Wyrok III C 523/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 kwietnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Warsza

--- STRONA 1 --- Sygn. akt III C 523/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 kwietnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie Wydział III Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Joanna Kruczkowska protokolant: protokolant sądowy Wioleta Olczyk po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2016 roku w Warszawie sprawy z powództwa J. H. przeciwko (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz (...) S.A. z siedzibą w W. o ochronę dóbr osobistych oddala powództwo; zasądza od powoda J. H. na rzecz pozwanego (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 3841,74 (trzy tysiące osiemset czterdzieści jeden 74/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; zasądza od powoda J. H. na rzecz pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 1375 (tysiąc trzysta siedemdziesiąt pięć złotych) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa Kasy Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 779,16 (siedemset siedemdziesiąt dziewięć złotych 16/100) tytułem kosztów postępowania uiszczonych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa. Sygn. akt III C 523/13 UZASADNIENIE J. H. w dniu 3 grudnia 2012 r. wniósł pozew przeciwko (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz przeciwko spółce (...) S.A. z siedzibą w W. o zobowiązanie pozwanych spółek do zaprzestania dalszych naruszeń dóbr osobistych powoda, polegającego na wykorzystywaniu jego wizerunku bez jego zgody na wszystkich polach eksploatacji, wniósł także o zobowiązanie pozwanych do usunięcia wizerunku powoda ze strony internetowej www.(...).(...).pl oraz wszystkich kopii i zapisów elektronicznych programu (...) , w których bezumownie wykorzystano wizerunek powoda, w tym zwłaszcza z kopii oraz zapisów programu (...) służących do jego publicznej emisji w telewizji, kopii programu udostępnionych w systemie (...) oraz kopii programu udostępnianych „online”, a także o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu powód wskazał, że w programie (...) wyprodukowanym przez pozwanych został wykorzystany jego wizerunek bez jego zgody. Podniesiono, że w trakcie kręcenia programu, jak również przed jego emisją, J. H. wyraźnie sprzeciwiał się wykorzystywaniu jego wizerunku na potrzeby tegoż programu. Obecnie nadal istnieje możliwość zapoznania się z treścią programu na stronie internetowej www.(...).(...).pl, a także za pośrednictwem systemu (...) co powoduje, że pozwani w dalszym ciągu wykorzystują wizerunek powoda. --- STRONA 2 --- Pozwani (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz (...) S.A. z siedzibą w W. wnieśli o oddalenie powództwa w całości, wnosząc o zasądzenie kosztów, przy czym pełnomocnik (...) sp. Z o.o. wniósł o uwzględnienie sześciokrotnej stawki za czynności zastępstwa prawnego i uwzględnienie kosztów poniesionych w związku z prowadzeniem procesu wg złożonego zestawienia /k470v i k472/. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwani (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz (...) S.A. z siedzibą w W. podnieśli, iż umowa o wykorzystanie wizerunku została podpisana w warunkach wskazujących na wolę zawarcia umowy, a podpis widniejący na rachunku potwierdza zawarcie przez powoda umowy, o ile nie w sposób wyraźny, to co najmniej per facta concludentia. Ponadto pozwani podkreślili, że samo zachowanie powoda przed i w trakcie realizacji programu (...) wskazuje na świadomość udziału w jego realizacji, co więcej na chęć wystąpienia w tym przedsięwzięciu. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. jest producentem programu(...) Prowadząca restaurację (...) M. C. (1) zgłosiła swój lokal do wzięcia udziału w tym popularnym programie licząc na jego promocję oraz ocenę i wskazówki co do przeprowadzenia koniecznych zmian. M. C. (1) oraz pozostający z nią w związku konkubinatu J. H. spotkali się z producentem programu w drugiej połowie listopada 2011 r., na którym to spotkaniu zostały omówione wszystkie szczegóły opracowywanego programu oraz nagrany został materiał filmowy stanowiący dokumentację oraz prezentujący bohaterów Audycji. W dniu 19 grudnia 2011 r. (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. zawarł z M. C. (1) umowę najmu w celu produkcji programu telewizyjnego (...)