Wyrok II CKN 953/00

--- STRONA 1 --- WYROK Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2002 r. II CKN 953/00 Ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby. LEX nr 55098 55098 Dz.U.1964.43.296; art 233 § 1 Dz.U.1964.16.93; art 23;art 24 Skład orzekający Przewodniczący: SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca) Sędziowie SN: Tadeusz Domińczyk, Bronisław Czech Uzasadnienie faktyczne Uznając, że użycie wobec powoda Arkadiusza G. przez pozwanego Arkadiusza C w czasie przerwy w obradach walnego zgromadzenia członków Spółdzielni Mieszkaniowej "W." w S. w dniu 12 kwietnia 1997 r, w obecności świadków Marzeny I., Ryszarda I., Janusza D., i Sławomira S. zwrotu "Fiut jesteś" bądź "fiut jesteś bo stosujesz pomówienia", stanowiło naruszenie czci i dobrego imienia powoda. Sąd Wojewódzki w S. wyrokiem z dnia 30 grudnia 1998 r. zobowiązał pozwanego do przesłania na adres powoda i wymienionych świadków oświadczenia, w którym przeprasza powoda za zniewagę, jaką wobec niego dopuścił się oraz do zapłacenia na rzecz Szpitala Pomnika Centrum Zdrowia Dziecka w W. kwoty 500 zł z odsetkami ustawowymi. Podstawą tego rozstrzygnięcia jest uznanie że słowo "fiut", aczkolwiek wieloznaczne, użyte zostało przez pozwanego w najczęściej stosowanym, przytoczonym znaczeniu oznaczającym męski członek, co tak też zostało odebrane przez powoda i świadków zdarzenia. Sąd Apelacyjny w P. uznał to rozstrzygnięcie za prawidłowe i wyrokiem z dnia 16 listopada 1999 r. oddalił apelacje wniesiona przez pozwanego. Wyrok Sądu Apelacyjnego pozwany zaskarżył kasacją. Kasacja oparta została na obu podstawach przewidzianych w art 391¹ kpc i zarzuca: 1) naruszenie prawa materialnego - art 23 i 24 kc przez błędna ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że użycie przez pozwanego pod adresem powoda zwrotu "fiut jesteś" bądź "fiut jesteś bo stosujesz pomówienia" naruszyło dobra osobiste powoda, oraz 2) naruszenie przepisów postępowania: art 233 § 1 kpc przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przy ustalaniu znaczenia słów użytych przez pozwanego pod adresem powoda i przez pominięcie jednoczesnego z wypowiedzeniem tych słów faktu wykonania przez pozwanego gestu dłonią z dołu do góry, co nadało tym słowom znaczenie "zniknąłeś, nie istniejesz" i art 328 § 2 kpc przez pominięcie w uzasadnieniu wyroku odniesienia się do tegoż gestu i jego oceny. Powód wniósł o oddalenie kasacji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie prawne --- STRONA 2 --- Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W związku z twierdzeniami powoda i zarzutami pozwanego przedmiotem sporu było znaczenie słowa "fiut" w języku polskim i znaczenie, w jakim słowo to w zwrocie skierowanym do powoda użył pozwany. Nie budzi zastrzeżeń ustalenie stanowiące podstawę wydania zaskarżonego wyroku, według którego słowo "fiut" jest słowem wieloznacznym i oznacza m.in głos wydawany przy gwizdaniu, rzecz, która zniknęła lub przepadła, ale także męski członek, przy czym jednym z najczęściej występujących w mowie potocznej jego znaczeń jest to ostatnie. Wbrew zarzutom kasacji ustalenie, że właśnie w tym znaczeniu zostało ono użyte przez pozwanego w stosunku do powoda, nastąpiło bez naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący zarzuca, że Sąd Apelacyjny nie odniósł sie do dowodów, z których wynika, iż słowo "fiut" jest używanym w Polsce nazwiskiem. Z funkcjonowania tego słowa jako nazwiska skarżący wyprowadza wniosek, że w społecznym odbiorze nie ma ono pejoratywnego znaczenia. Nie podważa to jednakże faktu wieloznaczności tego słowa i możliwości używania go także w znaczeniu, które potocznie bywa stosowane, a użyte w stosunku do osoby jest niewątpliwie wyrazem negatywnej o niej opinii, sądu pogardliwego i poniżającego. Rację ma skarżący twierdząc, że ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby. Z ustaleń stanowiących podstawę wydania zaskarżonego wyroku wynika jednakże, że o naruszeniu przez pozwanego czci i dobrego imienia powoda nie świadczy samo tylko subiektywne przekonanie powoda. Pozwany nazwał powoda słowem, którego znaczenie w potocznym odczuciu- a więc obiektywnie- odniesione do osoby, ma jednoznacznie wydźwięk określenia negatywnego, a nawet poniżającego. Tak też odebrali wypowiedź pozwanego o powodzie świadkowie tej wypowiedzi. Poza tym, co jest istotne, okoliczności, w jakich do niej doszło, świadczą, że pozwany, w związku z wystąpieniem powoda w czasie obrad walnego zgromadzenia, zwracając się w obecności osób trzecich do powoda chciał wyrazić swoją negatywną o nim ocenę. Przekonujące jest stwierdzenie przez Sąd Apelacyjny, że użycie w tym kontekście słów "fiut jesteś" w znaczeniu - jak utrzymuje pozwany- zniknąłeś, już nie istniejesz nie miałoby sensu. Ani w odpowiedzi na pozew, ani w toku dalszego postępowania przed sądami meriti pozwany nie twierdził, że jego słowom "fiut jesteś", skierowanym do powoda, towarzyszył gest dłonią z dołu do góry i dla wykazania tej okoliczności- jako mającej jego zdaniem istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art 227 kpc)- nie powołał żadnych dowodów. Pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że jakoby pozwany uczynił taki gest (co według niego miało nadać użytym przezeń słowom znaczenie zniknąłeś, nie istniejesz) oznacza, że okoliczność ta nie jest elementem stanu faktycznego stanowiącego podstawę wydania zaskarżonego wyroku. Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy jest zaś związany tym stanem (srt 393¹⁵ kpc w pierwotnym brzmieniu). Jeżeli nieustalenie, że zwracając się do powoda pozwany uczynił gest dłonią z dołu do góry, miałoby być uchybieniem procesowym, co zarzuca skarżący, to nie jest ono wynikiem naruszenia art 233 § 1 i art 328 § 2 kpc. Nieustalenie wymienionej okoliczności nie nastąpiło bowiem w wyniku oceny dowodów i niedania wiary lub odmówienia mocy dowodowej dowodom, które stwierdzały, iż miała ona miejsce, a wiec pozostaje bez związku z treścią art 233 § 1 kpc. Skoro brak było w tym zakresie pozytywnego ustalenia, oczywiście nie jest --- STRONA 3 --- naruszeniem art 328 § 2 kpc pominięcie takiego ustalenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wobec niewadliwego ustalenia, że słowo "fiut" w zwrocie skierowanym przez pozwanego pod adresem powoda rozumieć należy, jako użyte w znaczeniu ustalonym w zaskarżonym wyroku, trafnie Sąd Apelacyjny uznał, że pozwany wypowiedzią tą naruszył cześć i dobre imię powoda. Wyrażenie sie przez pozwanego o powodzie wobec osób trzecich właśnie ze względu na użyte w tej wypowiedzi słowo "fiut" w znaczeniu wyżej wskazanym, było nie tyle obraźliwe, ale i poniżające. Nie można zgodzić się ze skarżącym, że w tym wypadku zachodzi znikomy stopień bezprawności działania pozwanego, uzasadniający odmowę udzielenia powodowi ochrony prawnej. Ponieważ powód domaga się jej, należało mu taką ochronę zapewnić. Środki tej ochrony zastosowane w wyroku sądu pierwszej instancji, zaakceptowanym zaskarżonym wyrokiem, są adekwatne do rodzaju dobra osobistego naruszonego przez pozwanego i charakteru naruszenia. Nie można zatem dopatrzeć się naruszenia przez zaskarżony wyrok art 23 i 24 kc Skoro kasacja okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw, należało ja oddalić (art 393¹² kpc) O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy postanowił stosownie do art 108 § 1 w związku z art 98 § 1 i 3 kpc oraz § 15 ust 4 pkt 2 w związku z § 12 ust 1 pkt 2 i §3 ust 1 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r w sprawie opłat za czynnosci adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. nr 154 poz 1013 ze zm.).