Wyrok IIC 420/11/4 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 czerwca 2012r. Sąd Okręgowy w Katowicac

--- STRONA 1 --- Sygn. akt IIC 420/11/4 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 czerwca 2012r. Sąd Okręgowy w Katowicach Wydział II Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Agata Stankiewicz – Rataj Protokolant: Katarzyna Sacherska po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2012r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa: M B i B C przeciwko: (…) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Katowicach o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda M B kwotę 120 000zł. ( sto dwadzieścia tysięcy złotych); 2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki B C kwotę 50 000zł. ( pięćdziesiąt tysięcy złotych); 3. zasadza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz radcy prawnego I W kwotę 8856 zł. ( osiem tysięcy osiemset pięćdziesiąt sześć złotych sześć złotych) – w tym kwotę 1656zł. ( jeden tysiąc sześćset pięćdziesiąt sześć złotych) podatku od towarów i usług – tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu. IIC 420/11 Uzasadnienie Powodowie wnieśli ostatecznie o zasądzenie zadośćuczynienia z tytułu śmieci ich siostry na --- STRONA 2 --- skutek zawalenia się dnia 28 stycznia 2006r. hali wystawienniczej w K . Wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 9 listopada 2009r. żądania powodów skierowane przeciwko (…)spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K i Skarbowi Państwa – Prezydentowi Miasta C zostały oddalone ( k.702 i 705 – 709 akt). Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2011r.uchylił wyrok w stosunku do (…)spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Sąd Apelacyjny wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego jakoby w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. Podniósł nadto, że w świetle aktualnego orzecznictwa dla przyznania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. wystarczające jest przypisanie sprawcy bezprawności działania, czy zaniechania nie zaś winy. Sąd Apelacyjny nie zgodził się również z argumentacją Sądu Okręgowego, że nawet odpowiedzialność tego pozwanego na zasadzie winy (ewentualnie bezprawności) nie uzasadnia zasądzenia powodom zadośćuczynienia, przyznanie którego zależy od uznania Sądu. Sąd I Instancji błędnie uznał, że odczucia powodów związane ze śmiercią siostry muszą przybrać jakieś szczególnie, wykraczające poza normalne w tego rodzaju sytuacji dolegliwości. Bez znaczenia przy tym jest na jaki cel powodowie wydali przyznane im z różnych tytułów dotacje czy zasiłki, wypłacone po śmieci siostry. W okolicznościach niniejszej sprawy nie bez znaczenia pozostaje natomiast, że powodowie byli ze swą zmarłą siostrą szczególnie związani, z uwagi na stratę rodziców 5 lat wcześniej. Sąd II instancji wskazał więc, że po ustaleniu ewentualnej odpowiedzialności pozwanej(…)Spółki z o. o. za skutki wypadku z dnia 28 stycznia 2006r. Sąd I Instancji winien rozważyć ponownie wszystkie okoliczności dotyczące roszczenia z tytułu zadośćuczynienia w oparciu o art. 488 k.c. w zw. z art. 24 k.c., bacząc by odpowiadało ono „odpowiedniej sumie” ( k. 748 – 755 akt). Pozwany konsekwentnie wnosiła o oddalenie powództwa. Podnosiła, że brak podstaw do przypisania jej odpowiedzialności za zawinioną katastrofę budowlaną. ( k.777 akt). Sąd ustalił: Dnia 28 stycznia 2006r. w K zawaleniu uległa hala targowa. Do zawalenia hali doszło podczas imprezy wystawienniczej zorganizowanej przez pozwaną spółkę. W wyniku zawalenia hali śmierć poniosła siostra powodów 23 – letnia K B . ( bezsporne). Przed zorganizowaniem tej wystawy pracownicy spółki poinformowali jej dyrektora technicznego, że dach hali zachowuje się, dziwnie, atypowo czyli inaczej niż zwykle. Przekazali, że widać ugięcie dachu. W tej sytuacji dyrektor techniczny porosił o konsultację S. N , gdyż wcześniej robił on przegląd budynku. Polecił by odśnieżać dach. Pierwsza część robót odśnieżających miała być prowadzona od strony rotundy, czyli tam gdzie wystąpiło ugięcie. S. N był wzywany kilkakrotnie. Nie wskazywał on, że może wydarzyć się katastrofa, co najwyżej rozważna była możliwość uszkodzenia konstrukcji dachu, ale z prawdopodobieństwem bliskim zeru. Prace związane z odśnieżaniem dachu były przeprowadzane ( dowód: zeznania świadka A. H k. 692 – 695 akt). K B była studentką AWF w K . Kilka miesięcy przed katastrofą podęła pracę na umowę zlecenia w firmie doradztwa finansowego „(…)” w W . Powód w dacie śmierci siostry miał 17 lat, natomiast powódka 24. Pięć lat przed śmiercią siostry powodów zmarli ich rodzice. Rodzeństwo otrzymało wówczas rentę rodzinną. Pozostali w domu rodzinnym pod opieka dziadków i wujostwa. Brat matki powodów B W został ustanowiony opiekunem prawnym małoletniego jeszcze wówczas powoda. Rodzeństwo zamieszkiwało na piętrze domu rodzinnego. Na parterze natomiast mieszkają ich --- STRONA 3 --- dziadkowie i wujostwo. Rodzeństwo wspólnie prowadziło gospodarstwo domowe. Z pieniędzy otrzymywanych z tytułu renty rodzinnej wspólnie opłacali media, kupowali żywność i środki czystości. Pieniędzmi dysponowały obie siostry. Młodszy brat otrzymywał od nich kieszonkowe. Rodzeństwu pomagali tez dziadkowie i wujostwo. Siostry wspólnie robiły właściwie wszystko, sprzątały a nawet wspólnie wykonywały takie czynności jak modelowanie włosów. Jest jej trudno pogodzić się z tym, że siostry nie ma Rodzeństwo pomagało sobie nawzajem, nie w jakiś szczególny sposób, ale tak zwyczajowo. K B dużo pomagała powodowi w nauce. Po jej śmierci wyniki w nauce powoda pogorszyły się. Powód dużo czasu spędzał z siostra K , z którą był silnie związany psychicznie. Jego więź była z nią silniejsza niż z drugą siostrą. Wynikało to z tego, że powódka miała już męża. Powód radził się zmarłej siostry, pomagała mu wybrać liceum. Trudno było mu przeżyć śmierć siostry. Nie mógł się przyzwyczaić, że jej nie ma. Kiedy wracał do domu przez rok od wypadku myślał, że ona będzie tam na niego czekać i nie mógł się przyzwyczaić, że jej nie ma. Jest mu trudno pogodzić się z tą zmianą w jego życiu ( dowód: przesłuchanie stron k. 386 – 390 akt). Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów powołanych powyżej, w części ustalającej uzasadnienia. W piśmie procesowym z dnia 16 listopada 2011r. pozwany podniósł, że podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko procesowe i wnioski dowodowe w szczególności powołane w piśmie z dnia 2 listopada 2010r. Skonstatować zatem trzeba, że nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez pozwanego w szczególności tych powołanych w piśmie z dnia 2 listopada 2010r., albowiem okoliczności na które wnioski dowodowe były sformułowane, nie były dla sprawy istotne ( a contrario – art. 227 k.p.c.). W tym procesie okoliczności takie jak: świadomości pozwanego co do możliwości zaistnienia katastrofy budowlanej, realizacji projektu budowy pawilonu wystawienniczego, wcześniejszych bo po roku 2002r. kontroli obiektu, wreszcie ostatecznej przyczyny katastrofy budowlanej, ze względu na podstawę prawną rozstrzygnięcia, nie było dla sprawy istotne, co wynikać będzie z części zważającej uzasadnienia. Sąd zważył: Roszczenie powodów oparte było o treść art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. Odpowiedzialność z tytułu naruszenia dóbr osobistych uzależniona jest od trzech przesłanek- istnienia dobra osobistego, jego naruszenia oraz bezprawności działania. Ciężar udowodnienia pierwszej i drugiej przesłanki obciąża pokrzywdzonego ( powoda), a trzecia objęta jest wzruszalnym domniemaniem prawnym. Jeżeli wykazane zostanie naruszenie dobra osobistego, sprawcę naruszenia uwolnić może od odpowiedzialności tylko dowód braku bezprawności, co faktycznie jest równoznaczne z wykazaniem przesłanek wyłączających bezprawność ( uchwała Sądu najwyższego z dnia 18 lutego 2005r., III CZP 53/04, OSNC 2005/7-8/114). Katalog dóbr osobistych nie jest zamknięty. Przepis art. 23 k.c. wymienia dobra osobiste człowieka pozostające pod ochroną prawa cywilnego w sposób przykładowy, uwzględniając te dobra, które w praktyce mogą być najczęściej przedmiotem naruszeń. Nie budzi jednak wątpliwości, że przedmiot ochrony oparty na podstawie art. 23 i 24 k.c. jest znacznie szerszy. Należy uznać, że ochronie podlegają wszelkie dobra osobiste rozumiane jako wartości niematerialne związane z istnieniem i funkcjonowaniem podmiotów prawa cywilnego, które w życiu społecznym uznaje się za doniosłe i zasługujące z tego względu na ochronę. Powołać zatem należy, stanowisko już w sprawie przytoczone przez Sąd Apelacyjny, który przywołał uzasadnienie Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 22 października 2010r., sygn. III CZP 76/10 ( Biul. SN 2010/10,11), że więź emocjonalna pomiędzy członkami rodziny stanowi dobro osobiste. --- STRONA 4 --- Uznając zatem za oczywistą pierwszą z przesłanek – istnienia dobra osobistego odnieść się należy do drugiej z przesłanek w postaci naruszenia dobra osobistego. Nie ulega wątpliwości, że rodzina jako związek najbliższych osób, które łączy szczególna więź wynikająca najczęściej z pokrewieństwa i zawarcia małżeństwa, podlega ochronie prawa. Dotyczy to odpowiednio ochrony prawa do życia rodzinnego obejmującego istnienie różnego rodzaju więzi rodzinnych. Dobro rodziny jest nie tylko wartością powszechnie akceptowaną społecznie, ale także uznaną za dobro podlegające ochronie konstytucyjnej. Artykuł 71 Konstytucji stanowi, że Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej ma obowiązek uwzględniania dobra rodziny. Więź rodzinna odgrywa doniosłą rolę, zapewniając członkom rodziny m.in. poczucie stabilności, wzajemne wsparcie obejmujące sferę materialną i niematerialną Należy zatem przyjąć, że prawo do życia rodzinnego i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawie art. 23 i 24 k.c. W konkretnym stanie faktycznym spowodowanie śmierci osoby bliskiej może zatem stanowić naruszenie dóbr osobistych członków jej rodziny i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. ( z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2010r., IV CSK 307/09, OSP 2011/2/15). Jak wynika z materiału dowodowego w aktach sprawy, opisanego w części ustalające uzasadnienia, pomiędzy powodami a ich zmarłą siostra K B istniała szczególna rodzinna więź emocjonalna, co musi prowadzić do uznania w okolicznościach niniejszej sprawy, że jej śmierć naruszyła ten rodzaj dobra osobistego w postaci więzi emocjonalnej. Wykazanie zatem, drugiej z przesłanek - naruszenia dobra osobistego, przeniosło ciężar dowodowy w sprawie na pozwanego, który mógł się uwolnić od odpowiedzialności dowodząc braku bezprawności. Przez działanie bezprawne rozumie się najogólniej rzecz ujmując, zachowanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę a nawet świadomość sprawcy ( komentarz do Kodeksu cywilnego, tom 1 pod red. F. Błahuta, str. 94). Roszczenie zatem z tytułu naruszenia dóbr osobistych nie przysługuje poszkodowanemu, gdy wykaże, że jego działanie nie było bezprawne, że zachodziła okoliczność wyłączająca bezprawność działania lub zaniechania. W orzecznictwie i literaturze przedmiotu wskazuje się, że do okoliczności wyłączających bezprawność należy: zgoda uprawnionego, działanie na podstawie uprawnień wynikających z obowiązujących przepisów, działania podjęte w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego oraz stan wyższej konieczności i obrona konieczna. Przenosząc zatem powyższe uwagi natury ogólnej na okoliczności w sprawie, stwierdzić należy co następuje. W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że w zakresie stanowiska procesowego powodów, żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych pozwany, prezentował w piśmie procesowym z dnia16 listopada 2007r. (k. 348 – 352 akt) stanowisko, że wątpliwą jest próba uzyskania de facto zadośćuczynienia z tytułu krzywd doznanych na skutek śmierci osoby najbliższej poprzez ochronę dóbr osobistych oraz, że art. 448 k.c., może mieć zastosowanie tylko w przypadku zawinionego naruszenia dóbr osobistych. W tym zakresie oceny prawnej dokonał Sąd Apelacyjny uchylający sprawę do ponownego rozpoznania, uznając zarówno o dopuszczalności w sprawie żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. oraz że żądanie zadośćuczynienia nie wymaga istnienia przesłanki winy. Ta więc ocena prawna wiąże Sąd I Instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy z mocy art. 386§6 k.p.c., co czyni, że w tym zakresie stanowisko procesowe pozwanego przyszło uznać za nieaktualne. Odnosząc się już bezpośrednio do analizy przesłanki bezprawności. Ustawa z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane ( DZ. U. z 2010r., Nr 243, poz. 1623 t.j. ze zm.) --- STRONA 5 --- zawiera rozdział 6 określający zasady utrzymania obiektów budowlanych. Zgodnie z art. 61 (w brzmieniu obowiązującym w dacie zawalenia się hali) właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2. Art 5 ust. 2 stanowi, że obiekt budowlany należy użytkować w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności w zakresie związanym z wymaganiami, o których mowa w ust. 1 pkt 1-7. Art. 61 stanowi nakaz przestrzegania przez odpowiednie podmioty jednolitych zasad zarówno na etapie budowania, jak i eksploatacji danego obiektu budowlanego. Z tego względu generalne określenie warunków użytkowania obiektu budowlanego zostało uregulowane w art. 5 ust. 2 prawa budowlanego oraz dodatkowo doprecyzowane poprzez odesłanie do unormowanych w art. 5 ust. 1 pkt 1-7. przesłanek umożliwiających realizację zasady zgodności projektowania i budowania obiektów budowlanych zgodnie z przepisami prawa oraz zasadami wiedzy technicznej. Umieszczenie ww. nakazu w jednym przepisie umożliwiło jego szerokie zastosowanie poprzez każdorazowe odesłanie do art. 5 prawa budowlanego. Art. 61 przewiduje rozszerzenie nakazu przestrzegania określonych zasad także w odniesieniu do utrzymywania danego obiektu budowlanego, co jednoznacznie przesądza o wymogu nieprzerwanego dbania o jego stan techniczny i estetyczny również w przypadku, gdy nie jest on na bieżąco użytkowany. Oznacza to m.in. konieczność przeprowadzania stosownych kontroli przez powołane do tego podmioty, a także niezwłoczne dokonywanie odpowiednich napraw w przypadku zaistnienia niebezpieczeństwa konstrukcyjnego czy pożarowego spowodowanego działaniem np. sił natury ( komentarz do niektórych przepisów ustawy Prawo budowlane, Sergiusz S. Szuster w Systemie Informacji Prawnej LEX). Za ugruntowany już w orzecznictwie i literaturze przedmiotu uznaje się pogląd, że za zarządcę zobowiązanego do właściwego utrzymywania obiektu budowlanego uważa się osobę władającą tym obiektem na podstawie zawartego z właścicielem stosunku prawnego i na której - z mocy tego stosunku oraz regulujących go stosownych przepisów prawa - spoczywa taki obowiązek" [J. Siegień, Prawo budowlane. Komentarz , Warszawa 2002, s. 280-281]. Pomiędzy stronami nie był sporu co do