Postanowienie II KRN 91/93

--- STRONA 1 --- Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1993 r. II KRN 91/93 TEZA aktualna Naruszenie przez organy procesowe przepisów prawa procesowego, które uniemożliwiło uczestnikowi postępowania wstąpienie w prawa strony, może stanowić z reguły podstawę do podniesienia zarzutu odwoławczego z art. 387 pkt 2 k.p.k. Odmienne stanowisko prowadziłoby do fikcyjności gwarancji procesowych uczestników postępowania, statuowanych w kodeksie postępowania karnego. PUBLIKACJE Glosa do postanowienia SN z dnia 17 czerwca 1993 r., II KRN 91/93.  Węzłowe problemy postępowania karnego w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego za lata 1991-1994, cz. II.  Glosa do postanowień SN: z dnia 17 czerwca 1993 r., II KRN 91/93 oraz z dnia 29 kwietnia 1993 r., WZ 87/93.  UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: sędzia J. Grajewski (sprawozdawca). Sędziowie: H. Gordon-Krakowska, ZM. Młodzik (sędzia SW deleg. do SN). Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: W. Okniński. Sentencja Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 1993 r., sprawy Tadeusza D., oskarżonego z art. 269 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść oskarżonego, od postanowień Sądu Rejonowego w W. z dnia 21 października 1992 r. i Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 16 grudnia 1992 r. uchylił zaskarżone postanowienia i sprawę przeciwko Tadeuszowi D. przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W. Uzasadnienie faktyczne Prokuratura Rejonowa w N. skierowała w dniu 31 sierpnia 1992 r. akt oskarżenia do Sądu Rejonowego w N. przeciwko Tadeuszowi D. o popełnienie dwu przestępstw określonych w art. 269 k.k. Ujawnionymi pokrzywdzonymi w sprawie byli małżonkowie Zenon i Ludwika W. Postanowieniem z dnia 18 września 1992 r. Sąd Wojewódzki w W. przekazał, na wniosek Sądu Rejonowego w N., na podstawie art. 26 k.p.k., sprawę do merytorycznego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W. Sąd Rejonowy w W. na posiedzeniu w dniu 21 października 1992 r. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania karnego w stosunku do Tadeusza D. na podstawie art. 11 pkt 2 k.p.k., wobec znikomego niebezpieczeństwa społecznego zarzucanych mu czynów. II KRN 91/93 - Postanowienie Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- Pokrzywdzony Zenon W. pokwitował odbiór odpisu tego postanowienia w dniu 19 listopada 1992 r. i w terminie 7 dni złożył pismo zatytułowane "Apelacja", w którym kwestionował słuszność zapadłego orzeczenia, a ponadto podnosił, że nie był zawiadomiony o terminie posiedzenia. Zarządzeniem z dnia 30 listopada 1992 r. odmówiono przyjęcia środka odwoławczego Zenona W., jako nie pochodzącego od osoby uprawnionej do złożenia zażalenia. O treści zarządzenia pokrzywdzony został zawiadomiony w dniu 7 grudnia 1992 r. i w terminie 7 dni złożył zażalenie do Sądu Wojewódzkiego w W. Sąd Wojewódzki w W., postanowieniem z dnia 16 grudnia 1992 r., utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie, uznając, że Zenon W. nie nabył w sposób prawem przewidziany uprawnień oskarżyciela posiłkowego. Postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 21 października 1992 r. oraz postanowienie Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 16 grudnia 1992 r. zaskarżył na niekorzyść Tadeusza D. Prokurator Generalny, który we wniesionej rewizji nadzwyczajnej sformułował na podstawie art. 387 pkt 2 k.p.k. zarzut mogącej mieć wpływ na treść orzeczeń obrazy przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 10 § 2, art. 44 § 1 i 2 i art. 297 § 2 k.p.k. przez niezawiadomienie pokrzywdzonych o przesłaniu do sądu akt oskarżenia oraz o terminie posiedzenia, na którym wydano postanowienie o umorzeniu w stosunku do oskarżonego postępowania na podstawie art. 11 pkt 2 k.p.k., a tym samym uniemożliwienie im zgłoszenia ewentualnego wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze oskarżycieli posiłkowych i korzystania z uprawnień strony w procesie (...). Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego jest zasadna, zaskarżone postanowienia zaś zapadły z oczywistą obrazą przepisów postępowania, stanowiących gwarancje interesów uczestników postępowania karnego. Realizacja prawa karnego materialnego przebiegać może jedynie w granicach zakreślonych przez prawo karne procesowe, które spełnia m. in. funkcję gwarancji interesów uczestników procesu. Funkcja ta w odniesieniu do poszczególnych grup uczestników procesu wyraża się statuowaniem w kodeksie postępowania karnego zespołów gwarancji karnoprocesowych. Odpowiednimi regulacjami ustawowymi zabezpieczone zostały także interesy osoby pokrzywdzonej przestępstwem. Będąc stroną procesową w postępowaniu przygotowawczym może w postępowaniu jurysdykcyjnym realizować swoje uprawnienia w sprawach z oskarżenia publicznego, przystępując do procesu w charakterze oskarżyciela posiłkowego, w warunkach określonych w rozdziale 5 kodeksu postępowania karnego. Gwarancyjne uregulowania wzmocnione zostały jeszcze zasadą informacji prawnej, statuowanej w art. 10 k.p.k. Trafnie rewizja nadzwyczajna wskazuje na ważkie znaczenie, jakie Sąd Najwyższy przywiązuje do realizacji przez organy procesowe obowiązku należytej informacji i pouczeń uczestników postępowania o ich prawach i obowiązkach procesowych (OSNKW 1974, z. 12, poz. 179). Ze względu na rozległość i złożoność regulacji prawnych sądy powinny udzielać uczestnikom postępowania wyczerpujących informacji, m. in. w celu umożliwienia im korzystania z przysługujących uprawnień. Obowiązek ten powinien być realizowany w szczególności w odniesieniu do osób nie korzystających z pomocy adwokata. Ranga i praktyczne znaczenie obowiązku prawidłowej informacji procesowej nakazuje przyjąć, że uchybienie procesowe uczestnika postępowania, zwłaszcza nie korzystającego z pomocy adwokata, jeżeli spowodowane zostało brakiem należytego pouczenia lub błędnym pouczeniem, stanowić może podstawę uchylenia zaskarżonego orzeczenia, jeśli w konkretnej sytuacji obraza stosownego przepisu procesowego mogła mieć wpływ na wynik sprawy. Podtrzymując powyższy pogląd prawny Sąd Najwyższy uznał, że niezachowanie w niniejszej sprawie zarówno przez prokuratora, jak i sądy obowiązku należytej informacji, doprowadziło do pozbawienia małżonków Zenona i Ludwiki W. możliwości skorzystania z uprawnień wynikających z art. 40 k.p.k., a więc wystąpienia w procesie w charakterze oskarżycieli posiłkowych. Wbrew przepisowi art. 297 § 2 k.p.k. Prokurator Rejonowy nie zawiadomił pokrzywdzonych o przekazaniu aktu oskarżenia do sądu. W konsekwencji pokrzywdzeni nie byli zorientowani, kiedy i w jaki sposób postępowanie przygotowawcze przeciwko Tadeuszowi D. zostało zakończone. Tego błędu nie dostrzegł także Sąd Rejonowy, który nie zawiadamiając o terminie posiedzenia, na którym podjęto postanowienie o umorzeniu postępowania, uniemożliwił małżonkom W. oświadczenie się w przedmiocie skorzystania z uprawnień wynikających z art. 44 k.p.k. Podobnie postąpił Sąd Wojewódzki w W., który uznając, że Zenon W. nie nabył w sposób prawem przewidziany uprawnień oskarżyciela posiłkowego, nie dostrzegł, iż sytuacja taka spowodowana została nie przez zaniedbanie pokrzywdzonego, lecz organów procesowych. Stanowisko przedstawione przez obronę na rozprawie przed Sądem Najwyższym, że naruszenie wskazanych przepisów procesowych nie miało wpływu na trafność orzeczenia merytorycznego, nie jest zasadne. Zauważyć tu przede wszystkim należy, że zarzut oparty na przepisie art. 387 pkt 2 k.p.k. obejmuje "obrazę przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia". Ustawa wymaga więc jedynie wskazania możliwości zaistnienia takiego wpływu, gdyż wszystkie skutki uchybienia nie zawsze są możliwe do ustalenia. W ocenie Sądu Najwyższego naruszenie przez organy procesowe przepisów --- STRONA 3 --- prawa procesowego, stwarzające sytuację uniemożliwiającą wstąpienie uczestnika postępowania w prawa strony, a więc eliminując go z określonego etapu procesowego, a tym samym uniemożliwiające mu obronę swych interesów w procesie, jest z reguły podstawą do podnoszenia zarzutu odwoławczego z art. 387 pkt 2 k.p.k. Odmienne stanowisko prowadziłoby do fikcyjności gwarancji procesowych uczestników postępowania statuowanych w kodeksie postępowania karnego. Z powyższych względów Sąd Najwyższy, przyjmując, że w niniejszej sprawie sytuacja procesowa pokrzywdzonych została wytworzona na skutek braku należytej informacji procesowej, uznał, iż ujemne konsekwencje procesowe tego stanu nie mogą obciążać Zenona i Ludwikę W., uchylił postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 21 października 1992 r. oraz Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 16 grudnia 1992 r. i sprawę przeciwko Tadeuszowi D. przekazał Sądowi Rejonowemu w W. do ponownego rozpoznania.