Wyrok II CKN 822/00

--- STRONA 1 --- WYROK Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2002 II CKN 822/00 Jeżeli strona na skutek wadliwości procesowych sądu nie mogła uczestniczyć i nie uczestniczyła w rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku, to zachodzą podstawy, by przyjąć, ze strona ta została pozbawiona możności obrony swych praw (art 379 pkt 5 kpc) LEX nr 55519 55519 Dz.U.1964.43.296: art 379 pkt 5 Skład orzekający Przewodniczący: SSN Mirosława Wysocka Sędziowie SN: Barbara Myszka (sprawozdawca), Tadeusz Żyznowski Uzasadnienie faktyczne Wyrokiem z dnia 2 czerwca 1999r Sąd Rejonowy w Kole zobowiązał pozwana Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa – Oddział w Poznaniu do złożenia oświadczenia woli o ustanowieniu odrębnej własności lokali mieszkalnych nr 6 o powierzchni 33,60m 2 i nr 7 o powierzchni 36,55 m 2 znajdujących się na poddaszu budynku położonego w K. na działce nr 40/7 o obszarze 0,47 ha. Objętej prowadzona przez ten Sąd księgą wieczystą nr 34050, oraz o sprzedaży wyodrębnionych lokali Ryszardowi P, w tym lokalu nr 6 wraz z udziałem wynoszącym 109/1000 części we współwłasności działki nr 40/7 i przynależnym do tego lokalu segmentem budynku gospodarczego o powierzchni 11,46 m 2 za cenę 2700 zł a lokalu nr 7 wraz z udziałem 116/1000 części we współwłasności opisanej działki i przynależnym do tego lokalu segmentem budynku gospodarczego o powierzchni 11,46 m 2 za cenę 3100 zł Istotne elementy stanu faktycznego przyjętego za podstawę wyroku przedstawiały się następująco. W dniu 27 listopada 1997 r powód Ryszard P wygrał publiczny przetarg ustny, przeprowadzony przez pozwaną Agencje w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985r o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (jedn. Tekst Dz.U. Z 1991r nr 30 poz 127 ze zm) oraz w zarządzeniu Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 19 czerwca 1991r w sprawie przetargów na nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub Gminy (M.P. Nr 21 poz 148) i uznany został za kandydata na nabywcę lokali mieszkalnych oznaczonych numerami 6 i 7 bliżej opisanych w sentencji, w tym pierwszego za cenę 2700 zł, a drugiego – 3100 zł. W protokole z przetargu stwierdzono, że stanowi on podstawę do zawarcia umowy sprzedaży oraz że uczestnik, który wygrał przetarg zostanie niezwłocznie zawiadomiony na piśmie o terminie i miejscu zawarcia umowy. Pismem z 5 marca 1998r pozwana Agencja zawiadomiła powoda o terminie zawarcia umowy ustalonym w oznaczonej kancelarii notarialnej na dzień 11 marca 1998r Pismo to doręczono do rąk brata powoda, Mirosława P w dniu 6 marca 1998r. W wyznaczonym terminie powód nie stawił się w kancelarii notarialnej, a pismem z 12 marca 1998r zawiadomił pozwaną, ze w dniu 11 marca 1998r był w sądzie i z tej przyczyny nie mógł zgłosić się do notariusza. Pismem z 17 marca 1998r r pozwana poinformowała powoda, ze z uwagi na jego niestawiennictwo w kancelarii notarialnej następuje przepadek wadium, a lokale będą przedmiotem kolejnego przetargu. Na skutek interwencji powoda przetarg ten został jednak odwołany, natomiast powód wystąpił z pozwem , który zapoczątkował postępowanie w sprawie. Sąd Rejonowy uznał, ze protokół z przetargu przeprowadzonego w dniu 27 listopada 1997r był równoważny z ustaleniem nabywcy w rozumieniu art 24 ust 4 powołanej wyżej ustawy z dnia --- STRONA 2 --- 29 kwietnia 1985r jednak, -wobec wejścia w życie z dniem 1 stycznia 1998r ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 115poz 741)- oceny skuteczności zawiadomienia powoda o terminie zawarcia umowy sprzedaży należy dokonać przez pryzmat art 41 ust 1 nowej ustawy. Ponieważ przepis ten zawiera wymaganie, ze wyznaczony termin zawarcia umowy nie może być krótszy niż 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, trzeba stwierdzić, ze pozwana Agencja, zawiadamiając powoda o terminie ustalonym na dzień 11 marca 1998r uchybiła temu wymaganiu. Pomimo niestawiennictwa powoda w wymienionym dniu w kancelarii notarialnej pozwana nie mogła zatem, jak stwierdził Sąd Rejonowy, odstąpić od zawarcia umowy. Z tych względów Sad Rejonowy uwzględnił powództwo o zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia woli o treści przytoczonej w sentencji, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia przepisy art 64 kc i art 1047 kpc. Sąd ten podkreślił jednak, ze objęte sentencja oświadczenie woli zastępuje wyłącznie oświadczenie woli strony pozwanej, a to z uwagi na świadczenie wzajemne powoda, które powinno być spełnione przed zawarciem umowy sprzedaży. Apelacja powoda, który domagał się zmiany wyroku Sadu rejonowego przez orzeczenie, iż obejmuje on oświadczenie woli obu stron i zastępuje zawarcie przez strony umowy sprzedaży, została przez Sąd Okręgowy w Koninie oddalona wyrokiem z dnia 5 listopada 1999r Sąd ten zaaprobował zarówno ustalenia faktyczne, jak i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, a zawarty w apelacji zarzut, że wyrok powinien stwierdzać zawarcie umowy, uznał za pozbawiony racji przede wszystkim z uwagi na art 321 kpc zakaz wyrokowania co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem. Podkreślił przy tym, ze zaskarżony wyrok zobowiązuje stronę pozwaną do złożenia oświadczenia woli stanowiącego składnik