Wyrok II K/97

--- STRONA 1 --- WYROK Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2000 III KKN 102/98 Wyrazem realizacji prawa oskarżonego do obrony, zagwarantowanym w postępowaniu karnym, jest prawo m.in. do składania wniosków dowodowych. Postępowanie przed Sądem powinno uwzględniać pełne reguły kontradyktoryjności oraz stymulowanie dążeniem sądu do wyjaśnienia całej prawdy obiektywnej. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy trafnie wskazał, ze przepisy kodeksu postępowania karnego, a w szczególności art 155 (ob 170) kpk, nie uzasadniają oddalenia wniosku dowodowego strony na tej tylko podstawie, że dotychczasowe dowody (m.in. przesłuchani świadkowie) jako „obiektywni i bezstronni” przedstawili już przestępcze zachowanie się sprawcy. Oddalając taki wniosek, a zwłaszcza tak uzasadniając swoją decyzję. Sad już przed wyrokowaniem daje wyraz swojemu przekonaniu co do winy oskarżonego (wyrok Sądu Najwyższego z 18 grudnia 1975r Rw 680/75, OSNKW 1976, nr 4-5, poz 69 z glosą J. Nelkena,; np. 1976, nr 11 s. 1619-1622) LEX nr 51455, Prok i Pr -wkł. 2000/11/6 51455 Dz.U.1997.89.555; art 170 Skład orzekający Przewodniczący : Sędzia SN Andrzej Konopka Sędziowie SN: Tomasz Grzegorczyk, Józef Medyk (sprawozdawca) Protokolant: Teresa Jarosławska Prokurator Prokuratury Krajowej: Krzysztof Parchimowicz Uzasadnienie faktyczne Wyrokiem z dnia 18 lipca 1997r (sygn II K / 97), Sąd rejonowy w Radzyniu Podlaskim uznał Henryka M. za winnego popełnienia przestępstwa z art 138 § 2 kk, polegającego na tym, że „w dniu 27 kwietnia 1997r w K, nieumyślnie sprowadził pożar lasu w ten sposób, że wykazując rażące naruszenie obowiązujących przepisów przeciwpożarowych wypalał trawę na własnej działce, w następstwie czego doprowadził do zapalenia tj ściółki leśnej i drzew, w wyniku czego powstały straty w mieniu w kwocie 1.799,39 zł na szkodę Barbary Z 276,84 zł na szkodę Zygfryda O i 233,70 zł na szkodę Ryszarda S” na podstawie art 138 § 2 kk z 1969 r z zastosowaniem art 73 § 1 i 2 kk z 1969r art 74 § 1 kk z 1969r, art 75 § 1 kk z 1969r i art 75 § 2 kk z 1969r Henryk M. skazany został na kary: 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres próby 3 (trzech) lat, grzywny w kwocie 2000 zł (dwóch tysięcy) wraz z zobowiązaniem do naprawienia szkód wyrządzonym wspomnianym pokrzywdzonym. Z kolei- Sąd Wojewódzki w Lublinie, wyrokiem z dnia 19 grudnia 1997r (sygn V Ka /97) nie uwzględnił apelacji obrońcy , w związku z czym skazanie wymienionego stało się prawomocne. Od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie, utrzymującego w mocy wyrok Sądu rejonowego w Radzyniu Podlaskim, kasację wniósł obrońca skazanego, w której zarzucił rażącą obrazę przepisów prawa i mającą wpływ na treść wyroku wskutek zaniechania przez sąd odwoławczy uchylenia wyroku sądu I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący podnosi zarzut naruszenie art 3 § 1 kpk, art 152 kpk, art 155 § 1 kpk art 402 § 2 kpk i art 406 § 2 kpk z 1969 r wskutek: „1. zaniechania przez sąd odwoławczy uzupełnienia przewodu sądowego poprzez oddalenie wniosku oskarżonego o przesłuchanie na rozprawie rewizyjnej istotnych świadków – Grzegorza M, --- STRONA 2 --- Czesława O, Stanisława C i Władysława K. 2. nie odpowiadające wymaganiom art 406 § 2 kpk uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego w tym zakresie 3. oddalenie wniosku dowodowego o przesłuchanie świadka Czesława O poprzez błędne przyjecie przez Sąd Wojewódzki, iż świadek ten był przesłuchiwany na rozprawie oraz w dochodzeniu i oskarżony miał możliwość zadawania mu pytań, a także dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o ten dowód zapisany na k. 9v, 51v-52, podczas gdy cytowane w uzasadnieniu zeznania nie dotyczą św Czesława O lecz całkiem innej osoby Zygfryda O. - pokrzywdzonego w sprawie. 4. Nieuwzględnienie wniosku o powołanie biegłego z zakresu pożarnictwa w celu ustalenia miejsca powstania pożaru, co uniemożliwiło potwierdzenie wyjaśnień skazanego, ze pożar nie powstał na jego gruncie i nie został przez M spowodowany.” Na podstawie tak sformułowanych zarzutów, autor kasacji domaga się uchylenia wyroku sadu odwoławczego i przekazania sprawy Sądowi okręgowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawne W tym stanie Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja obrońcy jest zasadna Autor kasacji trafnie zarzuca rażące naruszenie przepisów postępowania przez Sąd Odwoławczy, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia z powodów szczegółowo wymienionych przez obrońcę. Rację ma skarżący, gdy w kasacji wywodzi o rażącym naruszeniu przez Sąd odwoławczy art 406 § 2 kpk z 1969r poprzez niezasadne odrzucenie wniosków i argumentacji apelacji. Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie uszła uwadze istota postępowania dowodowego, a w szczególności zasady dopuszczania lub odmowy dopuszczenia wniosku dowodowego. Sądowi powinno być wiadome, że wyrazem realizacji prawa oskarżonego do obrony, zagwarantowanym w postępowaniu karnym, jest prawo m.in. do składania wniosków dowodowych. Postępowanie przed Sądem powinno uwzględniać pełne reguły kontradyktoryjności oraz stymulowanie dążeniem sądu do wyjaśnienia całej prawdy obiektywnej. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy trafnie wskazał, ze przepisy kodeksu postępowania karnego, a w szczególności art 155 (ob 170) kpk, nie uzasadniają oddalenia wniosku dowodowego strony na tej tylko podstawie, że dotychczasowe dowody (m.in. przesłuchani świadkowie) jako „obiektywni i bezstronni” przedstawili już przestępcze zachowanie się sprawcy. Oddalając taki wniosek, a zwłaszcza tak uzasadniając swoją decyzję. Sad już przed wyrokowaniem daje wyraz swojemu przekonaniu co do winy oskarżonego (wyrok Sądu Najwyższego z 18 grudnia 1975r Rw 680/75, OSNKW 1976, nr 4-5, poz 69 z glosą J. Nelkena,; np. 1976, nr 11 s. 1619-1622) Orzecznictwo Sądu Najwyższego wyjaśniające istotę art 155 kpk z 1969r sprowadza się do wyrażenia poglądu, iż nie można oddalić wniosku dowodowego na tej podstawie, że dotychczasowe dowody wskazywały przeciwieństwo tego, co wnioskodawca zamierza udowodnić. Oznacza to, że niedopuszczalna jest ocena dowodu przed jego przeprowadzeniem (zob wyrok Sądu Najwyższego z 12 lipca 1988r IV KR 176/88 OSNPG 1988, nr 12 poz 138, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1996r IV KKN 90/96, Prok i Pr 1997/4/9) i inne Podnosząc wskazane wyżej zapatrywania prawne na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, ze Sąd Wojewódzki w Lublinie – w świetle wskazanych zasad- błędnie odmówił uwzględnienia wniosków dowodowych zawartych w apelacji, które zmierzały do wyjaśnienia prawdy materialnej. Sąd ten w sposób niezrozumiały rozstrzygnął wniosek dowodowy obrońcy postulujący o przesłuchanie trzech świadków w ramach uzupełnienia przewodu sądowego w postępowaniu odwoławczym na ważkie okoliczności, bo określające miejsce powstania pożaru. Odmowa uwzględnienia tego wniosku dowodowego przez sąd odwoławczy – mimo powołania art 155 § 1 pkt 3 kpk nie wyjaśnia tego, czy dowody te są nieprzydatnymi, czy też nie da się ich przeprowadzić (zob k. 79v akt) Również powołanie się na „art 402 kpk) nie wyjaśnia, czy podstawą --- STRONA 3 --- odmowy sądu była zasada zawarta w § 1 tego przepisu, czy też niemożność przeprowadzenia dowodu z powodu braku ku temu warunków. W każdym razie diametralnie inne sytuacje w § 1 i 2 art 402 kpk z 1969r związane z rozstrzygnięciem wniosku o uzupełnienie postępowania dowodowego nie mogły występować jednocześnie w odniesieniu do tego samego wniosku. W opisanej sytuacji sąd odwoławczy powinien albo postąpić zgodnie z § 1 albo też w myśl § 2 art 402 kpk. Jeśli więc uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego (k.83v) odwołuje się do postępowania oddalającego wniosek, jakoby podstawą takiego rozstrzygnięcia była okoliczność określona w art 402 § 1 kpk z 1969r to tego rodzaju twierdzenie mija się z prawdą. Kolejnym rażącym naruszeniem przepisu prawa procesowego przez sąd odwoławczy było błędne przyjęcie, jakoby wymieniony w uzasadnieniu orzeczenia sądu odwoławczego świadek Czesław O był już wyczerpująco przesłuchiwany w postępowaniu przygotowawczym i na rozprawie (k.83), podczas gdy skarżącemu chodziło o zupełnie inną osobę, bo o Zygfryda O, pokrzywdzonego w tej sprawie (k. 51 i 52) Chybiony jest również argument sądu odwoławczego, uzasadniający odmowę dopuszczenia dowodu z zeznań S.C. i W.K. W sytuacji, gdy bez ich wysłuchania brak było podstaw do przyjęcia, że upływ 8 miesięcy od zdarzenia (tj od pożaru) stwarza „stan nieprzydatności do stwierdzenia okoliczności”, podnoszonej przez skazanego Wskazane wyżej uchybienie procesowe sądu odwoławczego w kwestii rozstrzygnięcia wniosków obrońcy postulującego w apelacji o uzupełnienie przewodu sądowego były tak oczywiste i rażąco naruszające wskazane przepisy prawa procesowego, że uzasadniały uwzględnienie kasacji obrońcy we wnioskowanym kierunku. W ponownym postępowaniu odwoławczym Sąd Okręgowy w Lublinie powinien – zgodnie z zasadami procedowania obowiązującymi w postępowaniu odwoławczym, postąpić zgodnie z art 402 § 2 (obecnie 452 § 2 )kpk. Jeśli zaś się okaże, że uzupełnienie przewodu sądowego przez sąd odwoławczy dotyczyłoby „dowodu co do istoty sprawy”, to w świetle dyrektywy zawartej w § 1 art 402 kpk (obecnie art § 1 art 452 kpk) tego rodzaju czynność procesową może prowadzić tylko sąd pierwszej instancji Mając na względzie przytoczone okoliczności Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.