Wyrok III C 485/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 stycznia 2016 r. Sąd Okręgowy w Warsza

--- STRONA 1 --- Sygn. akt III C 485/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 stycznia 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie III Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agnieszka Rafałko Protokolant: sekretarz sądowy Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2016 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa R. Ł. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Generalnego Służby Więziennej o ochronę dóbr osobistych I. powództwo oddala; II. nie obciąża powoda kosztami postępowania strony pozwanej; III. nieuiszczone koszty sądowej przejmuje na rachunek Skarbu Państwa. Sygn. akt III C 485/14 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 25 kwietnia 2014 r. R. Ł. wniósł o: 1. zobowiązanie pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Generalnego Służby Więziennej do przeproszenia go za dokonane już naruszenie dóbr osobistych, których skutków nie da się usunąć, poprzez zamieszczenie na koszt Pozwanego w ciągu 7 dni od uprawomocnienia się wyroku na stronie internetowej (...) (www.(...).pl) w dziale „Ogłoszenia i komunikaty”, czcionką Verdana, rozmiar „small” z pojedynczą interlinią tekstu: „Wyrażam głębokie ubolewanie, że Centralny Zarząd Służby Więziennej dopuścił się naruszenia dóbr osobistych Pana R. Ł. poprzez umieszczenie go w jednostkach penitencjarnych nie spełniających standardów cywilizowanego państwa i za wszystkie wyrządzone Panu R. Ł. szkody niematerialne szczerze przepraszam”, dostępnego na stronie przez 30 dni; 2. zasądzenie od Pozwanego na rzecz powoda kwoty 120 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty; --- STRONA 2 --- 3. zasądzenie kwoty 5 000 zł na cel społeczny: na rzecz Fundacji (...), Organizacji (...), KRS (...); 4. zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwu Powód wskazał, że przebywał w Zakładzie Karnym nr 1 - W., Areszcie Śledczym w Ł., Zakładzie Karnym we W., Areszcie Śledczym we W., Areszcie Śledczym W., Areszcie Śledczym w K. oraz w Zakładzie Karnym Z.. Cele, w których przebywał w tych jednostkach nie spełniały standardu 3 m2 powierzchni mieszkalnej na osobę, co stanowi naruszenie art. 110 par. 2 k.k.w. W takich warunkach poruszanie się, czy przygotowywanie posiłków wiązało się z poważnymi trudnościami. Powód podniósł, że oprócz tego, że przebywał w przeludnionych celach, to dodatkowo kąciki sanitarne nie były odseparowane od reszty celi, w celach utrzymywał się nieprzyjemny zapach. W okresie letnim i zimowym cele nie były wietrzone, co przyczyniło się do pogorszenia stanu zdrowia Powoda. Wskazał też, że w Areszcie Śledczym W. ilość promieni słonecznych w ciągu dnia była niewystarczająca ze względu na wielkość okien, co powodowało, że w celi panował półmrok. Dodatkowo Powód podnosił, że jednostki podległe pozwanemu nie zapewniały odpowiedniej ilości środków higieny osobistej, a także środków umożliwiających sprzątanie celi. Zasadności swojego roszczenia Powód upatrywał również w fakcie braku odpowiedniej opieki medycznej. Wskazał, że odbywając karę pozbawiania wolności w Zakładzie Karnym we W. zdiagnozowano u niego nowotwór piersi. W pozostałych jednostkach diagnoza ta była bagatelizowana, w wyniku czego jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Nie zlecono badań kontrolnych po zabiegu kuracji hormonalnej, a zgłaszane dolegliwości bólowe w okolicach klatki piersiowej w związku z wykryciem czwartego guzka nie były brane pod uwagę. Podniósł, że leczenie jakie prowadziła służba medyczna w jednostkach podległych Pozwanemu sprowadzała się do podawania mu leków przeciwbólowych. Powód wskazywał również, że racje żywnościowe były niewystarczające, albo umyślnie zaniżane. Doświadczył szykanowania ze strony