umowy sprzedaży, wobec czego do zawarcia tej umowy konieczne jest złożenie oświadczenia woli przez powoda, co powinno nastąpić po uprawomocnieniu się wyroku. W kasacji od wyroku Sadu Okręgowego powód, powołując się na obydwie podstawy kasacyjne z art 393 1 kpc wnosił o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej wskazał na naruszenie przepisów art 64 kc i art 1047 kpc natomiast w ramach drugiej podstawy postawił zarzut nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym, spowodowanej pozbawieniem go możności obrony swych praw (art 379 pkt 5 kpc) Przyczyną nieważności postępowania było, zdaniem skarżącego, nierozpoznanie przez Sąd Okręgowy wniosku o ustanowienie adwokata w postępowaniu apelacyjnym i pozbawienie skarżącego możności uczestniczenia w rozprawie przed Sądem Okręgowym w dniu 5 listopada 1999r poprzez naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 grudnia 1970r w sprawie doręczania pism sądowych przez pocztę (dz.U. Nr 31 poz 266) Pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie od powoda kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje rozważenia w pierwszej kolejności wymaga przez powoda podstawa kasacyjna z art 393 1 pkt 2 kpc, gdyż wynik tych rozważań warunkuje potrzebę odniesienia się do postawionego zarzutu naruszenia prawa materialnego. W ramach podstawy z art 393 1 pkt 2 kpc skarżący wskazuje na dwa uchybienia procesowe, których skutki nie mogły być usunięte przed wydaniem zaskarżonego wyroku. Pierwsze z nich polegało, zdaniem skarżącego, na nierozpoznaniu przez Sąd Okręgowy zgłoszonego w toku postępowania apelacyjnego wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego „z urzędu”, natomiast drugie na przeoczeniu nieprawidłowości w doręczeniu wezwania na rozprawę w dniu 5 listopada 199r a w konsekwencji na uniemożliwieniu skarżącemu uczestniczenia w tej rozprawie. Istotnie, w dniu 29 października 1999r wpłynęło do Sadu Okręgowego pismo powoda, zawierające wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego „na podstawie art 117 kpc” (k.144). Wniosek, o którym mowa, nie został rozpoznany przed wydaniem zaskarżonego wyroku. Sąd Okręgowy uwzględnił wprawdzie ten wniosek, lecz uczynił to dopiero po wydaniu zaskarżonego wyroku, ustanawiając dla powoda adwokata „celem sporządzenia i wniesienia --- STRONA 3 --- kasacji” (k.150) W toku postępowania przed Sądem Okręgowym powód występował w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, na rozprawę przed tym sądem w dniu 5 listopada 1999r nie stawił się, a w protokole stwierdzono, ze został „prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy” (k.146). Trzeba zgodzić się z zarzutem skarżącego, że wezwanie na rozprawę w dniu 5 listopada 1999r nie zostało mu doręczone w sposób niewadliwy. Przesyłkę zawierającą to wezwanie awizowano w dniu 12 października 1999r po czym oddawcza placówka pocztowa zwróciła ja Sądowi Okręgowemu z adnotacją „nie podjęto w terminie”. Jak wynika z daty wpływu uwidocznionej na kopercie, przesyłka ta już w dniu 20 października 1999r wpłynęła do Sadu Okręgowego (k.141.142)Jakkolwiek w czasie dokonywania opisanych czynności nie obowiązywało już powoływane przez autora kasacji rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 grudnia 1970r w sprawie doręczania pism sądowych przez pocztę (Dz.U. Nr 31 poz 266) to jednak przepis § 9 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999r w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 62 poz 697), który wówczas obowiązywał, również nakładał na pocztową placówkę oddawczą obowiązek przechowywania awizowanej przesyłki przez 7 dni od dnia jej złożenia. Stosując do obliczania tego terminu regułę wyrażoną w art 165 § 1 kpc, nie można odmówić racji zarzutom skarżącego, ze zwrot przesyłki zawierającej przeznaczone dla niego wezwanie na rozprawę, musiał nastąpić co najmniej już w siódmym dniu, od jej złożenia, a nie po bezskutecznym upływie siedmiodniowego terminu. Okoliczność ta, która uszła uwagi Sądu Okręgowego, stała na przeszkodzie stwierdzeniu prawidłowości doręczenia powodowi wezwania na rozprawę w dniu 5 listopada 1999r w sposób przewidziany w art 139 § 1 kpc Jeżeli strona na skutek wadliwości procesowych sądu nie mogła uczestniczyć i nie uczestniczyła w rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku, to zachodzą podstawy, by przyjąć, że strona ta została pozbawiona możności obrony swych praw (art 379 pkt 5 kpc. Z przytoczonych wyżej powodów podniesiony w kasacji zarzut nieważności postępowania, spowodowanej pozbawieniem skarżącego możności obrony swych praw w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, trzeba uznać za uzasadniony. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania przed Sądem Okręgowym i przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. W tym stanie rzeczy przedwczesne byłoby rozważanie powołanej przez skarżącego podstawy z art 393 1 pkt 1 kpc Dlatego też Sąd Najwyższy, na podstawie art 393 13 § 1 oraz art 386 § 2 w związku z art 393 19 kpc sprzed dnia 1 lipca 2000r (por art 5 ust 2 ustawy z dnia 24 maja 2000r o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. Nr 48 poz 554), orzekł jak w sentencji, postanawiając o kosztach postępowania kasacyjnego po myśli art 108 § 2 w związku z art 393 19 kpc