/umowa k. 21-32/. Uczestnicy biorący udział w realizacji programu zawierali umowy o wykorzystanie wizerunku, był to warunek wzięcia udziału w nagraniach. Zgodnie z treścią umowy z dnia 9 stycznia 2012, na której widnieją dane uczestnika J. H. / w tym również poza adresem, numer dowodu osobistego, PESEL, NIP/ tj. § 2 ust. 1 Umowy, uczestnik w celu realizacji programu udziela spółce oraz wszelkim następcom prawnym spółki, nieograniczonego prawa w tym autorskiego do wykorzystania jego wizerunku i/lub głosu, szczegółów życiorysu, informacji o życiu prywatnym w tym również o bliskich mu osobach, o których przekaże informacje lub wiadomości spółce, zdjęć na których znajduje się wizerunek uczestnika w całości lub częściowo przetworzony lub zniekształcony, kolorowy lub jednobarwny, pod własnym lub innym imieniem, w jedno lub wielokrotnych publikacjach, ilustracjach, drukowanych bez względu na wielkość nakładu lub elektronicznych oraz w innych środkach obrazu w tym wideo, wypowiedzi uczestnika (wraz z imieniem i nazwiskiem) w całości ewentualnie w postaci dowolnych fragmentów. Zgodnie z § 1 ust. 2 zgoda zawarta w ust.1 odnosi się do emisji programu przez telewizję (...) S.A. oraz innych nadawców rozpowszechniających program, jak również w przygotowanych przez te podmioty materiałach promocyjnych, dotyczących programu. Zgodnie z ust. 5 zgoda o której mowa w ust. 1 i 2 jest nieodwołalna. Według § 3 ust. 1 nieodwołalna zgoda, o której mowa w § 2 odnosi się do wielokrotnego (nieograniczonego ilościowo, czasowo i terytorialnie) korzystania z wizerunku uczestnika, głosu oraz wypowiedzi na wszystkich polach eksploatacji, a w szczególności: (…) multimedialnej, a także nadawania za pomocą wizji i/lub fonii przewodowej albo bezprzewodowej przez stację naziemną, nadawania za pośrednictwem satelity oraz równoczesnego i integralnego nadawania przez inną organizację radiową lub telewizyjną. Zgodnie z treścią § 4 J. H. za udzielenie przedmiotowej, nieodwołalnej zgody na wykorzystanie wizerunku i udział w programie otrzymał jednorazowe wynagrodzenie w wysokości 58 zł brutto, której płatność miała być dokonana w formie gotówkowej na podstawie rachunku do umowy. Zgodnie zaś z treścią § 5 ust. 4 wszelkie zmiany i uzupełniania umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Na umowie podpis (...) został nakreślony przez M. C. (1), jak również podane dane osobowe powoda, jednakże załącznik do umowy w postaci rachunku za wykorzystanie wizerunku został podpisany osobiście przez J. H.. Z treści rachunku wyraźnie wynika za co J. H. zostało wypłacone wynagrodzenie, które przejęła konkubina pobierając 150zł za swój udział, J. H. oraz ich córki /umowa --- STRONA 3 --- o wykorzystanie wizerunku wraz z rachunkiem k. 98-102, 373, zeznania M. C. (1) k. 247-249, opinia k. 391-398,465, nagrań programu i materiału przygotowawczego/. W dniach od 9 do 12 stycznia 2012 r. w restauracji – Hotelu w P. zrealizowane zostało nagranie odcinka (...) również z udziałem J. H.. Aby nagranie Audycji było możliwe wszyscy uczestnicy musieli wyrazić na nie zgodę. Podczas nagrywania zdjęć do programu J. H. przez cztery dni był obecny na planie zdjęciowym i był nagrywany. Pierwszego dnia wszyscy pracownicy zostali poinformowani, że zaczyna się nagranie i każdemu z nich został podpięty mikroport, w czym J. H. również uczestniczył, ustawiono odpowiednie do realizacji zdjęć oświetlenie. Podczas dokumentacji programu powód nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń, nie zadawał pytań, które sugerowałyby, że nie wie na czym polega program. W trakcie nagrania J. H. nie usiłował rozwiązać zawartej umowy o udostępnienie wizerunku, ani w żaden sposób nie przekazywał informacji na temat zmiany swej decyzji, wręcz przeciwnie przebywał w restauracji z mikroportem podczas realizacji zdjęć /zeznania świadków M. U. k. 183-184, A. B. (1) k. 200-201, K. S. (1) k. 201-202, J. L. k. 252-253, W. M. k. 254, J. K. (1) k. 350v-352/. W dniu 27 września 2012 r. program (...) został wyemitowany przez (...) S.A. z siedzibą w W. oraz umieszczony na stronie internetowej www.(...).(...).pl. W dniu 7 lutego 2012 r. spółka (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. otrzymała od pełnomocnika J. H. pismo, w treści którego zostało zawarte stwierdzenie, iż podpis na umowie z dnia 9 stycznia 2012 r. nie jest jego podpisem oraz że on sam nie otrzymał umówionego wynagrodzenia za wykorzystanie wizerunku. W piśmie z dnia 5 marca 2012 r. podtrzymano stanowisko powoda. W odpowiedzi na powyższe pisma w dniu 14 marca 2012 r. spółka przesłała J. H. kopię zawartej z nim umowy. Pismem z dnia 24 września 2012 r. J. H. wezwał spółkę (...) sp. z o.o. do zaprzestania naruszeń /dokumentacja k. 33-40/. Powyższy stan faktyczny ustalony został na podstawie ww. dokumentów złożonych do akt sprawy, których autentyczność nie była kwestionowana, a także zeznań powoda J. H. (k. 366-369) oraz zeznań świadków M. U. (k. 183-185), A. B. (1) (k. 200-201), K. S. (1) (k. 201-202), M. C. (1) (k. 247-249), J. L. (k. 252-253), W. M. (k. 254) i zeznań świadka J. K. (1) (k. 350v-352), a także w oparciu o opinię biegłego sądowego z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentów J. B. (k. 391-393, k465), nagrań programu i materiału przygotowawczego. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków M. U., A. B. (1), K. S. (1), M. C. (1), J. L., W. M. i świadka J. K. (1) w zakresie faktów, gdyż są one wiarygodne i wzajemnie się uzupełniają, odpowiadając zgromadzonej w sprawie dokumentacji. Wskazane osoby brały udział w przygotowaniu lub tworzeniu programu i zapamiętały powoda, jako aktywnego uczestnika zdjęć, a wręcz zarządzającego restauracją. Sąd odmówił wiary zeznaniom M. C. (1) i J. H. w części dotyczącej twierdzeń, iż powód nie zdawał sobie sprawy z tego, że program w którym brał udział będzie wyemitowany w telewizji z jego udziałem. Ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika, iż J. H. wraz ze wszystkimi uczestnikami zdjęć, przed ich wykonaniem został poinformowany, iż cały materiał będzie nagrywany przez cztery dni, a do nagrania będą użyte dwie kamery i zostaną podpięte uczestnikom mikroporty. Ponadto z odtworzonej na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2016 r. dokumentacji jasno wynika, że powód angażował się w przygotowanie i uczestnictwo w programie, co więcej dopytywał się o termin jego emisji. J. H. przebywał z osobami zainteresowanymi realizacją programu cały czas i uważnie słuchał wskazówek oraz informacji przekazywanych przez realizatorów. Sąd nie dał wiary twierdzeniom powoda, iż uczestniczył w nagraniu programu tylko dlatego, że z ciekawości chciał zobaczyć jak wygląda jego realizacja. Na dołączonym do akt sprawy nagraniu programu Kuchennych Rewolucji powód ma podłączony mikroport oraz aktywnie uczestniczy w realizacji programu, jego wypowiedzi są wyraźnie słyszane. W ocenie Sądu powód uczestnicząc w nagraniu zdawał sobie sprawę że jest filmowany, gdyż kamera ujęła go bardzo wyraźnie, co nie mogło zostać przez niego niezauważone, nawet w niektórych ujęciach J. H. znajduje się na pierwszym planie. Sąd mając na uwadze względy doświadczenia życiowego pragnie nadmienić, iż nie sposób jest nie zauważyć rejestrującej kamery oraz operatora, który w wyraźny sposób filmuje powoda, zresztą sam J. H. przyznaje, że widział, iż jest nagrywany. Ponadto, z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków jasno wynika, że powód nigdy nie wspomniał, iż bierze udział w programie tylko dla zabawy i z --- STRONA 4 --- ciekawości. Podczas realizacji programu każda osoba musiała mieć założony sprzęt, każdy sprzeciw musiał być zgłoszony reżyserowi. Tylko osoby występujące w programie mogły przebywać na jej terenie, o czym zostały powiadomione przez przygotowujących plan zdjęciowy. Restauracja, jak wyżej wspomniano, została wynajęta na ten czas przez pozwanych i pozostawała do ich wyłącznej dyspozycji. Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda, iż to nie on podpisał się na rachunku będącym załącznikiem do umowy o wykorzystanie wizerunku. Z opinii biegłego z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentów jasno wynika, że podpis widniejący na rachunku został nakreślony przez J. H. /k 391-398, 465/. W ocenie Sądu opinia biegłego specjalisty z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentów J. B. została sporządzona rzetelnie i dokładnie, zaś wnioski sformułowano zgodnie z wiedzą specjalną. Biegły udzielił wyczerpujących odpowiedzi na zadane pytania, a jego wypowiedzi były logiczne, spójne i pozbawione nieścisłości. Nie zachodziły przy tym żadne okoliczności osłabiające zaufanie do wiedzy, kompetencji, doświadczenia, czy też bezstronności sporządzającego ją biegłego. Na ewentualne sugestie pełnomocnika powoda w zakresie ewentualnego uzupełnienia materiału porównawczego biegły jednoznacznie oświadczył, że materiał porównawczy zgromadzony w aktach sprawy jest wystarczający do opinii kategorycznej co do wniosków /k465/. Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Niniejszym pozwem powód dochodził ochrony swoich dóbr osobistych, a mianowicie wykorzystania jego wizerunku bez jego zgody. Katalog dóbr osobistych określony został w art. 23 k.c. i zaliczono do niego przede wszystkim zdrowie, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek , tajemnicę korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową, artystyczną wynalazczą i racjonalizatorską. Rozważając roszczenia powoda jako wynikające według niego z naruszenia dobra osobistego jakim jest prawo do wizerunku, wskazać należy, że z art. 24 § 1 k.c. wynika domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, co oznacza, że wykazanie samego faktu naruszenia dobra obciąża powoda, ale już nie na powodzie spoczywa ciężar wykazania bezprawności działań naruszających dobra osobiste. To pozwany chcąc uwolnić się od odpowiedzialności, może wykazywać, że jego działanie nie nosi cech bezprawności. Z powołanego przepisu wynika bowiem w sposób jednoznaczny, że ochrona przysługuje wyłącznie przed działaniem bezprawnym. Bezprawność jest więc konieczną przesłanką do udzielenia ochrony. Przyjmuje się, że bezprawnym jest każde działanie, które jest sprzeczne z normą prawną, porządkiem prawnym, a także z zasadami współżycia społecznego. W orzeczeniu z dnia 19 października 1989 roku II CR 419/89 (OPS 11-12/90 poz. 377) Sąd Najwyższy stwierdził, że za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi jedna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je oraz, że do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: działanie w ramach porządku prawnego tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, wykonywanie prawa podmiotowego, zgodę pokrzywdzonego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu. Stosownie do art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 