pracowników służby więziennej, ponieważ często uskarżał się na sytuację, w szczególności w sytuacji, gdy został mu utrudniony kontakt z jedynym członkiem rodziny, w wyniku przetransportowania go z Aresztu Śledczego w K. do Zakładu Karnego w Z. (pozew k. 2 -20). Odpowiedzią na pozew pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniósł zarzut przedawniania roszczeń Powoda związanych z pobytem w Areszcie Śledczym W. w okresie od 7 grudnia 2002 do 16 lutego 2004 r., w Areszcie Śledczym we W. od 24 października 1998 r. do 13 października 1999 r. Zarzut ten oparł na art. 442 1 § 1 k.c. W zakresie nieprzedawnionych roszczeń Pozwany wskazał, że brak jest podstaw do przypisania mu bezprawności działania, warunkującej badanie kolejnych przesłanek odpowiedzialności. W tym zakresie powołał się na sprawozdania z wizytacji oraz dokumentację przedstawioną przez poszczególne jednostki (odpowiedź na pozew k. 34 - 129). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W Zakładzie Karnym we W. R. Ł. przebywał od 28 maja 2002 r. do 10 sierpnia 2002 r. Cele mieszkalne były wyposażone w zabudowany, murowany w całości kącik sanitarny z muszlą ustępową, a w części mieszkalnej umywalkę z bieżącą wodą. W pawilonach B oddziału mieszkalnego III oraz pawilonach F i G cele mieszkalne wyposażone były w zabudowany, murowany w całości kącik sanitarny z muszlą ustępową i umywalką z bieżącą wodą. Cele mieszkalne w pawilonie C wyposażone były w częściowo zabudowany kącik sanitarny, oddzielony od reszty celi płytą pilśniową na konstrukcji z kątownika trwale przymocowanego do podłoża. W kącikach tych były muszle ustępowe oraz umywalka z bieżącą wodą. Każdy cela była wyposażona we właściwą ilość sprzętu kwaterunkowego. Raz w tygodniu osadzony miał możliwość skorzystania z ciepłej kąpieli. Ponadto osadzeni otrzymywali środki higieny osobistej do 10 - tego każdego miesiąca (100 g mydła toaletowego, 1 szt. papieru toaletowego, nożyk do golenia 1 szt., proszek do prania 200 g, pasta do zębów 1 szt, krem do golenia 1 szt.) oraz środki do utrzymania czystości w celach mieszkalnych (płyn do mycia naczyń w ilości 1 litra, raz na dwa miesiące proszek do szorowania --- STRONA 3 --- w ilości 300 g dla celi 1- 4 osobowej). Każdy oddział mieszkalny był dodatkowo wyposażony w szczotkę do szorowania, szczotkę do zamiatania, wiadro plastikowe, czyściwo, które znajdowały się u oddziałowego. W Zakładzie Karnym we W. rozdział posiłków następował na oddziałach mieszkalnych. Osadzeni spożywali posiłki w celi. Normy żywieniowe były zgodne z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości. Menu było układane w taki sposób, aby posiłki miały 2 800 kalorii dla osadzonych w wieku do ukończenia 18 roku życia, a dla pozostałych 2 600 kalorii. Gdy waga wydanej porcji była inna, osadzeni mieli możliwość zgłoszenia tego funkcjonariuszowi działu ochrony. Osadzeni przebywający w Zakładzie Karnym we W. mieli prawo do widzeń i spacerów. Powód mógł korzystać z zajęć kulturalno - oświatowych organizowanych przez administrację zakładu karnego, zarówno w oddziale mieszkalnym jak i ogólnodostępnych dodatkowych formach zajęć realizowanych przez wychowawcę ds. kulturalno - oświatowych. Była również możliwość korzystania z punktu bibliotecznego oraz codziennej prasy, ogólnodostępnych zajęć sportowych oraz innych rozgrywek prowadzonych na placach spacerowych i w sali gimnastycznej. W Zakładzie była również kaplica i świetlice w poszczególnych oddziałach mieszkalnych. Powód mógł również korzystać z działającego przy Zakładzie Karnym we W., Centrum (...), które oferuje osadzonym możliwość podjęcia przez nich nauki w szkole średniej lub uczestnictwa w kursach zawodowych różnych specjalizacji. Będąc osadzonym w Zakładzie Karnym we W. Powód nie zgłaszał funkcjonariuszom służby więziennej, że czuje się zagrożony. Nie