Wyrok II PK 84/14

--- STRONA 1 --- Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 February 2015 r. II PK 84/14 TEZA aktualna Niedopuszczalne jest wyrażenie zgody przez pracodawcę na urlop wypoczynkowy w okresie niezdolności pracownika do pracy. UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Zbigniew Myszka. Sędziowie SN: Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca), Bohdan Bieniek. Sentencja Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 24.2.2015 r. sprawy z powództwa V. Spółka Akcyjna z siedzibą w K. przeciwko Anecie J. o odszkodowanie przysługujące pracodawcy w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz w sprawie z powództwa Anety J. przeciwko V. Spółka Akcyjna z siedzibą w К . o odszkodowanie w związku z rozwiązaniem umowy o pracę przez pracownika w trybie art. 55 KP i o odprawę na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku SO w W. z 20.8.2013 r. [...], uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje SO w W. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie faktyczne Wyrokiem z 20.8.2013 r. SO w W. oddalił apelację strony powodowej (pozwanej wzajemnej) od wyroku SR w W. z 21.2.2013 r., którym oddalono powództwo główne o zasądzenie od pozwanej (powódki wzajemnej) Anety J. na rzecz powódki (pozwanej wzajemnej) V. SA w K. kwoty 15 000 zł tytułem odszkodowania za nieuzasadnione rozwiązanie przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia i zasądzono od powódki (pozwanej wzajemnej) na rzecz pozwanej (powódki wzajemnej) kwotę 15 000 zł tytułem odszkodowania w związku z rozwiązaniem umowy o pracę przez pracownika w trybie art. 55 § 1 KP z ustawowymi odsetkami oraz kwotę 30 000 zł tytułem odprawy pieniężnej z ustawowymi odsetkami. Sąd II instancji przyjął za własne poczynione w sprawie ustalenia faktyczne, zgodnie z którymi pozwana (powódka wzajemna) była zatrudniona w V. SA na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, ostatnio na stanowisku dyrektora do spraw korporacyjnych ze średnim miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 5000 zł. Z aneksu do umowy o pracę, zawartego 27.6.2008 r., wynikało, że w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia umowy o pracę (poza rozwiązaniem tej umowy przez pracodawcę na podstawie art. 52 § 1 KP oraz wypowiedzeniem jej przez pracownika z przyczyn innych niż określone w art. 55 KP) pracownik będzie miał prawo do odprawy pieniężnej w wysokości wynagrodzenia zasadniczego za okres 6 miesięcy. Pozwana (powódka wzajemna) w okresie od 25.4.2009 r. do 11.9.2009 r. przebywała na urlopie macierzyńskim, a w okresie od 14.9.2009 r. do 12.3.2010 r. korzystała ze zwolnień lekarskich oraz zasiłku opiekuńczego. W dniu 2.3.2010 r. złożyła wniosek o udzielenie jej urlopu wypoczynkowego w wymiarze 80 dni (34 dni urlopu zaległego i 28 dni urlopu bieżącego) w terminie od 17.3.2010 r. do 11.6.2010 r. Pracodawca nie wyraził zgody na udzielenie jej urlopu wypoczynkowego i wezwał ją do stawienia się w pracy 17.3.2010 r. w biurze spółki w W., o czym poinformował pracownicę emailem z 16.3.2010 r. Od 17.3.2010 r. do 23.4.2010 r. pozwana (powódka wzajemna) przebywała na zwolnieniach lekarskich, od 26.4.2010 r. do 31.12.2010 r. korzystała z urlopu wychowawczego, od 3.1.2011 r. do 14.1.2011 r. wykorzystywała zasiłek opiekuńczy na dziecko, od 17.1.2011 r. do 28.1.2011 r. ponownie przebywała na zwolnieniach lekarskich, a od 31.1.2011 r. do 4.3.2011 r. korzystała z zasiłku opiekuńczego na dziecko. Pozwana (powódka wzajemna) 25.2.2011 r. złożyła wniosek o udzielenie jej urlopu wypoczynkowego w wymiarze 60 dni (43 dni urlopu zaległego i 26 dni urlopu bieżącego) w okresie od 7.3.2011 r. do 13.6.2011 r. Pismem z 1.3.2011 r. powódka (pozwana wzajemna) poinformowała ją, że nie wyraża zgody na udzielenie urlopu wypoczynkowego we wskazanym