90, poz. 631 ze zm.), rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych czy zawodowych. Pod pojęciem wizerunku, podlegającego ochronie gwarantowanej w powołanym przepisie rozumie się „skonkretyzowane ustalenie obrazu fizycznego człowieka, zdatne do zwielokrotniania i do rozpowszechniania" (tak T. Grzeszczak, Reklama a ochrona dóbr osobistych (Naruszenie dóbr osobistych wykorzystywanych w reklamie żyjących osób fizycznych, PPH 2000, nr 2, s. 10). Powołany przepis art. 81 § 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wymaga zgody osoby w nim przedstawionej na rozpowszechnianie jej wizerunku. --- STRONA 5 --- Zgodnie z treścią orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2015 r. o sygn. akt VI ACa 596/14 prawo do wizerunku w świetle art. 23 KC i art. 81 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.) stanowi dobro osobiste, jednak do jego naruszenia może dojść w tych sytuacjach, gdy naruszone jest jednocześnie inne dobro osobiste, np. prawo do prywatności, cześć lub godność. Przyjmuje się przy tym, iż naruszenie dobra osobistego może nastąpić wskutek takiej publikacji wizerunku, która umożliwia identyfikację osoby. Zgodnie zaś z treścią orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2012 r. o sygn. akt ACa 1089/12 zezwolenie na wykorzystanie wizerunku może być udzielone w dowolnej formie, byleby oświadczenie było jasne i niewątpliwe. Osoba udzielająca zezwolenia musi mieć zatem świadomość, w jaki sposób, w jakich warunkach jej wizerunek zostanie wykorzystany. W orzecznictwie, a także w doktrynie, zgodny jest pogląd, że zezwolenie osoby przedstawionej na wizerunku na jego rozpowszechnianie nie wymaga żadnej szczególnej formy. Oświadczenie woli tej osoby może być wyrażone przez każde zachowanie się, które ujawnia tę wolę w sposób dostateczny – w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej. Przepis 81 ust. 1 zd. 2 ustawy prawo autorskie i pokrewne stanowi, że w braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku nie jest wymagane, jeżeli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Zatem jeśli osoba pozowała, aby wykonano jej wizerunek (na gruncie niniejszej sprawy udział w nagraniu programu (...)) i otrzymała z tego tytułu umówioną zapłatę, jej zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku nie jest konieczne. Przyjmuje się tu domniemanie zgody na rozpowszechnianie wizerunku . Spełnione muszą być jednak dwie przytoczone wyżej okoliczności: pozowanie oraz przyjęcie zapłaty. Osoba pozująca może jednakże wyrazić zastrzeżenie co do takiego ujęcia sprawy; może nie wyrazić zgody na rozpowszechnianie wizerunku, mimo że do niego pozowała i przyjęła zapłatę. Zastrzeżenie to musi być "wyraźne", zatem wyrażone w sposób niebudzący wątpliwości co do intencji składającego to oświadczenie. Przepis nie wymaga żadnej szczególnej formy tego oświadczenia. Orzecznictwo do niniejszego artykułu, również nie wskazuje na to, by dla wywołania skutku potrzebne było oświadczenie woli w formie kwalifikowanej, np. pisemnej. Zawsze jednak wola osoby składającej oświadczenie musi być wyrażona w sposób dostatecznie jasny i niebudzący wątpliwości. W niniejszej sprawie J. H. swoim zachowaniem podczas nagrania programu (...), jak i podczas nagrania materiału wstępnego, przygotowującego do realizacji audycji, dostatecznie wyraził swoją wolę i chęć uczestnictwa w nagraniu programu. Na pytanie realizatora „czy wyrażasz zgodę na wzięcie udziału w programie?” odpowiedział twierdząco „tak” dobitnie podkreślając wyrażenie swojej woli gestem – skinieniem głowy. Zapewnienie to miało miejsce w obecności pracowników restauracji oraz zostało utrwalone na nagraniu, który stanowi dowód -dokumentacje w niniejszej sprawie. Zgodnie z przyjętym orzecznictwem zezwolenie na wykorzystanie wizerunku może być udzielone w dowolnej formie, byleby oświadczenie było jasne i niewątpliwe. Mając na uwadze zeznania świadków, należy zauważyć, iż powód w żaden sposób podczas czterodniowej realizacji programu nie zgłaszał swojego sprzeciwu do nagrywania jego osoby. Interesował się tym, co będzie rejestrowane podczas jego nieobecności w restauracji, miał podpięty sprzęt – mikroport, aby jego wypowiedzi były odpowiednio dobrze nagrane i słyszane. Zgodnie z zeznaniami W. M. /odpowiedzialny za dźwięk k254/, każdy uczestnik miał zakładany nadajnik i mikrofon. Gdyby powód protestował z pewnością zostałby poinformowany o takiej sytuacji reżyser, jednakże takie zdarzenie nie miało miejsca. Na spotkaniu przed realizacją programu wszyscy uczestnicy łącznie z powodem zostali poinformowani, że podczas nagrania będą uruchomione dwie kamery i podpięty zostanie każdemu odpowiedni sprzęt (mikrofony i nadajniki). Co więcej, powód podczas nagrania nie chciał mówić o pewnym fragmencie swojego życia - ta część dotyczyła jego syna - i w tym momencie zostało przerwane nagranie /zeznania św. J. L.