zwracał się również o zmianę miejsca osadzenia. W Areszcie Śledczym W.w okresie od 1 stycznia do 31 października 2003 r. cele mieszkalne były przepełnione. W celach był dostęp do bieżącej ciepłej i zimnej wody. Kąciki sanitarne oddzielone były od pozostałej części celi kotarami. Cele były wyposażone w odpowiedzi sprzęt kwaterunkowy, odpowiednio naświetlone, miały dostęp do światła naturalnego. W Areszcie Śledczym W.posiłki przygotowywane były w kuchni znajdującej się na terenie aresztu, a jadłospis zatwierdzany przez pielęgniarkę. Osadzeni, odbywający karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym W. mieli możliwość podjęcia zatrudnienia przy pracach gospodarczo - administracyjnych. Wówczas byli kierowani do pracy na podstawie decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego W., który podejmował decyzję w oparciu o wnioski wystawiane przez inspektora ds. zatrudniania lub na prośbę osadzonego. W Areszcie Śledczym W. zatrudnionych było 4 lekarzy ogólnych i 2 lekarzy specjalistów na 0,5 etatu (jeden radiolog w pracowni RTG, drugi jako lekarz ogólny i konsultant chirurg naczyniowy), 2 lekarzy stomatologów zatrudnionych na 0,5 etatu, 5 lekarzy specjalistów zatrudnionych w ramach cząstek etatów: psychiatra, neurolog, laryngolog, okulista, dermatolog, 10 pielęgniarek, 1 technik RTG, 1 technik laborant. W Areszcie Śledczym W. osadzeni mieli dostęp do audycji radiowych i audycji własnego radiowęzła. Dużą popularnością cieszyły się filmy wideo puszczane w sieci wideo oraz wybrane programy telewizji satelitarnej. Ponadto osadzeni mogli korzystać ze świetlic oddziałowych, organizowanych turniejów wewnątrz oddziałowych oraz organizowanych konkursów tematycznych. Władze Aresztu organizowały dla osadzonych dodatkowe zajęcia sportowe na świeżym powietrzu (siatkówka, koszykówka, piłka nożna). Organizowano również turnieje pawilonowe w piłce nożnej i siatkówce. W Areszcie Śledczym W. osadzeni mieli również możliwość korzystania z biblioteki, w której mieli dostęp nie tylko do książek, ale również prasy. Biblioteka zorganizowała też osadzonym możliwość samodzielnej prenumeraty prasy. Osadzeni mieli również dostęp do posługi religijnej w ramach Kościoła (...). W Zakładzie Karnym we W. Powód był osadzony od 20 czerwca 2013 r. do 3 lipca 2013 r. Przebywał w pawilonie B III, celi nr 214. W celi znajdował się sprzęt kwaterunkowy zgodny z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, przewidzianej dla cel mieszkalnych z węzłem sanitarnym. Wyposażenie odpowiadało liczbie zakwaterowanych w pomieszczeniu osób i było sprawne technicznie. Cele miały zapewnione oświetlenie dzienne, a także oświetlenie światłem sztucznym, które było odpowiednie do potrzeb użytkowych. W punktach świetlnych stosowano żarówki o odpowiedniej mocy, które były wymieniane na bieżąco, w ramach zgłoszonych potrzeb. W celach było ogrzewanie centralne z sieci miejskiej, co pozwalało na utrzymywanie odpowiedniej temperatury. Cele były wyposażone w wentylację grawitacyjną. Stan przewodów kominowych był poddawany okresowym kontrolom przez wykwalifikowane osoby. Kącik sanitarny był oddzielony od pozostałej części celi trwałą zabudową z płyt drewnopodobnych zamontowanych na konstrukcji metalowej, o wysokości 155 cm. Do toalety wchodziło się przez zamykane drzwi. Jedynie na czas ich naprawy kącik sanitarny --- STRONA 4 --- był oddzielony od reszty celi materiałową przegrodą. Osadzeni w Zakładzie Karnym we W. otrzymywali odpowiednie środki do utrzymania czystości w celi w postaci zmiotki, szufelki, szczotki klozetowej, proszku do szorowania, płynu do dezynfekcji wc, płynu do mycia naczyń. Osadzeni otrzymywali wyżywienie zgodne z dziennymi normami zapotrzebowania. Posiłki były przygotowywane na podstawie urozmaiconych jadłospisów. Bezpośrednio przed wydaniem do spożycia potrawy były