Postanowienie II Ko 1 98 Sąd Rejonowy w Świdnicy na podstawie art 17

--- STRONA 1 --- POSTANOWIENIE Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2000 V KKN 3/00 Przepis art 93 kk w części, w jakiej formułuje formalne przesłanki zastosowania środka zabezpieczającego (wysłuchanie lekarzy psychiatrów i psychologa), zawiera normę procesową LEX nr 50996, Prok i Pr wkł. 2000/9/6 50996 Dz.U.1997,88.553; art 93 Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Jacek Sobczak Sędziowie SN: Piotr Hofmański (spraw), Wiesław Maciak Protokolant: Joanna Sałachewicz Uzasadnienie faktyczne Prokurator Rejonowy w Świdnicy wystąpił do Sądu Rejonowego w Świdnicy z wnioskiem o umorzenie postępowania karnego wobec Jadwigi C i zastosowanie wobec niej środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Uzasadniając ten wniosek Prokurator wskazał, że Jadwiga C podejrzana jest o czyn z art 190 § 1 kk polegający na tym, iż groziła Andrzejowi Z popełnieniem przestępstwa w postaci zniszczenia gołębi, przy czym groźby te wzbudziły uzasadnione obawy, że zostaną spełnione. Ponadto Jadwiga C podejrzana była o popełnienie zakwalifikowanych przez prokuratora z art 216 § 1 w zw z art 12 kk przestępstw na szkodę Andrzeja, Bożeny, i Adriana Z poprzez znieważenie ich słowami wulgarnymi i uwłaczającymi ich czci. Opierając się na złożonych do akt sprawy opiniach dwóch biegłych psychiatrów, Prokurator wskazał, ze Jadwiga C cierpi na zespół paranoiczny pod postacią obłędu pieniaczego, tempore criminis, ma całkowicie zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem i w związku z tym konieczne jest orzeczenie wobec niej środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie leczniczym. Postanowieniem z dnia 12 maja 1999r sygn II Ko 1 98 Sąd Rejonowy w Świdnicy na podstawie art 17 § 1 pkt 2 kpk i art 93 postępowanie karne wobec Jadwigi C. umorzył i orzekł o umieszczeniu jej w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Uzasadniając to postanowienie Sąd Rejonowy odwołał się do opinii biegłych dochodząc do wniosku, że w sprawie zachodzą warunki do zastosowania wobec podejrzanej art 31 § 1 kk. Ponadto Sąd Rejonowy wywiódł, że umieszczenie Jadwigi C w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym konieczne jest w celu zapobieżenia popełnianiu przez nią w przyszłości czynów podobnego rodzaju z uwagi na zupełny brak krytycyzmu co do swojego postępowania. Postanowienie powyższe poddane zostało kontroli instancyjnej na skutek zażalenia podejrzanej Jadwigi C. Po jego rozpoznaniu, Sąd Okręgowy w Świdnicy, postanowieniem z dnia 5 października 1999r sygn akt IV Kz 350/99, zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Uzasadniając to postanowienie Sąd Okręgowy powtórzył wywód Sądu Rejonowego dotyczący schorzenia, na które cierpi podejrzana, oraz potrzeby zapobieżenia popełniania przez nią podobnych przestępstw w przyszłości. Postanowienie Sądu Okręgowego zostało zaskarżone kasacją przez Rzecznika Praw Obywatelskich. W kasacji sformułowane zostały zarzuty rażącej obrazy prawa materialnego i procesowego, to jest art 92 i art 424 § 1 kpk oraz art 93 kk, polegające na braku uzasadnienia stanowiska sądu w przedmiocie ustalenia, że Jadwiga C jest sprawczynią zarzucanych jej czynów, a --- STRONA 2 --- także na nieprzeprowadzeniu obligatoryjnego dowodu w postaci wysłuchania biegłego psychologa przed wydaniem orzeczenia o umieszczeniu Jadwigi C w zamkniętym zakładzie tytułem środka zabezpieczającego. Opierając się na powyższych zarzutach, autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Świdnicy i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania Postanowieniem z dnia 9 lutego 2000 r Sąd Najwyższy wstrzymał wykonanie zaskarżonego kasacją postanowienia. Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Obydwa podniesione zarzuty są trafne, z tym, że podlegają zakwalifikowaniu jako rażąca obraza prawa procesowego. Ocena, czy w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, jest w sprawie co najmniej przedwczesna, albowiem w świetle tego, co ustaliły orzekające w sprawie sądy, w ogóle nie można podjąć próby oceny, czy zachodzą przesłanki zastosowania wobec podejrzanej środka zabezpieczającego. Nie ulega wątpliwości, ze wydanie orzeczenia w przedmiocie umieszczenia podejrzanego w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym dopuszczalne jest tylko wówczas, gdy ustalone zostanie, że podejrzany dopuścił się zarzucanych mu czynów zabronionych. W świetle art 94 § 1 kk nie ulega wątpliwości, że zastosowanie środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy zostanie ustalone, ze sprawca popełnił czyn w stanie niepoczytalności określonej w art 31 § 1 kk i że jest to czyn o znacznej społecznej szkodliwości (por w tym względzie postanowienia Sądu najwyższego wydane na gruncie kk z 1969r ale zachowujące aktualność: z dnia 24 stycznia 1997r II KKN 111/96 Prok i Pr 1997 z 6 poz 3 oraz z dnia 25 czerwca 1997r II KKN 216/96 Prok iPr 1998 z 2 poz 1) Zarówno w zaskarżonym postanowieniu , jak i w postanowieniu sądu Rejonowego w Świdnicy kwestie te w ogóle nie były przedmiotem rozważań. Do umieszczenia Jadwigi C w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym doszło zatem przy braku ustalenia określonej prawem materialnym przesłanki zastosowania tego środka zabezpieczającego, co stanowi rażącą obrazę prawa procesowego w rozumieniu art 523 kpk Trafny jest także zarzut podlegający na nie wysłuchaniu przed wydaniem orzeczenia biegłego psychologa, czego w sposób nie budzący wątpliwości wymaga przepis art 93 kk in fine. Sformułowanie „Sąd wysłuchuje” może być interpretowane wyłącznie jako nałożony na sąd obowiązek wysłuchania psychologa przed wydaniem postanowienia. To uchybienie jest, według Sądu najwyższego, rażącą obrazą prawa procesowego. Przepis art 93 kk w części, w jakiej formułuje formalnie przesłanki zastosowania środka zabezpieczającego (wysłuchanie lekarzy psychiatrów i psychologa), zawiera bowiem normę procesową). Ponownie rozpoznając sprawę, Sad Rejonowy zobowiązany będzie do dokonania ustaleń w przedmiocie popełnienia przez podejrzaną Jadwigę C czynów zarzucanych jej przez prokuratora oraz – ewentualnie – stopnia ich społecznej szkodliwości, przy uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Gdyby Sąd rejonowy doszedł do przekonania , że sprawstwo Jadwigi C. nie budzi wątpliwości, zobowiązany będzie do zbadania, czy zachodzą pozostałe przesłanki stosowania środka zabezpieczającego określone prawem, zaś przed ewentualnym zastosowaniem tego środka wysłucha – stosownie do przepisu art 93 kk- biegłych lekarzy psychiatrów i psychologa.