- reżyser k252/, ta część zgodnie z wolą powoda nie pojawiła się w programie. Wskazana sytuacja dodatkowo uwypukla fakt, iż powód doskonale zdawał sobie sprawę z nagrywania jego osoby i kontrolował czego nie chciałby, aby zostało pokazane. Sam powód potwierdza to zdarzenie w swoich zeznaniach, dodając przy tym, że również nie zgodził się na wypowiedzi o swoich stosunkach z konkubiną i nie chciał uczestniczyć w tańcu z (...) z autorką programu, bo nie podobało się mu przebranie i uważał tą propozycję za ośmieszającą /potwierdza to również św. M. C. (1) k247, J. K. (1) k350 oraz powód k367/. Takie zachowanie powoda można uznać za próbę autoryzacji programu poprzez zastrzeżenie niektórych tematów, których nie chciał ujawnić publicznie. Gdyby faktycznie J. H. uważał, że w audycji nie będzie w ogóle jego wystąpienia, to nie musiałby ograniczać tych nagrań, co aktywnie czynił. --- STRONA 6 --- Na uwagę zasługuje fakt, iż J. H. podczas kręcenia audycji zachowywał się jak właściciel restauracji, nawet w uzasadnieniu pozwu powód określił swoją pozycję jako osoby regularnie pomagającej w prowadzeniu hotelu i restauracji swojej partnerce życiowej. Ekipa nagrywająca program traktowała powoda jak właściciela, gdyż tak się zachowywał – zeznania świadka W. M., a więc jego aktywna postawa była na tyle widoczna, że spotkała się z taką oceną. Dopiero w czasie realizacji zdjęć zostało wyjaśnione, że powód poręczył kredyt M. C. (1) na prowadzenie tej działalności gospodarczej, a nie jest właścicielem restauracji /zeznania św. J. L., J. K., M. C., A. B. k200 oraz K. S. k201 zbierające wstępne informacje oraz dokumentacje dla potrzeb wyboru restauracji przez producenta/. Podczas nagrywania materiału wstępnego wraz z M. C. (1) prowadzącą lokal, powód rozmawiał z realizatorami programu i pytał o czas emisji (...) z udziałem restauracji (...). Aktywność J. H. i pytania jakie zadawał realizatorom potwierdzają, iż miał świadomość, że program zostanie wyemitowany w telewizji (...). W konsekwencji należy stwierdzić, że powód wiedział też, iż jego zgoda na uczestnictwo w programie wiązała się z tym, że jego osoba będzie nagrywana i stanie się częścią popularnego programu emitowanego w tej stacji. Wobec powyższego interpretacja zakresu zgody udzielonej przez powoda pozostaje w ścisłym związku ze świadomością jego osoby co do możliwych sposobów wykorzystania jego wizerunku /pola eksploatacyjne/. (...) to program emitowany w telewizji powszechnie dostępnej, mający kilkukrotne wyświetlenia i każdy ma możliwość zapoznania się z jego treścią także na określonych stronach internetowych. Co więcej, podczas spotkania wstępnego, powód nie zadawał pytań, które sugerowałyby, że nie wie na czym polega program. Nie wspominał, że weźmie udział w programie jedynie dla zabawy, takie zachowanie byłoby w zasadzie niedopuszczalne z punktu widzenia realizatora, angażującego znaczne środki materialne związane z wynajmem lokalu, wynagrodzeniem 15 osobowej ekipy m.in. 2 operatorów kamer, 2 dźwiękowców, 2 reżyserów, transportem, wypłatami dla statystów biorących udział w nagraniach, a później środkami na przygotowanie programu do emisji. J. K. (1) mający nadzór merytoryczny nad realizacją zdjęć /k350/ stwierdził jednoznacznie, iż nie ma takiej możliwości, żeby J. H. nie wiedział, że uczestniczy w przygotowywaniu materiału do audycji ponieważ po każdym dniu zdjęciowym przeprowadzane były wywiady z osobami istotnymi dla audycji, a do takich osób powód był zaliczany. Należy zwrócić też uwagę na wypowiedzi świadków A. B. oraz K. S., które przygotowują wstępną dokumentację, aby przedstawić ją producentowi i takich materiałów o restauracjach nagrały blisko 500, a mianowicie , gdyby zachodziły jakiekolwiek wątpliwości co do możliwości realizacji programu, to nigdy nie dokonano by wyboru niepewnej inwestycji- restauracji. J. H. brał udział w tych przygotowaniach, informowany o wymaganiach realizatorów, a także był świadomy treści umowy o wynajem restauracji, bo sam konsultował ją u swojego prawnika i znał treść paragrafu 8, gdzie przewidziano kary umowne w wysokości 50.000zł dla jego konkubiny za naruszenie warunków umowy /k21,k182 w zw. k366/. Celem realizacji programu (...) w oczach właścicieli restauracji jest wzbudzenie w społeczeństwie zainteresowania restauracją, „przyciągnięcie” klientów, wprowadzenia zmian na korzyść w jej funkcjonowaniu, a więc cel marketingowy. Powód był zainteresowany poprawą jej wizerunku, narzekał na brak klientów twierdził, że to jest jego restauracja /faktycznie był poręczycielem kredytu na jej działalność, łączyły go bliskie stosunki z prowadzącą tą działalność/ i zależało mu , aby ją uratować; nie rozumiał dlaczego M. C. (1) nie wpuściła ekipy na ostatnią wizytę „chciał aby ekipa przyjechała w innym terminie – zeznania świadka J. L. /k252/. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że J. H. miał świadomość, w jakiego rodzaju programie uczestniczy ze względu na przekazane informacje, a także można też przyjąć, że jest powszechna znajomość tego programu , nawet u osób jego nie oglądających, ze względu na jego popularność i długi okres emisji. Wobec tego, iż zezwolenie na wykorzystanie wizerunku może być udzielone w dowolnej formie, byleby oświadczenie było jasne i niewątpliwe, należy wskazać, że już samo zachowanie powoda implikowało zgodę na wykorzystanie jego wizerunku. Ponadto, nie sposób uznać, aby działanie pozwanych było bezprawne, a tylko takie zachowanie stanowi przesłankę uzasadniającą uwzględnienie powództwa o ochronę dóbr osobistych. Wskazać bowiem należy, że na mocy art. 81 ust. 1 zd. 1 wspomnianej --- STRONA 7 --- wyżej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych okolicznością wyłączającą bezprawność jest m.in. zgoda uprawnionego, która ma charakter jednostronnego i odwołalnego działania prawnego. Ponadto, w literaturze przedmiotu podkreśla się, że powinna mieć ona charakter skonkretyzowany, tzn. musi dotyczyć konkretnego dobra osobistego, np. rozpowszechniania sprecyzowanego wizerunku, a także powinna zostać udzielona przed naruszeniem dobra osobistego. Co szczególnie istotne, wspomniane zezwolenie może być udzielone także w sposób dorozumiany, co w przypadku naruszenia wizerunku będzie polegało m.in. na braku reakcji na fotografowanie, nagrywanie (P. Księżak, Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna., komentarz do art. 23 i 24 k.c., LEX 2014). Ponadto, osoba udzielająca zgody musi mieć pełną świadomość nie tylko formy przedstawienia jej wizerunku, ale także miejsca i czasu publikacji, zestawienia z innymi wizerunkami i towarzyszącego komentarza. J. H. taką świadomość posiadał, jak już wykazano powyżej i wiedział w jakiego rodzaju programie bierze udział. Tym samym swoim zachowaniem wyraził dorozumianą zgodę, a więc nie można w takiej sytuacji mówić o bezprawności działania pozwanych. Sąd dał wiarę zeznaniom M. C. (1) oraz J. H., iż podpis widniejący na umowie o wykorzystanie wizerunku nie był nakreślony przez powoda. Jednakże rachunek na wypłatę wynagrodzenia za wykorzystanie wizerunku był integralną częścią umowy i na rachunku widnieje podpis J. H.. Biegły zakresu badań pisma ręcznego jednoznacznie stwierdził, że podpis widniejący na rachunku należy do J. H.. Sama treść rachunku wskazuje, że kwota wypłacona stanowi wynagrodzenie za wykorzystanie jego wizerunku do programu (...) i jest załącznikiem do umowy za wykonanie pracy dla (...) Sp. z o.o. z dnia 9 stycznia 2012 r /k102/. Jak wynika z zeznań św. M. U. wynagrodzenie było wypłacane po złożeniu podpisu na umowie i rachunku, a świadek przekazał po stwierdzeniu podpisów na dokumentach 150 zł razem dla M. C. (1), J. H. i ich córki, jako osób które łączą stosunki rodzinne. W ocenie Sądu powód miał świadomość, iż otrzyma wynagrodzenie za wykorzystanie jego wizerunku w programie, co więcej podpisując ten rachunek miał wolę przyjęcia tych pieniędzy. Fakt, iż należne mu wynagrodzenie przyjęła w jego imieniu konkubina pozostaje w zakresie ich wzajemnych rozliczeń. W ocenie Sądu powód wiedział kto podpisał za niego umowę, gdyż jak sam twierdził pierwotnie nie miał okularów i dane wypełniła za niego M. C. (1), ostatecznie gdy wrócił z okularami już nie było umowy. Należy w tym kontekście zwrócić uwagę na wyjaśnienia samego powoda, który stwierdził, że M. C. (3) przez wiele lat ich wspólnego pożycia podpisywała za powoda różne dokumenty naśladując jego podpis, bo powód często przebywał za granicą. A więc taka sytuacja nie była odosobniona, a co więcej J. H. akceptował taki stan rzeczy „w 90% partnerka podpisywała za mnie wszystkie dokumenty” /k470/. Wiedząc kto podpisał umowę powód nie zawiadamiał organów ścigania o popełnieniu fałszerstwa /zeznania powoda/, co potwierdza tylko przyzwolenie powoda na takie działania. Wpisanie w umowę wszystkich danych J. H. co do PESEL-u, nr. dowodu i NIP przez partnerkę potwierdza tą praktykę i tym samym nie można się dziwić, że również pieniądze dla członków rodziny wzięła M. C. (1). Powód o tym z pewnością wiedział, jakkolwiek nie był w swoich zeznaniach pewien czy pieniądze wzięła córka czy też partnerka, ale dostał z Urzędu Skarbowego zawiadomienie że zarobił tą kwotę i musi odprowadzić podatek /k182 w zw. Z k366/. Należność nie została do chwili obecnej zwrócona pozwanemu, a więc pozostała do rozliczenia w ramach konkubinatu. Mając na uwadze powyższe, w kontekście art. 81 ust. 1 zd. 2 ustawy o prawach autorskich i pokrewnych w braku wyraźnego zastrzeżenia, zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku nie jest wymagane, jeżeli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Zatem jeśli powód pozował, aby wykonano jej wizerunek (na gruncie niniejszej sprawy brał udział w nagraniu programu (...)) i otrzymała z tego tytułu umówioną zapłatę, jego zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku nie jest konieczne. Przyjmuje się tu domniemanie zgody na rozpowszechnianie wizerunku. W ocenie Sądu należy uznać, że wola przyjęcia wynagrodzenia za wykorzystanie jego wizerunku (podpisanie rachunku będącego integralną częścią umowy) i wypłata tego wynagrodzenia przez pozwaną spółkę do rąk jego konkubiny, która przyjęła pieniądze w jego imieniu uzasadnia tezę, iż J. H. przyjął należną mu kwotę. Pozwana spółka nie może odpowiadać za wzajemne rozliczenia finansowe pomiędzy osobami pozostającymi ówcześnie