Postanowienie II WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 września 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wyd

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: II WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 września 2011 r. Sąd Okręgowy w Katowicach II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Małgorzata Turek Protokolant: st. sekr. sądowy Teresa Szczypińska po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2011 r. w Katowicach sprawy z powództwa RS, przeciwko Skarbowi Państwa –o zapłatę 1. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa na rzecz powoda kwotę 1000 złotych ( jeden tysiąc złotych) ; 2. w pozostałej części powództwo oddala; 3. odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania; 4. przyznać adwokatowi KCS od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w kwotę 4428 złotych ( cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu , w tym kwotę 828 złotych ( osiemset dwadzieścia osiem złotych) podatku od towarów i usług. Sygn. akt C Uzasadnienie Powód RS pozwem z dnia 8 marca 2011 roku zwrócił się do Sądu Okręgowego w o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - zadośćuczynienia w kwocie 150 000 złotych z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych. Ponadto zażądał zobowiązania pozwanego do zaprzestania dalszych naruszeń, usunięcia skutków praktyk dotychczasowych i zabezpieczenie powództwa przez zobowiązanie pozwanego by na okres trwania postępowania sądowego w sprawie zaniechał dalszych naruszeń. --- STRONA 2 --- Wraz z pozwem powód wniósł wniosek o zwolnienie go od kosztów postępowania w sprawie i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu swego żądania powód podał, że od 4.07.2009 roku przebywa w Areszcie Śledczym w , gdzie naruszone są jego dobra osobiste wyrażające się prawem do godności i intymności – naruszone przez pozwanego przez niezapewnienie odpowiednich warunków bytowych określonych w art. 249 § 3 kkw. Warunki w jakich przebywał w Areszcie Śledczym w szczególności grzyb na ścianach, zły stan gumolitu na podłodze , brak wentylacji , zawilgocenie cel. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2010 roku (k.13) powoda zwolniono od kosztów postępowania oraz ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata KCS wyznaczonej przez Okręgową Radę Adwokacką 27.04.2010 roku (k.-18). Pełnomocnik powoda w piśmie procesowym z dnia 15 czerwca 2010 roku (k.-25) sprecyzowała żądanie i wniosła w oparciu o art. 24 k.c. i 448 k.c. o zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości 150 000 złotych za naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności poprzez nakazanie pozwanemu odbywania kary pozbawienia wolności od 2002 roku w warunkach odbiegających od przewidzianych prawem norm i nakazanie pozwanemu zaniechania działań zagrażających jego dobrom osobistym oraz umożliwienie mu odbywania kary w godnych, zgodnych z ustalonymi normami warunkach. W uzasadnieniu sprecyzowanego stanowiska powoda podała, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w od 2002 roku w przepełnionych źle wentylowanych, pozbawionych ciepłej wody celach w których podłogę stanowił gumolit wydzielający nieprzyjemny zapach. Cele były wilgotne, woda skraplając się przeciekała pod gumolit i utrzymywała się bez odpływu. Wyposażenie cel niedostateczne a z uwagi na powierzchnie cel zatłoczone. Na poparcie zawartych w pozwie twierdzeń pełnomocnik powoda powołał świadków współosadzonych , którzy cierpieli takie same warunki jak powód. Na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2010 roku pełnomocnik powoda podtrzymała wniosek o zabezpieczenie powództwa który został oddalony (k.74). W piśmie procesowym stanowiącym odpowiedź na pozew z dnia 4 grudnia 2010 roku (k. 47 – 54) pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem pozwanego powództwo zarówno co do zasady jak i co do wysokości żądanego zadośćuczynienia jest niezasadne i jako takie winno być oddalone. Ustosunkowując się do zgłoszonych przez powoda i jego pełnomocnika zarzutów i stwierdzeń podniósł, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w jako osoba skazana od 04.07.2009 roku i przebywa tam w momencie wniesienia pozwu. Odnosząc się do żądania zadośćuczynienia w oparciu o art. 23 i 24 k.c. pozwany uznał takie roszczenie jako niedopuszczalne powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.03.1973 roku sygn. akt IICv 42/73. Ponadto zdaniem pozwanego powód domagając się zadośćuczynienia winien udowodnić działanie lub zaniechanie pozwanego jako sprawcy krzywdy, bezprawność działania i winy pozwanego. Powód w Areszcie