terminie i wezwała pozwaną (powódkę wzajemną) do stawienia się w pracy 7.3.2011 r. w biurze spółki w W., jednakże w okresie od 5.3.2011 r. do 30.9.2011 r. pracownica zdecydowała się korzystać z urlopu wychowawczego. Pozwana (powódka wzajemna) 16.9.2011 r. ponownie złożyła wniosek o udzielenie urlopu wypoczynkowego w wymiarze 56 dni (8 dni za rok 2008, 26 dni za rok 2009, 9 dni za rok 2010, 13 dni za rok 2011) w terminie od 3.10.2011 r. do 21.12.2011 r. Pismem z 28.9.2011 r. została poinformowana przez pracodawcę, że nie wyraża zgody na udzielenie urlopu wypoczynkowego we wskazanym terminie i wzywa ją do stawienia się w pracy 3.10.2011 r. w biurze spółki w W. Pozwana (powódka wzajemna) stawiła się w pracy w 1 II PK 84/14 - Wyrok Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- 1) 2) 3) 4) 5) tym dniu i wówczas wskazano jej, że termin kontrolnego badania lekarskiego został ustalony na 14.10.2011 r., z tym że mógł być przyspieszony o 2 lub 3 dni. W okresie od 4.10.2011 r. do 7.10.2011 r. pozwana (powódka wzajemna) korzystała z zasiłku opiekuńczego na dziecko, natomiast od 10.10.2011 r. do 26.10.2011 r. przebywała na urlopie wychowawczym. Oświadczeniem z 24.10.2011 r. (odebranym przez pracodawcę 26.10.2011 r.) pozwana (powódka wzajemna) rozwiązała z powódką (pozwaną wzajemną) stosunek pracy bez wypowiedzenia w trybie art. 55 § 1 KP, jako przyczynę rozwiązania umowy o pracę wskazując ciężkie naruszenie przez powódkę (pozwaną wzajemną) obowiązków pracodawcy, polegające na kolejnych odmowach udzielenia jej zaległego urlopu wypoczynkowego. Sąd odwoławczy zaakceptował też ocenę prawną tego stanu faktycznego, dokonaną przez sąd I instancji, podnosząc w szczególności, że obowiązek udzielenia pracownikowi urlopu wypoczynkowego jest podstawowym obowiązkiem pracodawcy. Odmowa udzielenia tego urlopu, bez podania racjonalnej przyczyny oraz bez wskazania alternatywnego do wnioskowanego przez pracownika terminu urlopu, jest naruszeniem praw pracownika. W tym kontekście, w ocenie sądu II instancji, nie mają znaczenia twierdzenia powódki (pozwanej wzajemnej), że pracodawca nie miał obowiązku udzielenia pozwanej (powódce wzajemnej) urlopu, nie miał on bowiem nastąpić bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Jednocześnie sąd ten uznał jednak, że trafne było stanowisko sądu I instancji, wskazujące na to, iż pozwana (powódka wzajemna) wnioskowała o udzielenie jej urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim w rozumieniu art. 163 KP. Skoro bowiem pracownica po zakończeniu urlopu macierzyńskiego przebywała na zwolnieniach lekarskich oraz korzystała z zasiłku opiekuńczego, to urlop wypoczynkowy mogła rozpocząć dopiero po ustaniu niezdolności do pracy. Doszło zatem do naruszenia podstawowego obowiązku pracodawcy, o którym mowa w art. 163 KP, a ponadto do naruszenia innego podstawowego obowiązku, jakim jest obowiązek corocznego udzielenia pracownikowi urlopu wypoczynkowego, powódka (pozwana wzajemna) trzykrotnie bowiem odmówiła pozwanej (powódce wzajemnej) udzielenia urlopu wypoczynkowego bez wskazania przyczyn odmowy, jak również bez podania alternatywnego terminu wykorzystania urlopu, podczas gdy "sytuacja, w której pracodawca odmawia pracownikowi urlopu wypoczynkowego, wymaga szczególnego uzasadnienia", a ponadto "pracodawca obowiązany jest podać pracownikowi inny niż wnioskowany termin udzielenia urlopu wypoczynkowego oraz poinformować o przyczynach tego stanu rzeczy". Z uwagi na uznanie za prawidłowe wszystkich rozważań prawnych sądu I instancji należy stwierdzić, że sąd odwoławczy, choć wyraźnie tego nie wyartykułował w motywach wyroku, zaakceptował też stanowisko sądu I instancji, że przeprowadzenie kontrolnych badań lekarskich (po trwającej powyżej 30 dni nieobecności w pracy z powodu niezdolności do jej świadczenia) nie jest niezbędnym warunkiem rozpoczęcia przez pracownika urlopu wypoczynkowego, ponieważ "nieprzeprowadzenie takich badań nie pozostaje w sprzeczności z istotą urlopu wypoczynkowego". Konsekwencją uznania, że powódka (pozwana wzajemna), odmawiając pozwanej (powódce wzajemnej) trzykrotnie udzielenia urlopu wypoczynkowego, naruszyła ciężko podstawowe obowiązki pracodawcy, było stwierdzenie braku podstaw do uwzględnienia powództwa głównego o zasądzenie od pozwanej (powódki wzajemnej) odszkodowania za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 611 KP) oraz konieczność uwzględnienia powództwa wzajemnego o odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia (art. 55 § 1 KP) oraz o odprawę pieniężną (aneks do umowy o pracę). Powódka (pozwana wzajemna) wywiodła skargę kasacyjną od wyroku sądu II instancji, zarzucając naruszenie: art. 378 § 1 KPC, co polegało na nierozpoznaniu przez sąd II instancji sprawy w granicach apelacji, przez pominięcie rozważenia podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia art. 229 § 2 i 4 w zw. z art. 165 KP; art. 163 § 3 KP w zw. z art. 55 § 1 KP przez ich błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że powódka (pozwana wzajemna) dopuściła się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika, nie udzielając pozwanej (powódce wzajemnej) urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, podczas gdy w niniejszej sprawie nie zostały zrealizowane przesłanki wynikające z art. 163 § 3 KP, w szczególności w okresie pomiędzy urlopem macierzyńskim a złożeniem wniosku o udzielenie urlopu wypoczynkowego pozwana (powódka wzajemna) przebywała na zwolnieniu chorobowym i korzystała z zasiłku opiekuńczego; art. 229 § 2 i 4 KP w zw. z art. 165 KP przez ich niezastosowanie i nieprawidłowe ustalenie, że powódka (pozwana wzajemna) obowiązana była do udzielenia pozwanej (powódce wzajemnej) urlopu wypoczynkowego, podczas gdy przed złożeniem wniosku o urlop pracownica była niezdolna do pracy z powodu choroby trwającej powyżej 30 dni, wobec czego w świetle przytoczonych przepisów udzielenie przez pracodawcę urlopu, bez poddania się przez pozwaną (powódkę wzajemną) badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku, było niedopuszczalne; art. 163 § 1 KP w zw. z art. 152 § 1 KP, w zw. z art. 55 § 1 KP przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że nieudzielenie przez powódkę (pozwaną wzajemną) urlopu pozwanej (powódce wzajemnej) we wskazanym terminie stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków wobec pracownika, w wyniku czego zachodziły zawarte w art. 55 § 1 KP, podstawy zakończenia przez pozwaną (powódkę wzajemną) stosunku pracy z winy pracodawcy, podczas gdy z okoliczności sprawy wyraźnie wynika, że w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki wynikające z tego przepisu; art. 61' KP przez jego niezastosowanie, pomimo, że w przypadku nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 1 KP, co wystąpiło w niniejszej sprawie, pracodawcy przysługuje odszkodowanie. 1 1 1 1 1 1 --- STRONA 3 --- Opierając skargę na takich podstawach, skarżąca wniosła o uchylenie wyroku sądu II instancji w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach procesu, ewentualnie o uchylenie tego wyroku w całości i wydanie wyroku co do istoty sprawy oraz o zasądzenie od pozwanej (powódki wzajemnej) na rzecz skarżącej kosztów postępowania przed sądami obu instancji oraz w postępowaniu kasacyjnym. Pozwana (powódka wzajemna) w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i o zasądzenie od powódki (pozwanej wzajemnej) na rzecz pozwanej (powódki wzajemnej) kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 55 § 1 KP pracownik może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, gdy pracodawca dopuścił się wobec niego ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków; w takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Możliwość rozwiązania stosunku pracy w sytuacji objętej hipotezą rozważanego przepisu stanowi więc sankcję kwalifikowanego naruszenia przez pracodawcę jego obowiązków, przy czym kwalifikowany charakter tego naruszenia polega na tym, że dotyczy ono podstawowych obowiązków i ma ciężki charakter. Dalszą sankcją wskazanego naruszenia obowiązków przez pracodawcę jest przysługujące pracownikowi w takim przypadku odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Z powołanego przepisu wynika, że w celu oceny zasadności rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia w pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć, czy pracodawca naruszył podstawowy obowiązek (obowiązki) wobec pracownika. Dopiero pozytywna odpowiedź na to pytanie aktualizuje konieczność rozważenia, czy naruszenie to miało charakter ciężki (por. wyrok SN z 8.10.2009 r., II PK 114/09, OSNP Nr 9-10/2011, poz. 127). Nie można kwestionować, że pracownik ma prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego, gdyż prawo to - bez możliwości zrzeczenia się go - zostało wpisane do art. 152 KP, a także potraktowane szerzej - jako prawo do wypoczynku i ujęte w katalogu podstawowych zasad prawa pracy (art. 14 KP). Nie ulega jednak wątpliwości, że korzystanie z tego prawa dotyka spraw związanych z funkcjonowaniem zakładu pracy i jego organizacją, dlatego art. 163 § 1 KP stanowi o tym, że urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów, który z kolei powinien być tak ustalony, by uwzględniał wnioski pracowników co do czasu urlopu i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Pracownik nie może zatem korzystać z przysługującego mu prawa w dowolnym czasie, bez zgody pracodawcy. W pojęciu "udzielenie urlopu" mieści się bowiem element decyzji, przyzwolenia pracodawcy na urlop. Korzystanie przez pracownika z prawa do urlopu w sytuacji, gdy z powodu długotrwałej nieobecności w pracy nie został objęty planem urlopów, nie może więc nastąpić w dowolnym czasie, bez zgody pracodawcy (por. wyroki SN z: 15.3.2001 r., I PKN 306/00, OSNAPiUS Nr 24/2002, poz. 591 i z 10.11.1998 r., I PKN 364/98, OSNAPiUS Nr 24/1999, poz. 788). Z art. 163 § 3 KP wynika, że na wniosek pracownicy pracodawca udziela jej urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 163 § 1 KP, w myśl której przy ustalaniu planu urlopów (w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową) pracodawca bierze pod uwagę wnioski pracowników oraz konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Regulacja ta oznacza, że pracodawca co do zasady nie jest związany wnioskiem pracownika zawierającym propozycję terminu udzielenia urlopu, jest jednak związany takim wnioskiem, gdy pochodzi on od pracownicy, która urodziła lub ma urodzić dziecko i w związku z tym chciałaby przedłużyć czas sprawowania nad nim pełnej, osobistej opieki (por. wyrok SN z 20.8.2001 r., I PKN 590/00, OSNP Nr 14/2003, poz. 336). W orzecznictwie SN utrwalony jest pogląd, że niedopuszczalne jest wyrażenie zgody przez pracodawcę na urlop wypoczynkowy w okresie niezdolności do pracy. Z przepisów prawa pracy wynika bowiem, że niezdolność do pracy z powodu choroby pozostaje w opozycji do zwolnienia urlopowego. Przepis art. 165 KP niezdolność do pracy z powodu choroby uznaje za przeszkodę w rozpoczęciu urlopu wypoczynkowego, sformułowanie zawarte w art. 166 KP o niewykorzystaniu części urlopu w związku z niezdolnością do pracy z powodu choroby jest zaś równoznaczne ze stwierdzeniem, że okres choroby nie jest i nie może być okresem wykorzystywania urlopu wypoczynkowego. Tego rodzaju regulacja prawna jest w sposób oczywisty związana z celem urlopu, który jest jedną z instytucji zabezpieczających prawo pracownika do wypoczynku (art. 14 KP), gwarantowane w art. 66 Konstytucji. Niezdolność do pracy wyłącza możliwość korzystania z urlopu zgodnie z jego przeznaczeniem, w związku z czym udzielenie urlopu w okresie niezdolności do pracy jest prawnie niedopuszczalne, także wówczas, gdy pracownik wyraził na to zgodę (por. wyroki SN: z 10.11.1999 r., I PKN 350/99, OSNAPiUS Nr 6/2001, poz. 198 oraz z 18.5.2006 r., III PK 26/06, Legalis, a także uzasadnienie wyroku SN z 9.3.2011 r., II PK 240/10, OSNP Nr 9-10/2012, poz. 113). Nie ma więc podstaw, aby twierdzić, że urlopu wypoczynkowego w sytuacji opisanej w art. 163 § 3 KP pracodawca obowiązany jest udzielić pracownikowi także w sytuacji, w której udzielenie urlopu wypoczynkowego jest prawnie nieskuteczne, a taką jest niezdolność pracownika do pracy z powodu choroby. Tym samym obowiązek pracodawcy, o którym mowa w art. 163 § 3 KP, musi być rozumiany jako konieczność uwzględnienia wniosku pracownika co do terminu udzielenia urlopu wypoczynkowego, ale pod warunkiem że udzielenie w tym czasie urlopu wypoczynkowego jest prawnie dopuszczalne. Niezależnie zatem od tego, czy można uznać, że urlop wypoczynkowy, o który wnioskowała pozwana (powódka wzajemna) na okres od 17.3.2010 r., przypadał bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego (w związku z tym, że po urlopie macierzyńskim korzystała z długotrwałego zwolnienia lekarskiego i zasiłku opiekuńczego), nieuprawnione jest stanowisko sądu II instancji, iż zgłoszenie przez nią żądania udzielenia tego urlopu wymuszało konieczność uwzględnienia przez pracodawcę takiego wniosku. W stanie faktycznym ustalonym w tej sprawie nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że pozwana (powódka wzajemna) była niezdolna do pracy z powodu choroby od 17.3.2010 r. do 23.4.2010 r., a więc od początku okresu, w którym miał przypadać wnioskowany przez nią urlop wypoczynkowy. W takiej sytuacji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy pozostaje okoliczność przyczyn, dla 1 --- STRONA 4 --- których pracodawca nie udzielił pozwanej (powódce wzajemnej) urlopu w tym okresie. Fakt jej niezdolności do pracy uniemożliwiał bowiem udzielenie urlopu wypoczynkowego we wskazanym przez nią terminie. Skoro zaś taki urlop nie mógł być w żadnych okolicznościach skutecznie pozwanej (powódce wzajemnej) udzielony, to rozpoznanie przyczyn, dla których pracodawca odmówił uwzględnienia wniosku pracownicy, czyli zarówno okoliczności dotyczących bezpośredniego przypadania tego urlopu po urlopie macierzyńskim, jak i konieczności poddania się przez nią kontrolnym badaniom lekarskim stosownie do treści art. 229 § 2 KP, nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy. W takiej sytuacji brak jest bowiem podstaw do stwierdzenia, że powódka (pozwana wzajemna), odmawiając zgody na udzielenie urlopu wypoczynkowego w tym terminie, naruszyła jakiekolwiek przepisy prawa pracy, w szczególności art. 183 § 3 KP, a tym samym nie można uznać, że takim zachowaniem pracodawca w ogóle naruszył swoje podstawowe obowiązki wobec pracownika, w związku z czym rozważania odnośnie do kwalifikacji odmowy wyrażenia zgody na udzielenie tego urlopu w kategoriach ciężkiego naruszenia takich obowiązków w rozumieniu art. 55 § 1 KP, są bezprzedmiotowe. W aktualnym stanie sprawy nie poddaje się zaś kontroli kasacyjnej, czy odmawiając uwzględnienia dwóch kolejnych wniosków pozwanej (powódki wzajemnej) o udzielenie urlopu, pracodawca naruszył ciężko swoje obowiązki wobec pracownika. Nie budzi wątpliwości, że żaden z tych okresów, na które pozwana (powódka wzajemna) wnioskowała o udzielenie jej urlopu wypoczynkowego, nie przypadał bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, ponieważ dzieliły je od zakończenia urlopu macierzyńskiego nie tylko okresy niezdolności do pracy i korzystania z zasiłku opiekuńczego, ale także okresy urlopu wychowawczego. Jak już zaś powiedziano, pracodawca co do zasady nie jest związany wnioskiem pracownika zawierającym propozycję terminu udzielenia urlopu. Z żadnych przepisów prawa pracy nie wynika też, że jak to ujął sąd II instancji, "sytuacja, w której pracodawca odmawia pracownikowi urlopu wypoczynkowego, wymaga szczególnego uzasadnienia", a ponadto "pracodawca obowiązany jest podać pracownikowi inny niż wnioskowany termin udzielenia urlopu wypoczynkowego oraz poinformować o przyczynach tego stanu rzeczy". Z samego faktu, że pracownikowi przysługuje prawo do corocznego urlopu wypoczynkowego (art. 152 § 1 KP), nie wynika, że powódka (pozwana wzajemna), odmawiając zgody na udzielenie pozwanej (powódce wzajemnej) urlopu wypoczynkowego na okresy od 7.3.2011 r. do 13.6.2011 r. i od 3.10.2011 r. do 21.12.2011 r., ciężko naruszyła swoje obowiązki wobec pracownika. W orzecznictwie SN prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym określenie "ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków" w rozumieniu art. 55 § 1 KP oznacza naruszenie przez pracodawcę (osobę, za którą pracodawca ponosi odpowiedzialność) z winy umyślnej lub wskutek rażącego niedbalstwa obowiązków wobec pracownika, stwarzające realne zagrożenie istotnych interesów pracownika lub powodujące uszczerbek w tej sferze (por. wyroki SN: z 5.6.2007 r., III PK 17/07, Legalis; z 20.11.2008 r., III U K 57/08, Legalis; z 8.10.2009 r., II PK 114/09, OSNP Nr 9-10/2011, poz. 127; z 10.11.2010 r., I PK 83/10, MoPr Nr 7/2011, s. 338). Z a takim rozumieniem tego określenia przemawia to, że gdyby miało ono odnosić się wyłącznie do strony podmiotowej zachowania pracodawcy, to ustawodawca nie stosowałby określenia "ciężkie", lecz jednoznacznie wskazał na konieczność wystąpienia winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa. Taka wykładnia rozważanego określenia ma także uzasadnienie w celu art. 55 § 1 KP, którym jest umożliwienie pracownikowi natychmiastowego rozwiązania stosunku pracy w sytuacjach, w których jest to usprawiedliwione rzeczywistym i poważnym naruszeniem lub zagrożeniem naruszenia jego istotnych interesów. W innych sytuacjach pracownik może korzystać ze "zwyczajnych" środków ochrony przed naruszaniem jego praw (wypowiedzieć umowę o pracę, zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy). Dalszym argumentem za taką wykładnią jest dominująca interpretacja art. 52 § 1 KP, dotyczącego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracodawcę, według której zwrot "ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków" odnosi się zarówno do kwalifikowanej winy, jak i do istotnego zagrożenia lub uszczerbku interesów pracodawcy spowodowanego tym naruszeniem (por. wyroki SN: z 19.8.1999 r., I PKN 188/99, OSNAPiUS Nr 22/2000, poz. 818; z 20.3.2007 r., II PK 214/06, OSNP Nr 9-10/2008, poz. 121; z 9.7.2009 r., II PK 46/09, MoPr Nr 3/2010, s. 136). Skoro więc ustawodawca zastosował w art. 55 § 1 KP, takie samo określenie sankcjonowanego zachowania pracodawcy, jak określenie w art. 52 § 1 KP zachowania pracownika, upoważniającego pracodawcę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, to uzasadnione jest twierdzenie, że określenia te mają analogiczną (z uwzględnieniem różnic w konstruowaniu winy pracodawcy) treść (por. wyrok SN z 27.7.2012 r., I PK 53/12, OSNP Nr 15-16/2013, poz. 173). Oceniając "ciężkość" naruszenia przez pracodawcę obowiązku udzielenia pracownikowi corocznego urlopu wypoczynkowego, należy więc, przy uwzględnieniu, że jak wskazano wyżej, nie ma on co do zasady obowiązku udzielenia urlopu w terminie wskazanym przez pracownika, nie tylko zbadać, czy pracodawca dopuścił się naruszenia obowiązków wobec pracownika z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, ale także stwierdzić, czy odmowa udzielenia urlopu stanowiła realne zagrożenie albo uszczerbek dla