w bliskich stosunkach (konkubinat). --- STRONA 8 --- Zaistnienie tych dwóch przesłanek udziału w programie i przyjęciu zapłaty uzasadnia przyjęcie domniemania zgody na rozpowszechnienie wizerunku. Odnosząc się do samej treści umowy z dnia 9 stycznia 2012 r. , w szczególności § 2 ust. 5, z którego wynika, że zgoda o której mowa w ust. 1 i 2 jest nieodwołalna, należy zauważyć, że na gruncie ustawodawstwa polskiego zgoda na korzystanie z wizerunku może być co do zasady cofnięta (art. 47 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej) i zrzeczenie się tego uprawnienia nie jest na gruncie prawa polskiego możliwe ani skuteczne. Wobec powyższego zapis ten jest sprzeczny z polskim systemem prawnym, powszechnie dopuszcza się możliwość odwołania wyrażonej zgody. W szczególnych przypadkach, do których z pewnością zaliczyć trzeba rozpowszechnianie wizerunku aktorów w utworach audiowizualnych, odwołanie takiej zgody bez oczywistej przyczyny (np. naruszenia innego dobra osobistego aktora wskutek zagrożenia rozpowszechniania filmu) powinno być traktowane jako sytuacja nadużycia prawa podmiotowego, choć należy mieć świadomość, że skuteczność tego zarzutu jest zawsze ryzykowna, zawsze stanowi on bowiem procesowe ultima ratio (Komentarz do ustawy Prawo autorskie i pokrewne, pod red. Damiana Flisak). Prof. Barta wskazuje również, iż zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku jest upoważnieniem, które musi być zgodne z ustawą i zasadami współżycia społecznego (art. 58 k.c.). Ma ono charakter odwołalny w każdym momencie, aż do chwili, w której odwołanie stanie się bezprzedmiotowe, ponieważ interes niemajątkowy został już skonsumowany. Zatem zapis zawarty w umowie z dnia 9 stycznia 2012 r. o wykorzystanie wizerunku w postaci powołania się na udzielenie zgody nieodwołalnej jest zapisem sprzecznym z polskim systemem prawnym. W celu ochrony praw realizatora programu można zastrzec karę umowną zabezpieczającą należyte wykonanie umowy, polegającą w tym przypadku na niecofaniu zgody na korzystanie z wizerunku pod „groźbą” odpowiedzialności materialnej. Właściwe ukształtowanie umowy w tym zakresie pozwala na złagodzenie ewentualnych konsekwencji nielojalnego postępowania drugiej strony. Odnosząc się do pisma z dnia 7 lutego 2012 r., z którego treści wynika, iż powód nie wyraża zgody na wykorzystanie jego wizerunku w programie (...) oraz w kontekście jego dalszych pism i złożonego pozwu podnieść należy, że wprawdzie cofnięcie zgody w polskim systemie prawnym jest możliwe, to jednak zdaniem Sądu skutek takiej czynności jest zgoła odmienny w różnych okolicznościach faktycznych. W przedmiotowej sprawie powód w konsekwencji cofnięcia zgody na wykorzystanie wizerunku domaga się zobowiązania pozwanych spółek do zaprzestania dalszych naruszeń, dóbr osobistych powoda, polegającego na wykorzystywaniu tego wizerunku bez jego zgody na wszystkich polach eksploatacji oraz zobowiązania pozwanych do usunięcia wizerunku powoda ze strony internetowej www.(...).(...).pl oraz wszystkich kopii i zapisów elektronicznych programu (...) w których bezumownie wykorzystano wizerunek powoda, w tym zwłaszcza z kopii oraz zapisów programu (...) służących do jego publicznej emisji w telewizji, kopii programu udostępnionych w systemie (...) oraz kopii programu udostępnianych „online”. Skutki uwzględnienia żądania powoda o takiej treści są w okolicznościach niniejszej sprawy daleko idące. W ocenie Sądu należy pamiętać, iż realizacja takiego programu wiązała się z szeregiem podjętych działań i nakładem pracy wielu osób. Powtórzmy tylko, że pozwani ponieśli koszty opłaty ekipy realizującej program : Restauracja (...) była wynajęta na 4 dni, podczas których pracę podjęli uczestnicy (ok. 10 osób pracowników restauracji) oraz ekipa nagrywająca program (ok. 15 osób). Spółka pozwana poniosła koszty wynagrodzenia dla uczestników (statystów) oraz całej ekipy nagraniowej. Ponadto, na uwagę zasługuje fakt, iż powód zdawał sobie sprawę z celu tego programu, wiedział, iż restauracja bierze w nim udział , aby w pewien sposób „zaistnieć” i wyróżnić się, zgodę na udział w programie wyraził cały zespół pracujący w restauracji, co było koniecznym warunkiem realizacji. Restauracja nie miała klientów i chyliła się ku upadkowi, co wiązało się ze stratą miejsc pracy dla personelu, załamaniem działalności gospodarczej partnerki życiowej, która zaciągnęła kredyt za poręczeniem powoda na to przedsięwzięcie. Program miał zapobiec tym negatywnym skutkom i przyczynić się finansowego sukcesu restauracji. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2014 r. o sygn. akt I ACa 1452/13 dla zastosowania art. 81 ust. 2 pkt 2 ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych rozstrzygające znaczenie ma ustalenie w strukturze przedstawienia --- STRONA 9 --- relacji między wizerunkiem osoby domagającej się ochrony, a pozostałymi elementami jego treści. Co za tym idzie rozpowszechnianie wizerunku nie wymaga zezwolenia, jeśli stanowi on jedynie element akcydentalny lub akcesoryjny przedstawionej całości, tzn. w razie usunięcia wizerunku nie zmieniłby się przedmiot i charakter przedstawienia. W ocenie Sądu powód w audycji nie pełnił roli głównego bohatera, a jedynie statysty, który kilkakrotnie pojawił się w programie. Wizerunek powoda został jedynie utrwalony jako szczegół większej całości. Zgodnie zaś z treścią orzeczenia z dnia 20 maja 2006 r. wydanego przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu o sygn. akt I ACa 246/05 kiedy wykonywane jest zdjęcie osoby, obejmujące jej udział w pracach określonego zespołu, kryteria uzyskania zgody na eksponowanie wizerunku wielu osób (w zasadzie zespołu) winny być inne, niż w sytuacji gdy eksponowane jest w zasadzie zdjęcie portretowe tej osoby (bez uzgodnienia z nią celu dla którego zdjęcie jest przygotowywane) i to w sytuacji, gdy ta ekspozycja związana jest z jednoczesnym naruszeniem w tekście pod zdjęciem dóbr osobistych tej osoby. Całość grupy (ekipa nagraniowa oraz uczestnicy) stworzyła dzieło jakim był odcinek programu (...). W niniejszej sytuacji należało w ocenie Sądu wziąć pod uwagę całokształt pracy związany z realizacją programu oraz jego cel, a także mieć na względzie poszanowanie woli pozostałych uczestników programu w aspekcie chęci wzięcia w nim udziału. Już samo zgłoszenie się restauracji do programu (...) świadczy o determinacji prowadzącego lokal jak i jego pracowników do tego, aby ich miejsce pracy zyskało na popularności i przynosiło większe zyski. Emisja programu w telewizji (...) umożliwiła poznanie tego miejsca przez szerszą grupę osób i była swego rodzaju reklamą dla restauracji (...). A więc z punktu widzenia restauratora i załogi, emisje tego programu stanowią wyłącznie korzyść finansową dla funkcjonowania takiego obiektu. Program (...) cieszy się dużą popularnością wśród widzów / nie można w tym miejscu nie wspomnieć również o interesie finansowym pozwanych/ i generalnie program ma pozytywny wydźwięk wśród opinii publicznej, nie można tutaj mówić o kompromitującym wizerunku. Indywidualna zmiana decyzji podyktowana subiektywnymi emocjami powoda nie może skutecznie niweczyć całego wysiłku osób tworzących program oraz zaprzepaścić jego celu marketingowego. Pozwani ponieśli koszty produkcji, licząc na określony zysk, a więc nie mogą ograniczać się do jednej emisji tylko dlatego, że jedna z osób występujących w programie w charakterze statysty rozmyśliła się i wycofała swoją zgodę na publikację wizerunku. J. H. i M. C. (1) przyznali, że rozstali się po nagraniu przedmiotowego programu, ale problemy prywatne w związku powoda i restauratora mogą wpływać na aktualne stanowisko powoda, ale nie negować całego przedsięwzięcia. Powód sam stwierdził w swoich zeznaniach, że nie oglądał całego programu /k367/, a więc trudno nawet stwierdzić dlaczego uważa, że jego emisja naraża jego dobra osobiste. J. H. ogólnie stwierdził, że stracił image występując w takim programie i nie jest już przedstawicielem niemieckiej firmy w Polsce lecz został w niej konsultantem - tą „degradację” łączy z programem /k368/. Powód tym samym nie określił dobra osobistego, jakie w jego przypadku zostało naruszone w sytuacji naruszenia wizerunku. Z drugiej jednak strony należy zauważyć, iż powód wobec cofnięcia zgody na wykorzystanie wizerunku bez oczywistej przyczyny, nie zwrócił nawet wynagrodzenia wypłaconego przez spółkę (...) sp. z o.o. , nie zaproponował żadnej formy zadośćuczynienia skutkom zaprzestania emisji tego programu, ewentualnie nie wyraził zgody na propozycję świadka J. L. zasłonięcia oczu powoda przepaską i podaniem jego danych J. H., twierdząc, że wyglądałby jak przestępca /k368/. Mając na uwadze powyższe, żądanie powoda związane z całkowitym usunięciem odcinka programu na wszelkich polach eksploatacji, w którym J. H. jest wyłącznie statystą w ocenie Sądu nie zasługiwało na uwzględnienie ponieważ stanowiłoby nadużycie prawa podmiotowego – pkt 1 wyroku. Na podstawie art. 98 k.p.c. i § 2 pkt. 2, § 11 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu zasądzono od powoda na rzecz pozwanego spółki (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. koszty sądowe w wysokości 3841,74 zł. Na kwotę tę składały się koszty związane z dojazdem na terminy rozpraw (R., G.) w kwocie 1164,74 zł – zestawienie k. 472 - 482), koszty zastępstwa --- STRONA 10 --- procesowego z uwagi na poświęcony nakład pracy w kwocie 2.160 zł, poniesione koszty na opinie biegłego – 500 zł oraz opłata od pełnomocnictwa – 17 zł – pkt 2 wyroku. Należało także zasądzić od powoda na rzecz pozwanej spółki (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 1375 zł, na którą składają się koszty zastępstwa procesowego z uwagi na nakład pracy w kwocie 1080 zł, koszty związane z dojazdem świadka na termin rozprawy - 260 zł oraz opłata od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł – pkt. 3 wyroku. Na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych należało zasadzić od powoda na rzecz Skarbu Państwa Kasy Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 779,16 zł tytułem kosztów postępowania uiszczonych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa.