Wyrok II CR 419/89

--- STRONA 1 --- WYROK Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1989 II CR 419/89 Oświadczenie pełnomocnika procesowego składane w postępowaniu sądowym imieniem reprezentowanego, naruszające dobra osobiste strony przeciwnej, mogą być uznane za bezprawne, jeżeli zawierają fakty i oceny przedstawione ze świadomością niezgodności ich z prawdą. LEX nr 8996 8996 Dz.U.1964.43.296; art 86 Dz.U. 1964.16.93; art 23; art 24 Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Z. Świeboda (spr) Sędziowie SN: J, Sokołowski, J. Szachułowicz Protokolant: H. Elba Sentencja Sąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 19 października 1989r sprawy z powództwa Ireny S. przeciwko Olimpii G o ochronę dóbr osobistych na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. z dnia 29 marca 1989r oddala rewizję Uzasadnienie faktyczne Wyrokiem z dnia 29.III. 1989 r Sąd Wojewódzki w S. oddalił powództwo o ochronę dóbr osobistych przez nakazanie pozwanej zaniechania szkalowania powódki jako matki przed sądem, szkołą i innymi instytucjami i osobami. Sąd Wojewódzki ustalił, że w 1984r powódka wyjechała do Kanady bez zgody męża, a brata pozwanej pozostawiając pod jego opieką córkę liczącą wówczas 2 lata. W dniu 23 X 1984r mąż powódki Andrzej S wystąpił do Sądu z powództwem o rozwód. W sprawie tej zeznawała pozwana, która podała, że powódka nie była emocjonalnie związana z dzieckiem. Sąd wyrokiem z dnia 28 I 1986r orzekł rozwód małżeństwa i pozbawił powódkę władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką. Władzę rodzicielską powierzono ojcu. W sierpniu 1988r powódka przyjechała do Polski, nawiązała kontakt z dzieckiem i złożyła do sądu wniosek o przywrócenie władzy rodzicielskiej. Andrzej S. nie wyraził zgody na uwzględnienie wniosku, twierdząc że powódka przez 4 lata pobytu za granicą nie interesowała się dzieckiem. Ponieważ jako marynarz wypłynął w rejs, ustanowił pełnomocnikiem procesowym w tej sprawie pozwaną. Pozwana w pismach procesowych, podtrzymując wniosek ojca dziecka o oddalenie wniosku, przytoczyła, że powódka porzuciła dziecko, nim się nie interesowała przez 4 lata, wnosił wyłączenie sędziego prowadzącego sprawę oraz psychologa mającego sporządzić opinię na podstawie badania dziecka i twierdziła, że powódka oświadczyła, że sprawę wygra, bo w „Polsce mając dolary rzeczy niemożliwe stają się możliwe” Poza tym pozwana do nikogo nie wyrażała swej opinii o powódce i toczącym się postępowaniu. W trakcie postępowania o przywrócenie władzy rodzicielskiej powódka, nie czekając na jego wynik wyjechała ponownie za granicę. W rewizji powódka wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawne --- STRONA 2 --- Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Dobra osobiste człowieka pozostają pod ochrona prawa cywilnego, niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach (art 23 kc). Ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Niewątpliwie wypowiedzi pozwanej pod adresem powódki można by zakwalifikować jako naruszenie dóbr osobistych, jednakże okoliczności, w jakich zostały zgłoszone, z kolei prowadzą do uznania braku bezprawności ich naruszenia. Za bezprawne uważa się działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających takie działanie, do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: 1) działanie w ramach porządku prawnego, tj działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, 2) wykazywanie prawa podmiotowego, 3) zgodę pokrzywdzonego (ale z zastrzeżeniem uchylenia jej skuteczności w niektórych przypadkach) oraz 4) działania w ochronie uzasadnionego interesu. W rozpoznawanej sprawie należy rozważyć dwie pierwsze okoliczności jako wyłączające bezprawność/ Otóż, w dziedzinie naruszenia dóbr osobistych mamy niejednokrotnie sytuację, w których udzielenie ochrony uzależnione jest od ustalenia bezprawności subiektywnie zabarwionej. Idzie tu o sytuację, w których ocena bezprawności naruszenia dobra osobistego jest uzasadniona tylko wtedy, gdy sprawca naruszenia działał w sposób zawiniony. Orzecznictwo SN dostarcza przykładów subiektywizacji bezprawności przy ocenie naruszenia dóbr osobistych. Przykładem może być orzeczenie z 22 XI 1966r I CR 404/60 (OSPiKA 1967, poz 17) w którym SN stwierdził, ze „ujemna ocena postępowania dokonana przez organ władzy państwowej w granicach jego ustawowej działalności, gdyby nawet nie była w konkretnych okolicznościach dostatecznie usprawiedliwiona (np. przez błędną sumę pewnych faktów lub ze względu na brak pełnego materiału faktycznego) nie jest oceną bezprawną”. Działanie organów administracji państwowej podjęte w ramach obowiązującego porządku prawnego może być zdaniem SN, uznane za bezprawne tylko w razie umyślnej zniewagi lub złej wiary tych organów. W orzeczeniu z 3 V 1966r II CR 163/68 (Biuletyn SN 1968 nr 11-12, poz 207) SN uznał, że poświadczenia składane w sprawach karnych i cywilnych na uzasadnienia roszczenia bądź na uzasadnienie obrony mogą być uznane za bezprawne tylko wtedy, gdy przedmiotowo nie służą obronie prawnej osobie działającej, a podmiotowo nie są podyktowane wolą działającego wystąpienia w obronie swego prawa. Pozwana, jako pełnomocnik procesowy, składała w sprawie o przywrócenie wykonywania władzy rodzicielskiej oświadczenia i opinie dotyczące postępowania powódki za swego mocodawcę i brak w tych oświadczeniach i opiniach umyślnej zniewagi, oraz zbędności składania ich w obronie reprezentowanego, nie można zatem uznać, by były une bezprawne. Można zatem stwierdzić, ze oświadczenia pełnomocnika procesowego składane w postępowaniu sądowym imieniem reprezentowanego, naruszające dobra osobiste strony przeciwnej, mogą być uznane za bezprawne, jeżeli zawierają fakty i oceny przedstawione ze świadomością niezgodności ich z prawdą. Oświadczeniom pozwanej nie można w świetle okoliczności faktycznych przypisać takiego oświadczenia. Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art 387 kpc)