Wyrok III APa 21/02 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 października 2002 r. Sąd Apelacyj

--- STRONA 1 --- Sygn. akt III APa 21/02 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 października 2002 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Wydział III w składzie: Przewodniczący – Sędzia SA – Grażyna Bobrowska Sędziowie: S.A. – Jolanta Strusińska-Żukowska SO – Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Protokolant: – Katarzyna Ciszek po rozpoznaniu w dniu 10 października 2002 r. w Warszawie sprawy J. B. przeciwko (…) S.A. w W. o odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę, odszkodowanie za utratę zdrowia, naruszenie godności i dóbr osobistych, odszkodowanie za utracone rzeczy, dodatek koordynacyjny na skutek apelacji J. B. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Wydział XII Pracy w Warszawie z dnia 26 listopada 2001 r. sygn. akt XII P 1011/00 oddala apelację. (-) G. Bobrowska (-) J. Strusińska-Żukowska --- STRONA 2 --- 2 (-) J. Królikowska-Przewłoka U Z A S A D N I E N I E W pozwie wniesionym w dacie 8 marca 2000 r. przeciwko (…) S.A. powódka J. B. wniosła o odszkodowanie w kwocie 28.000,- z tytułu niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę, dodatku koordynatorskiego dla radcy prawnego, utraty zdrowia spowodowanej przeciążeniem pracą i nerwową atmosferą nacisku w sprawach merytorycznych. Ostatecznie jednak sprecyzowała powództwo w ten sposób, że domagała się odszkodowania w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia za pracę z tytułu nieuzasadnionego wypowiedzenia, odszkodowania za utratę zdrowia i naruszenia dóbr osobistych w kwocie 6.000,- zł, odszkodowania za pozostawione u pozwanego rzeczy osobiste - ubrania, 2 obrazy, pióro Parker, radio, parasolkę, sweter, książki prawnicze – w łącznej kwocie 3.000,- zł oraz dodatku koordynatorskiego za cały okres pracy w wysokości 10% wynagrodzenia ew. w kwocie 4.000.,- zł. Rada (…), która przystąpiła do udziału w sprawie po stronie powódki przyłączyła się do jej stanowiska podnosząc, iż wypowiedzenie powódce umowy o pracę zostało dokonane z naruszeniem prawa, bo przed wypowiedzeniem nie zasięgnięto opinii (…) Izby (…) w W. w trybie ustawy o radcach prawnych i nie została przeprowadzona konsultacja ze związkami zawodowymi, a przyczyna wypowiedzenia nie odpowiada przepisom ustawy. Pozwany – (…) S.A. w W. – wniósł o oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 16 listopada 2001 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, Wydział XII Pracy powództwo oddalił. Sąd Okręgowy ustalił, że powódka zawarła z pozwaną Spółką --- STRONA 3 --- 3 umowę o pracę w dniu 16.04.1998 r. i w ramach tej umowy została zatrudniona na stanowisku radcy prawnego. Pismem z dnia 4.02.2000 r. doręczonym powódce 23 lutego 2000 r. pozwany wypowiedział powódce umowę o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia tj. ze skutkiem na dzień 31.03.2000 r., wskazując jako jego przyczynę stałe naruszanie warunków umowy o pracę co do ustalonego czasu pracy. W wypowiedzeniu umowy zawarto pouczenie, iż powódce przysługuje prawo wniesienia odwołania się do Sądu Pracy w terminie 14 dni. Pozew został nadany w Urzędzie Pocztowym 8.03.2000 r., tj. po upływie 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 264 § 1 k.p. Powódka złożyła wniosek o przywrócenie uchybionego terminu w piśmie z dnia 25.05.2000 r., tj. dopiero po otrzymaniu odpowiedzi na pozew, w którym podniesiono, iż powódka nie zachowała przewidzianego prawem terminu do złożenia odwołania. Zdaniem powódki była ona zasugerowana informacją o 14-dniowym terminie odwołania i w „dużym zdenerwowaniu, pod wpływem emocji – nie będąc we własnej sprawie opanowana i chłodna w ocenie również prawnej nieprawidłowo obliczyła końcowy termin odwołania, po czym tym terminem się kierując złożyła środek odwoławczy”. W takim stanie rzeczy Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do