kontrolowane przez lekarza lub innego przedstawiciela personelu medycznego, w celu oceny wartości smakowych i ich jakości pod względem zdrowotnym. Proces przygotowywania posiłków był nadzorowany przez szefa kuchni, pracowników służby żywnościowej, wyznaczonego lekarza oraz kierownictwo działu kwatermistrzowskiego. W Areszcie Śledczym w K. powód przebywał od 4 października 2011 r. do stycznia 2012 r. W tym czasie w ramach ambulatoryjnej opieki medycznej Powód był przyjmowany lek. E. G., konsultowany psychiatrycznie przez dr med. J. J.. Powód był też konsultowany przez chirurga lek. A. G.. Ponadto w kwietniu i listopadzie 2012 r. u Powoda przeprowadzono tzw. badanie wstępne. Odbywając karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w K. Powód w okresie od 3 października 2011 r. do 4 stycznia 2011 r. oraz od 27 marca 2013 r. do 19 czerwca 2013 r. korzystał z opieki zdrowotnej w Areszcie. W tym czasie nie zgłaszał cierpień fizycznych i psychicznych ani innej formy złego samopoczucia, nie wykazywał tendencji depresyjnych, nie zgłaszał też objawów nerwicy. W dniu 25 listopada 2011 r. był konsultowany przez lekarza psychiatrę z diagnozą - reakcja sytuacyjna. Przed przyjęciem do Aresztu Śledczego w K. miał wykonane badanie stomatologiczne i RTG klatki piersiowej oraz USG sutków i konsultację chirurga, z uwagi na guzki. Przeprowadzono też konsultację pulmonologa, w związku ze zmianami w płucach. Przebywając w Areszcie Śledczym w K. powód zgłaszał bóle jedynie w zakresie guzków w lewym sutku, nie zgłaszał natomiast bólu w klatce piersiowej. W marcu 2012 r. w warunkach wolnościowych Powód zgłosił się do Poradni Chorób Sutka w I Katedrze (...). Przez kolejny rok nie zgłosił się na wizytę. Podczas pobytu Powoda w Areszcie Śledczym w K. zaproponowano mu wycięcie zmiany oraz weryfikację histopatologiczą, jednakże nie wyraził na powyższe zgody. Odbywając karę pozbawienia wolności w tej jednostce nie był hospitalizowany. Nie stwierdzono wówczas żadnych „epidemii” ani zwiększonego ryzyka zarażenia wirusem HIV. Powód miał zapewniony cały czas dostęp do opieki medycznej. W okresie pobytu w Areszcie Śledczym w K. Powód nie przebywał w przeludnionych celach. Cele miały oddzielone kąciki sanitarne ścianami stałymi do wysokości minimum 2 m wraz z drzwiami przesuwnymi. W ramach dostępnych środków systematycznie prowadzono prace polegające na podwyższeniu ścian kącików sanitarnych do pełnej wysokości pomieszczenia, tj. ok. 3,50 m. Osadzonym wydawano środki do zachowania higieny raz w miesiącu. Raz w miesiącu wydawano również osadzonym płyn do mycia naczyń oraz proszek sanitarny umożliwiający utrzymanie czystości w kącikach sanitarnych. Cele w Areszcie były wyposażone we właściwy sprzęt kwaterunkowy. Powód uczestniczył w programie readaptacyjnym (...), miał dostęp do biblioteki. Mógł korzystać z sali rekreacyjnej i świetlicy w oddziale IV. W Areszcie Śledczym w K. przygotowywane dla osadzonych posiłki miały ok. 2 800 kcal. W Zakładzie Karnym w Z. Powód przebywał w okresie od 3 lipca 2013 r. do 1 października 2013 r. Od momentu przyjęcia przebywał na oddziale B w celi nr 17, gdzie powierzchnia na jednego osadzonego wynosiła 3 m 2 . Był osadzony w celi półotwartej praktycznie przez całą dobę. W celi musiał przebywać jedynie w czasie snu i przeprowadzenia apelu porannego i wieczornego. Poza tym mógł spędzać czas na spacerach, zajęciach sportowych, zajęciach świetlicowych. Mógł też uczestniczyć w zajęciach kulturalno - oświatowych i sportowych, bądź korzystać z boisk w wyznaczonych do tego godzinach. Cele mieszkalne w Zakładzie Karnym w Z., z racji tego, że Zakład jest półotwarty, nie posiadały węzła sanitarnego. Toaleta była umiejscowiona w oddzielnym pomieszczeniu poza celą mieszkalną. Osadzeni mieli do niej nieograniczony dostęp. W łazienkach była ciepła woda. Osadzeni mieli