Śledczym przebywał w celach nie zawsze przeludnionych. Przepis art. 248 § 2 k.k.w. dopuszczał możliwość przejściowego umieszczenia osadzonych w warunkach w których norma powierzchniowa nie była zachowana. Dyrektor Aresztu Śledczego zawiadomił Sąd Okręgowy o umieszczaniu osadzonych w warunkach nieprzekraczajacych 3m 2 powierzchni a od 6 grudnia 2009 roku wydawał indywidualne decyzje w sprawie tymczasowego umieszczenia powoda w warunkach przeludnienia. Cele w których przebywał powód były sukcesywnie remontowane, wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający warunki do zachowania higieny, odpowiedni dopływ powietrza i niezbędne urządzenia sanitarne. Pozwany wskazał, że brak jest jakiegokolwiek powiązania pomiędzy wysokością dochodzonej kwoty zadośćuczynienia a rzekomą krzywdą powoda, a przyznanie zadośćuczynienia stanowiłoby naruszenie elementarnych zasad współżycia społecznego określonego w art. 5 k.c. oraz poczucie sprawiedliwości. Pozwany wniósł o oddalenie zaproponowanych przez powoda dowodów ze świadków, gdyż teza dowodowa nie jest przez powoda skonkretyzowana. Powód nie określił w jakim okresie i z jakimi osobami i w jakiej --- STRONA 3 --- celi przebywał . Wnosząc o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego pozwany Skarb Państwa podniósł, iż fakt, że powodem jest osoba odbywająca karę pozbawienia wolności nie jest wystarczającym powodem do tego by nie ponosiła ona ekonomicznych konsekwencji swoich działań prawnych, zwłaszcza, że swoim działaniem zaangażowała szereg instytucji państwowych co łączy się z koniecznością wydatkowania publicznych pieniędzy z których powód jest utrzymywany. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego z dokumentów: notatki służbowej kpt. WF dnia 12.07.2010 roku (k. 56 – 59) zawiadomień kierowanych przez Dyrektora Aresztu Śledczego w do Sądu Najwyższego (k. 60 – 61) zarządzeń i decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w (k. 62 – 64) notatki służbowej por. RD z dnia 12.07.2010 roku (k. 65), przesłuchanie świadków AB, AP (k. 90, 92), JB (k. 145), powoda RS (k. 156) uznał Sąd następujący stan faktyczny. Powód RS w Areszcie Śledczym w na przestrzeni 2002 roku do 2010 roku przebywał kilkakrotnie w różnych okresach czasu. Ostatnio od 4.07.2009 roku do dnia 23.07.2010 roku kiedy to został przetransportowany do Zakładu Karnego w i gdzie obecnie przebywa. W w Areszcie Śledczym przebywał w wielu celach. W okresie jednego roku od 4.07. 2009 roku do 23.07.2010 roku 21 razy zmieniano powodowi miejsce osadzenia zmieniając nie tylko cele ale również oddziały osadzenia (Oddział I-szy, II-gi, III-ci, IV-ty). Cele w których powód przebywał z reguły były celami wieloosobowymi ( od 3 osób do 9 osób osadzonych) i z reguły w okresie ostatniego pobytu powoda nie występowało zjawisko przeludnienia. Jak wynika z notatki służbowej kpt. WF tylko w 5 celach, w których powód przebywał znajdował się w warunkach nie zapewniających mu 3 m 2 powierzchni. Każda cela mieszkalna posiadała 1 lub 2 okna zapewniające wentylację, oraz kącik sanitarny zapewniający warunki do utrzymania higieny osobistej z przyłączoną bieżącą wodą i ubikacjami oddzielonymi od celi murkiem do sufitu bądź murkiem do wysokości 140 cm, zaopatrzonych drzwiami (k. 65 , 145). W sprawie bezspornym jest ostatni okres pobytu powoda od 04.07.2009 roku do 23.07.2010 roku. Powód występując z pozwem ten okres określił jako okres obejmujący jego żądanie. Pełnomocnik powoda rozszerzył okres związany z żądaniem od 2002 roku – Pozwany w odpowiedzi na pozew odniósł się do okresu 1 roku pobytu powoda 2009 – 2010 roku czerpiąc informację odnośnie jego pobytu z systemu ewidencyjnego w jednostkach penitencjarnych Noe – Net. Wprawdzie pozwanego określono jako Skarb Państwa – to w sprawie bezspornym jest , że pozew związany jest z pobytem powoda w Areszcie Śledczym w . Powód roszczenie swoje oparł na art. 24 k.c. i 448 k.c. Zgodnie z art. 24 k.c. każdemu czyje dobro osobiste zostało naruszone bezprawnym działaniem, przysługuje uprawnienie do żądania zaniechania tego działania oraz usunięcie skutków naruszenia. Powyższa odpowiedzialność oparta jest na trzech przesłankach: istnienie dobra osobistego, jego naruszenie oraz bezprawność działania. Ciężar udowodnienia określonych dwóch przesłanek odpowiedzialności obciąża powoda trzecia przesłanka – bezprawność działania – objęta jest domniemaniem prawnym. Jeżeli powód udowodni naruszenie dobra osobistego, sprawca naruszenia może zwolnić się z odpowiedzialności jeżeli wykaże brak bezprawności działania. Powód domagał się ochrony swojego dobra osobistego w postaci godności i prawa do intymności