przywrócenia terminu do złożenia odwołania i w konsekwencji powództwo w zakresie odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę oddalił. W ocenie Sądu Okręgowego nie zachodzą bowiem przesłanki, o których mowa w art. 265 k.p. do uwzględnienia wniosku powódki o przywrócenie uchybionego terminu. Wprawdzie pozwany błędnie pouczył powódkę o terminie wniesienia odwołania wskazując termin 14-dniowy zamiast siedmiodniowego, jedynie ta okoliczność zważywszy fakt, iż powódka jest radcą prawnym i z tego powodu obeznaną z obowiązującym prawem nie stanowi, zdaniem Sądu Okręgowego, o braku jej winy w --- STRONA 4 --- 4 uchybieniu terminu, jak też nie wskazuje na to podnoszone przez powódkę jej zdenerwowanie i emocje związane z otrzymaniem wypowiedzenia. Niemniej jednak Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe na okoliczność przyczyn przedmiotowego wypowiedzenia i dokonał oceny jego zasadności, jak i zgodności z prawem pod względem formalnym uznając, iż wypowiedzenie obowiązującego prawa nie narusza, bo zarzut nieprzestrzegania dyscypliny pracy potwierdził się, konsultacja ze związkami zawodowymi została przeprowadzona prawidłowo, a pozwany wobec wskazanej w wypowiedzeniu przyczyny nie miał obowiązku przed jego dokonaniem zasięgać opinii (…) Izby (…). Sąd Okręgowy nie znalazł również podstaw do uwzględnienia pozostałych roszczeń powódki. Co do dochodzonego dodatku koordynacyjnego, to z uwagi na to, że taki dodatek nie był przewidziany ani w umowie o pracę ani też nie wynikał z odrębnej decyzji, a powódka nie wykazała, iż powierzono jej czynności koordynacyjne. Sąd I instancji stwierdził brak podstaw do jego zasądzenia. Sąd Okręgowy uznał również, iż powódka nie wykazała, iż na skutek pracy u pozwanego utraciła zdrowie i że pozwany naruszył jej godność osobistą. Zdaniem Sądu I instancji nie można tak traktować ani decyzji o wypowiedzeniu umowy o pracę ani też postawionych przez pracodawcę zarzutów skutkujących wypowiedzeniem tej umowy, zaś okoliczność, iż praca powódki była trudna, stresująca i wyczerpująca o zasadności jej roszczenia w zakresie odszkodowania za utracone zdrowie i naruszenie godności osobistej również nie stanowi. Odnosząc się do roszczenia powódki o odszkodowanie za pozostawione w zakładzie pracy rzeczy Sąd Okręgowy podniósł, iż wynikający z art. 94 k.p. obowiązek pozwanego do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy odnosi się do ochrony i zabezpieczenia przedmiotów związanych z wykonywaniem pracy, a powódka, jak podaje, przechowywała w siedzibie pracodawcy również --- STRONA 5 --- 5 osobiste rzeczy, obrazy, środki spożywcze, książki i podręczniki szkolne, tj. rzeczy nie służące do wykonywania pracy i wobec tego winna rzeczy wartościowe, o ile to możliwe, złożyć je w zakładzie pracy w depozycie i dopiero wówczas mogłaby żądać odszkodowania za ich zaginięcie, czego nie uczyniła i rzeczy tych u pozwanego nie było w dacie 2.02.2001 r., kiedy to wydawano jej inne przedmioty wymienione w złożonym do akt protokole z odebrania. W takim stanie rzeczy Sąd Okręgowy również i w tym zakresie powództwo oddalił. W apelacji od tego wyroku powódka zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego polegające na orzeczeniu o oddaleniu pozwu wskutek nieuwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, sprzeczne z art. 171 k.p.c. bez wcześniejszego odrębnego orzeczenia w przedmiocie rozpoznania wniosku oraz błędną ocenę okoliczności faktycznych i błędne zastosowanie prawa, a także naruszenie zasad współżycia określonych w art. 5 k.c. i przepisów proceduralnych wskutek niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych. Zdaniem powódki, Sąd Okręgowy nie znajdując podstaw do przywrócenia uchybionego terminu winien odrzucić powództwo w zakresie odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę na podstawie art. 171 k.p.c., a angażując stronę i świadków nadużył zasad współżycia, gdyż nie godzi się rozpoznawać zarzuty