możliwość uprania własnej odzieży i bielizny osobistej, czy umycia naczyń. Raz w tygodniu Powód miał możliwość skorzystania z kąpieli pod prysznicem. --- STRONA 5 --- Cela mieszkalna wyposażona była w sprzęt kwaterunkowy zgodny z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Znajdował się w niej sprzęt odpowiedni do ilości osadzonych. W zakładzie Karnym w Z. osadzeni otrzymywali należne środki czystości w postaci: kremu do golenia, pasty do zębów, szczoteczki do zębów wydawanej według potrzeb zgłaszanych przez osadzonego. Dodatkowo otrzymywali środki umożliwiające zachowanie czystości w celi. Wydawane posiłki były zgodne z normami żywnościowymi przyjętymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w zakładach karnych i aresztach śledczych z późniejszymi zmianami. Ich wartość kaloryczna wynosiła 2 600. Wszelkie usterki jakie wystąpiły, były usuwane na bieżąco. W Zakładzie Karnym w Z. prowadzono okresowe kontrole stanu technicznego przewodów kominowych. Powyższy stan faktyczny sąd ustalił w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, których prawdziwości Powód nie kwestionował oraz zeznania Powoda w zakresie, w jakim dotyczyły faktu zgłoszenia się do lekarza (k. 290 - 291). W zakresie dotyczącym prawidłowości zastosowanego leczenia Sąd pominął zeznania powoda z przyczyn, o których mowa w dalszej części uzasadnienia. Sąd oddalił wniosek Powoda o przesłuchanie w charakterze świadków osób wskazanych w pozwie, albowiem Powód nie wykonał zarządzania sądu z dnia 8 września 2014 r. (k. 144). Sąd zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zarzut Pozwanego co do częściowego przedawnienia roszczenia zasługuje na uwzględnienie co do okresu przed dniem 25 kwietnia 2011 r. Zgodnie z art. 442 1 § 1 k.c. roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Tymczasem charakter roszczenia Powoda wskazuje na to, że o hipotetycznej krzywdzie wiedział on w czasie całego pobytu w jednostkach penitencjarnych. W uzasadnieniu wyroku o sygnaturze akt VI ACa 561/11 z dnia 10 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie stwierdził, iż dochodzone roszczenie o zadośćuczynienie za cierpienia fizyczne i psychiczne oraz krzywdę moralną, jakich powód doznał wskutek przebywania w przeludnionych celach, dotyczyło krzywdy wyrządzonej czynem niedozwolonym. Roszczenie to bezspornie jest roszczeniem majątkowym, a zatem ulega przedawnieniu zgodnie z art. 442 1 § 1 k.c. W niniejszej sprawie Powód złożył pozew w dniu 25 kwietnia 2014 r. (data prezentaty k. 2), a zatem ocenie Sądu mógł podlegać wyłącznie okres 3-letni poprzedzający tę datę, tj. okres od 25 kwietnia 2011 r. Wszelkie roszczenia powstałe przed dniem 25 kwietnia 2011 r. uległy przedawnieniu, co skutkowało oddaleniem powództwa w tym zakresie. Zgodnie z treścią art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Natomiast zgodnie z art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Możliwość zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w przypadku naruszenia dobra osobistego reguluje art. 448 k.c., na podstawie którego w razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. --- STRONA 6 --- W pierwszej kolejności należało ustalić, czy i jakie dobra osobiste Powoda zostały naruszone przez jednostki penitencjarne, które reprezentuje Pozwany jako organ nadrzędny. Zarzuty kierowane względem Pozwanego prowadzą do wniosku, że Powód utożsamia zasadność swojego roszczenia w fakcie naruszenia jego godności. Godność (cześć) jest najważniejszym dobrem chronionym w przepisach prawa, jest dobrem osobistym przysługującym człowiekowi z racji urodzenia. Podlega ochronie nie tylko na podstawie przepisów art. 23 i 24 k.c., ale również - w stosunku do osób odbywających karę pozbawienia wolności - na podstawie art. 30 Konstytucji, oraz art. 4 k.k.w. Przepisy te nakazują wykonywanie