Wyrok IIC 694/10/4 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 października 2011r. Sąd Okręgowy w Kat

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IIC 694/10/4 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 października 2011r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział II Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Agata Stankiewicz – Rataj Protokolant: Katarzyna Sacherska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2011r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa: A. T. przeciwko: D. K. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 1. zobowiązuje pozwaną do przesłania powódce listu o następującej treści: „Ja D. K. przepraszam niniejszym A. T. za rozpowszechnianie negatywnych informacji, wskazujących Panią jako osobę która mogła dopuścić się popełnienia przestępstwa”; 2. zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 200 złotych ( dwieście złotych) 3. oddala powództwo w pozostałym zakresie; 4. odstępuje od obciążenia pozwanej kosztami procesu. II C 694/10/4 --- STRONA 2 --- Uzasadnienie Powódka wniosła o zasądzenie od pozwanej kwoty 2000zł. tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dób osobistych oraz nakazanie jej przeproszenia w formie publicznej, poprzez ogłoszenie w gazecie „Dziennik Zachodni” o treści „ Ja D. K. zamieszkała w K. niniejszym oświadczam, że rozpowszechniane przeze mnie w złej wierze negatywne informacje o Pani A. T. są nieprawdziwe, za co Ją przepraszam i zobowiązuję się do nienaruszania jej dobrego imienia w przyszłości” w najbliższym po upływie trzech tygodni od daty uprawomocnienia się wyroku piątkowym wydaniu gazety. W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że na prośbę pozwanej w okresie od połowy (…)opiekowała się mieszkaniem pozwanej podczas jej nieobecności. Po powrocie pozwanej powódka przekazała jej klucze do mieszkania i zdała lokal. Pozwana nie zgłaszała żadnych zastrzeżeń ani co do stanu mieszkania, ani co do inwentarza. Po kilku miesiącach do powódki zaczęły docierać informacje od wspólnych znajomych, że pozwana rozpowszechnia informację, że powódka jest złodziejką i że została przez nią okradziona. Pozwana nie zgłaszał także żadnych zastrzeżeń ani doniesień do organów ścigania. Pozwana również w późniejszym okresie nie zgłaszała się do powódki z zastrzeżeniami czy żądaniem kompensacji rzekomych strat, zatem rozpowszechnianie przez nią nieprawdziwych informacji nie znajduje żadnego potwierdzenia w czynnościach urzędowych mających na celu ich weryfikację. Powódka cieszyła się nieposzlakowana opinią, a rozpowszechniane przez pozwana nieprawdziwe i niepotwierdzone informacje naraziły ja na przykrości, ucierpiała jej godność. Naruszone zostały dobra osobiste powódki jej godność i cześć. Pozwana nie przeprosiła powódki. Działania pozwanej polegające na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji miało na celu świadome szkodzenie powódce oraz poniżenie jej w oczach znajomych oraz w jej środowisku. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Pozwana wskazała, że faktem jest iż w okresie (…)powódka opiekowała się mieszkaniem pod jej nieobecność i że w chwili oddania kluczy nie zgłaszała zastrzeżeń. Po kilku dniach zauważyła brak nowej puchowej kołdry, zamianę kołdry owczej na starą, podmienienie gryfów w meblach --- STRONA 3 --- pokojowych. Dziwnym trafem kilka przedmiotów się pomniejszyło np. plastikowa miska. Najdziwniejsze jest jednak i to, że zamieniono telewizor. Paragon jego zakupu nie zgadza się z numerem fabrycznym. Pozwana próbowała się kontaktować z powódką, ale powódka skutecznie unikała pozwanej. Wizytę złożył pozwanej ojczym powódki, który straszył ją policją, sądem i oświadczył, że będzie wszystkiego gorzko żałowała i nic im nie udowodni. Dodała, że przykrą dla siebie sprawę chciała załatwić polubownie, ale nie dano jej szansy. Pozwana podniosła, że nie czuje obowiązku przepraszania powódki i dokonania materialnego zadośćuczynienia, ponieważ nie rozpowszechniała na temat pozwanej nieprawdziwych i niepotwierdzonych informacji. Pozew jest nieuzasadniony, gdyż to pozwana jest pokrzywdzona, poszkodowana i zastraszana. Powódka znajduje się w trudnej sytuacji materialne i znalazła sposób na łatwe pozyskanie gotówki ( k. 33 akt). Sąd ustalił: Powódka opiekowała się mieszkaniem pozwanej podczas jej nieobecności w miejscu zamieszkania w (…). (bezsporne). Strony uzgodniły, że powódka będzie przychodziła do mieszkania pozwanej, do którego pozwana dała jej klucze, by podlewać kwiatki i wietrzyć mieszkanie ( dowód: zeznania powódki k. 69 akt). Pozwana i matka powódki były w bliskich relacjach sąsiedzkich ( dowód: zeznania świadka A. G. k. 60 akt). Pozwana w jakiś czas po powrocie do mieszkania, w (…). zaczęła zauważać, że ma podmienione rzeczy takie jak durszlak czy miska. Tych rzeczy było dużo. Dotyczyło to też kołdry, którą pozwana dostała od koleżanki. Kołdra którą pozwana otrzymała od koleżanki była nowa, a obecna jest wyprana. Pozwana zauważyła również, że telewizor ma inne kolory nadawania i nieco inny odcień obudowy. Sprawdziła i stwierdziła, że inny jest numer na karcie gwarancyjnej telewizora, a inny na jego obudowie. Pozwana mała również radio w kuchni. To radio było kupione dla matki pozwanej. Radio to było w srebrnej obudowie, a obecnie ma obudowę srebrno – czarną ( dowód: zeznania świadka B. J. k. 62 akt, R. S. k. 68 akt, pozwanej k.70 akt) D. K. o tej sytuacji powiedziała znajomym B. J. i R. S.. Powiedziała, że dała sąsiadce klucze, bo jej zaufała i co jej się przydarzyło ( dowód: zeznania świadków B. J. k. 62 akt, R. S. k.68 akt, pozwanej k. 70 akt). Pozwana rozmawiała na ten temat z matką powódki. Matka powódki przyszła nawet do pozwanej, poproszona o to przez pozwaną telefonicznie. D. K. pokazała jej wówczas rzeczy, które miała wyjęte i poukładane na wersalce i powiedziała, że te rzeczy nie są jej, gdyż --- STRONA 4 --- takich nie miała. Chciała by powódka jej to wytłumaczyła. Matka powódki pozwoliła pozwanej by wszystko w jej mieszkaniu pooglądała ( powódka mieszka z matką i innymi członkami rodziny), posprawdzała, poszła na strych do ogródka (dowód: zeznania świadka A. G. k. 60 i 61 akt, powódki k.68 akt, pozwanej k. 70 akt). W związku z tym, na osiedlu na którym mieszkają strony procesu, sąsiedzi rozmawiali, że pozwana twierdzi iż powódka „podmieniła” jej obudowę od telewizora, że zginęła jej kołdra i poduszka i że to zrobiła powódka. Raz nawet sąsiad W. B., gdy powódka wracała ze sklepu, zapytał ją o co chodzi z tą sytuacją, bo pozwana „ubiera ją w coś”, robiąc z niej złodziejkę ( dowód: zeznania świadków A. G. k. 59 akt, W. B.k. 61 akt ). Powódka pracowała w sklepie, na osiedlu w którym mieszkają strony procesu. Były sytuacje, że gdy sprzedawała ludzie odchodzili od niej i szli do innej koleżanki kupować. Powódka niczego nigdy nie ukradła ( dowód: zeznania świadka A. G. k. 59 akt). W rozmowie z ojczymem, który zapytał ją o tą sytuację odpowiedziała, pytająco czy nie zwariował, matce, że to niemożliwe. Powódka była tym co usłyszała zaskoczona. ( dowód: zeznania świadków A i A. G. k. 59 – 61 akt, powódki k. 69 akt). Pozwana nie zgłosiła się na Policję i nie złożyła doniesienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Wstydziła się ( dowód: zeznania pozwanej k. 70 akt). Obecnie jest tak, że na ten temat się już nie mówi ( dowód: zeznania świadka A. G. k. 61 akt) Pozwana jest na emeryturze, która wynosi miesięcznie 1400zł.( dowód: zeznania pozwanej k. 70 akt). Stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody powołane powyżej, w części ustalającej uzasadnienia. Sąd zważył: Żądanie powódki o charakterze majątkowym oparte było o treść art. 24§1 k.c. w związku z art. 23 k.c. i art. 448 k.c., a żądanie niemajątkowe o treść art. 24§1 k.c. i art. 23 k.c. Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądania niemajątkowego podnieść należy co następuje. Każdemu czyje dobro osobiste zostało naruszone cudzym bezprawnym działaniem, przysługuje uprawnienie do żądania zaniechania tego działania oraz usunięcia skutków naruszenia, a więc do roszczeń o charakterze niemajątkowym, o których mowa w art.24§1 k.c. Ta odpowiedzialność uzależniona jest od trzech przesłanek: istnienia dobra osobistego, jego --- STRONA 5 --- naruszenia oraz bezprawności działania. Ciężar udowodnienia pierwszej i drugiej przesłanki obciąża pokrzywdzonego (powoda), a trzecia objęta jest wzruszalnym domniemaniem prawnym. Jeżeli wykazane zostanie naruszenie dobra osobistego, sprawcę naruszenia uwolnić może od odpowiedzialności tylko dowód braku bezprawności, co faktycznie jest równoznaczne z wykazaniem przesłanek wyłączających bezprawność ( uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005r., III CZP 53/04, OSNC 2005/7-8/114). Do najważniejszych dóbr osobistych wymienionych w art. 23 k.c. należy cześć. W sprawie powódka domagała się ochrony dobra osobistego właśnie w postaci czci. Cześć jest pojęciem obejmującym wszystkie dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego. Naruszenie czci może więc nastąpić przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym. Uznając, zatem za oczywistą, pierwszą z przesłanek – istnienia dobra osobistego – rozważenia w następnej kolejności wymagało, czy spełniona została druga przesłanka, a to czy do naruszenia dobra osobistego doszło. Za aktualnie już ugruntowany zarówno w judykaturze (min. J. Panowicz-Lipska „ Majątkowa ochrona dóbr osobistych s.23) jak i orzecznictwie Sądu Najwyższego ( min. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1976r., II CR 692/75; OSNCP 1976/11/251 Nowe Prawo 1877/7-8,s.1144-1150; 23 kwietnia 1989r., OSP 1990r., poz. 330 z glosą aprobującą A. Szpunara) należy uznać pogląd, że przy wyjaśnieniu naruszenia dobra osobistego należy posługiwać się kryterium obiektywnym. Przy ocenie zatem, naruszenia dobra osobistego, czci - rozumianej w jej aspekcie zewnętrznym jako dobre imię, trzeba pamiętać o obiektywnej reakcji społeczeństwa. Nie może budzić wątpliwości, że przypisanie każdej osobie, przymiotu osoby która mogła dopuścić się kradzieży, czy innego rodzaju zaboru mienia stawia tą osobę w kręgu tych, których zachowania są naganne, bezprawne, zasługujące na pełna dezaprobatę, potępienie i ukaranie. Obiektywna reakcja jest taka, że taka osoba jest przestępcą. W orzecznictwie obejmującym problematykę dóbr osobistych i ich naruszenia wskazuje się, że samo upublicznienie przypisania uzasadnionej możliwości popełnienia przestępstwa uwłacza czci każdego człowieka (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 4 lipca 2006r., I ACa 21/06; LEX 278445). W tym stanie rzeczy, wobec powyższego uznać należało, że do naruszenia dobrego imienia powódki doszło, co czyni, że i to druga przesłanka w postaci naruszenia dobra osobistego została przez A. T. udowodniona. Wykazanie zatem, drugiej z przesłanek w postaci naruszenia dobra osobistego, przeniosło ciężar --- STRONA 6 --- dowodowy w sprawie na pozwaną. Przez działanie bezprawne rozumie się najogólniej rzecz ujmując, zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego. Dla uchylenia odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych konieczne jest wykazanie prawdziwości zarzutu ( tak min. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1997r., II CKN 546/97, OSNC 1998, nr 7-8 poz. 119; z dnia 10 września 1999r., III CKN 939/98, OSNC 2000, nr 3 poz.56; z dnia 23 czerwca 2004r.,V CK 538/03, niepubl.) Nieprawdziwość ( nie wskazanie prawdziwości) zarzutu przesądza bezprawność naruszenia dobra osobistego, uzasadniając- bez względu na inne okoliczności- odpowiedzialność na podstawie art.24§1 k.c. ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001r.,II CKN 559/99). Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy pozwana dowodu prawdy nie przeprowadziła i domniemania bezprawności nie obaliła. Pozwana nie złożyła do organów uprawnionych do prowadzenia postępowania, - dla ustalenia popełnienia przestępstwa i sprawcy przestępstwa, - doniesienia o podejrzeniu popełnieniu przez powódkę przestępstwa. Pozwana w tym procesie również nie wykazała, że powódka jest sprawczynią podnoszonych wobec niej zarzutów. Podejrzenia, przypuszczenia pozwanej muszą być zweryfikowane poprzez przeprowadzenie ustaleń zgodnie z obowiązującymi procedurami przed uprawnionymi do tego organami. To określone organy ( Policja, Prokuratura dalej Sąd) są uprawnione do tych ustaleń. Taki jest porządek prawny. W przeciwnym razie zarzucanie określonej osobie działania przestępczego, bez wyczerpania właściwej drogi prawnej, musi być uznane za bezprawne bo właśnie sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym. Upublicznienie przypisania powódce możliwości popełnienia przestępstwa naruszyło cześć powódki. Zgodnie z treścią art.24§1k.c. Ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba, że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Za ugruntowany już w orzecznictwie uznać należy pogląd, że Sąd jest związany wskazaniem zachowania, którym powód został dotknięty, wybór natomiast czynności potrzebnej do usunięcia jego skutków może być przedmiotem modyfikacji w odniesieniu do celu jakiemu ma służyć na gruncie okoliczności sprawy (tak Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 28 października 1998r., I ACa 309/98, podobnie Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 19 maja 1998r., I ACa 130/98). Dla ochrony praw powódki i adekwatne do stopnia naruszenia dobra osobistego, będzie złożenie oświadczenia o treści i formie wynikającej z sentencji punktu 1 wyroku. Naruszenie czci powódki --- STRONA 7 --- nastąpiło wśród sąsiedzkiej społeczności lokalnej. Biorąc zatem pod uwagę konsekwencje i zasięg wypowiedzi pozwanej, powódka dysponując jej oświadczeniem, przesłanym listownie uzyska odpowiednią ochronę prawną. Z tych zatem przytoczonych względów, żądanie powódki by oświadczenie pozwanej zawierające przeprosiny ukazało się w gazecie „Dziennik Zachodni” należało oddalić jako nieuzasadnione. Ogłoszenie przeprosin powódki w gazecie „Dziennik Zachodni” nie spełniałoby bowiem wymogu odpowiedniej czyli celowej formy o jakiej statuuje art. 24§1 k.c., a to biorąc tak pod uwagę właśnie sposób jak i zasięg naruszenia przez pozwaną dobrego imienia powódki. Dla uzyskania wyroku uwzględniającego powództwo o zaniechanie naruszenia określonego dobra osobistego strona powodowa musi wykazać, że istnieje realna obawa dalszych naruszeń konkretnego dobra osobistego. Gdy obawa taka nie występuje, żądanie zaniechania działań naruszających dobra osobiste nie jest uzasadnione (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1965r., II CR 13/65, OSN 10/65, poz. 174). Ponownie odwołując się do materiału dowodowego w aktach sprawy, nie istnieje ze strony pozwanej realna obawa dalszego naruszenia dobrego imienia powódki, co skutkowało oddaleniem powództwa w zakresie żądania zakazania pozwanej nienaruszania dobrego imienia powódki w przyszłości. Odnosząc się do żądania powódki o charakterze majątkowym wskazać należy, że oparte jest o treść art. 448 k.c., który stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Poszkodowany może żądać zasądzenia odpowiedniej sumy na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia naruszenia. Powódka domagał się zasądzenia kwoty 2000zł. tytułem zadośćuczynienia. Majątkowa ochrona dóbr osobistych przysługuje, gdy bezprawne naruszenie dobra osobistego, zostało przez sprawcę zawinione. Istnienie przesłanki bezprawności wynika z wyżej przedstawionych wywodów. Wina zachodzi wówczas, gdy sprawcy szkody można postawić zarzut zarówno obiektywnej, jak i subiektywnej niewłaściwości zachowania się. Obiektywny element winy wypełnia każde zachowanie niewłaściwe, a więc niezgodne z przepisami prawa podmiotowego, bądź z zasadami etycznymi, czy w ogóle z obowiązkiem ostrożności, jaką każdy człowiek w społeczeństwie powinien przestrzegać, aby drugiemu nie wyrządzić szkody. Kierując się wskazanymi kryteriami, --- STRONA 8 --- pozwanej należy postawić zarzut tak obiektywnej niewłaściwości zachowania się w stosunku do powódki jak i subiektywnej. Przedstawiając w taki sposób, jak uczyniła to pozwana, osobę powódki, musiała D. K. mieć świadomość szkodliwości skutków jej zachowania i co najmniej na wystąpienie tych skutków się godziła (dolus eventualis). Musiała bowiem mieć świadomość, że formułowane wobec powódki zarzuty obiektywnie prowadzą do negatywnej oceny jej osoby. Uznając zatem za spełnioną przesłankę winy, warunkującą majątkową ochronę dóbr osobistych, w końcowej części uzasadnienia odnieść się należy do zasądzonej sumy zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie jest przede wszystkim środkiem rekompensaty krzywdy. Wysokość zadośćuczynienia zależy od sądu, co nie oznacza jednak dowolności. Sąd uwzględnił zatem rodzaj chronionego dobra i rozmiar naruszenia, oraz sytuację majątkową pozwanej i uznał, że kwota 200zł. tytułem zadośćuczynienia na rzecz powódki jest do tych kryteriów adekwatna (oddalając żądanie w pozostałym zakresie). Kwota te nie jest symboliczna, ma charakter kompensacyjny, a jej wysokość zindywidualizowany charakter. Utrzymana jest w rozsądnych granicach (Z. Radwański, Zobowiązania – Część ogólna str. 270). Sąd odstąpił od obciążania pozwanej kosztami procesu, na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na jej sytuację materialną. Pozwana jest na emeryturze której miesięczna wysokość wynosi 1400zł.