odwołania fikcyjnie dając nadzieję na orzeczenie merytoryczne bez zajęcia przez Sąd na posiedzeniu niejawnym stanowiska w przedmiocie formalnego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Powódka nie zgadza się przy tym ze stanowiskiem Sądu, iż mimo wprowadzenia jej w błąd przez pozwanego co do terminu odwołania miała – jako radca prawny obowiązek błąd ten zauważyć. We własnej sprawie nie jest i nie może być bowiem chłodnym zawodowcem i nie jest właściwym --- STRONA 6 --- 6 pełnomocnikiem procesowym. Powódka zarzuca przy tym, iż Sąd nie wziął pod uwagę istotnej przeszkody, którą był brak dostępu do wypowiedzenia natychmiastowego wręczeniu, bo dokument ten został w biurku, a jej nie wpuszczono po odbiór rzeczy, a także, że nie mając dostępu do wypowiedzenia złożyła odwołanie w wielkim zdenerwowaniu i nie zdawała sobie przez pewien czas sprawy, że przekroczyła termin i kiedy zorientowała się co do własnego błędu złożyła wniosek o przywrócenie terminu. Zdaniem powódki wadliwa jest również ocena Sądu Okręgowego co do zasadności merytorycznej wypowiedzenia. Powódka odwołuje się w apelacji do całego przebiegu pracy u pozwanego jako podstawy jej roszczeń o odszkodowanie za naruszenie godności osobistej, i zwraca uwagę na trudne warunki pracy i dokumentację pracowniczą potwierdzającą leczenie szpitalne i wyników przed podjęciem pracy i po jej ustaniu, która w jej ocenie świadczy o utraconym zdrowiu. Nadto powódka podnosi, że stale włamywano się i wkradano do biurka, plądrowano w nim, a z notatki służbowej znajdującej się w aktach wynika w jej ocenie, że dyr. M Z. przyznał, że dokonał przestępstwa zatrzymania jej rzeczy osobistych. W ocenie powódki ustalenia Sądu I instancji, iż nie wykazała faktu koordynacji pracy jest dowolne i kłóci się z logiką w sytuacji, kiedy była zatrudniona na cały etat, a inny radca prawny został przyjęty do pracy znacznie później, a dodatek koordynacyjny wynikał z mocy prawa. Sąd Apelacyjny w Warszawie, Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Powódka dopatruje się wadliwości zaskarżonego wyroku w części dotyczącej odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy pracę w zaistniałych w jej ocenie uchybieniach procesowych, w wyniku --- STRONA 7 --- 7 których Sąd I instancji oddalił powództwo zamiast je odrzucić oraz w fakcie pominięcia przewidzianej przepisami k.p.c. procedury rozpoznawania wniosków o przywrócenie terminu. Takie stanowisko powódki pozostaje jednak w całkowitym oderwaniu od obowiązującego prawa i utrwalonego w tym względzie orzecznictwa Sądu Najwyższego. Do terminu, o którym mowa w art. 264 § 1 k.p. będącego terminem prawa materialnego nie mają bowiem zastosowania przepisy k.p.c. dotyczące uchybienia i przywrócenia terminu, wobec czego powoływany przez powódkę art. 171 k.p.c. ani też pozostałe przepisy zawarte w rozdziale 5 działu I k.p.c. nie mogły stanowić podstawy rozpoznania wniosku powódki o przywrócenie uchybionego terminu. Wskazany w w/powołanym przepisie termin do wniesienia odwołania od wypowiedzenia podlega przywróceniu na zasadach określonych w art. 265 k.p. i Sąd Okręgowy zasadnie z punktu widzenia powołanego przepisu przedmiotowy wniosek rozpoznał trafnie uznając, iż przesłanek w nim określonych powódka nie spełniła. Przedstawione we wniosku okoliczności, w jakich doszło do uchybienia terminu nie stanowią bowiem o braku winy powódki w tym uchybieniu. Wprawdzie, co w sprawie bezsporne, powódka została błędnie pouczona o terminie wniesienia odwołania, jednak wobec tego, iż powódka wykonuje zawód radcy prawnego ta okoliczność nie może skutkować przyjęciem, iż to z winy zakładu pracy, a nie powódki, wniosła odwołanie bez zachowania 7-dniowego terminu. Skoro bowiem powódka wykonuje taki zawód, to nie można przyjąć, iż jest ona osobą nieporadną zdaną na pouczenie pracodawcy i nie ma żadnej orientacji co do określonych w art.264 § 1 k.p. terminów. Profesjonalizm, którym powódka winna się wykazywać mógł tylko pomóc, a nie zaszkodzić w opanowaniu trudnej jak to określa, sytuacji związanej z faktem otrzymania wypowiedzenia. --- STRONA 8 --- 8 Niezrozumiałe jest zatem twierdzenie powódki w uzasadnieniu apelacji, iż „we własnej sprawie nie jest i nie może być chłodnym zawodowcem i nie jest własnym pełnomocnikiem procesowym”. Duże zdenerwowanie i emocje powódki niczego w powyższej ocenie nie zmieniają. Tak, jak nie jest istotnym, czy i kiedy powódce zabroniono wstępu do siedziby pozwanego, skoro przed tym zdarzeniem, co powódka przyznaje, wypowiedzenie umowy o pracę zostało jej doręczone. Powódka zresztą przyznała w apelacji, iż błędnie wyliczyła termin do wniesienia odwołania i kiedy tylko to stwierdziła złożyła przedmiotowy wniosek. Tym samym więc nie ma podstaw, by dokonana przez Sąd Okręgowy ocenę tego wniosku (w tym także co do braku przesłanki z art. 265 § 2 k.p.) podważać. Skoro zatem powódka przewidzianego w art. 264 § 1 k.p. terminu do wniesienia powództwa nie zachowała i terminu tego Sąd nie przywrócił, to powództwo z tych przyczyn podlegało oddaleniu. Niezachowanie terminów prawa materialnego, a taki charakter, jak wyżej wskazano ma termin, o którym mowa w art. 264 § 1 k.p. skutkuje bowiem oddaleniem powództwa (vide uchwała SN z 14.03.1986 r. III Pz 108/86). Odwoływanie się zatem w tym względzie przez powódkę do art. 171 k.p.c. jest oczywiście bezzasadne. W takim stanie rzeczy Sąd Okręgowy zbędnie wdał się ocenę zgodności wypowiedzenia z prawem, ale dokonanie takiej oceny, wbrew temu co przyjmuje powódka nie stanowi o naruszeniu zasad współżycia społecznego. Bezzasadny jest także zarzut odnoszący się do rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w zakresie dodatku koordynacyjnego. Ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy co do tego, iż takiego dodatku umowa o pracę łącząca strony nie przewidywała są trafne i powódka tych ustaleń nie podważa. Podnosi jedynie, iż dodatek ten wynikał z mocy prawa, a ustalenie Sądu I instancji, zdaniem Sądu Apelacyjnego, trafne, że nie --- STRONA 9 --- 9 wykazano faktu koordynacji jest dowolne i kłóci się z logiką. Nie precyzuje jednak podstaw, na których opiera taką swoją ocenę, ani też nie wskazuje, o jaki akt prawny chodzi. Nie jest zatem możliwe odniesienie się do tak sformułowanych zarzutów. Trzeba jednak podnieść, iż powódka nie zaprzeczyła w istocie podnoszonym w toku procesu twierdzeniom pozwanego, iż obowiązujące u pozwanej przepisy płacowe takiego dodatku nie przewidują. Należy przy tym podnieść, iż Ustawa o radcach prawnych żadnych regulacji skutkujących obowiązkiem wypłaty takiego świadczenia również nie zawiera. Powódka domagała się także odszkodowania za utracone zdrowie i naruszenie godności osobistej i również w tym zakresie Sąd Okręgowy powództwo oddalił. Powódka nie wskazała podstawy prawnej każdego z tych roszczeń. Sąd Okręgowy również wprost do stanu prawnego w tym zakresie się nie odniósł, niemniej jednak poczynione przez Sąd ustalenia stanowiące podstawę wskazanego rozstrzygnięcia w tym zakresie są trafne, a rozstrzygnięcie prawu odpowiada. Pracodawca jest zobowiązany szanować godność i inne dobra osobiste pracowników (art. 11 1 k.p., art. 23 k.c.) i przepisy k.c. mające w takim przypadku zastosowanie z mocy art. 300 k.p. dają pracownikowi, którego dobra osobiste są naruszane, ochronę, stanowiąc po jego stronie prawo domagania się naprawienia szkody majątkowej wskutek ich naruszenia na zasadach ogólnych (art. 24 k.c., art. 415 k.c., 471 k.c.), jak też stosownego zadośćuczynienia pieniężnego na zasadach określonych w art. 448 k.c. W każdym jednak przypadku podstawową przesłanką cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych jest ustalenie, że dobro osobiste zostało naruszone działaniem bezprawnym, a w przypadku roszczenia o odszkodowanie z powyższego tytułu, a takiego roszczenia powódka dochodzi, także zaistnienie szkody majątkowej w związku z naruszeniem dóbr osobistych. --- STRONA 10 --- 10 Żadna z tych przesłanek w sprawie nie zachodzi. Powódka nie wskazała, w sposób jasny i jednoznaczny zdarzeń, z którymi wiąże swoje twierdzenia o naruszeniu przez pracodawcę jej godności osobistej ani też nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność zaistnienia takich zdarzeń. Z jej ogólnych twierdzeń w tym zakresie wynika, że ich podstawą jest poczucie skrzywdzenia przez pracodawcę i dopatrywanie się w każdym działaniu pozwanego szykany pod jej adresem, a skoro przed wypowiedzeniem nie zgłosiła pozwanemu zastrzeżeń w tym względzie i z powyższego tytułu roszczeń nie dochodziła. Sąd Okręgowy przyjął, iż swoje odczucia o naruszeniu godności wiąże z otrzymanym wypowiedzeniem i trafnie uznał, iż fakt jego dokonania i wskazania w nim zarzutów co do dyscypliny pracy powódki nie może być traktowany jako naruszenie jej godności i innych dóbr osobistych. Pozwany wypowiadając umowę o pracę działał bowiem w ramach przyznanych mu przez prawo uprawnień i takiemu działaniu bezprawności przypisać nie można, a ta okoliczność czyni bezzasadnym zarówno roszczenie o odszkodowanie jak i o zadośćuczynienie. Zarzuty apelacji w tym zakresie nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Sprowadzają się one bowiem do stwierdzenia, iż jej przekonanie o naruszeniu godności osobistej odnosi się nie tylko do faktu wypowiedzenia ale do całego przebiegu pracy u pozwanej. Strona dochodząca takich roszczeń winna jednak wykazać, iż zaistniały konkretne działania ze strony pracodawcy, które naruszyły jej godność. Przekonanie powódki w tym względzie podstawy do uwzględnienia powództwa stanowić nie może. Zasadnie również Sąd Okręgowy uznał za niezasadne roszczenie powódki o odszkodowanie z tytułu utraty zdrowia. Powódka nie wykazała faktu utraty zdrowia w okresie pracy u pozwanego ani też związku przyczynowego między opisanym przez nią pogorszeniem stanu zdrowia a --- STRONA 11 --- 11 pracą u pozwanego. Tym samym przyjąć należy, iż nie zachodzą cywilnoprawne przesłanki do odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego. Sąd Okręgowy zasadnie bowiem przyjął, iż fakt trudnej, wyczerpującej i stresującej pracy o zaistnieniu tych przesłanek nie stanowi zaś podnoszona przez powódkę w apelacji okoliczność, iż w dokumentacji procesowej jest zaświadczenie o leczeniu szpitalnym oraz wynik przed podjęciem pracy i po jej ustaniu, a także fakt, iż ocenia ona swoją pracę jako niebezpieczną, podstaw do przypisania zaskarżonemu wyrokowi wadliwości w powyższym zakresie nie stanowi. Natomiast co do odszkodowania za rzeczy pozostawione przez powódkę w siedzibie u pozwanego, to rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego jest również zgodne z prawem z tym, że przesądza o tym brak dowodu na to, iż rzeczy z tytułu których utraty powódka odszkodowania dochodzi, zostały faktycznie przez powódkę pozostawione w jej służbowym pokoju. Powódka takiego dowodu nie przedstawiła (ani też dowodu na wartość rzeczy), a pozwany zaprzeczył, by inne rzeczy ponad te, które zostały wymienione w protokole ich odebrania przez powódkę w jej pokoju się znajdowały. Ustalenia Sądu, iż rzeczy niewymienione w protokole do zakładu wniosła nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym i apelacja w tym zakresie zamierzonego skutku także odnieść nie może. Powódka ogólnie tylko stwierdziła w apelacji, iż rzeczy nie zostały oddane i stale się włamywano i wkradano do biurka, a notatka służbowa dyr. M. Z., która miałaby stanowić zdaniem powódki dowód na zatrzymanie jej rzeczy osobistych (nie wskazuje jednak których) dowodem na tę okoliczność być nie może. Przeczy temu jej treść. --- STRONA 12 --- 12 W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia apelacji powódki i na zasadzie art. 385 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. Sędziowie: PRZEWODNICZĄCA Jolanta Strusińska-Żukowska Grażyna Bobrowska Jolanta Królikowska-Przewłoka ak