kary w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności skazanego oraz zakazują stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. W doktrynie wskazuje się, że jest to wartość właściwa każdemu człowiekowi i obejmuje ona wszelkie dziedziny jego życia. W tym miejscu należy wskazać, że art. 24 § 1 k.c. częściowo przerzuca ciężar dowodu na Pozwanego, który musi wykazać, że jego działania godzące w dobro osobiste innej osoby nie były bezprawne. W uzasadnieniu wyroku z dnia 28 lutego 2007 r. (sygn. akt V CSK 431/06) Sąd Najwyższy stwierdził, że stanowisko, zgodnie z którym obowiązkiem powoda byłoby udowodnienie naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwanego oraz tego, że warunki w jakich odbywał karę pozbawienia wolności były niezgodne z art. 248 § 2 k.k.w. i przepisami rozporządzeń wykonawczych, jest niewątpliwym naruszeniem art. 6 w zw. z art. 24 k.c. Z przedstawionych przez stronę Pozwaną dokumentów nie wynika, aby warunki we wskazanych jednostkach penitencjarnych nie odpowiadały obowiązującym normom i przez to doszło do naruszenia dóbr osobistych Powoda. W jednostkach, w których Powód przebywał w okresie po 25 kwietnia 2011 r. cele nie były przeludnione, były wyposażone we właściwy sprzęt kwaterunkowy i właściwie oświetlone. Kąciki sanitarne były oddzielone od pozostałej części celi murowaną ścianką. We wszystkich jednostkach Powód miał zapewnioną możliwość korzystania z zajęć kulturalno oświatowych i sportowych, mógł korzystać z biblioteki oraz posług religijnych. Zdaniem Sądu brak jest również podstaw do uwzględnienie zarzutów, jakie Powód kieruje na tle wydawanych posiłków. Były one przygotowywane zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz określonymi normami kalorycznymi. Subiektywne odczucia Powoda można rozważać jedynie w kategoriach krytyki, która nie może zrodzić żadnych skutków prawnych. Powód nie wykazał w jakikolwiek sposób, aby przygotowywane posiłki miały zaniżoną gramaturę, wartość kaloryczną, czy też zostały sporządzone w sposób lub z produktów dyskwalifikujących posiłek jako przydatny do spożycia i wartościowy. Podkreślić należy, że Powód nie wykazał, aby przebywając w jednostkach penitencjarnych składał jakiekolwiek skargi na warunki odbywania kary, związane z przeludnieniem, nieodpowiednim kącikiem sanitarnym, niedostateczną opiekę medyczną, czy też jakiekolwiek inne, które to zarzuty podniósł w pozwie. Z akt sprawy ani z zeznań Powoda, nie wynika również, aby stosowano wobec niego jakiekolwiek formy presji, które naruszałyby jego dobra osobiste poza tymi, które są immamentnie związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności i w założeniu mają stanowić dla osadzonego dolegliwość. Powód we wszystkich jednostkach penitencjarnych miał zapewnioną odpowiednią powierzchnię w celi, stosowne wyposażenie, dostęp do kącika sanitarnego, możliwość wietrzenia celi, korzystania z ciepłej wody, środków higieny osobistej oraz pozwalających na utrzymanie czystości w celi. Ważkim zarzutem Powoda był ten, który dotyczył niewłaściwej opieki medycznej. Powód wskazywał i zeznał, że w jednostkach Pozwanego nie leczono go, pomimo że z dokumentacji medycznej wynikało, że jest chory. Problem dotyczył nowotworu sutka. Do akt sprawy została dołączona dokumentacja medyczna, celem weryfikacji podniesionych okoliczności, zgodnie z wnioskiem Powoda. Bazując na nadesłanej dokumentacji Sąd nie był w stanie samodzielnie poczynić ustaleń w tym zakresie, z racji braku specjalistycznej wiedzy medycznej. Obowiązkiem pełnomocnika Powoda było złożenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego lekarza odpowiedniej specjalności, który jako jedynie kompetentny byłby w stanie wypowiedzieć się w kwestii ewentualnych nieprawidłowości w leczeniu Powoda i konsekwencji tego stanu rzeczy dla jego zdrowia. Jedynie tego rodzaju dowód byłby właściwy do wykazania twierdzeń Powoda. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na stronie powodowej, zgodnie z art. art. 6 k.c. Wobec ustalenia, że podczas osadzenia Powoda w badanym okresie w jednostkach penitencjarnych nie zaistniały okoliczności podnoszone w pozwie, brak było podstaw do uwzględnienia powództwa w którymkolwiek z jego żądań. W zakresie żądania zadośćuczynienia Powód dodatkowo nie wykazał, by doznał jakiegokolwiek uszczerbku uzasadniającego taką właśnie rekompensatę --- STRONA 7 --- za naruszenie jego dóbr osobistych. Analizując to roszczenie jak tez żądanie zasądzenia odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny Sąd wziął pod uwagę poglądy wyrażone w judykaturze, w której przyjęto, że samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest też pogląd, zgodnie z którym sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych (por. wyrok SN z dnia 19.04.2006r. II PK 245/05 OSNP 2007/7-8/101). Zasądzenie zadośćuczynienia ma zatem charakter fakultatywny i od oceny sądu opartej na analizie okoliczności konkretnej sprawy zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej formie (vide wyrok SA w spr. I ACa 833/06). Podstawowym kryterium decydującym o możliwości zasądzenia zadośćuczynienia winien być m.in. stopień winy naruszyciela, rodzaj naruszonego dobra oraz poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. Gdyby nawet uznać, że doszło do naruszenia dóbr osobistych Powoda, nie sposób byłoby przyjąć, że owe naruszenia przybrały taki stopień, który uzasadniałby przyznanie mu z tego tytułu zadośćuczynienia. Zwłaszcza, że warunków, w jakich przebywał Powód, nie można traktować jako aktu represji skierowanego indywidualnie przeciwko niemu. W końcu, w ocenie Sądu Powód popełniając przestępstwa musiał liczyć się z orzeczeniem i wykonaniem kar pozbawienia wolności w więzieniu, w którym z oczywistych względów nie ma komfortu. Z drugiej strony, wobec Powoda postępowano z poszanowaniem jego praw i godności oraz w sposób zgodny z obowiązującymi normami prawnymi Powyższe przemawiało za oddaleniem powództwa w całości, o czym Sąd orzekł w punkcie 1 wyroku. Sąd nie uwzględnił wniosku pozwanego Skarbu Państwa o przyznanie od Powoda kosztów zastępstwa procesowego posiłkując się art. 102 k.p.c. Przepis ten stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpowiedzialności za wynik procesu, ustanawiając zasadę słuszności, która wymaga do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności, a które winny być rozpoznane przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy. Przesłanką do zastosowania art. 102 k.p.c. jest nie tylko przebieg postępowania, ale również kwestie dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony, która z przedmiotowego zwolnienia może skorzystać. Sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, jak podkreśla się w literaturze, nawet tak niekorzystna, że strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego i członków rodziny nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi podstawy zwolnienia na podstawie art. 102 k.p.c. od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, chyba że na rzecz tej strony przemawiają dalsze szczególne okoliczności, które same mogłyby być niewystarczające, lecz łącznie z trudną sytuacją ekonomiczną wyczerpują znamiona wypadku szczególnie uzasadnionego. Analizując sytuację materialną i życiową Powoda, tj. fakt jego osadzenia i bardzo ograniczony dostęp do możliwości zarobkowania, Sąd doszedł do przekonania, iż mało prawdopodobnym jest, aby miał on realną możliwość zapłaty kosztów w obecnej chwili, jak i w najbliższej przyszłości. Z tych też względów orzeczono jak w pkt. 2 wyroku. O kosztach w pkt. 3 orzeczono w oparciu o art. 113 ust. 4, ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.