w związku z przebywaniem w warunkach bytowych stworzonych przez stronę pozwaną , które nie spełniały podstawowych norm i nie zapewniły godziwych warunków. Istnienie określonych przez powoda dóbr osobistych jest oczywiste, należało w procesie ustalić czy zaistniała przesłanka odpowiedzialności pozwanego – ich naruszenia. Ocena naruszenia dóbr osobistych oparta jest na kryteriach obiektywnych. Miernika należy poszukiwać przede wszystkim w opinii publicznej która jest odzwierciedleniem poglądów powszechnie akceptowanych przez społeczeństwo , oraz opinii społecznej, która znajduje wyraz w poglądach ludzi rozsądnie i uczciwie myślących. Postępowanie w sprawie wykazało, że powód przebywał w celach przeludnionych, ale postępowanie pozwanego które decydowało się na --- STRONA 4 --- istnienie przeludnienia nie nosiło cech bezprawności. Sam fakt nieprzestrzegania metrażu nie może stanowić podstawy odpowiedzialności pozwanego. Powód nie wykazał aby przez cały okres pobytu u pozwanego przebywał w warunkach przeludnienia. Przed okresem 2009 roku strony zarówno powodowa jak i pozwana nie przedkładały żadnych dowodów, a za okres objęty osobistym pozwem powoda pozwany wykazał w oparciu o dokumenty, że w warunkach przeludnienia powód przebywał okresowo i przeludnienie nie miało charakteru nadmiernego – Dyrektor Aresztu Śledczego podejmował stanowcze działania przeciwdziałające temu zjawisku informując każdorazowo sędziego penitencjarnego oraz informując powoda. Postępowanie w sprawie nie wykazało również aby pozwany nie dbał o zapewnienie osadzonym warunków do utrzymania higieny osobistej czy też zapewnienia intymności w spełnieniu czynności fizjologicznych ( zeznania świadków AB i AP k. 90,92). Cele miały zapewnioną wentylację , poprzez okna, które można było otworzyć. W oparciu o przeprowadzone dowody nie można stwierdzić, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, godności i prawa do intymności. Analizując całość zebranego w sprawie materiału nie sposób nie zauważyć że stan cel daleki był od przyjętych norm. Zarówno powód jak i świadek JB (k. 145 , 156) wskazali na fakt występującego w okresie 2009 i 2010 roku zagrzybienia ścian, zawilgocenia linoleum, które wydzielało nieprzyjemne opary. Powyższe zdaniem Sądu spowodowało, że cierpienie powoda z tego powodu przekroczyło nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności. Zgodnie z treścią art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Sąd orzekający uznał, iż przebywanie powoda przez okres 1 roku w warunkach zagrzybionej i zawilgoconej celi było krzywdą powoda i z tego względu zasądził zadośćuczynienie. Kodeks cywilny ( art. 448 k.c.) nie wskazuje żadnych kryteriów którymi należy się kierować przy określeniu wysokości zadośćuczynienia jednakże judykatura w tym przedmiocie została wypracowana i przyjmuje ona, że zadośćuczynienie ma przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej lecz musi stanowić ekonomicznie odczuwalną wartość. Z drugiej strony wysokość ta nie może być nadmierna do doznanej krzywdy, ale musi być „ odpowiednia” to znaczy utrzymana w odpowiednich granicach. Wysokość zadośćuczynienia nie może być funkcją subiektywnych odczuć osoby uprawnionej do jego otrzymania, a przy jej ustaleniu trzeba mieć na względzie wszystkie obiektywne istniejące okoliczności w tym ogólny poziom zamożności społeczeństwa , przyczyny dla których powód znalazł się w odosobnieniu. W sytuacji gdy powód znalazł się w Areszcie Śledczym w na skutek własnych działań nie może oczekiwać że otrzyma zadośćuczynienie w żądanej kwocie 150 000 złotych. Za adekwatne dla powoda zadośćuczynienie za przebywanie w celach zawilgoconych i zagrzybionych uznał Sąd kwotę 1000 złotych – przy uwzględnieniu okresu pobytu u pozwanego od lipca 2009 do lipca 2010 roku. W pozostałej wysokości i za pozostałe ponad ten okres pobytu żądanie powoda zostało oddalone jako nieudowodnione gdyż to na powodzie ciąży obowiązek udowodnienia , że jego dobro osobiste zostało naruszone. Oddalono również żądanie zobowiązanie pozwanego do zaniechania działań zagrażających jego dobrom osobistym oraz umożliwienie mu odbywania kary w godnych warunkach, gdyż przedmiotowo pozew związany był z Aresztem Śledczym w w którym powód od ponad roku nie przebywa. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na sytuację majątkową powoda przedstawioną w jego oświadczeniu majątkowym. Rozstrzygniecie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu oparte zostało na przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz poniesionych przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze --- STRONA 5 --- zm.)