające powództwo co do zasady, stanowi formę satysfakcji. Przyznanie racji M. B. przez pozwanego i wystosowanie do niego pisemnych przeprosin częściowo należną , satysfakcję oraz rekompensować ujemne przeżycia związane z dokonanymi naruszeniami. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny (art. 448 k.c.). Niemniej, jak wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie IL PK 245/05, Sąd nie ma obowiązku zasądzenia na podstawie art. 448 k.c. zadośćuczynienia w każdy przypadku naruszenia dóbr osobistych, albowiem nawet pomimo spełnienia ustawowych przesłanek, sąd nie jest zobligowany do zasądzenia żądanej przez powoda kwoty. Przy zastosowaniu tego przepisu Sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych oraz rodzaj naruszonego dobra, a nie tylko rozmiar doznanej przez powoda krzywdy. W rozpoznawanej zaś sprawie, zdaniem Sądu, powód nie wykazał, że treść przedmiotowej korespondencji zawierała informacje, których dostarczenie z opóźnieniem wywoływałoby obiektywnie rozumianą krzywdę. Tym bardziej nie wykazał zasadności wyceny tej krzywdy na aż 5000 zł. Zauważyć należy, iż suma taka, z perspektywy aktualnej sytuacji powoda — osadzenia go w jednostce penitencjarnej — jest znaczna. W ocenie Sądu rekompensata negatywnych następstw opóźnienia w dostarczeniu korespondencji winna być zrealizowana poprzez realizację elementów ochrony niemajątkowej - złożenie oświadczenia o określonej treści. Powód nie udowodnił również w toku procesu, że na skutek opóźnienia w dostarczeniu korespondencji uchybił terminowi do uzupełnienia braków formalnych pisma w innej sprawie, a także utracił szansę na kontrakt budowlany. Złożone przez niego dokumenty były w tym zakresie niewystarczające. Ponadto nawet gdyby przyjąć te okoliczności za wykazane, to ich ustalenie mogłoby być co najwyżej podstawa do ustalenia odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego, a nie wysokości poniesionej przez powoda krzywdy. Ta ostatnia związana jest bowiem z ujemnymi przeżyciami psychicznymi, nie zaś stratami w majątku. O kosztach procesu Sąd postanowił na podstawie art. 100 k.p.c. Powód wygrał sprawę częściowo, w zakresie jednego z dwóch dochodzonych roszczeń. Powyższe prowadziło do wzajemnego zniesienia kosztów procesu między stronami. Powód zwolniony był ponadto od kosztów sądowych w sprawie, zaś stroną pozwaną był Skarb Państwa, wobec czego nieuiszczone koszty sądowe Sąd postanowił przejąć na rachunek Skarbu Państwa. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji. 1. GC) 2. . C.)