istotnego interesu pracownika, w szczególności czy nie spowodowała ona zagrożenia dla procesu pracy z powodu przede wszystkim braku regeneracji sił pracownika, która to regeneracja jest podstawowym celem przerwy w świadczeniu pracy w postaci urlopu wypoczynkowego. W tym kontekście sąd II instancji powinien poddać ocenie okoliczności faktyczne tej sprawy, z których wynika, że pozwana (powódka wzajemna) od zakończenia urlopu macierzyńskiego (11.9.2011 r.) nie świadczyła pracy, unikając stawienia się w miejscu pracy na wezwanie pracodawcy i przeprowadzenia kontrolnych badań lekarskich (nawet po ich ustaleniu na 14.10.2011 r.) i w efekcie składając oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia (co zgodnie z aneksem do umowy o pracę uprawniało ją do odprawy pieniężnej w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia za pracę). Dodać do tego trzeba, że o ile w orzecznictwie SN wyrażany jest pogląd, że pracownik rozpoczynający urlop wypoczynkowy po zakończeniu okresu niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, nie ma obowiązku przedstawienia orzeczenia o zdolności do pracy (por. wyroki SN z: 20.3.2008 r., II PK 214/07, OSNP Nr 15-16/2009, poz. 194, i 9.3.2011 r., II PK 240/10, OSNP Nr 9-10/2012, poz. 113), o tyle nie budzi wątpliwości, że pracownik stawiający się do pracy po okresie niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni ma obowiązek poddania się kontrolnym badaniom lekarskim, na które zostanie skierowany przez pracodawcę w trybie art. 229 § 2 KP (por. wyrok SN z 23.9.2004 r., I PK 541/03, OSNP Nr 7/2005, poz. 94). Z ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie wynika zaś, że pozwana (powódka wzajemna) choć stawiła się w pracy 3.10.2011 r., nie przeprowadziła kontrolnych badań lekarskich, na które została skierowana, co powinno być ocenione w kontekście odmowy udzielenia jej urlopu wypoczynkowego, począwszy od 3.10.2011 r., jako ciężkiego naruszenia 1 1 1 1 --- STRONA 5 --- obowiązków. Biorąc dodatkowo pod uwagę, że prawo do urlopu wypoczynkowego należy rozumieć jako przysługujące pracownikowi uprawnienie do przerwy w świadczeniu pracy, do realizacji którego to prawa powódka (pozwana wzajemna) przywiązywała dużą wagę, jak ustalono bowiem w sprawie "pilnowała tego, aby pracownicy wykorzystywali urlopy na bieżąco. W tym celu wysyłała monity przypominające o obowiązku wykorzystania urlopów", należało ocenić, czy odmowa udzielenia pozwanej (powódce wzajemnej) omawianych urlopów może być uznana za naruszenie obowiązków pracodawcy, a jeżeli tak, czy było to naruszenie z winy umyślnej lub na skutek rażącego niedbalstwa oraz czy stanowiło realne zagrożenie albo uszczerbek dla istotnego interesu pracownika, co łącznie przesądza o zasadności lub niezasadności rozwiązania przez pracownika umowy o pracę w trybie art. 55 § 1 KP, determinując sposób rozpoznania zarówno powództwa głównego o odszkodowanie na podstawie art. 61' KP, jak i powództwa wzajemnego o odszkodowanie na podstawie art. 55 § 1 KP oraz o odprawę pieniężną na podstawie aneksu do umowy o pracę. Nierozważenie w wystarczająco wnikliwy sposób, czy w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy doszło do naruszenia przez pracodawcę obowiązków wobec pracownika w sposób ciężki, z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, z istotnym naruszeniem lub zagrożeniem interesów pracownika (art. 55 § 1 KP), biorąc pod uwagę opisany w części początkowej rozważań brak możliwości uznania, że powódka (pozwana wzajemna) naruszyła art. 163 § 3 KP, stanowiło podstawę do uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia zaskarżonego wyroku po myśli art. 398 § 1 KPC oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 398 w zw. z art. 108 § 2 KPC. Opracowanie orzeczenia: Maria Teresa Romer - Sędzia SN w stanie spoczynku. 1 1 1 15 21