tego, że pozwanego ze Skarbem Państwa łączyła umowa dzierżawy. Jeżeli zatem z materiału dowodowego w aktach sprawy wynika, że pracownicy pozwanego zgłaszali ugięcie dachu pawilonu z końcem 2005r.i uznano, że trzeba odśnieżyć dach, to z zeznań świadka A. H wynika i to, że rozważana była możliwość uszkodzenia konstrukcji dachu, choć jak wskazał świadek z prawdopodobieństwem równym zeru. W tej zatem sytuacji nie można uznać, by pozwany obalił przesłankę bezprawności rozumianej jako postępowanie zgodne z prawem, a konkretnie normą art. 61 ustawy Prawo budowlane. Zaistniało przecież niebezpieczeństwo konstrukcyjne obiektu. Za sprzeczne z normą art. 61 uznać należy zaniechanie pozwanego, w sytuacji w której uginający się dach hali nie skłania pozwanego do analizy czy nie uległa naruszeniu konstrukcja hali, skoro dach jak relacjonują jego pracownicy zachowywał się, dziwnie atypowo inaczej niż zwykle. Istniała w tej sytuacji konieczność bezzwłocznej kontroli bezpieczeństwa konstrukcyjnego hali, skoro pozwany w bliskiej perspektywie czasowej miał zaplanowane wykorzystanie hali dla potrzeb różnych organizowanych w niej imprez. Konkludując zaniechanie pozwanego polegające na braku podjęcia kontroli bezpieczeństwa konstrukcyjnego hali czyni, że po stronie pozwanego ziściła się przesłanka bezprawności, rozumianej jako zaniechanie w wykonaniu obowiązków które spoczywały na pozwanym z mocy konkretnych norm ustawy Prawo budowlane. Jeżeli zatem do naruszenia dóbr osobistych powodów doszło, a pozwany przesłanki bezprawności nie obalił, przepis art. 448 k.c., stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Powołując za Sądem Apelacyjnym, podzielając w pełni to stanowisko, podnieść trzeba, że --- STRONA 6 --- powodowie byli ze swą zmarłą siostrą szczególnie związani, z uwagi na stratę rodziców 5 lat wcześniej. Rodzeństwo było ze sobą bardzo zżyte, mieszkała ze sobą, wspierało na codzień. Powodowi zmarła siostra niemal zastępowała rodziców. Śmierć siostry była dla powodów traumatycznym przeżyciem, doznali bólu i cierpienia. Z pewnością nie można uznać, że krzywda powodów była znikoma. Biorąc zatem pod uwagę rodzaj naruszonego dobra i sposób naruszenia, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 120 000 zł. tytułem zadośćuczynienia, a na rzecz powódki kwotę 50 000zł. Sąd uznał, że tak przyznane sumy będą, z tych wyżej umotywowanych względów, odpowiednie. Na koniec odnieść się należy do zagadnień procesowych. Przed rozprawą wyznaczoną na dzień 22 maja 2012r., o której prawidłowo powiadomiony był pełnomocnik pozwanego, pozwany nadesłał faksem pismo z dnia 21 maja 2012r. oraz usprawiedliwienie nieobecności Prezesa Zarządu pozwanej, ze względu na chorobę syna. Stanowisko przytoczone w tym piśmie nie stanowiło okoliczności nowych, nie powoływanych już przez pozwanego w toku procesu, gdy chodzi o organizację imprez masowych. Gdy zaś chodzi o stanowisko pozwanego w którym odnosi się on do opinii biegłych Centrum Opinii i Ekspertyz Sądowych Instytutu Organizacji i Zarządzania w Przemyśle „(…)” to Sąd ostatecznie nie uczynił jej przedmiotem dowodu w tej sprawie, opierając swoje rozstrzygnięcie na tych tylko dowodach, które powołał w części ustalającej uzasadnienia, stąd też nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia dowodów wnioskowanych w tym piśmie. Nie zachodziła tez ostatecznie potrzeba ustaleń faktycznych w sprawie, na podstawie dowodu z uzupełniającego przesłuchania stron, stąd też Sąd nie dokonał już oceny czy niestawiennictwo Prezesa Zarządu na rozprawie dnia 22 maja należało uznać za usprawiedliwione. O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, orzeczono na podstawie § 2 i 6 § 13 ust 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej